6. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Şemada kalbin dört bölümü K, L, M ve N ile gösterilmiştir. Vücuttan gelen kirli kanın kalpte ilk ulaştığı bölüm hangisidir?
- A K
- B L
- C M
- D N
İki öğrencinin dinlenme hâlindeki ve on dakika koştuktan sonraki nabız sayıları tabloya kaydedilmiştir. Bu ölçümlerden çıkarılacak sonuç nedir?
- A Egzersiz sırasında kalp daha yavaş çalışır.
- B Nabız yalnızca yaşa bağlıdır, hareketle değişmez.
- C Egzersizde kaslar daha çok oksijen istediği için kalp daha hızlı çalışır.
- D Nabız ölçümleri rastgele değişir, bir kural yoktur.
Şemada bir beslenme eksikliğinin destek ve hareket sistemine etkisi zincir hâlinde verilmiştir. Bu zinciri kırmak için günlük beslenmede ne yapılmalıdır?
- A Süt, yoğurt, peynir gibi kalsiyum kaynakları düzenli tüketilmelidir.
- B Su tüketimi azaltılmalıdır.
- C Karbonhidrat tüketimi iki katına çıkarılmalıdır.
- D Hiçbir değişiklik yapmaya gerek yoktur.
Bir öğrenci ağzına aldığı ekmek parçasını uzun süre çiğnediğinde tadının tatlandığını fark ediyor. Bu gözlem sindirim sistemiyle ilgili neyi gösterir?
- A Ağızda yalnızca fiziksel sindirim yapıldığını
- B Ekmeğin midede sindirildiğini
- C Tükürükteki enzimin ağızda kimyasal sindirimi başlattığını
- D Ekmeğin hiç sindirilmediğini
Bir öğrencinin gözlem defterine düştüğü iki kayıt tabloda verilmiştir. Kayıtlardaki saat ve gözlem bilgilerine göre K ve L olayları sırasıyla hangileridir?
- A Güneş tutulması ve Ay tutulması
- B Ay tutulması ve Güneş tutulması
- C İkisi de Güneş tutulmasıdır
- D İkisi de Ay tutulmasıdır
Bir öğrenci şemanın altına "Soluk alırken IV numaralı yapı yukarı çıkar ve göğüs boşluğu daralır." notunu düşmüştür. Bu notta düzeltilmesi gereken yer neresidir?
- A Not doğrudur, düzeltmeye gerek yoktur.
- B Soluk alırken diyafram aşağı iner ve göğüs boşluğu genişler.
- C Soluk alırken akciğerler küçülür.
- D IV numaralı yapı akciğer olduğu için hareket etmez.
Şekilde Ay'ın arkasında oluşan gölge bölgeleri K ve L ile gösterilmiştir. Perde üzerinde K bölgesinde ve L bölgesinde bulunan gözlemciler için Güneş nasıl görünür?
- A K bölgesinde de L bölgesinde de Güneş tamamen örtülüdür.
- B K bölgesinde Güneş hiç örtülmez, L bölgesinde tamamen örtülür.
- C K bölgesinde Güneş tamamen, L bölgesinde ise kısmen örtülü görünür.
- D İki bölgede de Güneş her zamanki parlaklığıyla görünür.
Öğretmen sınıfa "Güneş tutulmasını çıplak gözle ya da güneş gözlüğüyle izlemeyin." uyarısını yapıyor. Bu uyarının bilimsel gerekçesi aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?
- A Tutulma sırasında Dünya'nın manyetik alanı gözü etkiler.
- B Tutulma sırasında Güneş bütün ışığını keser, karanlıkta göz bozulur.
- C Tutulma sırasında Ay'dan zararlı ses dalgaları yayılır.
- D Tutulma sırasında Güneş'ten gelen ışık göze zarar verecek kadar şiddetlidir.
Şekilde bir kolun dirsekten bükülme anı gösterilmiştir. Kol bu şekilde bükülürken K ve L kaslarının durumu nasıl olur?
- A K kasılır, L gevşer.
- B K gevşer, L kasılır.
- C İki kas da aynı anda kasılır.
- D İki kas da aynı anda gevşer.
Şekilde bir Güneş tutulması sırasında Ay'ın tam gölgesinin Dünya üzerine düştüğü T bandı gösterilmiştir. Bu şekle bakarak tam Güneş tutulmasının neden az sayıda yerde izlenebildiği açıklanabilir mi?
- A Açıklanamaz, çünkü tutulma Dünya'nın her yerinden aynı anda izlenir.
- B Açıklanabilir, çünkü tam gölge Dünya'nın yalnızca dar bir bandına düşer.
- C Açıklanamaz, çünkü tam gölge Dünya'nın tamamını kaplar.
- D Açıklanabilir, çünkü tutulma yalnızca gece yaşanır.
Şemada solunum sistemine ait yapılar numaralandırılmıştır. Gaz değişiminin gerçekleştiği hava keseciklerinin bulunduğu yapı hangi numaralıdır?
- A I
- B II
- C III
- D IV
Şemada boşaltım sistemine ait yapılar numaralandırılmıştır. Kanın süzülerek zararlı atıklardan temizlendiği organ hangi numarayla gösterilmiştir?
- A I
- B II
- C III
- D IV
Sindirim nerede başlar?
- A midede
- B bağırsakta
- C ağızda
- D yemek borusunda
Şekilde Güneş, Ay ve Dünya'nın bir andaki dizilişi verilmiştir. Bu diziliş sırasında gölgenin düştüğü bölgede bulunan bir gözlemci gökyüzünde neyi görür?
- A Ay'ın bakır rengine dönüp karardığını
- B Güneş'in bir süre Ay tarafından örtüldüğünü
- C Dünya'nın gölgesinin Ay üzerine düştüğünü
- D Yıldızların gündüz kaybolduğunu
Ay ile perde arasındaki uzaklık, tam gölge konisinin uzunluğundan daha fazla olacak biçimde artırılırsa perdenin ortasındaki gözlemci Güneş'i nasıl görür?
- A Güneş'in kenarları görünen, ortası örtülü hâlde — halka biçiminde görür.
- B Güneş'i hiçbir şekilde göremez.
- C Güneş'i her zamankinden parlak görür.
- D Güneş yerine Ay'ı aydınlık görür.
Besinlerin asitle karıştığı organ hangisidir?
- A yemek borusu
- B ince bağırsak
- C mide
- D kalın bağırsak
Şekildeki besin piramidini inceleyen bir öğrenci günlük beslenme listesini düzenlemek istiyor. Piramide göre listede en az yer vermesi gereken grup hangisidir?
- A Tam tahıllar
- B Sebze ve meyve
- C Süt, et ve yumurta
- D Şeker ve katı yağ
Kalp sağlığı için hangisi doğrudur?
- A düzenli spor yapmak
- B çok yağlı beslenmek
- C hareketsiz kalmak
- D sigara içmek
İki özdeş tavuk kemiği, biri su diğeri sirke dolu kavanozlara konmuş ve iki gün sonra gözlenmiştir. Bu deneyin sonucu kemik sağlığı ile nasıl ilişkilendirilir?
- A Kemik yalnızca sudan oluşur.
- B Kemiğe sertliğini veren mineraller çözününce kemik dayanıklılığını yitirir.
- C Sirke kemiği büyütür.
- D Kemik sertliği tamamen kas gücüne bağlıdır.
Şekildeki dizilimde Ay, Dünya'nın arkasındaki gölge bölgesine girmiştir. Bu olayın adı ve gerçekleştiği Ay evresi hangi seçenekte birlikte doğru verilmiştir?
- A Güneş tutulması – yeni ay
- B Güneş tutulması – dolunay
- C Ay tutulması – yeni ay
- D Ay tutulması – dolunay
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Vücuttan gelen kan oku K bölümüne giriyor; kirli kan kalpte ilk buraya ulaşır.
- Şemadaki etiketleri okuyalım: soldaki üst ok "vücuttan gelen kan" diyor.
- Bu ok K bölümüne giriyor. Öyleyse vücuttan dönen kirli kanın ilk ulaştığı yer K.
- K, kalbin üst bölümlerinden biri, yani bir kulakçıktır. Kan buradan alt bölüme (karıncığa) geçer ve akciğere gönderilir.
- Denetleyelim: şemadaki öteki ok "akciğerden gelen kan" ve o N bölümüne giriyor — iki giriş birbirinden ayrı ✓.
Sık yapılan hata: N demek. N bölümüne AKCİĞERDEN gelen temiz kan giriyor; vücuttan gelen kirli kanın girdiği yer K’dir.
2. sorunun çözümü
Koşu sonrası nabız iki öğrencide de belirgin artmıştır; kaslara daha çok oksijen ve besin taşımak için kalp hızlanır.
- Ada'nın nabzı 78'den 132'ye çıkmıştır.
- Berk'in nabzı 82'den 138'e çıkmıştır.
- İki ölçümde de koşudan sonra nabız artmıştır.
- Kaslar daha çok oksijen istediği için kalp daha hızlı kan pompalar.
3. sorunun çözümü
Zincirin ilk halkası kalsiyum eksikliği; süt, yoğurt ve peynir gibi kaynaklar tüketilirse zincir başlangıçta kesilir.
- Şemadaki zinciri izleyelim: yetersiz kalsiyum → kemik yoğunluğu azalır → kemikler kolay kırılır.
- Zinciri kırmanın en etkili yolu İLK halkaya müdahale etmektir; sonraki adımlar ondan doğuyor.
- İlk halka kalsiyum eksikliği. Süt, yoğurt, peynir gibi kalsiyumdan zengin besinler düzenli tüketilirse eksiklik oluşmaz.
- Denetleyelim: ilk halka giderilirse ikinci ve üçüncü adımlar hiç gerçekleşmez ✓.
Sık yapılan hata: "Karbonhidrat tüketimi iki katına çıkarılmalıdır" demek. Zincirin başındaki eksik KALSİYUM; karbonhidrat artırmak o eksikliği gidermez.
4. sorunun çözümü
Tükürükteki enzim ekmekteki nişastayı daha küçük ve tatlı moleküllere ayırır; bu kimyasal sindirimdir.
- Ekmeğin ana içeriği nişastadır ve nişasta tatsızdır.
- Uzun çiğnemede tat tatlıya dönüşüyor; demek ki maddenin YAPISI değişmiş.
- Bu değişimi tükürükteki enzim yapar: nişastayı daha küçük, tatlı şeker moleküllerine ayırır. Yapıyı değiştiren sindirime kimyasal sindirim denir.
- Denetleyelim: yalnız mekanik sindirim olsaydı ekmek küçülür ama TADI değişmezdi ✓ — tat değişimi kimyasal sindirimin kanıtı.
Sık yapılan hata: "Ağızda yalnızca fiziksel sindirim yapıldığını" demek. Çiğneme gerçekten fiziksel sindirimdir ama TAT DEĞİŞİMİ bununla açıklanamaz; enzim de iş başında.
5. sorunun çözümü
Gündüz saatinde Güneş'in kararması Güneş tutulması, gece Ay'ın kızıllaşması Ay tutulmasıdır.
- K kaydı saat 13.20'de, yani gündüz yapılmıştır.
- Gündüz Güneş'in örtülmesi ancak Güneş tutulmasıyla olur.
- L kaydı saat 22.40'ta, yani gecedir ve Ay'ın rengi değişmiştir.
- Dünya'nın gölgesine giren Ay kızıllaşır; bu Ay tutulmasıdır.
6. sorunun çözümü
IV numaralı yapı diyaframdır; soluk alırken aşağı iner ve göğüs boşluğu genişler.
- Şemada akciğerlerin altındaki kubbe biçimli yapı diyaframdır; IV numara bu.
- Öğrencinin notu "yukarı çıkar ve göğüs boşluğu daralır" diyor; ikisi de ters.
- Doğrusu: soluk alırken diyafram kasılıp AŞAĞI iner, göğüs boşluğunun hacmi ARTAR ve dışarıdan akciğerlere hava dolar.
- Denetleyelim: hacim artınca içerideki basınç düşer ve hava kendiliğinden içeri akar ✓. Notta anlatılan hareket ise soluk VERMEYE ait.
Sık yapılan hata: "Not doğrudur, düzeltmeye gerek yoktur" demek. Not soluk VERME hareketini anlatıyor; soluk alırken diyafram aşağı iner, yukarı değil.
7. sorunun çözümü
Tam gölgede Güneş bütünüyle örtülür (tam tutulma), yarı gölgede ise bir bölümü örtülür (parçalı tutulma).
- K, ışığın hiç ulaşmadığı tam gölge bölgesidir.
- Tam gölgedeki gözlemci Güneş'i tamamen örtülmüş görür.
- L, ışığın bir bölümünün ulaştığı yarı gölge bölgesidir.
- Yarı gölgedeki gözlemci Güneş'i kısmen örtülmüş görür.
8. sorunun çözümü
Güneş kısmen örtülü olsa da gelen ışık göz için hâlâ tehlikelidir; özel tutulma gözlüğü kullanılmalıdır.
- Tutulmada Güneş'in yalnızca bir bölümü örtülür.
- Örtülmeyen bölümden gelen ışık çok şiddetlidir.
- Bu ışık göz retinasına kalıcı zarar verebilir.
- Bu yüzden yalnızca özel tutulma gözlükleri kullanılmalıdır.
9. sorunun çözümü
Kaslar zıt çalışır: kol bükülürken üstteki K kası kasılıp kısalır, alttaki L kası gevşer.
- Kaslar yalnız çekebilir, itemez; bu yüzden her hareket için zıt çalışan bir kas çifti gerekir.
- Şekilde K kası şişmiş ve kısalmış çizilmiş — kısalıp kalınlaşma kasılmanın belirtisidir.
- L kası ise uzamış ve incelmiş, yani gevşemiş. Kol bu şekilde bükülür.
- Denetleyelim: kolu düzeltirken tam tersi olur — L kasılır, K gevşer ✓. İkisi hiçbir zaman aynı anda kasılmaz.
Sık yapılan hata: "İki kas da aynı anda kasılır" demek. İkisi birden kasılsaydı kol NE BÜKÜLÜR ne düzelirdi; kaslar zıt çalışmak zorundadır.
10. sorunun çözümü
Ay'ın tam gölgesi Dünya yüzeyinde dar bir bant oluşturur; tam tutulmayı yalnızca bu bantta olanlar görür.
- Şekilde T ile gösterilen tam gölge alanı çok küçüktür.
- Bu alan Dünya'nın yüzeyine göre dar bir bant hâlindedir.
- Tam tutulmayı yalnızca bu bantta bulunanlar görebilir.
- Bandın dışında kalanlar tutulmayı parçalı görür ya da hiç göremez.
11. sorunun çözümü
III numaralı yapı akciğerlerdir; gaz değişimi akciğerlerdeki hava keseciklerinde olur.
- Şemadaki yapıları yukarıdan aşağı tanıyalım: I burun, II soluk borusu.
- Soluk borusu ikiye ayrılarak iki büyük yapıya ulaşıyor; bunlar III ile gösterilen akciğerler.
- Akciğerlerin içi çok sayıda hava kesesiyle doludur ve gaz değişimi tam olarak burada gerçekleşir.
- Denetleyelim: burun havayı ısıtıp süzer, soluk borusu iletir — ikisinde de gaz değişimi olmaz ✓.
Sık yapılan hata: II demek. Soluk borusu havayı yalnız İLETİR; gaz değişimi için geniş bir yüzey gerekir ve o yüzey akciğerlerdeki keseciklerdedir.
12. sorunun çözümü
I numaralı fasulye biçimli organ böbrektir; kanı süzerek zararlı atıkları ayırır.
- Şemanın üst bölümünde fasulye biçiminde iki organ var; bunlar I ile gösterilmiş.
- Bu biçim böbreğe aittir. Böbrekler kanı sürekli süzer, gerekli maddeleri geri kazandırır, atıkları ayırır.
- Oluşan idrar II numaralı kanallarla aşağı, idrar kesesine iletilir.
- Denetleyelim: sistemin akış yönü yukarıdan aşağı — süzme önce, depolama sonra ✓. Süzen organ en üstteki olmalı.
Sık yapılan hata: III demek. III numara idrar KESESİDİR ve orada süzme değil DEPOLAMA olur; kanı süzen organ böbrektir.
13. sorunun çözümü
Sindirim ağızda başlar: dişler mekanik olarak parçalar, tükürük kimyasal sindirimi başlatır.
- Sindirim iki biçimde olur: mekanik (parçalama) ve kimyasal (enzimle ayırma).
- Ağızda dişler besini çiğneyerek küçültür — mekanik sindirim.
- Aynı anda tükürükteki enzim nişastayı ayırmaya başlar — kimyasal sindirim. Yani sindirim ağızda başlıyor.
- Denetleyelim: yemek borusunda sindirim YOKTUR, yalnız iletim vardır; mide ve ince bağırsak ise sonraki basamaklar ✓.
Sık yapılan hata: "Midede" demek. Midede sindirim SÜRER ama BAŞLAMAZ; çiğneme ve tükürük enzimi ağızda devreye giriyor.
14. sorunun çözümü
Ay, Güneş ile Dünya arasına girdiğinde Güneş bir süre örtülür; bu olay Güneş tutulmasıdır.
- Şemada sıra Güneş – Ay – Dünya biçimindedir.
- Ay, Güneş ışığının bir bölümünü keser ve arkasında gölge oluşturur.
- Bu gölge Dünya üzerine düşer.
- Gölgedeki gözlemci Güneş'in örtüldüğünü görür.
15. sorunun çözümü
Tam gölge konisi perdeye ulaşmadığında Ay Güneş'i tam örtemez; kenarları görünür ve halkalı tutulma oluşur.
- Tam gölge konisinin sivri ucu belirli bir uzaklıkta biter.
- Perde bu uzaklıktan daha ileride ise tam gölge perdeye ulaşmaz.
- Bu durumda Ay, Güneş'in yalnızca orta bölümünü örter.
- Gözlemci Güneş'i parlak bir halka olarak görür.
16. sorunun çözümü
Midede salgılanan mide öz suyu asit içerir; besinler burada asitle karışır.
- Sindirim yolundaki her organın kendine özgü bir salgısı ve görevi var.
- Mide, mide öz suyu salgılar ve bu salgı asit içerir.
- Asit hem proteinlerin sindirimini başlatır hem besinle gelen birçok mikrobu etkisiz kılar. Besinler asitle midede karışır.
- Denetleyelim: yemek borusunda salgı YOKTUR, yalnız iletim vardır; ince bağırsakta ortam asidik değil, bazikleştirilir ✓.
Sık yapılan hata: "İnce bağırsak" demek. Sindirimin çoğu orada tamamlanır ama ortam ASİDİK DEĞİLDİR; mideden gelen asit orada nötrleştirilir.
17. sorunun çözümü
Piramidin tepesindeki grup en az tüketilmesi gereken gruptur: şeker ve katı yağ.
- Besin piramidi bir sıralama aracıdır: tabana yakın gruplar çok, tepeye yakın gruplar az tüketilir.
- Tabanda tam tahıllar, üstünde sebze ve meyve, sonra süt-et-yumurta grubu yer alıyor.
- En tepede şeker ve katı yağ var; öyleyse listede en az bu gruba yer verilmeli.
- Denetleyelim: bu besinler enerji verir ama vitamin, mineral ve lif bakımından yoksuldur — az tüketilmesinin nedeni bu ✓.
Sık yapılan hata: "Süt, et ve yumurta" demek. Bu grup piramidin ÜST BÖLGESİNDE ama tepesinde değil; günlük olarak yeterince tüketilmesi gereken protein kaynaklarıdır.
18. sorunun çözümü
Düzenli egzersiz kalp kasını güçlendirir ve damarların sağlıklı kalmasına yardım eder.
- Kalp bir kastır; her kas gibi düzenli çalıştırıldığında güçlenir.
- Düzenli spor yapan bir kişide kalp her atışta daha çok kan pompalar ve daha az yorulur.
- Ayrıca egzersiz damarların esnekliğini korur ve kan basıncını dengeler.
- Denetleyelim: öteki üç seçenek kalbe ZARAR verir — yağlı beslenme damarları tıkar, hareketsizlik kası zayıflatır, sigara damarları daraltır ✓.
Sık yapılan hata: "Çok yağlı beslenmek" demek. Yağ vücuda gerekli bir besindir ama AŞIRISI damarlarda birikip kalbi zorlar; sağlıklı olan dengeli beslenmedir.
19. sorunun çözümü
Sirke kemikteki kalsiyum minerallerini çözer; mineral kaybeden kemik esnekleşir ve dayanıklılığını yitirir.
- Deneyde tek değişen etken sıvı: biri su (kontrol), öteki sirke.
- Sudaki kemik sert kalmış; sirkedeki kemik iki günde esnek hâle gelmiş.
- Sirke asidiktir ve kemiğe sertliğini veren kalsiyum minerallerini çözer. Mineralini kaybeden kemik dayanıklılığını yitirir.
- Denetleyelim: kontrol kavanozu olmasaydı değişimin sirkeden mi zamandan mı geldiği ayırt edilemezdi ✓.
Sık yapılan hata: "Kemik yalnızca sudan oluşur" demek. Deney bunu göstermiyor; gösterdiği şey kemiğin sertliğini MİNERALLERDEN aldığı.
20. sorunun çözümü
Dünya, Güneş ile Ay arasına girdiğinde Ay tutulması olur; bu diziliş dolunay evresinde gerçekleşir.
- Şemada sıra Güneş – Dünya – Ay biçimindedir.
- Dünya'nın gölgesi Ay'ın üzerine düşmüştür.
- Bu olaya Ay tutulması denir.
- Ay bu konumdayken Dünya'dan dolunay olarak görülür.