5. Sınıf Türkçe 1. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Gezinin başlangıcı da aynı paragrafta anlatılmıştır. Paragrafa göre öğrenciler köye hangi araçla gitmiştir?
- A Trenle
- B Tekneyle
- C Yürüyerek
- D Okul otobüsüyle
Emine Usta’nın çalışma sırasını anlatan aynı paragraf bir kez daha okunmuştur. Paragrafa göre Emine Usta, kili çarkın üzerine koyduktan sonra ilk olarak ne yapar?
- A Çömleği fırına koyar.
- B Ayağıyla çarkı döndürüp kili elleriyle yukarı çeker.
- C Çömleği güneşte kurutur.
- D Kili köyden satın alır.
Kartlarda günlük yazışmalarda sık karıştırılan sözcükler yer alıyor. Buna göre hangi sözcük yanlış yazılmıştır?
- A A kartı
- B B kartı
- C C kartı
- D D kartı
Yukarıdaki cümlelerin üçü gerçek bir soru sorarken biri bir bilgi bildirmektedir. Buna göre hangi cümle soru işareti almamalıdır?
- A 1. cümle
- B 2. cümle
- C 3. cümle
- D 4. cümle
Yukarıdaki cümlede iki yerde kesme işareti kullanılmıştır. Buna göre bu kesme işaretlerinin kullanımı için hangisi doğrudur?
- A Özel adlara gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmıştır.
- B Kesme işaretleri gereksizdir, ikisi de kaldırılmalıdır.
- C Kesme işareti yalnızca kişi adlarında kullanılabilir.
- D Kesme işareti yalnızca kısaltmalardan sonra kullanılır.
Kesme işareti özel adlara gelen çekim eklerini ayırır; ancak her sözcük özel ad değildir. Buna göre hangi cümlede kesme işareti yanlış kullanılmıştır?
- A I. cümle
- B II. cümle
- C III. cümle
- D IV. cümle
Çınarı anlatan paragrafa dönelim; dört yargıdan biri metinle çelişmektedir. Buna göre paragrafa göre çınarla ilgili hangisi söylenemez?
- A Gövdesi çok kalın bir ağaçtır.
- B Yaz aylarında gölgesinden yararlanılır.
- C Mahalleli onu korumak için dilekçe topladı.
- D Belediye çınarı sökerek başka bir yere taşıdı.
Yukarıdaki konuşmada her satırın başında bir çizgi kullanılmıştır. Bu çizginin göreviyle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A Cümleyi kısaltmak için kullanılmıştır.
- B Sayıları ayırmak için kullanılmıştır.
- C Bir sözü vurgulamak için kullanılmıştır.
- D Konuşan kişinin değiştiğini göstermek için kullanılmıştır.
Noktalama işaretleri ve örnek cümleler iki sütuna karışık yerleştirilmiştir. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenekte gösterilmiştir?
- A 1-a, 2-b, 3-c
- B 1-b, 2-c, 3-a
- C 1-c, 2-a, 3-b
- D 1-b, 2-a, 3-c
Gezinin sonunda yaşananlar da aynı paragrafta anlatılmıştır. Paragrafa göre öğrenciler günün sonunda ne yapmıştır?
- A Yalnızca izlemekle yetinmişlerdir.
- B Hem ağ örmeyi hem çömlek yapmayı denemişlerdir.
- C Okula erken dönmüşlerdir.
- D Sahilde top oynamışlardır.
Çömlek yapımının son aşamaları da aynı paragrafta anlatılmıştır. Paragrafa göre çömleğin güneşte kurumasının hemen ardından sırada ne vardır?
- A Büyük bir fırında pişirilmesi
- B Çarkın üzerine yeniden konması
- C Köy pazarında satılması
- D Yeniden şekillendirilmesi
Genç balıkçıların Hasan Usta ile ilişkisi de aynı paragrafta anlatılmaktadır. Paragrafa göre köydeki genç balıkçılar neden sık sık Hasan Usta’nın yanına gelmektedir?
- A Ağ örmeyi öğrenmek için
- B Ondan balık almak için
- C Tekne satın almak için
- D Deniz hakkında bilgi almak için
“Ki” bazen bağlaç olarak ayrı, bazen ek olarak bitişik yazılır. Buna göre hangi cümlede “ki” yanlış yazılmıştır?
- A A kartı
- B B kartı
- C C kartı
- D D kartı
Dört cümleyle kurulan paragrafta bir cümle konu dışına çıkmıştır. Buna göre hangi cümle paragrafın akışını bozmaktadır?
- A I. cümle
- B II. cümle
- C III. cümle
- D IV. cümle
Yukarıdaki cümlelerin noktalaması henüz yapılmamıştır. Buna göre hangi cümlenin sonuna ünlem konmalıdır?
- A A cümlesi
- B B cümlesi
- C C cümlesi
- D D cümlesi
Öyküde iki kişinin karşılıklı konuşması satır başına alınmış ama işaretsiz bırakılmıştır. Buna göre konuşmaların başına hangi işaret konmalıdır?
- A Kısa çizgi (-)
- B Uzun çizgi (—)
- C Eğik çizgi (/)
- D Parantez ( )
Bir yemek dergisinde yayımlanan bu paragrafta yazar, okura bilgi vermeyi amaçlamıştır. Buna göre bu paragrafta hangi anlatım biçimi kullanılmıştır?
- A Öyküleyici anlatım
- B Betimleyici anlatım
- C Açıklayıcı anlatım
- D Tartışmacı anlatım
Yukarıdaki cümlelerin birinde iki nokta işareti yanlış kullanılmıştır. Yanlış kullanım hangi cümledededir?
- A 1. cümle
- B 2. cümle
- C 3. cümle
- D 4. cümle
Nokta yalnızca cümle sonunda kullanılmaz; başka görevleri de vardır. Buna göre hangi cümlede nokta sıra sayısı bildirmektedir?
- A A kartı
- B B kartı
- C C kartı
- D D kartı
Yukarıdaki cümlede “usta” sözcüğü tırnak içine alınarak özel bir anlam kazandırılmıştır. Bu kullanımla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A Sözcük gerçek meslek unvanı olarak değil, benzetme yoluyla kullanılmıştır.
- B Sözcük bir başkasından aynen aktarılmıştır.
- C Sözcük bir kitap adıdır.
- D Sözcük bir soru anlamı taşımaktadır.
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Paragrafın ikinci cümlesine göre öğrenciler sahil köyüne okul otobüsüyle gitmiştir.
- Ulaşımın anlatıldığı cümleyi bulalım: ikinci cümle.
- Cümle: "Önce okul otobüsüyle sahil köyüne gittiler."
- "-le/-la" eki araç bildiriyor: okul otobüsüyle.
- Denetleyelim: metinde başka bir ulaşım aracından söz edilmiyor ✓ — öğrenciler okul otobüsüyle gitmiştir.
Sık yapılan hata: "Tekneyle" demek. Köy bir sahil köyü olduğu ve Hasan Usta’nın teknesi geçtiği için akla gelebilir; ama tekne başka paragrafta, balıkçının aracıdır. Öğrenciler köye okul otobüsüyle gitmiştir.
2. sorunun çözümü
Kil çarka konduktan sonraki cümleye göre usta ilk olarak ayağıyla çarkı döndürüp elleriyle kili yukarı çeker.
- Kilin çarka konduğu cümleyi bulalım: "Önce nemli kili ... çömlekçi çarkının ortasına koyar."
- Hemen sonraki cümle: "Ayağıyla çarkı döndürürken elleriyle kili yavaşça yukarı doğru çeker."
- Kurutma ve fırınlama bundan sonraki cümlelerde geçiyor, yani daha sonraki aşamalardır.
- Denetleyelim: sıra kil → çark döndürme ve çekme → şekillendirme; ilk iş çarkı döndürüp kili çekmektir ✓.
Sık yapılan hata: "Çömleği güneşte kurutur." demek. Kurutma, kilin şekillenip kaba dönüşmesinden SONRA gelir; henüz şekil verilmemiş kil kurutulmaz.
3. sorunun çözümü
Sözcüğün doğru yazımı “herkes”tir; sonundaki ses “s”dir. “Yalnız”, “sürpriz” ve “yanlış” sözcükleri doğru yazılmıştır.
- Sözcüğü hecelerine ayıralım: her-kes.
- Sonundaki ses yumuşak “z” değil, sert “s”dir.
- Bu yüzden “herkez” yazımı kurala aykırıdır.
- Doğrusu “herkes”tir → yanlış olan B kartıdır.
4. sorunun çözümü
4. cümle bir soru değil, bir bilgi bildirir; bu yüzden sonuna soru işareti değil nokta konmalıdır. Öteki üç cümle gerçek soru cümlesidir.
- 1, 2 ve 3. cümlelerde birinden bir bilgi isteniyor.
- Bu üç cümle gerçek soru cümlesidir, soru işareti alır.
- 4. cümlede ise doğrudan bir bilgi veriliyor.
- Soru işareti almaması gereken cümle 4. cümledir.
5. sorunun çözümü
Özel adlara getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır. “Ankara’ya” yer adı, “Çiftliği’ni” ise kurum adıdır; ikisi de özel addır.
- “Ankara” bir yer adıdır, özel addır.
- “Atatürk Orman Çiftliği” bir kurum adıdır, özel addır.
- İkisine de çekim eki gelmiştir: -ya ve -ni.
- Bu ekler kesme ile ayrılır → cevap A.
6. sorunun çözümü
Ders adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz; doğrusu “Türkçeden”dir. Kişi ve yer adlarına gelen ekler ise kesme ile ayrılır.
- I. cümlede kişi adı var → kesme doğru.
- II. cümlede yer adı var → kesme doğru.
- IV. cümlede kişi adı var → kesme doğru.
- III. cümlede ders adı vardır, kesme kullanılmaz → yanlış.
7. sorunun çözümü
Son cümlede yolun kaydırıldığı ve çınarın yerinde kaldığı yazıldığı için "Belediye çınarı sökerek başka bir yere taşıdı." yargısı söylenemez.
- Her yargıyı metindeki cümlesiyle eşleyelim.
- "Gövdesi çok kalın bir ağaçtır." → 2. cümle: dört çocuk el ele tutuşmadan çevresini saramaz.
- "Yaz aylarında gölgesinden yararlanılır." → 3. cümle: esnaf taburelerini gölgesine taşır. "Mahalleli dilekçe topladı." → 5. cümle.
- Taşıma yargısı son cümleyle çelişiyor: "Sonunda yol biraz kaydırıldı, çınar yerinde kaldı."
- Denetleyelim: metinde karşılığı olmayan, üstelik metinle ters düşen tek yargı taşımayla ilgili olandır ✓.
Sık yapılan hata: "Mahalleli onu korumak için dilekçe topladı." yargısını söylenemez sanmak. Metinde "korumak" sözcüğü geçmez ama dilekçe belediye yolu genişletmek isteyince toplanmıştır ve sonunda çınar yerinde kalmıştır; amaç açıkça ağacı korumaktır.
8. sorunun çözümü
Karşılıklı konuşmalarda her konuşmacının sözü yeni bir satırda, başına çizgi konarak yazılır; bu çizgiye konuşma çizgisi denir.
- Konuşmadaki her satırın ayrı bir kişiye ait olduğuna bakalım.
- Her yeni söz, yeni bir satırda başlamış.
- Satır başındaki çizgi bu değişimi gösterir.
- Çizginin görevi konuşan kişinin değiştiğini belirtmektir.
9. sorunun çözümü
Soru işareti “Sen kaçta geleceksin?” cümlesinde (b), ünlem “Eyvah, otobüsü kaçırdık!” cümlesinde (c), üç nokta “Bir varmış, bir yokmuş…” cümlesinde (a) kullanılmıştır.
- Soru soran cümleyi bulalım → 1-b.
- Güçlü duygu bildiren cümleyi bulalım → 2-c.
- Yarım kalan cümleyi bulalım → 3-a.
- Bu sıralamayı veren seçenek B’dir.
10. sorunun çözümü
Son cümleye göre öğrenciler günün sonunda hem ağ örmeyi hem çömlek yapmayı denemişlerdir.
- "Günün sonunda" sözünün geçtiği cümleyi bulalım: son cümle.
- Cümle: "Öğrenciler günün sonunda hem ağ örmeyi hem çömlek yapmayı denediler."
- "hem ... hem" bağlacı iki işin de yapıldığını gösteriyor.
- Denetleyelim: seçilen cevap son cümlenin aynısı ✓.
Sık yapılan hata: "Yalnızca izlemekle yetinmişlerdir." demek. Öğrenciler gün boyu izlemiştir ama son cümlede iki zanaatı kendilerinin de denediği açıkça yazıyor; "yalnızca izlemek" bu cümleyle çelişir.
11. sorunun çözümü
Güneşte kuruyan çömlekler, son cümleye göre daha sonra büyük bir fırında pişirilir.
- Kurumanın geçtiği cümleyi bulalım: "Şekli beğendiğinde çömleği güneşte kurumaya bırakır."
- Hemen ardından gelen cümle: "Kuruyan çömlekler daha sonra büyük bir fırında pişirilir."
- "Kuruyan çömlekler" sözü, bu cümlenin kurumadan sonraki aşamayı anlattığını gösteriyor.
- Denetleyelim: kuruma → pişirme sırası metinde kesintisiz ✓.
Sık yapılan hata: "Köy pazarında satılması" demek. Çömlek yapıldıktan sonra satılması akla yatkın gelebilir ama paragrafta satıştan hiç söz edilmez; soruya metne göre cevap verilir.
12. sorunun çözümü
Son cümleye göre genç balıkçılar ağ örmeyi öğrenmek için Hasan Usta’nın yanına gelir.
- Gençlerin geçtiği cümleyi bulalım: son cümle.
- Cümle: "Köydeki genç balıkçılar, ağ örmeyi öğrenmek için sık sık Hasan Usta’nın yanına gelir."
- "öğrenmek için" sözü gelme sebebini açıkça söylüyor.
- Denetleyelim: sebep sorusunun cevabı cümlede "için" sözüyle verilmiş ✓ — ağ örmeyi öğrenmek.
Sık yapılan hata: "Deniz hakkında bilgi almak için" demek. Hasan Usta köyün en eski balıkçısı olduğu için denizi iyi bildiği düşünülebilir ama paragrafta gençlerin geliş sebebi açıkça ağ örmeyi öğrenmek olarak yazılmıştır.
13. sorunun çözümü
D kartındaki “ki” bir ektir ve “masadaki” biçiminde bitişik yazılmalıdır. A ve B kartlarındaki “ki” bağlaç olduğu için ayrı, C kartındaki ek olduğu için bitişiktir.
- “Ki” sözcüğe “hangi?” sorusunun cevabını katıyorsa ektir.
- A ve B kartlarında iki cümleyi bağlıyor → bağlaç, ayrı doğru.
- C kartındaki “bugünkü” ek almış, bitişik doğru.
- D kartında “hangi kalem?” sorusunun cevabı → bitişik olmalıydı.
14. sorunun çözümü
Paragraf rüzgâr güllerinin elektrik üretmesini anlatır; kar kalınlığından söz eden III. cümle bu konunun dışına çıkar.
- Önce paragrafın konusunu bulalım: I. cümle rüzgâr güllerinin rüzgârı elektriğe çevirdiğini söylüyor.
- II. cümle kanatların dönmesiyle üretecin çalıştığını, IV. cümle elektriğin kablolarla köye taşındığını anlatıyor. Üçü aynı zinciri izliyor: üretim → çalışma → taşıma.
- III. cümle ise tepedeki kar kalınlığını anlatıyor; elektrik üretimiyle hiçbir bağ kurulmamış.
- Denetleyelim: III. cümle çıkarılınca I → II → IV kesintisiz okunuyor ✓ — akışı bozan III. cümledir.
Sık yapılan hata: IV. cümleyi seçmek. Bu cümlede rüzgâr gülü adı geçmese de "üretilen elektrik" sözü onu II. cümleye bağlar; elektriğin köye taşınması üretim sürecinin devamıdır.
15. sorunun çözümü
Ünlem işareti sevinç, korku, şaşkınlık gibi güçlü duyguları bildiren cümlelerin sonuna konur. “Eyvah” sözcüğü bir şaşkınlık ve telaş bildirir.
- A ve D cümlelerinde yalnızca bilgi verilmiş → nokta.
- C cümlesi soru sorar → soru işareti.
- B cümlesinde “Eyvah” seslenmesi vardır.
- Güçlü duygu bildiren cümlenin sonuna ünlem konur.
16. sorunun çözümü
Karşılıklı konuşmalarda her konuşmanın başına uzun çizgi (konuşma çizgisi) konur. Kısa çizgi satır sonu bölmelerinde, eğik çizgi ise dizeleri ayırmada kullanılır.
- Metinde iki kişi karşılıklı konuşuyor.
- Her konuşma yeni bir satırda başlamış.
- Bu durumda konuşma çizgisi kullanılır.
- Konuşma çizgisi uzun çizgidir → cevap B.
17. sorunun çözümü
Paragrafta bir olay ya da kişi yoktur; peynirin nasıl yapıldığı adım adım öğretilir. Bilgi vermeyi amaçlayan anlatıma açıklayıcı anlatım denir.
- Öyküleyici anlatımda olay, kişi ve zaman bulunur; burada yok.
- Betimleyici anlatımda görüntü çizilir; burada işlem sıralanıyor.
- Tartışmacı anlatımda karşı görüş çürütülür; burada tartışma yok.
- Bilgi veren, öğreten anlatım açıklayıcı anlatımdır.
18. sorunun çözümü
4. cümlede iki nokta, bir sıralama ya da alıntıdan önce değil, öznesiyle yüklemi arasında gereksiz yere kullanılmıştır; bu yüzden yanlıştır.
- 1. cümlede iki nokta örneklerden önce doğru kullanılmış.
- 2. cümlede iki nokta bir alıntıdan önce doğru kullanılmış.
- 3. cümlede iki nokta bir açıklamadan önce doğru kullanılmış.
- 4. cümlede özne ile yüklem arasına gereksiz iki nokta konmuştur.
19. sorunun çözümü
Sayılardan sonra konan nokta “-inci” anlamı verir: 5. sınıf = beşinci sınıf. A kartında saat, C kartında kısaltma, D kartında cümle sonu noktası vardır.
- A kartındaki nokta saatin dakikasını ayırıyor.
- C kartındaki nokta unvan kısaltmasından sonra geliyor.
- D kartındaki nokta cümleyi bitiriyor.
- B kartında “5.” beşinci demektir → sıra sayısı.
20. sorunun çözümü
Tırnak işareti bazen bir sözcüğe alışılmışın dışında, mecaza yakın özel bir anlam yüklemek için de kullanılır; burada kişi gerçek anlamda usta değildir, ustalığa benzetilmiştir.
- Cümlede kimin “usta” diye çağrıldığına bakalım: bir kulüp üyesi.
- Kişi gerçekten bir meslek ustası değildir.
- Tırnak işareti burada bir alıntı değil, özel bir vurgu içindir.
- Sözcük benzetme yoluyla, mecaza yakın kullanılmıştır.