6. Sınıf Sosyal Bilgiler 2. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Grafikte aynı ülkenin 2020 yılındaki dağılımı verilmiştir. 2000 yılıyla karşılaştırıldığında tarımın payı %36'dan %17'ye düşerken hizmetin payı %40'tan %57'ye çıkmıştır. Bu değişimin en olası sebebi hangisidir?
- A Şehirleşmenin artması ve tarımda makineleşmeyle iş gücü ihtiyacının azalması
- B Ülkede tarım yapılabilecek toprağın tamamen bitmesi
- C Hizmet sektöründe çalışanların tarıma dönmesi
- D Sanayi sektörünün tamamen kapanması
Bir sınıfta öğrenciler gezi yeri seçimi için oylama yapmış; ancak birkaç öğrenci "Bizim fikrimiz azınlıkta kaldı, biz gitmiyoruz." diyerek etkinliğe katılmayı reddetmiştir. Bu öğrencilerin tutumu demokrasi anlayışı bakımından nasıl değerlendirilir?
- A Doğrudur, çünkü herkes istediği yere gitmelidir.
- B Doğrudur, çünkü oylama sonucu bağlayıcı değildir.
- C Yanlıştır, çünkü oylamaya hiç katılmamalıydılar.
- D Yanlıştır, çünkü demokraside çoğunluğun kararına uyulur, itiraz ise usulüne göre dile getirilir.
Tabloda dört enerji kaynağı yenilenebilirlik bakımından sınıflandırılmıştır. Bir ülke uzun vadede dışa bağımlılığını azaltmak ve çevre kirliliğini düşürmek istiyorsa tabloya göre nasıl bir yol izlemelidir?
- A Kömür santrallerinin sayısını artırmalıdır.
- B Doğal gaz ithalatını çoğaltmalıdır.
- C Kaynak türü fark etmeksizin en ucuz olanı seçmelidir.
- D Güneş ve rüzgâr gibi yenilenebilir kaynaklara yatırım yapmalıdır.
Tabloda bazı sorunlar ve başvurulacak birimler eşleştirilmiştir. Bir öğrencinin kimlik kartını kaybettiği durumda tabloya göre ailesinin gitmesi gereken birim hangisidir?
- A Belediye
- B Muhtarlık
- C İl Millî Eğitim Müdürlüğü
- D Nüfus müdürlüğü
Duyuruda mahallede kurulan bir derneğin çalışması anlatılmaktadır. Bu duyuruya göre sivil toplum kuruluşlarının ayırt edici özelliği hangisidir?
- A Devlet adına karar alma yetkisine sahip olmaları
- B Üyelerinden zorunlu vergi toplamaları
- C Gönüllülük esasına dayanmaları ve kamu görevi yürütmemeleri
- D Yalnızca kamu görevlilerinden oluşmaları
Krokide bir sanayi bölgesinin yerleşimi gösterilmiştir. Fabrikanın ham madde ocağının yakınına kurulmasının işletmeye sağladığı yarar hangisidir?
- A Ürünün satış fiyatını doğrudan artırması
- B Ham maddenin taşınma maliyetinin ve süresinin azalması
- C İşçi sayısına ihtiyacın tamamen ortadan kalkması
- D Depoya olan ihtiyacın sona ermesi
Şemada yönetim birimleri iki başlıkta toplanmıştır. Bir mahallede çöp toplama saatlerinin değiştirilmesi talebi söz konusudur. Şemaya göre bu talebin öncelikle iletileceği birim hangisidir?
- A Bakanlık
- B Valilik
- C Belediye
- D Büyükelçilik
Bir tarım kasabasında çiftçiler ürünlerini tek tek satarken düşük fiyatla alıcı bulabiliyordu. Kooperatif kurup ürünlerini birlikte sattıklarında ise hem fiyatı yükseltmeyi hem taşımada indirim almayı başardılar. Bu değişim neyi göstermektedir?
- A Üretim miktarının kendiliğinden arttığını
- B Birlikte hareket etmenin üreticiyi pazarda güçlendirdiğini
- C Ürün kalitesinin fiyatı belirlemediğini
- D Taşıma maliyetinin fiyata etkisi olmadığını
Bir kasabada tek fırın vardır ve ekmek fiyatını istediği gibi belirlemektedir. Belediye ikinci bir fırının açılmasına izin verdikten sonra fiyatlar düşmüş, ekmek kalitesi yükselmiştir. Bu değişim piyasa hakkında hangi sonucu gösterir?
- A Fiyatları yalnızca belediye belirler.
- B Üretici sayısının fiyata etkisi yoktur.
- C Rekabetin artması fiyatı düşürüp kaliteyi yükseltebilir.
- D Kalite yalnızca ham maddeye bağlıdır.
Kartta bir ürünün etiketi verilmiştir. Bilinçli bir tüketici bu ürünü satın alırken etiketteki bilgilerden hangisine öncelikle bakmalıdır?
- A Son tüketim tarihi ile içindekiler bilgisine
- B Yalnızca ürünün fiyatına
- C Yalnızca ambalajın rengine
- D Ürünün mağazadaki rafına
Grafikte toplanan vergilerin harcandığı alanların dağılımı verilmiştir. Bir vatandaşın alışverişinde fiş istemesi, grafikteki hizmetlerle nasıl ilişkilendirilir?
- A Fiş almak yalnızca satıcıyı ilgilendirir.
- B Fiş almak ürünün fiyatını düşürür.
- C Fiş alınmadığında vergi kayda geçmez ve bu hizmetlerin kaynağı azalır.
- D Fiş almak vergi oranlarını yükseltir.
Kartlarda çocuk haklarından bazıları verilmiştir. Ailesi tarafından günde on saat çalıştırılıp okula gönderilmeyen bir çocuğun kartlardaki hangi hakları doğrudan engellenmiş olur?
- A Eğitim hakkı ile oyun ve dinlenme hakkı
- B Yalnızca sağlık hakkı
- C Yalnızca görüşünü ifade etme hakkı
- D Hiçbir hakkı engellenmez
Bir ülke, çıkardığı ham maden cevherini işlenmemiş hâlde ucuza satmakta; aynı madenden üretilen makineleri ise yurt dışından pahalıya satın almaktadır. Bu ülkenin gelirini artırmak için izlemesi gereken yol hangisidir?
- A Ham maddeyi kendi ülkesinde işleyerek katma değeri yüksek ürüne dönüştürmek
- B Maden çıkarmayı tamamen durdurmak
- C Makine alımını artırıp maden satışını hızlandırmak
- D Ham madde fiyatını daha da düşürmek
Haritada dört alan işaretlenmiştir. Bir konserve fabrikası kurulacaktır; ham madde bozulabilir sebzedir ve ürün ihraç edilecektir. Yatırımcının yer seçiminde öncelikle dikkate alması gereken iki ölçüt hangileridir?
- A Alanın yükseltisi ve yağış miktarı
- B Alanın nüfusu ve okul sayısı
- C Alanın tarihî eser sayısı ve turizm geliri
- D Sebze üretim alanına yakınlık ve limana erişim
Tabloda bir ekmeğin sofraya gelene kadar geçtiği aşamalar ve katkı sağlayanlar verilmiştir. Tabloya bakan bir öğrenci ekmek israfının neden ağır bir kayıp olduğunu açıklayacaktır. Öğrencinin kuracağı en güçlü açıklama hangisidir?
- A Atılan bir ekmekle birlikte zincirdeki bütün emek ve kaynaklar da boşa gitmiş olur.
- B Ekmek israfı yalnızca fırıncıyı zarara uğratır.
- C Ekmeğin fiyatı düşük olduğu için israf önemsizdir.
- D İsraf yalnızca ekmek üretilen bölgeleri ilgilendirir.
Kartta bir dilekçe örneği verilmiştir. Öğrencilerden biri okulun bahçesindeki kırık basketbol potasının onarımı için dilekçe yazacaktır. Dilekçenin sonuç doğurabilmesi için bu öğrencinin dikkat etmesi gereken en önemli nokta hangisidir?
- A Dilekçeyi konuyla ilgili yetkili birime, ad ve imza bilgisiyle vermek
- B Dilekçeyi mümkün olduğunca uzun yazmak
- C Dilekçeyi imzasız bırakıp panoya asmak
- D Dilekçeyi arkadaşlarına okutup saklamak
Şemada bir ürünün üreticiden tüketiciye ulaşana kadar geçtiği halkalar verilmiştir. Bir belediyenin üretici ile tüketiciyi doğrudan buluşturan pazar kurmasının fiyat üzerindeki etkisi hangisi olur?
- A Fiyat değişmez çünkü halkaların fiyata etkisi yoktur.
- B Fiyat yükselir çünkü üretici pazarlık gücü kazanır.
- C Aradaki halkalar azaldığı için tüketicinin ödediği fiyat düşer.
- D Ürünün kalitesi düşeceği için fiyat da düşer.
Kartta Anayasa'dan sadeleştirilmiş bir madde verilmiştir. Bir kurumun iş ilanında "yalnızca belirli bir şehirde doğanlar başvurabilir" koşulunun bulunması bu maddeye göre nasıl değerlendirilir?
- A Kurumun serbest tercihidir, maddeyle ilgisi yoktur.
- B Maddeye aykırıdır; belirli bir gruba ayrıcalık tanınmış olur.
- C Maddeye uygundur çünkü ilan yazılı yapılmıştır.
- D Maddeye uygundur çünkü herkes başvurabilir.
Kartta bir fabrikanın iş ilanı verilmiştir. İlandaki koşullar dikkate alındığında iş arayan bir gencin ücretini yükseltmek için yapması gereken hangisidir?
- A Daha uzun süre iş araması
- B İlandaki ücreti pazarlıkla artırmayı denemesi
- C Mesleki eğitim, sertifika ve yabancı dil gibi niteliklerini artırması
- D Başvurusunu daha erken göndermesi
Şemada bir sorunun çözümü için izlenen basamaklar sıralanmıştır. Okul yolundaki yaya geçidinin silindiğini fark eden bir öğrenci grubu, hazırladıkları başvuruyu ilettikten sonra hiçbir şey yapmamıştır. Bu grup şemadaki hangi basamağı eksik bırakmıştır?
- A Sorunu fark etme
- B Sonucu takip etme
- C Bilgi toplama
- D Yetkili birimi bulma
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Makineleşme tarımda daha az insanla üretim yapılmasını sağlar; şehirleşmeyle birlikte iş gücü hizmet sektörüne kayar.
- Tarımın payı yarıdan fazla azalmıştır.
- Makineleşme sayesinde aynı üretim daha az kişiyle yapılabilmektedir.
- Açığa çıkan iş gücü şehirlere göç etmiştir.
- Şehirde ticaret, ulaşım, eğitim gibi hizmet işleri arttığı için pay hizmete kaymıştır.
2. sorunun çözümü
Demokraside kişi farklı düşünebilir; ancak usulüne uygun alınan çoğunluk kararına uyar ve itirazını kurallı yollarla dile getirir.
- Karar oylama ile, yani demokratik yolla alınmıştır.
- Farklı düşünmek demokratik bir haktır.
- Ancak alınan karara uymamak ortak yaşamı bozar.
- İtiraz, karara uyulurken usulüne göre dile getirilmelidir.
3. sorunun çözümü
Yenilenebilir kaynaklar tükenmez ve ülke içinde üretilebilir; bu hem dışa bağımlılığı hem kirliliği azaltır.
- Tabloda güneş ve rüzgâr yenilenebilir olarak verilmiştir.
- Kömür ve doğal gaz ise tükenen kaynaklardır.
- Tükenen kaynaklar çoğu ülkede dışarıdan satın alınır.
- Yenilenebilir kaynaklara yatırım hem bağımlılığı hem kirliliği azaltır.
4. sorunun çözümü
Tabloda kimlik işlemleri nüfus müdürlüğü ile eşleştirilmiştir.
- Sorun kimlik kartının yenilenmesiyle ilgilidir.
- Tabloda kimlik yenileme satırı bulunmaktadır.
- Bu satırda başvurulacak birim nüfus müdürlüğüdür.
- Diğer birimler farklı hizmet alanlarına aittir.
5. sorunun çözümü
Sivil toplum kuruluşları gönüllü katılıma dayanır; devletin bir birimi değildir ve kamu görevi yürütmez.
- Duyuruda katılımın gönüllü olduğu belirtilmiştir.
- Üyelikten çıkmak serbesttir.
- Derneğin kamu görevi yürütmediği açıkça yazılmıştır.
- Bu özellikler sivil toplum kuruluşlarını tanımlar.
6. sorunun çözümü
Sanayi tesisleri ham maddeye yakın kurulduğunda taşıma masrafı ve süresi düşer; bu maliyet avantajı sağlar.
- Krokide fabrika ile ocak yan yanadır.
- Ham madde kısa mesafede taşınmaktadır.
- Kısa mesafe daha az yakıt ve daha az zaman demektir.
- Bu da üretim maliyetini düşürür.
7. sorunun çözümü
Çöp toplama gibi yerel hizmetler yerel yönetimlerin, yani belediyenin görev alanındadır.
- Şemada belediye yerel yönetim başlığındadır.
- Talep bir mahalledeki günlük hizmetle ilgilidir.
- Yerel hizmetler yerel yönetimlerce yürütülür.
- Bu nedenle başvurulacak birim belediyedir.
8. sorunun çözümü
Üreticiler bir araya gelince pazarlık gücü artar, maliyetler paylaşılır ve daha iyi koşullarda satış yapılır.
- Tek tek satışta her çiftçinin ürün miktarı azdır.
- Az miktarda ürünle pazarlık gücü düşüktür.
- Kooperatifte ürünler birleştiği için satış miktarı büyür.
- Büyük miktar hem fiyatta hem taşımada avantaj sağlar.
9. sorunun çözümü
Tek üreticinin bulunduğu piyasada fiyat serbestçe belirlenir; rakip girince üreticiler fiyat ve kalitede yarışır.
- Tek fırın varken tüketicinin başka seçeneği yoktu.
- İkinci fırınla birlikte tüketici tercih yapabilir hâle geldi.
- Müşteri kaybetmemek için fırınlar fiyat ve kalitede yarıştı.
- Bu yarış rekabettir ve tüketicinin lehine sonuç doğurmuştur.
10. sorunun çözümü
Sağlık açısından öncelikli bilgi ürünün tüketim tarihi ve içeriğidir; fiyat ve görünüm sonra gelir.
- Etikette üretim ve son tüketim tarihi yer almaktadır.
- Tarihi geçmiş ürün sağlık açısından risklidir.
- İçindekiler listesi alerji ve beslenme açısından önemlidir.
- Bu nedenle önce tarih ve içerik kontrol edilmelidir.
11. sorunun çözümü
Fiş, satışın ve verginin kayda geçmesini sağlar; kayıt dışı satış kamu hizmetlerine ayrılan kaynağı azaltır.
- Grafikte vergiler eğitim, sağlık, güvenlik ve altyapıya harcanmaktadır.
- Bu hizmetlerin kaynağı toplanan vergilerdir.
- Fiş kesilmeyen satış kayda girmez, vergisi ödenmez.
- Kaynak azalınca bu hizmetlerin bütçesi de daralır.
12. sorunun çözümü
Okula gidememek eğitim hakkını, uzun çalışma saatleri ise oyun ve dinlenme hakkını doğrudan engeller.
- Çocuk okula gönderilmemektedir; bu eğitim hakkının engellenmesidir.
- Günde on saat çalışmak boş zaman bırakmaz.
- Bu da oyun ve dinlenme hakkını ortadan kaldırır.
- Öyleyse iki hak birden doğrudan engellenmiştir.
13. sorunun çözümü
Ham madde işlendikçe değeri artar; üretimin ileri aşamalarını ülke içinde yapmak geliri yükseltir.
- Ülke ham maddeyi ucuza satmaktadır.
- Aynı maddeden üretilen ürünü pahalıya geri almaktadır.
- Aradaki fark, işleme aşamasında oluşan katma değerdir.
- Bu değeri kazanmak için ham madde ülke içinde işlenmelidir.
14. sorunun çözümü
Bozulabilir ham madde üretim alanına yakınlık, ihracat ise limana erişim gerektirir.
- Ham madde bozulabilir olduğu için hızlı işlenmelidir.
- Bu da fabrikanın üretim alanına yakın olmasını gerektirir.
- Ürün ihraç edileceği için dışa açılma noktasına ihtiyaç vardır.
- Bu iki gereklilik üretim alanına yakınlık ve limana erişimdir.
15. sorunun çözümü
Tabloda dört ayrı emek aşaması vardır; israf edilen ürünle bu aşamalardaki emek, su, toprak ve enerji de kaybedilir.
- Tabloda çiftçi, değirmenci, fırıncı ve satıcının emeği sıralanmıştır.
- Her aşama ayrıca su, toprak ve enerji harcamıştır.
- Ekmek atıldığında bu aşamaların tamamı boşa gitmiş olur.
- Bu nedenle israf yalnızca son alıcıyı değil bütün zinciri ilgilendirir.
16. sorunun çözümü
Dilekçe hakkının işlemesi için başvurunun yetkili birime yapılması ve kimlik ile imza bilgilerinin bulunması gerekir.
- Örnekte dilekçe ilgili kuruma hitapla başlamaktadır.
- Sonunda ad, imza, tarih ve adres yer almaktadır.
- İmzasız ve yetkisiz birime verilen başvuru işleme alınmaz.
- Bu nedenle yetkili birim ile kimlik bilgileri en kritik noktadır.
17. sorunun çözümü
Her aracı halka kendi payını fiyata ekler; halka sayısı azaldığında son fiyat düşer.
- Şemada üretici ile tüketici arasında toptancı ve perakendeci vardır.
- Her aracı ürüne kâr payı ekler.
- Doğrudan pazarda bu iki halka devreden çıkar.
- Eklenen paylar ortadan kalktığı için son fiyat düşer.
18. sorunun çözümü
Madde kanun önünde eşitliği düzenler ve hiçbir gruba ayrıcalık tanınamayacağını belirtir; doğum yerine göre sınırlama bu ilkeye aykırıdır.
- Maddede ayrım gözetilmeksizin eşitlik ilkesi yer almaktadır.
- İlan, başvuru hakkını doğum yerine göre sınırlamaktadır.
- Bu sınırlama belirli bir gruba ayrıcalık anlamına gelir.
- Madde ayrıcalık tanınamayacağını söylediği için ilan aykırıdır.
19. sorunun çözümü
İlanda ücretin "nitelik ve belgelere göre" belirleneceği yazmaktadır; ücreti yükselten şey nitelikli iş gücü olmaktır.
- İlanda aranan koşullar belge ve nitelik üzerinedir.
- Ücretin niteliğe göre belirleneceği açıkça yazılmıştır.
- Nitelik, mesleki eğitim ve sertifikayla kazanılır.
- Bu nedenle gencin niteliklerini artırması gerekir.
20. sorunun çözümü
Etkin vatandaşlık başvuruyla bitmez; sürecin sonucunu izlemek de gerekir.
- Grup sorunu fark etmiş ve başvuruyu iletmiştir.
- Şemadaki son basamak sonucu takip etmedir.
- Grup başvurudan sonra hiçbir şey yapmamıştır.
- Bu nedenle eksik bırakılan basamak sonucu takip etmedir.