5. Sınıf Türkçe 1. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Öğretmen tahtaya su değirmenini anlatan yukarıdaki dörtlüğü yazdı ve doğadaki sesleri taklit eden sözcükleri işaretlemelerini istedi. Buna göre şiirdeki sözcüklerden hangisi yansıma sözcük değildir?
- A şırıl şırıl
- B kişner
- C gıcırdar
- D çuval
Bir kukla tiyatrosu anısını anlatan yukarıdaki cümlede büyük harfle yazılan sözcüğün yerine yakın anlamlı başka sözcükler denenmektedir. Aşağıdakilerden hangisi cümleye konursa anlam bozulur?
- A düğümledi
- B ayırdı
- C açtı
- D halletti
Türkçe defterinde cümleler ile anlam ilişkileri iki sütuna ayrılmıştır. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenektedir?
- A 1-a, 2-b, 3-c
- B 1-c, 2-a, 3-b
- C 1-b, 2-c, 3-a
- D 1-c, 2-b, 3-a
Saat tamircisini konu alan yukarıdaki metni okuyan Deniz, dikkatini çeken bir sözcükle karşılaştı. Metne göre “usulca” sözcüğü metinde hangi anlamda kullanılmıştır?
- A Yavaşça ve dikkatli biçimde
- B Aceleyle ve gürültülü biçimde
- C Öfkeyle ve sert biçimde
- D Rastgele, düşünmeden
Okul radyosunda yayımlanacak metni hazırlayan ekip, mecazlı cümleleri anlamlarıyla eşleştirecek. Buna göre doğru eşleştirme aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?
- A 1-a, 2-b, 3-c
- B 1-b, 2-c, 3-a
- C 1-c, 2-b, 3-a
- D 1-c, 2-a, 3-b
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde karşılaştırma yapılmıştır?
- A Bugün çok yoruldum.
- B Bu soru diğerinden daha kolaydı.
- C Sınav saat 10'da başladı.
- D Defterini kaybetti.
Kukla tiyatrosu ekibinin çalışmalarını izleyen bir gazeteci “canlandırmak” sözcüğünü sözlükten kontrol etti. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “canlandırmak” sözcüğü sözlükteki ikinci anlamıyla kullanılmıştır?
- A Çocuk, sahnede tilki rolünü canlandırdı.
- B Usta, bozuk saati canlandırıp yeniden çalıştırdı.
- C Yeni açılan pazar, sokağı canlandırdı.
- D Ekip, boş depoyu canlandırıp tiyatroya çevirdi.
Gözlem gecesi için hazırlanan notlarda dört cümle yer alıyor; üçünde kesin bir bilgi var. Buna göre hangi cümlede kesinlik yoktur?
- A A kartı
- B B kartı
- C C kartı
- D D kartı
Astronomi kulübünün duyuru panosunda dört cümle asılıdır. Buna göre hangi cümlede bir uyarı yapılmıştır?
- A A kartı
- B B kartı
- C C kartı
- D D kartı
Atölyede geçen yukarıdaki konuşmada aynı sözcük iki farklı anlamda kullanılmıştır. Ustanın sözündeki “kol” ile çırağın sözündeki “kol” arasındaki ilişki için ne söylenebilir?
- A İkisi de aynı organı anlatır.
- B Aralarında karşıt anlam ilişkisi vardır.
- C Aralarında eş seslilik vardır, anlamları farklıdır.
- D İkisi de saatin bir parçasını anlatır.
Kuş halkalama istasyonunu anlatan metinde görevlilerin çalışma biçimi anlatılıyor. Metnin akışına göre “titiz” sözcüğü metne göre ne anlama gelmektedir?
- A Çok dikkatli ve özenli
- B Aceleci ve dikkatsiz
- C Sessiz ve çekingen
- D Hızlı ama kaba
Ders kitabının sonundaki sözlükte “kök” maddesi yukarıdaki gibi verilmiştir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “kök” sözcüğü bu maddedeki terim anlamıyla yer almıştır?
- A Yaşlı çınarın kökleri kaldırım taşlarını çatlatmış.
- B Bu dostluğun kökleri ilkokul yıllarına dayanıyor.
- C Bahçedeki gülü kökünden söküp saksıya diktik.
- D Öğretmen “kitaplık” sözcüğünün kökünü tahtaya yazdırdı.
Deyimler ve anlamları iki sütuna karışık yazılmıştır. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenekte verilmiştir?
- A 1-a, 2-b, 3-c
- B 1-c, 2-a, 3-b
- C 1-b, 2-c, 3-a
- D 1-c, 2-b, 3-a
Tamirhaneye gelen müşterilere Cemal Usta sıkça bu cümleyi söyler. Bu cümlede aşağıdakilerden hangisi yapılmıştır?
- A Bir eleştiri yapılmıştır.
- B Bir karşılaştırma yapılmıştır.
- C Bir tanım verilmiştir.
- D Bir öneride bulunulmuştur.
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde varsayım anlamı vardır?
- A Sınavı kazandı.
- B Diyelim ki sınavı kazandın, ne yapacaksın?
- C Sınav çok zordu.
- D Sınav sonuçları açıklandı.
Şiir köşesine asılan dörtlük yukarıdadır. Şiirdeki deyimlerden hangisi “içi acımak, çok üzülmek” anlamına gelmektedir?
- A gözü takılmak
- B yola çıkmak
- C içi burkulmak
- D kapıya dayanmak
"Damlaya damlaya göl olur." atasözü ne anlatır?
- A israfı
- B birikimin önemini
- C aceleciliği
- D tembelliği
Sanat dersinde öğretmenin verdiği yukarıdaki cümlede iki taş türü karşılaştırılmaktadır. Bu cümlede hangi özellik bakımından karşılaştırma yapılmıştır?
- A Renk yönünden
- B Ağırlık yönünden
- C Fiyat yönünden
- D İşlenme kolaylığı yönünden
Kukla tiyatrosu ekibinin hazırladığı yukarıdaki afişte “dokunaklı” sözcüğü kullanılmıştır. Afişteki bu sözcük izleyicide nasıl bir duygu uyandırmayı amaçlamaktadır?
- A Korkutucu, ürkütücü bir etki
- B Sıkıcı, ilgisiz bırakan bir etki
- C Duygulandırıcı, içe işleyen bir etki
- D Şaşırtıcı ama anlamsız bir etki
Bir bulmacada deyimin kendisi değil, yalnızca özellikleri verilmiştir. Buna göre haritada anlatılan deyim hangisidir?
- A etekleri zil çalmak
- B göz açıp kapayıncaya kadar
- C kulak kabartmak
- D ağzı kulaklarına varmak
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Yansıma sözcükler doğadaki sesleri taklit eder. Suyun sesi “şırıl şırıl”, atın sesi “kişner”, kapının sesi “gıcırdar” sözcükleriyle verilmiştir. “Çuval” ise bir nesne adıdır, ses taklidi değildir.
- Yansıma sözcük bir sesi taklit eder, nesne adı olmaz.
- “Şırıl şırıl” akan suyun sesidir.
- “Kişner” atın, “gıcırdar” kapının çıkardığı sestir.
- “Çuval” içine un konan bir torbadır; ses bildirmez.
2. sorunun çözümü
“Çözmek” burada dolaşan ipleri ayırmak, düzeltmek anlamındadır. “Düğümledi” ise tam tersini, ipleri daha çok dolaştırmayı anlatır; bu yüzden anlamı bozar.
- Önce sözcüğün anlamını belirleyelim: dolaşıklığı gidermek.
- “Ayırdı”, “açtı” ve “halletti” aynı sonucu anlatır.
- “Düğümledi” ise ipleri daha da dolaştırmak demektir.
- Bu yüzden cümleye konursa anlamı tersine çeviren sözcük “düğümledi”dir.
3. sorunun çözümü
Birinci cümlede “-dığı için” sebep bildirir (c), ikinci cümlede “-sa” koşul kurar (a), üçüncü cümlede “daha” ile karşılaştırma yapılır (b).
- 1. cümlede çalışmanın sebebi sınavın yaklaşmasıdır → c.
- 2. cümlede vapuru yakalamak erken kalkmaya bağlı → a.
- 3. cümlede iki kitap akıcılık yönünden ölçülüyor → b.
- Bu sıralamayı veren seçenek B’dir.
4. sorunun çözümü
Metinde ustanın saatin arka kapağını “usulca” açtığı, ardından çarklara büyüteçle baktığı anlatılır. Bu davranış dikkat ve yavaşlık gerektirir.
- Bilinmeyen sözcüğün anlamı çevresindeki cümlelerden çıkarılır.
- Kapağı açtıktan sonra usta çarklara büyüteçle bakıyor.
- Büyüteçle bakmak dikkat ve özen gerektirir.
- Öyleyse “usulca” yavaşça ve dikkatli biçimde demektir.
5. sorunun çözümü
“İçimi ısıttı” mutlu etti (c), “ağzımızın tadını kaçırdı” keyfimizi bozdu (b), “tatlı çocuk” sevimli çocuk (a) demektir. Doğru sıralama 1-c, 2-b, 3-a olur.
- 1. cümlede ortada ısı yok; söz insanı mutlu etmiştir → c.
- 2. cümlede ağızda tat yok; keyif bozulmuştur → b.
- 3. cümlede çocuk tadılamaz; sevimli demektir → a.
- Bu üç eşleşme yalnızca C seçeneğinde birlikte verilmiştir.
6. sorunun çözümü
"Daha" karşılaştırma bildirir.
- Karşılaştırmada iki şey kıyaslanır.
- "Daha, en, kadar" ipucudur.
- B'de iki soru kıyaslanmış.
- Cevap B.
7. sorunun çözümü
Sözlüğün ikinci anlamı bir rolü sahnede oynamaktır. Yalnızca ilk seçenekte bir rol sahnede canlandırılmaktadır; ötekilerde “yeniden hareket/işlerlik kazandırma” anlamı vardır.
- Sözlükte üç anlam var: yeniden hayat verme, rol oynama, işlek hâle getirme.
- İkinci ve dördüncü seçeneklerde bir yere işlerlik kazandırılıyor → 1. ya da 3. anlam.
- Üçüncü seçenekte de aynı şekilde canlılık kazandırma söz konusu.
- Bir rolün sahnede oynanması yalnızca ilk seçenektedir → sözlükteki 2. anlam.
8. sorunun çözümü
“Belki” ve “-ebilir” ifadeleri işin gerçekleşip gerçekleşmeyeceğinin bilinmediğini gösterir. Bu, olasılık (ihtimal) anlamıdır.
- Kesin cümlelerde iş olmuş ya da olacaktır.
- A kartında “olacak”, C kartında “kurduk” denmiş → kesin.
- B kartında bilimsel bir bilgi verilmiş → kesin.
- D kartında “belki … görebiliriz” denmiş → olasılık.
9. sorunun çözümü
Uyarı cümlesi, olabilecek bir zararı önlemek için yapılan hatırlatmadır. B kartında hem yasaklama hem de zararın ne olacağı belirtilmiştir.
- A, C ve D kartlarında yalnızca bilgi verilmiş.
- B kartında “kesinlikle bakmayın” diye bir yasaklama var.
- Ardından zarar açıklanmış: gözünüz zarar görür.
- Bu bir uyarı cümlesidir → cevap B kartıdır.
10. sorunun çözümü
Yazılışı aynı, anlamı farklı sözcükler eş seslidir. Ustanın “kol”u saatin ibresini, çırağın “kol”u ise insan organını anlatır; ikisi de saat parçası değildir.
- Ustanın cümlesinde “kol” saatin bir parçasıdır.
- Çırağın cümlesinde “kol” insan organıdır.
- Yazılışları aynı ama anlamları tamamen farklıdır.
- Bu durum eş seslilik olarak adlandırılır.
11. sorunun çözümü
Metin, “titiz” sözcüğünün hemen ardından görevlilerin kuşa zarar vermemek için parmaklarını gevşek tuttuğunu söyler. Bu davranış dikkat ve özen anlamına gelir.
- Bilinmeyen sözcüğün anlamı, çevresindeki cümlelerden çıkarılır.
- Sonraki cümlede “en küçük bir zarar gelmesin diye” deniyor.
- Bu ifade dikkat ve özen anlatır, acele ya da kabalık değil.
- Öyleyse “titiz” sözcüğü dikkatli ve özenli demektir.
12. sorunun çözümü
Terim anlam, bir sözcüğün belli bir bilim ya da sanat dalında kazandığı özel anlamdır. “Kitaplık” sözcüğünün kökü demek dil bilgisinin terimidir; sözlükteki 2. anlamdır.
- Sözlükte üç anlam var: bitki bölümü, dil bilgisi parçası, temel.
- A ve C seçeneklerinde gerçek anlam (bitkinin kökü) kullanılmış.
- B seçeneğinde “temel, başlangıç” anlamı vardır; bu mecazdır.
- Dil bilgisi alanına ait kullanım yalnızca D seçeneğindedir.
13. sorunun çözümü
“Göz atmak” kısaca bakmak (c), “ağzı kulaklarına varmak” çok sevinmek (a), “kulak asmamak” söyleneni dinlememek (b) demektir.
- Göz ile ilgili deyim bakışı anlatır → 1-c.
- Gülümseyen ağız sevinci anlatır → 2-a.
- Kulak asmamak dinlememektir → 3-b.
- Bu sıralamayı veren seçenek B’dir.
14. sorunun çözümü
“-malısın” eki bir tavsiye, öneri bildirir. Usta, bisikletin bakımı için ne yapılması gerektiğini önermektedir.
- Cümlede bir kural ya da tavsiye var mı diye bakalım.
- “Yağlamalısın” sözü bir zorunluluk değil, tavsiye bildiriyor.
- Eleştiri, karşılaştırma ya da tanım söz konusu değil.
- Cümlede yapılan şey öneride bulunmaktır.
15. sorunun çözümü
"Diyelim ki" varsayım bildirir.
- Varsayım, gerçekleşmemiş bir durumu gerçekmiş gibi kabul etmektir.
- "Diyelim ki, tut ki, farz edelim" ifadeleri kullanılır.
- B'de böyle bir kabul var.
- Cevap B.
16. sorunun çözümü
“İçi burkulmak”, birden bire üzülmek, içi acımak demektir. “Gözü takılmak” dikkatini vermek, “kapıya dayanmak” ise çok yaklaşmak anlamındadır.
- Şiirde giden turnaların ardından bir üzüntü anlatılıyor.
- “Gözü takılmak” bakışın bir noktada kalmasıdır.
- “Kapıya dayanmak” mevsimin yaklaşmasını anlatır.
- Üzüntüyü veren deyim “içi burkulmak”tır.
17. sorunun çözümü
Küçük birikimlerin büyük sonuç doğurmasını anlatır.
18. sorunun çözümü
“Daha kolay işlenen” ifadesi iki taşı işlenebilirlik bakımından karşılaştırır.
- Cümlede iki taş türü bir araya getirilmiş: mermer ve granit.
- Renk, ağırlık ya da fiyattan hiç söz edilmiyor.
- Karşılaştırılan özellik “kolay işlenmesi”dir.
- Bu bakımdan karşılaştırma işlenme kolaylığı yönündendir.
19. sorunun çözümü
“Dokunaklı” sözcüğü bir şeyin insanı duygusal olarak etkilediğini anlatır. Afişte bu sözcük, hikâyenin izleyiciyi duygulandıracağını vurgulamak için seçilmiştir.
- “Dokunaklı” sözcüğünün kökünde “dokunmak” fiili vardır.
- Burada bir şeyin insanın içine işlemesi anlatılır.
- Korku, sıkıntı ya da anlamsızlık bu sözcükle ilgisizdir.
- Amaçlanan etki duygulandırmaktır.
20. sorunun çözümü
Bir işin çok kısa sürede bitmesini anlatan deyim “göz açıp kapayıncaya kadar”dır. Öteki üç deyim sevinç ya da dinleme bildirir, süre bildirmez.
- Haritada aranan anlam bellidir: çok kısa süre.
- “Etekleri zil çalmak” ve “ağzı kulaklarına varmak” sevinç bildirir.
- “Kulak kabartmak” gizlice dinlemektir.
- Süre bildiren tek deyim “göz açıp kapayıncaya kadar”dır.