6. Sınıf Fen Bilimleri 2. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Direnci etkileyen değişkenleri araştıran bir öğrenci tablodaki üç denemeyi hazırlamıştır. Direncin telin kalınlığına bağlı olduğunu göstermek için hangi iki deneme karşılaştırılmalıdır?
- A 1 ile 2, çünkü yalnızca uzunluk değişmektedir.
- B 2 ile 3, çünkü iki değişken birlikte değişmektedir.
- C 1 ile 3, çünkü madde ve uzunluk sabitken yalnızca kalınlık değişmektedir.
- D Üç deneme birden karşılaştırılmalıdır.
Elektrikli ısıtıcıların içindeki teller özel olarak uzun ve ince seçilmekte, ayrıca yüksek dirençli maddelerden yapılmaktadır. Bu tasarımın amacı nedir?
- A Akımın hiç geçmemesini sağlamak
- B Direnci artırarak telin ısınmasını sağlamak
- C Ampulü daha parlak yakmak
- D Kabloyu yalıtmak
Bir öğrenci sinema perdesinin neden pürüzlü ve mat olduğunu merak etmektedir. Şekildeki iki yüzey türü dikkate alındığında perde için hangi açıklama uygundur?
- A Perde L gibi dağınık yansıma yapar, böylece görüntü salonun her yerinden izlenebilir.
- B Perde K gibi düzgün yansıma yapar, böylece yalnızca ortadaki koltuklardan görülür.
- C Perde ışığın tamamını soğurur.
- D Perdenin yüzeyi görüntüyü etkilemez.
Uzunlukları ve kalınlıkları eşit iki tel aynı devreye bağlanmış ve ampul parlaklıkları tabloya yazılmıştır. Bu deney direncin hangi değişkene bağlı olduğunu göstermektedir?
- A Telin uzunluğuna
- B Telin kalınlığına
- C Telin yapıldığı maddenin cinsine
- D Pilin sayısına
İçlerinde eşit miktarda su bulunan siyah ve beyaz iki kap aynı süre güneşte bekletilmiş ve sıcaklıkları ölçülmüştür. Bu ölçümler ışığın soğurulmasıyla nasıl ilişkilendirilir?
- A Siyah yüzey ışığın büyük bölümünü soğurduğu için daha çok ısınmıştır.
- B Beyaz yüzey ışığı soğurduğu için daha çok ısınmıştır.
- C Renk ile ısınma arasında ilişki yoktur.
- D Siyah yüzey ışığı yansıttığı için ısınmıştır.
Düz aynanın önündeki cisim aynaya doğru 10 cm yaklaştırılırsa cisim ile görüntüsü arasındaki uzaklık ne olur?
- A 60 cm'den 40 cm'ye iner.
- B 60 cm'de sabit kalır.
- C 60 cm'den 50 cm'ye iner.
- D 60 cm'den 80 cm'ye çıkar.
Aynı maddeden yapılmış, aynı kalınlıkta fakat farklı uzunluktaki üç tel sırayla aynı devreye bağlanmıştır. Ampulün en parlak yanacağı tel hangisidir ve sebebi nedir?
- A M teli, çünkü en uzun olan en az direnç gösterir.
- B L teli, çünkü ortada bir uzunluğa sahiptir.
- C K teli, çünkü en kısa tel en az direnç gösterir.
- D Üç telde de parlaklık aynıdır.
Şekildeki devrede boşluğa sırayla farklı maddeler yerleştirilerek ampulün durumu gözlenmektedir. Boşluğa bir madde konduğunda ampulün yanması bu madde için neyi gösterir?
- A Maddenin elektriği ilettiğini
- B Maddenin elektriği iletmediğini
- C Maddenin ısıyı iyi ilettiğini
- D Maddenin mıknatıs tarafından çekildiğini
Karanlık odada farklı renkte ışıklar altında topların rengi gözlenmiş ve tabloya kaydedilmiştir. Mavi ışık altında kırmızı topun nasıl görüneceği ve sebebi nedir?
- A Kırmızı görünür, çünkü rengi değişmez.
- B Mavi görünür, çünkü mavi ışığı yansıtır.
- C Beyaz görünür, çünkü bütün ışıkları yansıtır.
- D Siyah görünür, çünkü mavi ışığı soğurur ve yansıtacak kırmızı ışık yoktur.
Şekilde cam prizmaya gönderilen beyaz ışığın prizmadan çıktıktan sonra farklı renklere ayrıldığı gösterilmiştir. Bu gözlem beyaz ışık hakkında neyi kanıtlar?
- A Prizmanın renk ürettiğini
- B Beyaz ışığın farklı renklerin karışımından oluştuğunu
- C Beyaz ışığın tek renkten oluştuğunu
- D Cam prizmanın ışığı soğurduğunu
Şekilde düz bir aynanın 30 cm önüne konan cisim ve görüntüsü gösterilmiştir. Soru işaretiyle gösterilen uzaklık ile görüntünün özellikleri hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A 15 cm; görüntü cisimden küçüktür.
- B 30 cm; görüntü cisimle aynı büyüklüktedir.
- C 60 cm; görüntü cisimden büyüktür.
- D 30 cm; görüntü baş aşağı oluşur.
Evlerde kullanılan elektrik kablolarının içi bakır telden, dış kaplaması ise plastikten yapılmaktadır. Bu tercihin sebebi hangi seçenekte doğru açıklanmıştır?
- A Bakır elektriği iyi ilettiği için içte, plastik yalıtkan olduğu için güvenlik amacıyla dışta kullanılır.
- B Bakır ucuz olduğu için içte, plastik pahalı olduğu için dışta kullanılır.
- C İkisi de yalıtkan olduğu için birlikte kullanılır.
- D Plastik elektriği bakırdan daha iyi ilettiği için dışta kullanılır.
Bir öğrenci "Kalın teller ince tellere göre daha çok direnç gösterir, bu yüzden evlerde ince kablo kullanılır." demektedir. Bu ifadedeki hata nasıl düzeltilmelidir?
- A Hata yoktur, ifade doğrudur.
- B İnce teller hiç direnç göstermez.
- C Direnç kablo kalınlığına bağlı değildir.
- D Kalın teller daha az direnç gösterir; bu yüzden akım taşıyan kablolar yeterince kalın seçilir.
Devreye sırayla yerleştirilen maddelerle yapılan denemelerin sonuçları tabloya kaydedilmiştir. Bu sonuçlara göre maddeler nasıl gruplanmalıdır?
- A Bakır ve plastik iletken, demir ve tahta yalıtkandır.
- B Bakır ve demir iletken, plastik ve tahta yalıtkandır.
- C Dört madde de iletkendir.
- D Dört madde de yalıtkandır.
Bir öğrenci "Cisimler kendi renklerinde ışık ürettiği için renkli görünür." demektedir. Karanlık odada hiçbir cismin renginin seçilememesi bu görüşü nasıl çürütür?
- A Çürütmez, karanlıkta da renkler görünür.
- B Renk yalnızca gözün yorumudur, ışıkla ilgisi yoktur.
- C Karanlıkta cisimlerin rengi değişir.
- D Cisimler ışık üretseydi karanlıkta da renkli görünürlerdi; demek ki rengi belirleyen, yansıtılan ışıktır.
Tabloda elektrik iletim hatlarında kullanılan iki malzeme verilmiş, gerekçe sütunu boş bırakılmıştır. Bu iki seçimin gerekçesi sırasıyla nasıl doldurulmalıdır?
- A İkisi de yalıtkan olduğu için seçilmiştir.
- B İkisi de iletken olduğu için seçilmiştir.
- C Alüminyum yalıtkan, porselen iletken olduğu için seçilmiştir.
- D Alüminyum iyi iletken olduğu için akımı taşır, porselen yalıtkan olduğu için akımın direğe geçmesini engeller.
Devredeki boşluğa ıslak bir tahta çubuk yerleştirildiğinde ampulün zayıf da olsa yandığı görülmüştür. Bu gözlem elektrik güvenliği bakımından hangi uyarıyı destekler?
- A Islak elle elektrikli araçlara dokunulmamalıdır, çünkü su elektriği iletir.
- B Kuru tahtaya asla dokunulmamalıdır.
- C Elektrik yalnızca metallerde tehlikelidir.
- D Su elektriği hiç iletmediği için tehlike yoktur.
Grafikte aynı maddeden yapılmış ve aynı kalınlıktaki tellerin uzunluğuna göre ölçülen dirençleri verilmiştir. Bu grafiğe göre 6 birim uzunluğundaki telin direnci kaç birim olur?
- A 60 birim
- B 80 birim
- C 100 birim
- D 120 birim
Şekilde iki farklı yüzeye gelen ışınların yansıması gösterilmiştir. K ve L yüzeyleri için yapılabilecek doğru karşılaştırma nedir?
- A K düzgün yansıma yapar ve görüntü oluşturur; L dağınık yansıma yapar ve görüntü oluşmaz.
- B L düzgün yansıma yapar, K dağınık yansıma yapar.
- C İki yüzey de dağınık yansıma yapar.
- D İki yüzeyde de ışık hiç yansımaz.
Şekilde düz bir ayna yüzeyine gelen ışın ve normal doğrusu gösterilmiştir. Gelme açısı 40° olduğuna göre soru işaretiyle gösterilen yansıma açısı kaç derecedir?
- A 20°
- B 40°
- C 50°
- D 80°
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Kontrollü deneyde yalnızca incelenen değişken değiştirilir; 1 ve 3'te sadece kalınlık farklıdır.
- 1. ve 3. denemede madde bakır, uzunluk 20 cm olarak aynıdır.
- Bu iki denemede yalnızca kalınlık ince ve kalın olarak değişmektedir.
- Diğer değişkenler sabit olduğu için karşılaştırma geçerlidir.
- 1 ile 2 uzunluğun etkisini ölçer, kalınlığınkini değil.
2. sorunun çözümü
Direnci büyük olan telde elektrik enerjisinin ısıya dönüşümü artar; ısıtıcılar bu ilkeyle çalışır.
- Uzun, ince ve yüksek dirençli tel akıma karşı büyük direnç gösterir.
- Akım bu dirençten geçerken telde ısı açığa çıkar.
- Isıtıcının amacı da ısı üretmektir.
- Bu yüzden tel bilerek yüksek dirençli seçilir.
3. sorunun çözümü
Mat yüzey ışığı her yöne dağıtır; böylece salonun her noktasından görüntü izlenebilir.
- Şekilde L yüzeyi pürüzlüdür ve ışınları farklı yönlere yansıtmaktadır.
- Sinema perdesi de mat ve pürüzlüdür.
- Işık her yöne dağıldığı için görüntü geniş bir alandan görünür.
- Ayna gibi düzgün bir yüzey olsaydı görüntü yalnızca belirli bir yönde görülürdü.
4. sorunun çözümü
Uzunluk ve kalınlık sabit tutulmuş, yalnızca madde değiştirilmiştir; parlaklık farkı madde cinsinden kaynaklanır.
- İki telin de uzunluğu 20 cm ve kalınlığı aynıdır.
- Değiştirilen tek değişken telin maddesidir.
- Bakır telde ampul çok parlak, nikelin telde az parlak yanmıştır.
- Demek ki direnç maddenin cinsine bağlıdır.
5. sorunun çözümü
Siyah yüzeyler gelen ışığın neredeyse tamamını soğurur; soğurulan ışık enerjisi ısıya dönüşür.
- İki kaptaki su miktarı ve bekleme süresi aynıdır.
- Tek değişen kabın rengidir.
- Siyah kapta sıcaklık 18 °C, beyaz kapta 6 °C artmıştır.
- Siyah yüzey ışığı soğurduğu, beyaz yüzey yansıttığı için fark oluşmuştur.
6. sorunun çözümü
Cisim 30 cm'den 20 cm'ye gelir; görüntü de 20 cm uzakta olur, aradaki uzaklık 2 × 20 = 40 cm'dir.
- Başlangıçta cisim 30, görüntü 30 cm uzaktadır; arada 60 cm vardır.
- Cisim 10 cm yaklaşınca uzaklığı 20 cm olur.
- Görüntü de aynaya 20 cm uzaklıkta oluşur.
- Toplam uzaklık 20 + 20 = 40 cm olur.
7. sorunun çözümü
Direnç tel uzunluğuyla artar; en kısa tel olan K en az direnç gösterdiğinden ampul en parlak yanar.
- Üç telin maddesi ve kalınlığı aynıdır, yalnızca uzunluk değişmektedir.
- Tel uzadıkça akıma karşı gösterilen direnç artar.
- Direnç arttıkça devreden geçen akım azalır.
- En kısa tel K olduğu için ampul en parlak K ile yanar.
8. sorunun çözümü
Devrenin tamamlanıp ampulün yanması, konan maddenin elektrik akımını geçirdiğini gösterir.
- Devrede pil, ampul ve bir boşluk bulunmaktadır.
- Boşluk dolmadan devre tamamlanmaz.
- Konan madde akımı geçirirse devre kapanır ve ampul yanar.
- Ampulün yanması maddenin iletken olduğunu gösterir.
9. sorunun çözümü
Kırmızı cisim yalnızca kırmızıyı yansıtır; ortamda kırmızı ışık yoksa göze ışık gelmez ve cisim siyah görünür.
- Kırmızı top yalnızca kırmızı ışığı yansıtır.
- Mavi ışık altında ortamda kırmızı ışık yoktur.
- Gelen mavi ışık top tarafından soğurulur.
- Göze hiç ışık gelmediği için top siyah görünür.
10. sorunun çözümü
Prizma renk üretmez; beyaz ışığın içinde bulunan renkleri ayırır.
- Prizmaya tek bir beyaz ışık demeti girmiştir.
- Prizmadan kırmızıdan mora kadar birçok renk çıkmıştır.
- Prizma renk üretemeyeceğine göre bu renkler beyaz ışığın içindeydi.
- Demek ki beyaz ışık renklerin karışımıdır.
11. sorunun çözümü
Düz aynada görüntü aynanın arkasında, cisimle eşit uzaklıkta ve aynı büyüklükte oluşur.
- Düz aynada görüntü, aynanın arkasında oluşur.
- Görüntünün aynaya uzaklığı, cismin aynaya uzaklığına eşittir.
- Cisim 30 cm uzaktadır, görüntü de 30 cm uzaktadır.
- Düz aynada görüntü aynı büyüklükte ve düzdür.
12. sorunun çözümü
İç kısımda akımı taşıyacak iletken, dışta ise dokunulduğunda akım geçirmeyecek yalıtkan gerekir.
- Kablonun görevi elektrik akımını taşımaktır.
- Bu yüzden içteki tel iyi bir iletken olan bakırdan yapılır.
- Kabloya dokunan kişinin çarpılmaması gerekir.
- Plastik yalıtkan olduğu için dış kaplamada kullanılır.
13. sorunun çözümü
Direnç kesitle ters ilişkilidir; kalın tel az direnç gösterdiği için akım taşıyan kablolar kalın seçilir.
- Telin kesiti genişledikçe akımın geçişi kolaylaşır.
- Bu yüzden kalın telin direnci düşüktür.
- Öğrenci ilişkiyi ters kurmuştur.
- Doğrusu, akım taşıyan kabloların yeterince kalın seçilmesidir.
14. sorunun çözümü
Ampulün yandığı maddeler iletken, yanmadığı maddeler yalıtkandır.
- Bakır tel ve demir çivide ampul yanmıştır.
- Akımı geçiren bu maddeler iletkendir.
- Plastik cetvel ve tahta çubukta ampul yanmamıştır.
- Akımı geçirmeyen bu maddeler yalıtkandır.
15. sorunun çözümü
Cisimler ışık kaynağı değildir; üzerlerine düşen ışığın bir bölümünü yansıttıkları için renkli görünürler.
- Karanlık odada ortama ışık gelmemektedir.
- Bu koşulda hiçbir cismin rengi seçilememektedir.
- Cisimler kendi ışığını üretseydi karanlıkta da görünürlerdi.
- Demek ki rengi belirleyen, cismin yansıttığı ışıktır.
16. sorunun çözümü
İletim hattında akımı taşıyacak iletken, direkle tel arasında ise akımı kesecek yalıtkan gerekir.
- İletim hattının görevi elektriği uzak mesafeye taşımaktır.
- Bu yüzden hat teli iyi iletken olan alüminyumdan yapılır.
- Telin direğe temas ederek akım kaçırmaması gerekir.
- Porselen izolatör yalıtkan olduğu için bu geçişi engeller.
17. sorunun çözümü
Kuruyken yalıtkan olan tahta ıslanınca akımı geçirmiştir; su elektriği ilettiği için ıslak elle temas tehlikelidir.
- Kuru tahta çubukla yapılan denemede ampul yanmamıştı.
- Islak çubukla ampul zayıf da olsa yanmıştır.
- Aradaki tek fark çubuğun ıslak olmasıdır.
- Su akımı ilettiği için ıslak elle elektrikli araçlara dokunulmamalıdır.
18. sorunun çözümü
Her 1 birim uzunluk 20 birim direnç getirmektedir: 6 × 20 = 120 birim.
- Grafikte 1 birim tele 20 birim direnç düşmektedir.
- Uzunluk arttıkça direnç düzenli olarak artmaktadır.
- Bu düzen 6 birim için de geçerlidir.
- 6 × 20 = 120 birim direnç bulunur.
19. sorunun çözümü
Pürüzsüz K yüzeyinde ışınlar düzenli yansır ve görüntü oluşur; pürüzlü L yüzeyinde ışınlar farklı yönlere dağılır.
- K yüzeyi düz çizilmiştir ve yansıyan ışınlar birbirine paraleldir.
- Düzenli yansımada yüzeyde görüntü oluşur.
- L yüzeyi girintili çıkıntılıdır ve ışınlar farklı yönlere gitmiştir.
- Bu dağınık yansımadır ve görüntü oluşmaz.
20. sorunun çözümü
Yansıma kanununa göre yansıma açısı gelme açısına eşittir; iki açı da 40°'dir.
- Gelme açısı, gelen ışın ile normal arasındaki açıdır.
- Şekilde bu açı 40° verilmiştir.
- Yansıma kanununa göre yansıma açısı gelme açısına eşittir.
- Bu yüzden aranan açı da 40°'dir.