6. Sınıf Sosyal Bilgiler 1. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Bir kentte metro hattı açıldıktan sonra hattın son durağındaki mahallede arsa fiyatları iki katına çıkmış, boş arazilere hızla apartmanlar yapılmıştır. Bu durum insan ile mekân ilişkisi bakımından neyi gösterir?
- A Arsa fiyatlarının yalnızca nüfusa bağlı olduğunu
- B Metro hatlarının yerleşimi azalttığını
- C Yeni yapıların ulaşımdan bağımsız geliştiğini
- D Ulaşım yatırımlarının yerleşim tercihlerini değiştirdiğini
Grafikte Z istasyonunun değerleri verilmiştir. Bir öğrenci bu istasyonun her mevsimi yağışlı bir kıyı bölgesinde bulunduğunu ileri sürmektedir. Öğrencinin bu iddiasını doğrulayan iki veri hangi seçenekte birlikte verilmiştir?
- A Yaz sıcaklığının 23 °C olması ve kışın kar yağması
- B Ekim ayının en yağışlı ay olması ve mart ayının serin olması
- C En düşük yağışın bile 42 mm olması ve yıllık sıcaklık farkının küçük olması
- D Sıcaklığın yaz aylarında artması ve yağışın azalması
Tabloda üç ilin nüfusu ve yüz ölçümü verilmiştir. Bir öğrenci "K ilinde nüfus daha seyrek dağılmıştır." demektedir. Öğrencinin bu yargıya ulaşmak için tabloda yapması gereken işlem nedir?
- A İllerin nüfuslarını birbirinden çıkarmak
- B Nüfusu yüz ölçümüne bölerek km²'ye düşen kişi sayısını bulmak
- C Yüz ölçümlerini toplayıp ikiye bölmek
- D Nüfusları toplayıp il sayısına bölmek
Karadeniz kıyısındaki bir köyde evler dağınık biçimde, birbirinden uzak kurulmuştur. İç Anadolu'daki bir köyde ise evler su kaynağının çevresinde toplu hâlde yer almaktadır. İki köy arasındaki bu yerleşme farkının temel sebebi nedir?
- A Köylerdeki nüfusun eşit olması
- B Su ve arazi imkânlarının farklı olması
- C İki köyün de aynı yükseltide bulunması
- D Köylerde aynı ürünün yetiştirilmesi
Uluğ Bey Semerkant'ta bir rasathane kurdurmuş, burada yıldızların yerlerini yıllarca gözlemleyerek bir cetvel hazırlatmıştır. Bu çalışmanın bilimsel yöntem açısından öne çıkan özelliği nedir?
- A Sonucun tahmine dayanması
- B Uzun süreli düzenli gözleme ve ölçüme dayanması
- C Yalnızca eski kitaplardan aktarılması
- D Tek bir gecelik bakışla elde edilmesi
Ansiklopedi maddesinde bir bilginin çalışmasının bugüne uzanan etkisi anlatılmaktadır. Metne göre bu bilginin çalışması ile günümüz teknolojisi arasındaki bağ nasıl kurulmuştur?
- A Geliştirdiği adım adım çözüm yöntemi bilgisayar programlarının temeline dönüşmüştür.
- B Bilgisayarların ilk örneğini kendisi üretmiştir.
- C Yalnızca yıldızların hareketini hesaplamıştır.
- D İnterneti kuran ekipte yer almıştır.
Şemada bir buluşun yol açtığı gelişmeler sırayla verilmiştir. Şemadaki zincir dikkate alındığında bu buluşun toplum üzerindeki en kapsamlı etkisi hangisidir?
- A Bilginin küçük bir gruptan çıkıp geniş kitlelere yayılması
- B Kitapların değerinin tamamen kaybolması
- C Okuryazarlığın yalnızca yöneticilerle sınırlı kalması
- D Yazının kullanımdan kalkması
Haritada dört yöre işaretlenmiştir. A yöresi engebeli ve yüksek, ulaşımı zor bir alandır; C yöresi ise verimli bir ovada, deniz kıyısında ve sanayi tesislerine yakındır. Bu bilgilere göre iki yöre arasındaki nüfus yoğunluğu farkının temel sebebi nedir?
- A Yer şekilleri ve ekonomik etkinliklerin farklı olması
- B İki yörenin de aynı enlemde bulunması
- C İki yörenin yüzölçümünün eşit olması
- D A yöresinde okulun bulunmaması
Grafikte Y istasyonunun değerleri verilmiştir. Bir öğrenci "Bu istasyonun bulunduğu yerde denizin etkisi zayıftır." demektedir. Öğrencinin bu yargısını en güçlü destekleyen veri hangisidir?
- A Kışın sıcaklığın 0 °C'nin altına düşüp yazın 23 °C'ye çıkmasıyla oluşan büyük fark
- B En çok yağışın mayıs ayında görülmesi
- C Şubat ayında yağışın 38 mm olması
- D Yaz aylarında sıcaklığın artması
Haritada eski bir denizcinin çizdiği haritada işaretlenmiş iki kıyı gösterilmiştir. XVI. yüzyılda çizilen bu haritada uzak kıtaların kıyılarının yer alması, dönemin denizcilik bilgisi hakkında neyi gösterir?
- A Denizcilerin yalnızca kendi kıyılarını tanıdığını
- B Denizcilerin gözlem ve başka kaynaklardan yararlanarak bilgi biriktirdiğini
- C Haritaların yalnızca hayal ürünü olduğunu
- D Denizcilikte hiçbir ölçüm aracının kullanılmadığını
Şemada bir buluşun toplumsal etkileri gösterilmiştir. Şemaya göre teknolojik gelişmelerin toplum üzerindeki etkisi için hangisi söylenebilir?
- A Yalnızca olumlu sonuçlar doğurur.
- B Yalnızca olumsuz sonuçlar doğurur.
- C Toplum üzerinde hiçbir etkisi yoktur.
- D Aynı gelişme hem yeni imkânlar hem de yeni sorunlar doğurabilir.
Tabloda aynı enlemde yer alan üç merkezin yükseltisi ve ortalama sıcaklığı verilmiştir. Tablodaki verilere göre sıcaklığın değişmesinde etkili olan faktör hangisidir?
- A Denize olan uzaklık
- B Enlem
- C Yükselti
- D Bitki örtüsü
Krokide bir ilçenin arazi kullanımı gösterilmiştir. Belediye, yeni açılacak yerleşim alanı için kroki üzerinde bir yer seçecektir. Sağlık ve eğitim hizmetlerine yakınlık ölçüt alındığında en uygun karar hangisidir?
- A Sanayi alanının hemen bitişiğine yerleşim açmak
- B Tarım alanının tamamını konuta çevirmek
- C Okul ile hastane arasındaki boş alanı yerleşime ayırmak
- D Akarsu yatağının içine yerleşim kurmak
Bir kasabada kurulan tekstil fabrikası çok sayıda kişiye iş sağlamış; ancak fabrikanın atıkları dereye verilince derede balık ölümleri görülmüştür. Bu durum teknoloji ile ilgili hangi ilkeyi hatırlatır?
- A Teknoloji kullanılırken üretim tek başına yeterlidir.
- B Doğaya verilen zarar üretim sürerken düşünülmez.
- C Teknoloji, çevreye etkisi gözetilerek kullanılmalıdır.
- D Fabrikaların yerleşim yerlerine kurulması zorunludur.
Bir ilde turizm sezonunda nüfus üç katına çıkmakta, sezon bittiğinde eski hâline dönmektedir. Bu ildeki nüfus hareketiyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A İlde kalıcı bir dış göç yaşanmaktadır.
- B İl sürekli göç vermektedir.
- C İlde belirli dönemlerde geçici nüfus artışı görülmektedir.
- D İlin nüfusu hiç değişmemektedir.
Grafikte bir ülkede yapılan iç göçlerin sebeplerine göre dağılımı verilmiştir. Devlet göçü yavaşlatmak için tek bir alanda çözüm üretecekse grafiğe göre hangi alana yönelmelidir?
- A Kırsalda yeni istihdam alanları oluşturmak
- B Büyük şehirlere yeni hastane açmak
- C Şehirlerde ulaşım hatlarını çoğaltmak
- D Kırsalda nüfus sayımını sıklaştırmak
Krokide bir kentin üretim ve ulaşım alanları gösterilmiştir. Ağır ve hacimli ürünler üreten bir fabrika, taşıma maliyetini en aza indirmek için krokideki hangi ulaşım türünü öncelikli kullanmalıdır?
- A Havalimanı üzerinden hava yolunu
- B Liman üzerinden deniz yolunu
- C Yalnızca şehir içi otobüs hattını
- D Yalnızca yaya yollarını
Bir ilde kışın ısınma amacıyla kalitesiz kömür kullanımı yaygındır ve il çevresi dağlarla kapalı bir çanak içindedir. Kış aylarında bu ilde hava kirliliğinin diğer illerden daha yüksek ölçülmesinin sebebi nedir?
- A İlin nüfusunun az olması
- B Kirli havanın yer şekilleri nedeniyle dağılamayıp çanakta birikmesi
- C Kışın rüzgâr hızının artması
- D İlde sanayi tesisi bulunmaması
Haritada dört il işaretlenmiştir. M ili sanayi tesisleri ve limanıyla sürekli göç almakta, K ili ise her yıl nüfus kaybetmektedir. Bu iki il birlikte değerlendirildiğinde göçün her iki tarafta da sorun doğurduğunu gösteren ifade hangisidir?
- A M ilinde nüfus yoğunluğu artarken K ilinde okullar kapanmaktadır.
- B İki ilde de nüfus yoğunluğu aynı kalmaktadır.
- C M ilinde tarım alanları genişlemektedir.
- D K ilinde konut fiyatları hızla yükselmektedir.
Piramitte B ülkesinin yaş yapısı gösterilmiştir. Bir ekonomist bu ülke için "Çalışan nüfusun üzerindeki yük gelecekte artacaktır." demiştir. Ekonomistin bu öngörüsünü destekleyen veri hangisidir?
- A 0-14 yaş grubunun dar, 65 yaş üstü grubun geniş olması
- B 25-44 yaş grubunun en geniş grup olması
- C Kadın ve erkek oranlarının birbirine yakın olması
- D 15-24 yaş grubunun 45-64 grubundan geniş olması
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Ulaşım imkânı artan yerler cazip hâle gelir; insanlar oraya yönelir ve yerleşim hızla büyür.
- Metro açılmadan önce mahalle ulaşım bakımından uzaktı.
- Metro ile merkeze erişim süresi kısalmıştır.
- Erişimi kolaylaşan yer daha çok tercih edilir hâle gelmiştir.
- Talep artınca arsa değeri yükselmiş ve yapılaşma hızlanmıştır.
2. sorunun çözümü
Hiçbir ayın kurak olmaması her mevsim yağışlı olmayı, yıllık sıcaklık farkının küçüklüğü ise deniz etkisini gösterir.
- Grafikte en kısa yağış sütunu bile 42 mm düzeyindedir.
- Yani kurak bir ay bulunmamaktadır.
- En düşük sıcaklık 7 °C, en yüksek 23 °C'dir; fark 16 °C ile küçüktür.
- Küçük sıcaklık farkı denizin ılımanlaştırıcı etkisini gösterir.
3. sorunun çözümü
Nüfus yoğunluğu, nüfusun yüz ölçümüne bölünmesiyle bulunur; seyreklik ancak bu oranla karşılaştırılabilir.
- K ve L illerinin nüfusu eşittir, ancak yüz ölçümleri farklıdır.
- Yalnızca nüfusa bakmak seyreklik hakkında bilgi vermez.
- Nüfus yoğunluğu = nüfus ÷ yüz ölçümü biçiminde hesaplanır.
- K ilinde bu oran daha küçük çıkacağı için nüfus daha seyrektir.
4. sorunun çözümü
Su her yerde bulunabiliyorsa yerleşme dağınık, sınırlıysa su kaynağı çevresinde toplu olur; arazi eğimi de bu dağılışı etkiler.
- Karadeniz kıyısında yağış boldur ve su her yerde bulunur.
- Eğimli arazi geniş düzlükler bırakmadığı için evler ayrı ayrı kurulur.
- İç Anadolu'da yağış azdır, su belirli kaynaklarda toplanmıştır.
- İnsanlar suya yakın olmak için toplu yerleşmiştir.
5. sorunun çözümü
Uluğ Bey'in cetveli yıllara yayılan düzenli gözlem ve ölçümlere dayanır; bu, bilimsel yöntemin temel özelliğidir.
- Rasathane gözlem yapmak için kurulmuş bir yapıdır.
- Gözlemler yıllarca sürdürülmüştür.
- Elde edilen veriler cetvel hâline getirilmiştir.
- Düzenli gözlem ve ölçüme dayanmak bilimsel yöntemin gereğidir.
6. sorunun çözümü
Harezmi'nin adım adım çözüm yöntemi "algoritma" adıyla bugünkü yazılımların temelini oluşturur.
- Metinde bilinmeyeni harfle gösterip denklem kurmaktan söz edilmektedir.
- Bu yöntem cebir adıyla anılmaktadır.
- Bilginin adı Latinceye algoritma biçiminde geçmiştir.
- Algoritma, bilgisayar programlarının adım adım çalışma mantığıdır.
7. sorunun çözümü
Matbaa kitabı çoğaltarak ucuzlatmış, okuryazarlığı yaygınlaştırmış ve bilgiyi geniş kitlelere ulaştırmıştır.
- Şemada matbaa kitap sayısını artırmıştır.
- Kitap sayısının artması okuryazarlığı yaygınlaştırmıştır.
- Okuryazarlığın artması bilgi paylaşımını hızlandırmıştır.
- Zincirin sonucu, bilginin dar bir çevreden geniş kitlelere yayılmasıdır.
8. sorunun çözümü
Nüfusun dağılışında yer şekilleri, iklim ve ekonomik etkinlikler belirleyicidir; engebeli ve iş imkânı az yerlerde nüfus seyrektir.
- A yöresi engebeli, yüksek ve ulaşımı zordur.
- C yöresi düz, kıyıda ve sanayi tesislerine yakındır.
- İş imkânı ve ulaşım kolaylığı insanları C yöresine çeker.
- Bu nedenle fark, yer şekilleri ve ekonomik etkinliklerden kaynaklanır.
9. sorunun çözümü
Deniz etkisi yaz-kış sıcaklık farkını azaltır; farkın çok büyük olması karasallığın, yani deniz etkisinin zayıflığının göstergesidir.
- Grafikte ocak sıcaklığı -4 °C, temmuz sıcaklığı 23 °C'dir.
- İki değer arasındaki fark yaklaşık 27 °C'dir.
- Deniz kıyısındaki yerlerde bu fark çok daha küçüktür.
- Büyük fark, denizin etkisinin zayıf olduğunu gösterir.
10. sorunun çözümü
Uzak kıyıların çizilebilmesi, seyir gözlemlerinin ve farklı kaynaklardan gelen bilgilerin bir araya getirilmesiyle mümkün olmuştur.
- Haritada denizcinin kendi bölgesi dışındaki kıyılar da yer almaktadır.
- Bir kişi bu kıyıların tamamını tek başına gezmiş olamaz.
- Öyleyse başka denizcilerin kayıt ve haritalarından yararlanılmıştır.
- Bu da bilginin derlenip biriktirilerek üretildiğini gösterir.
11. sorunun çözümü
Şemada aynı buluş üretimi hızlandırırken bazı işleri yok etmiş, yeni meslekler de doğurmuştur; etkiler tek yönlü değildir.
- Şemada üretimin hızlanması olumlu bir sonuçtur.
- Bazı işlerin ortadan kalkması olumsuz bir sonuçtur.
- Yeni mesleklerin doğması ise yeni bir imkândır.
- Üçü aynı gelişmeden çıktığı için etki hem olumlu hem olumsuzdur.
12. sorunun çözümü
Üç merkez de aynı enlemdedir; değişen tek şey yükseltidir ve yükselti arttıkça sıcaklık düşmektedir.
- Tabloda K 20 m ve 18 °C, L 900 m ve 11 °C, M 1600 m ve 7 °C'dir.
- Yükselti arttıkça sıcaklık düzenli olarak azalmaktadır.
- Üç merkez aynı enlemde olduğu için enlem farkı yoktur.
- Öyleyse sıcaklığı değiştiren faktör yükseltidir.
13. sorunun çözümü
Yeni yerleşim, hizmet birimlerine yakın ve riskli alanlardan uzak olmalıdır; okul ile hastane arasındaki alan bu ölçütü karşılar.
- Krokide okul kuzeyde, hastane güneyde yer alır.
- Bu ikisinin arasındaki alan her iki hizmete de yakındır.
- Sanayi bitişiği gürültü ve kirlilik nedeniyle uygun değildir.
- Akarsu yatağı ise taşkın riski taşıdığı için yerleşime açılmaz.
14. sorunun çözümü
Teknolojinin yararı, doğaya verdiği zarar denetlenmediğinde uzun vadede kayba dönüşür; bu yüzden çevresel etki gözetilmelidir.
- Fabrika iş imkânı sağlayarak olumlu bir katkı yapmıştır.
- Aynı fabrikanın atıkları dereyi kirletmiştir.
- Kirlenen derede canlı yaşamı zarar görmüştür.
- Bu nedenle teknoloji çevresel etkisi gözetilerek kullanılmalıdır.
15. sorunun çözümü
Sezonluk gelip sonra ayrılan nüfus kalıcı değildir; bu geçici (mevsimlik) nüfus hareketidir.
- Nüfus yalnızca turizm sezonunda artmaktadır.
- Sezon bitince nüfus eski düzeyine dönmektedir.
- Bu durumda gelenler ilde kalıcı olarak yerleşmemektedir.
- Öyleyse ilde geçici, dönemlik bir nüfus artışı vardır.
16. sorunun çözümü
Göç sebeplerinin %52'si iş bulmadır; göçü yavaşlatmanın en etkili yolu göç veren yerde iş imkânı yaratmaktır.
- Grafikte en büyük dilim %52 ile iş bulmadır.
- Eğitim %23, sağlık %14 ile daha küçük paylardadır.
- En büyük sebebe yönelen çözüm en çok kişiyi etkiler.
- Bu nedenle kırsalda istihdam oluşturmak seçilmelidir.
17. sorunun çözümü
Ağır ve hacimli yükte birim taşıma maliyeti en düşük olan ulaşım türü deniz yoludur.
- Ürünler ağır ve hacimlidir.
- Hava yolu hızlıdır ama ağır yükte maliyeti çok yüksektir.
- Deniz yolu tek seferde büyük miktarı ucuza taşır.
- Krokide liman bulunduğu için deniz yolu tercih edilmelidir.
18. sorunun çözümü
Çanak biçimindeki yer şekilleri hava akımını engeller; kirli hava dağılamaz ve çukurda birikir.
- İl çevresi dağlarla kapalı bir çanak içindedir.
- Bu yapı rüzgârın kirli havayı süpürmesini engeller.
- Kışın kalitesiz kömürle kirlilik kaynağı artar.
- Dağılamayan kirli hava çanakta biriktiği için ölçümler yükselir.
19. sorunun çözümü
Göç alan yerde yoğunluk ve altyapı sorunu, göç veren yerde ise nüfus azalması ve hizmetlerin kapanması sorunu doğar.
- M ili göç aldığı için nüfusu ve yoğunluğu artmaktadır.
- Artan nüfus konut, ulaşım ve altyapıyı zorlar.
- K ili göç verdiği için nüfusu azalmaktadır.
- Öğrenci kalmayınca okullar kapanır; sorun her iki tarafta da görülür.
20. sorunun çözümü
Taban daraldıkça ileride çalışacak nüfus azalır; yaşlı nüfusun geniş olması bakım ve emeklilik yükünü artırır.
- Piramitte en dar çubuk 0-14 yaş grubudur.
- 65 yaş üstü grup ise oldukça geniştir.
- Bugünün çocukları azsa yarının çalışanları da az olur.
- Az sayıda çalışan, çok sayıda yaşlıya bakacağı için yük artar.