6. Sınıf Sosyal Bilgiler 1. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Bir tarih kitabında "Uygurlar yerleşik hayata geçtikten sonra ordularının hareket kabiliyeti azalmış, savaşçı özellikleri zayıflamıştır." bilgisi yer almaktadır. Bu bilgi, yaşam biçimi ile askerî güç arasındaki hangi ilişkiyi ortaya koyar?
- A Yerleşik hayat askerî gücü her zaman artırır.
- B Yaşam biçimi ile askerî güç arasında hiçbir ilişki yoktur.
- C Sürekli yer değiştiren yaşam, orduya hız ve hareket yeteneği kazandırır.
- D Şehir kuran toplumlar hiçbir zaman ordu kuramaz.
Şemada İpek Yolu'nun geçtiği duraklar ve taşınan mallar gösterilmiştir. Orta Asya'da kurulan Türk devletlerinin bu yolun denetimini ele geçirmek için mücadele etmesinin temel nedeni hangisidir?
- A Yolun geçtiği yerlerde tarım yapmak istemeleri
- B Yoldan alınan vergilerle hazineyi güçlendirmek istemeleri
- C Yol boyunca yeni bir alfabe yaymak istemeleri
- D Yolun deniz ulaşımını engellemek istemeleri
Teneffüste ayağı kırık olduğu için oyuna katılamayan Ela'yı gören Poyraz, "Ben onun yerinde olsam dışarıda tek başıma oturmak beni çok üzerdi." diye düşündü ve sınıfta oynanabilecek bir oyun önerdi. Poyraz'ın bu düşünce biçimi sosyal bilgiler dersinde hangi kavramla adlandırılır?
- A Empati
- B Ön yargı
- C Rol çatışması
- D Kalıp yargı
Kartlarda dört Türk devleti kuruluş sırasına göre dizilmiştir. Bir öğretmen "Bu devletlerden biri resmî dil olarak Türkçeyi kullanmış ve Türkçenin ilk yazılı İslami eserleri onun döneminde verilmiştir." demiştir. Öğretmenin söz ettiği devlet hangisidir?
- A Gazneli Devleti
- B Büyük Selçuklu Devleti
- C Karahanlı Devleti
- D Türkiye Selçuklu Devleti
Kartta bir vakıf senedinin özeti verilmiştir. Bu senetten yola çıkarak vakıf kurumunun toplumsal işleyişi hakkında ulaşılabilecek en kapsamlı yargı hangisidir?
- A Vakıflar yalnızca zenginlerin yararlandığı kurumlardır.
- B Vakıflar devletin bütün vergi gelirlerini toplamıştır.
- C Vakıflar yalnızca ibadet yapıları inşa etmiştir.
- D Vakıf hizmetleri sürekli olsun diye kendi gelir kaynağına bağlanmıştır.
Kartlarda Türk kültürüne ait dört ürün verilmiştir. Bu ürünlerin ortak özelliği düşünüldüğünde, hepsinin bugüne ulaşmasını sağlayan temel yol hangisidir?
- A Resmî devlet kayıtlarında saklanmaları
- B Kuşaktan kuşağa anlatılarak aktarılmaları
- C Yalnızca yabancı gezginlerce yazılmaları
- D Tapınak duvarlarına kazınmaları
Orta Asya Türk devletlerinin ekonomisinde önemli yeri olan ticaret yolu hangisidir?
- A Baharat Yolu
- B Kral Yolu
- C İpek Yolu
- D Kehribar Yolu
"Türk" adını devlet adı olarak ilk kullanan devlet hangisidir?
- A Göktürkler
- B Hunlar
- C Avarlar
- D Hazarlar
Yazıtta Bilge Kağan'ın halkına seslenişinden bir bölüm verilmiştir. Kağanın "aç insanları doyurdum, çıplak insanları giydirdim" sözü, Türk devlet anlayışıyla ilgili hangi ilkeyi gösterir?
- A Kağanın halkına karşı sorumluluk taşıması
- B Kağanın yalnızca savaşla ilgilenmesi
- C Kağanın töreden bağımsız hareket etmesi
- D Kağanın halkı yönetime hiç katmaması
Eski Türklerde devlet işlerinin görüşüldüğü meclise ne ad verilir?
- A Divan
- B Kurultay
- C Şura
- D Ordu
Bir gazete, ünlü bir sporcunun evinin içinden gizlice çekilmiş fotoğraflarını "Halkın haber alma hakkı" başlığıyla yayımlamıştır. Sporcu ise bu görüntülerin izinsiz çekildiğini söyleyerek mahkemeye başvurmuştur. Bu olay hangi iki kavramın karşı karşıya gelmesinden doğmuştur?
- A Seçme hakkı ile eğitim hakkı
- B Dilekçe hakkı ile mülkiyet hakkı
- C Çalışma hakkı ile dinlenme hakkı
- D Basın özgürlüğü ile özel hayatın gizliliği
Bir kasabada asırlık taş köprünün üzerine, daha hızlı geçiş sağlansın diye beton bir yol dökülmesi önerilmiştir. Köyün gençleri ise köprünün özgün hâliyle kalmasını, yanına yeni bir köprü yapılmasını istemektedir. Gençlerin bu önerisi hangi anlayışla en iyi açıklanır?
- A Tarihî eseri kullanım dışı bırakma
- B Yeni yapıları tamamen reddetme
- C Kültürel mirası koruyarak ihtiyacı ayrı bir çözümle karşılama
- D Ulaşımın önemini yok sayma
Şemada iletişimin öğeleri sırayla gösterilmiştir. Sınıf başkanı duyuruyu yaptıktan sonra arkadaşlarına "Anlaşıldı mı, sorusu olan var mı?" diye sormuştur. Sınıf başkanının bu sorusu şemadaki hangi öğeyi işletmeye yöneliktir?
- A Kaynak
- B İleti
- C Kanal
- D Dönüt
Tabloda iki farklı yaşam biçiminin özellikleri karşılaştırılmıştır. Bir arkeolog kazıda ağır taş heykeller, sabit ocaklar ve tahıl ambarları bulmuştur. Tabloya göre bu buluntular hangi çıkarımı destekler?
- A Bölgede yerleşik hayata geçilmiştir.
- B Bölgede yalnızca hayvancılık yapılmaktadır.
- C Bölgede konar-göçer yaşam sürmektedir.
- D Bölgede hiç insan yaşamamıştır.
Şemada Mete Han'ın orduda kurduğu düzen gösterilmiştir. Bu düzenin savaş alanında sağladığı en önemli üstünlük hangisidir?
- A Ordunun tamamının aynı anda tek komutandan emir alması
- B Askerlerin savaş sırasında istedikleri birliğe geçebilmesi
- C Birliklerin küçük gruplara ayrılarak hızla yönetilip yönlendirilebilmesi
- D Ordunun yalnızca savunma savaşları yapabilmesi
Tarihte bilinen ilk Türk devleti hangisidir?
- A Göktürkler
- B Asya Hun Devleti
- C Uygurlar
- D Kırgızlar
Grafikte Zeynep'in bir gününü nasıl geçirdiği saat olarak verilmiştir. Zeynep karne notlarının düştüğünü ve ailesiyle arasının açıldığını söylemektedir. Grafiğe bakan bir rehber öğretmenin Zeynep'e vereceği en tutarlı öneri hangisidir?
- A Sosyal medyaya ayırdığı süreyi azaltıp ders ve aileye zaman ayırmalıdır.
- B Spora ayırdığı süreyi tamamen kaldırmalıdır.
- C Aile ile sohbeti bırakıp tüm zamanını derse vermelidir.
- D Günlük toplam süresini iki katına çıkarmalıdır.
Grafikte Orta Asya bozkırlarındaki bir istasyonun yıl boyu sıcaklık ve yağış değerleri verilmiştir. Bu iklim koşulları, bölgede yaşayan Türk boylarının hangi yaşam biçimini benimsemesinde belirleyici olmuştur?
- A Deniz ticaretine dayalı liman şehirleri kurmak
- B Otlak peşinde yer değiştiren konar-göçer yaşam sürmek
- C Yıl boyu ormanlarda avcılıkla geçinmek
- D Sulama kanallarına dayalı büyük tarım şehirleri kurmak
Defter notunda bir olayı incelerken izlenecek adımlar sıralanmıştır. Bir öğrenci Kurtuluş Savaşı'nı bu adımlara göre araştırırken hangi soruyu sorarsa 3. adımı uygulamış olur?
- A Savaş hangi yıllar arasında yaşandı?
- B Cepheler haritanın neresinde yer alıyordu?
- C Halk neden kendi imkânlarıyla cepheye destek verdi?
- D Savaştan geriye hangi anıtlar kaldı?
Haber metninde tarihî bir yapının listeye alınması ve onarımı anlatılmaktadır. Onarımda özgün taşın çıkarıldığı ocağın yeniden açılmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A Onarımın maliyetini düşürmek
- B Yapıyı eskisinden daha büyük hâle getirmek
- C Ocaktan çıkan taşı başka illere satmak
- D Yapının eserdeki özgün dokusunu bozmadan korumak
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Konar-göçer yaşam at üstünde geçtiği için orduya hız ve manevra kazandırır; yerleşik düzende bu üstünlük azalır.
- Konar-göçer toplumda herkes at biner ve sürekli hareket hâlindedir.
- Bu yaşam, savaşçı için doğal bir eğitim ortamıdır.
- Yerleşik düzende halk tarımla uğraşır, at üstündeki yaşam azalır.
- Metindeki azalma da bu ilişkiden doğmaktadır.
2. sorunun çözümü
İpek Yolu'nu elinde tutan devlet geçen kervanlardan vergi alır ve zenginleşir; bu yüzden yol üzerinde sürekli mücadele yaşanmıştır.
- Şemada yol boyunca değerli mallar taşınmaktadır.
- Yolu denetleyen devlet kervanlardan geçiş vergisi alır.
- Bu gelir ordunun ve devletin gücünü artırır.
- Bu nedenle Türk devletleri yolun denetimi için mücadele etmiştir.
3. sorunun çözümü
Kendini karşısındakinin yerine koyup onun duygularını anlamaya empati denir.
- Poyraz, "onun yerinde olsam" diyerek kendini Ela'nın yerine koymuştur.
- Ardından Ela'nın ne hissedeceğini tahmin etmiştir.
- Kişinin kendini başkasının yerine koyup duygusunu anlaması empatidir.
- Ön yargı ise tanımadan olumsuz karar vermektir; burada böyle bir durum yoktur.
4. sorunun çözümü
Karahanlılar resmî dil olarak Türkçeyi kullanmış; Kutadgu Bilig ve Divânu Lugâti't-Türk bu dönemde yazılmıştır.
- Karahanlılar halkı ve yöneticileri Türk olan bir devlettir.
- Bu devlette resmî dil Türkçe olarak kalmıştır.
- Kutadgu Bilig ve Divânu Lugâti't-Türk bu dönemin eserleridir.
- Gazneli ve Büyük Selçuklu'da ise Farsça ve Arapça yaygın kullanılmıştır.
5. sorunun çözümü
Senette çeşmenin onarımı için ayrı bir gelir belirlenmiştir; bu, hizmetin kesintisiz sürmesini sağlayan bir düzenlemedir.
- Senette hizmetten "bütün insanlar ve hayvanlar" yararlanır; sınırlama yoktur.
- Onarım için değirmen kirası gelir olarak ayrılmıştır.
- Bu gelirin başka işe harcanması yasaklanmıştır.
- Öyleyse vakıf, hizmetin sürekliliğini sağlayacak bir gelir düzenine bağlanmıştır.
6. sorunun çözümü
Bu ürünler sözlü kültür ürünleridir; nesilden nesile anlatılarak yaşatılmış, sonradan yazıya geçirilmiştir.
- Kartlardaki dört ürün de anlatıya dayalıdır.
- Destan, hikâye, fıkra ve gölge oyunu sözlü kültür ürünleridir.
- Bu ürünler önce dinleyiciden dinleyiciye aktarılmıştır.
- Bu nedenle bugüne ulaşmalarını sağlayan yol sözlü aktarımdır.
7. sorunun çözümü
İpek Yolu Orta Asya'dan geçer.
- Çin'den Batı'ya uzanan yol İpek Yolu'dur.
- Orta Asya bu yolun üzerindedir.
- Türk devletleri bu yolun denetimi için mücadele etmiştir.
8. sorunun çözümü
Göktürkler "Türk" adını devlet adı yapmıştır.
- Hunlar, Avarlar ve Hazarlar farklı adlar kullanmıştır.
- Göktürk Devleti adında doğrudan "Türk" geçer.
- Cevap A.
9. sorunun çözümü
Türk devlet anlayışında kağan halkı besleyip korumakla yükümlüdür; bu görev yazıtlarda açıkça dile getirilmiştir.
- Kağan yaptıklarını halkın ihtiyaçları üzerinden anlatmaktadır.
- Doyurmak ve giydirmek, halkın geçimini sağlamak demektir.
- Bu, yöneticinin halka karşı bir sorumluluğu olduğunu gösterir.
- Aynı yazıtta töreden söz edilmesi de kağanın kurallara bağlı olduğunu belirtir.
10. sorunun çözümü
Kurultay (toy) devlet meclisidir.
- Türklerde önemli kararlar birlikte alınırdı.
- Bu meclise kurultay ya da toy denirdi.
- Cevap B.
11. sorunun çözümü
Basının haber verme özgürlüğü, kişinin özel hayatının gizliliği hakkının sınırına geldiğinde durur.
- Gazete haber yapma gerekçesiyle yayın yapmıştır; bu basın özgürlüğüdür.
- Fotoğraflar evin içinden ve izinsiz çekilmiştir.
- Kişinin evi özel hayat alanıdır ve gizliliği anayasa ile korunur.
- Olay bu iki hakkın karşı karşıya gelmesinden doğmuştur.
12. sorunun çözümü
Gençler hem tarihî eserin özgünlüğünü koruyor hem de ulaşım ihtiyacına ayrı bir çözüm üretiyor.
- Beton dökülmesi köprünün özgün yapısına zarar verirdi.
- Gençler köprünün olduğu gibi kalmasını istemektedir.
- Aynı zamanda yanına yeni köprü yapılmasını önermektedirler.
- Bu öneri, mirası koruyup ihtiyacı ayrı çözmeyi savunan anlayıştır.
13. sorunun çözümü
Alıcının mesajı anlayıp anlamadığını gösteren geri bildirime dönüt denir.
- Sınıf başkanı mesajı ileten kişidir, yani kaynaktır.
- Duyurunun içeriği iletidir.
- "Anlaşıldı mı?" sorusu alıcıdan geri bildirim istemektedir.
- Bu geri bildirim şemadaki dönüt öğesidir.
14. sorunun çözümü
Ağır ve taşınamayan eşyalar ile tahıl ambarı, yerleşik hayatın ve tarımın göstergesidir.
- Tabloda konar-göçerlerin eşyası taşınabilir olarak verilmiştir.
- Bulunan heykeller ve sabit ocaklar taşınamaz niteliktedir.
- Tahıl ambarı ise tarım yapıldığını gösterir.
- Bu iki özellik tabloda yerleşik yaşamla eşleşir.
15. sorunun çözümü
Onlu sistem orduyu onluk, yüzlük ve binliklere ayırır; her birimin kendi komutanı olduğu için ordu hızlı yönetilir ve manevra yapar.
- Şemada ordu 10.000, 1000, 100 ve 10 kişilik birimlere ayrılmıştır.
- Her birimin başında ayrı bir komutan bulunur.
- Emir üstten alta hızla iletilir, birlikler ayrı ayrı hareket edebilir.
- Bu da savaşta hızlı yönetim ve manevra üstünlüğü sağlar.
16. sorunun çözümü
Asya Hun Devleti ilk Türk devleti sayılır.
- Göktürkler ve Uygurlar daha sonraki dönemlerdedir.
- Bilinen en eski teşkilatlı Türk devleti Asya Hun Devleti'dir.
- En ünlü hükümdarı Mete Han'dır.
17. sorunun çözümü
Grafikte en büyük pay sosyal medyadadır; sorunun kaynağı olan bu süre azaltılıp ders ve aileye aktarılmalıdır.
- Grafikte sosyal medya 4 saatle en yüksek sütundur.
- Ders çalışma 2, spor ve aile ile sohbet 1'er saattir.
- Zeynep'in şikâyeti hem ders hem aile ilişkileriyle ilgilidir.
- En büyük payı azaltıp bu iki alana aktarmak tutarlı bir öneridir.
18. sorunun çözümü
Kışları çok soğuk, yağışı az ve düzensiz olan bozkırda tarım zordur; bu koşullar hayvancılığa ve otlak peşinde göç etmeye yöneltmiştir.
- Grafikte kış sıcaklıkları -14 °C'ye kadar düşmektedir.
- Yağış hiçbir ayda yüksek değildir ve yıla yayılmıştır.
- Bu koşullarda geniş çaplı tarım yapmak güçtür.
- Hayvan otlatmak için mevsimlik yer değiştirmek gerekir; bu konar-göçer yaşamdır.
19. sorunun çözümü
3. adım, olayı yaşayanların neden öyle davrandığını sormaktır; bu bir sebep sorusudur.
- 1. adım zamanı, 2. adım yeri sorar.
- 3. adım "neden öyle davrandığını sor" biçimindedir.
- 4. adım ise bugüne kalan sonuçları ister.
- "Halk neden destek verdi?" sorusu davranışın sebebini aradığı için 3. adımdır.
20. sorunun çözümü
Kültürel mirasın korunmasında amaç eseri özgün hâliyle yaşatmaktır; bu yüzden aynı ocaktan çıkan taş kullanılır.
- Metinde yapının değeri taş işçiliğine bağlanmıştır.
- Farklı bir taş kullanılsa doku ve görünüm değişirdi.
- Aynı ocaktan gelen taş, eserin özgün dokusunu sürdürür.
- Bu nedenle ocak yeniden açılmıştır.