7. Sınıf Fen Bilimleri 2. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Yağmurdan hemen sonra Güneş'e sırtını dönen bir gözlemci gökyüzünde gökkuşağı görmüştür. Bu doğa olayının oluşumu hangi olaylarla açıklanır?
- A Güneş ışığının bulutlar tarafından soğurulmasıyla
- B Güneş ışığının havada asılı su damlacıklarında kırılıp renklerine ayrılmasıyla
- C Su damlacıklarının kendi ışığını üretmesiyle
- D Işığın hiç kırılmadan doğrudan göze ulaşmasıyla
İyot çözeltisi nişasta ile karşılaştığında mavi-siyah renk verir. Tabloda 37 °C'de 20 dakika bekletilen iki tüpe iyot damlatıldıktan sonraki sonuçlar verilmiştir. Bu deneyin ulaştığı sonuç nedir?
- A Tükürük nişasta miktarını artırmıştır.
- B Tükürükteki enzim nişastayı parçalamış, tüpte nişasta kalmamıştır.
- C İyot yalnızca su ile tepkime vermektedir.
- D Nişasta yalnızca midede sindirilebilir.
Tabloda bazı karışımlar ve onları ayırmak için seçilen yöntemler eşleştirilmiştir. Bu eşleştirmelerde yöntem seçilirken temel olarak neye bakılmıştır?
- A Karışımı oluşturan maddelerin birbirinden farklı özelliklerine
- B Karışımın rengine
- C Karışımın kap içindeki miktarına
- D Karışımın hazırlandığı saate
Yukarıdaki gösterimde iki karbondioksit molekülü verilmiştir. Bir karbondioksit molekülünde 1 karbon ve 2 oksijen atomu bulunduğuna göre bu gösterimdeki toplam atom sayısı kaçtır?
- A 3
- B 6
- C 4
- D 9
Bir öğrenci koşudan sonra nabzını belirli aralıklarla ölçüp grafiğe aktarmıştır. Grafikteki değişim vücut hakkında neyi gösterir?
- A Egzersizle yükselen nabız, dinlenmeyle birlikte kademeli olarak eski değerine yaklaşır.
- B Nabız koşudan sonra sürekli yükselmeye devam eder.
- C Nabız yalnızca dinlenirken ölçülebilir.
- D Egzersiz nabzı hiç etkilemez.
Şekilde nefes alma sırasında diyaframın aldığı konum ile bir önceki konumu birlikte çizilmiştir. Nefes alırken diyafram ve göğüs boşluğunda ne olur?
- A Diyafram yukarı kubbeleşir, göğüs boşluğu daralır.
- B Diyafram hiç hareket etmez.
- C Kaburgalar aşağı iner, akciğerler küçülür.
- D Diyafram aşağı doğru düzleşir, göğüs boşluğu genişler.
Şekilde üç kabın tanecik modeli verilmiştir. Bu modellere göre yalnızca karışım içeren kap hangisidir ve bunun gerekçesi nedir?
- A L, çünkü molekül içerir
- B M, çünkü iki farklı atom bağlıdır
- C K, çünkü birden çok farklı tanecik bir arada bulunmaktadır
- D Üçü de karışımdır
Grafikte bir katının 100 gram suda çözünebilen en fazla miktarı sıcaklığa göre verilmiştir. Bu grafiğe göre 40 °C'deki suya en çok kaç gram katı eklenebilir?
- A 14 gram
- B 21 gram
- C 32 gram
- D 64 gram
Kartlarda sindirim sırasında gerçekleşen dört olay verilmiştir. Bu olaylardan hangisi besinin yapısını değiştiren kimyasal sindirime örnektir?
- A Dişlerle çiğneme
- B Enzimle parçalanma
- C Midede çalkalanma
- D Safra ile yağın ufalanması
Tabloda sağlıklı bir kişinin kanında ve idrarında bulunan maddeler karşılaştırılmıştır. Bu veriler böbreklerin çalışması hakkında hangi sonucu verir?
- A Böbrekler kandaki bütün maddeleri idrara aktarır.
- B Böbrekler yalnızca su geçirir.
- C İdrarda protein bulunması sağlıklı bir durumdur.
- D Böbrekler vücuda gerekli maddeleri kanda tutup zararlı atık olan üreyi dışarı atar.
Kartlarda bir katının suda çözünmesini hızlandıran işlemler verilmiştir. Bu işlemlerin ortak etkisi hangisidir?
- A Su ile temas eden yüzeyi ya da tanecik hareketini artırmak
- B Maddenin kütlesini artırmak
- C Suyun miktarını azaltmak
- D Çözünürlüğü ortadan kaldırmak
Aynı gelme açısıyla havadan üç saydam ortama gönderilen ışınların kırılma açıları tabloda verilmiştir. Bu ortamların yoğunluğu çoktan aza doğru nasıl sıralanır?
- A L, K, M
- B M, K, L
- C K, L, M
- D M, L, K
Şemada kalbin dört odacığı ve kas duvarı kalın çizilen bölümü gösterilmiştir. Kanı bütün vücuda pompaladığı için kas duvarı en kalın olan odacık hangisidir?
- A Sol karıncık
- B Sağ kulakçık
- C Sağ karıncık
- D Sol kulakçık
Şekilde bir atomun modeli verilmiştir. Çekirdekteki parçacıklar ve katmanlardaki elektronlar sayıldığında bu atom için hangi bilgi doğrudur?
- A Proton sayısı elektron sayısına eşittir, atom nötrdür.
- B Elektronlar çekirdeğin içindedir.
- C Nötronlar katmanlarda dolanmaktadır.
- D Atomun elektron sayısı proton sayısından fazladır.
Grafikte bir gazın suda çözünen miktarının sıcaklıkla değişimi verilmiştir. Bu grafiğe dayanarak sıcak yaz günlerinde göllerde balık ölümlerinin artmasını açıklayan yorum hangisidir?
- A Sıcakta suda çözünen gaz miktarı arttığı için balıklar zehirlenir.
- B Sıcaklığın gaz çözünürlüğüne etkisi yoktur.
- C Su ısındıkça çözünen oksijen miktarı azalır, balıklar yeterli oksijen bulamaz.
- D Balıklar sıcak suda oksijene gerek duymaz.
Tabloda üç damar türünün çeper yapısı karşılaştırılmıştır. Madde alışverişinin yalnızca kılcal damarlarda gerçekleşebilmesi tabloya göre neyle açıklanır?
- A Çeperinin en kalın olması
- B Çeperinin tek sıra hücreden oluşacak kadar ince olması
- C İçinde kapakçık taşıması
- D Kanı kalpten uzaklaştırması
Şekildeki gözde ışınlar sarı beneğin arkasında bir noktada kesişmektedir. Yakını net göremeyen bu kişide görülen kusur ve kullanılacak mercek hangisidir?
- A Miyop, kalın kenarlı mercek
- B Miyop, ince kenarlı mercek
- C Hipermetrop, kalın kenarlı mercek
- D Hipermetrop, ince kenarlı mercek
Havadan suya geçen ışın için ölçülen gelme ve kırılma açıları tabloda verilmiştir. Bu ölçümlerden çıkarılacak doğru yorum hangisidir?
- A Kırılma açısı her zaman gelme açısına eşittir.
- B Gelme açısı büyüdükçe kırılma açısı küçülmektedir.
- C Gelme açısı büyüdükçe kırılma açısı da büyür; ancak dik gelen ışın dışında hep gelme açısından küçük kalır.
- D Işın yüzeye dik geldiğinde en çok kırılır.
Kartlarda ayırma yöntemleri verilmiştir. Bir öğrenci su ile talaş karışımını ayırmak istemektedir. Kartlara göre kullanacağı yöntem hangisidir?
- A Yüzdürme
- B Buharlaştırma
- C Mıknatısla ayırma
- D Çözme
| Karışım | Görünüm |
|---|---|
| Şekerli su | Her yeri aynı görünür |
| Su ve kum | ? |
Tabloda karışımların görünümü karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulur?
- A Renksizdir
- B Her yeri aynı görünür
- C Bileşenleri gözle ayırt edilir
- D Kokusuzdur
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Havada asılı su damlacıkları küçük birer prizma gibi davranır; Güneş ışığı bu damlacıklarda kırılarak renklerine ayrılır.
- Yağmurdan sonra havada su damlacıkları asılı kalır.
- Güneş ışığı bu damlacıklara girerken kırılır.
- Her renk farklı miktarda kırıldığı için ışık ayrışır.
- Damlacıktan çıkan renkli ışıklar gözlemciye gökkuşağı olarak görünür.
2. sorunun çözümü
II. tüpte iyot renk vermediğine göre nişasta kalmamıştır; tükürükteki enzim nişastayı parçalamıştır.
- Deneyin ölçütünü yazalım: iyot, ortamda nişasta varsa mavi-siyah renk verir; renk oluşmuyorsa nişasta yok demektir.
- I. tüpte nişasta ile su var ve iyot mavi-siyah renk vermiş: nişasta olduğu gibi durmaktadır. Bu tüp karşılaştırma grubudur.
- II. tüpte nişasta ile tükürük var ve 37 °C’de 20 dakika sonunda renk değişmemiş. Öyleyse bu tüpte nişasta kalmamıştır.
- Denetleyelim: iki tüp arasındaki tek fark tükürük ✓ — tek değişken buysa nişastayı parçalayan da tükürükteki enzimdir.
Sık yapılan hata: "Tükürük nişasta miktarını artırmıştır." demek. Nişasta artsaydı iyot II. tüpte daha da koyu bir renk verirdi; rengin hiç oluşmaması nişastanın arttığını değil tükendiğini gösterir.
3. sorunun çözümü
Her yöntem karışımdaki maddelerden birinin ayırt edici özelliğini kullanır: mıknatıstan etkilenme, tanecik büyüklüğü, yoğunluk.
- Üç eşleştirmeyi tek tek çözelim.
- Demir tozu + kum: demir mıknatıstan etkilenir, kum etkilenmez. Ayrım bu farktan doğuyor.
- Tebeşir tozu + su: tebeşir suda çözünmez ve taneleri süzgeç gözeneklerinden geçemez. Talaş + kum: talaş suda yüzer, kum çöker — yani yoğunluk farkı.
- Denetleyelim: üç yöntemde de kullanılan şey maddelerin FARKLI olan bir özelliği ✓ — ortak yön bu.
Sık yapılan hata: "Karışımın rengine" demek. Renk yöntemi belirlemez; mıknatıs, süzgeç ve su hiçbir zaman renge göre değil, ayırt edici FİZİKSEL özelliğe göre seçilir.
4. sorunun çözümü
Bir molekülde 1 + 2 = 3 atom vardır; 2 molekülde 2 × 3 = 6 atom bulunur.
- Bir karbondioksit molekülünde 1 karbon atomu vardır.
- Aynı molekülde 2 oksijen atomu bulunur.
- Bir molekülde toplam 1 + 2 = 3 atom vardır.
- İki molekül için 2 × 3 = 6 atom bulunur.
5. sorunun çözümü
Nabız koşu sonunda 132'ye çıkmış, dinlenme süresince 118, 96 ve 78'e inerek başlangıç değerine yaklaşmıştır.
- Dinlenme nabzı 72 atım/dk ölçülmüştür.
- Koşu sonunda 132 atım/dk ile en yüksek değere çıkmıştır.
- Sonraki ölçümlerde 118, 96 ve 78 değerleri okunur.
- Değerler düzenli olarak azalıp dinlenme nabzına yaklaşmaktadır.
6. sorunun çözümü
Nefes alırken diyafram kasılıp aşağı doğru düzleşir ve göğüs boşluğu genişler.
- Şekilde iki konum var: kesikli çizgi nefes almadan önceki kubbeli durumu, düz çizgi ise nefes alırken aldığı durumu gösteriyor.
- Çizimde diyafram aşağı inmiş ve kubbeliliği kaybolmuş; bu, diyafram kasının kasıldığı anlamına gelir.
- Diyafram aşağı inince göğüs boşluğunun hacmi büyür, içerideki hava basıncı düşer ve dışarıdaki hava akciğerlere dolar.
- Denetleyelim: nefes verirken diyafram gevşeyip yeniden yukarı kubbeleşir ✓ — boşluk daralınca hava dışarı çıkar.
Sık yapılan hata: "Diyafram yukarı kubbeleşir, göğüs boşluğu daralır." demek. Bu, nefes VERME sırasında olanların anlatımıdır; nefes alırken diyafram tersine aşağı iner ve boşluk genişler.
7. sorunun çözümü
K kabında hem iki atomlu bileşik molekülleri hem de bağımsız atomlar bir arada bulunur; bu bir karışımdır.
- L kabında tek tür molekül vardır, saf bir elementtir.
- M kabında yalnızca aynı bileşiğin molekülleri vardır, saf maddedir.
- K kabında farklı türde tanecikler bir aradadır.
- Bağlanmadan bir arada bulunan farklı tanecikler karışımı oluşturur.
8. sorunun çözümü
Grafikte 40 °C'nin karşısındaki değer 32 g/100 g sudur.
- Yatay eksende 40 °C bulunur.
- Bu noktadan yukarı çıkılıp eğri üzerindeki nokta bulunur.
- Noktanın düşey eksendeki karşılığı 32'dir.
- Demek ki 100 g suda en çok 32 gram katı çözünebilir.
9. sorunun çözümü
Kimyasal sindirimde besinin yapısı enzimlerle değişir; kartlardan yalnız enzimle parçalanma bu tanıma uyar.
- İki sindirim türünü ayıralım: fiziksel sindirimde besin yalnızca küçük parçalara ayrılır, kimyasal sindirimde ise besinin yapısı bozulup yapı taşlarına dönüşür.
- Kartları tarayalım: dişlerle çiğneme besini küçültür, midede çalkalanma da parçaları ufaltır. İkisinde de ekmek yine ekmektir.
- Safra yağı küçük damlacıklara ayırır ama yağı başka bir maddeye çevirmez, bu yüzden o da fizikseldir. Enzimler ise nişastayı şekere, proteini amino asitlere dönüştürür.
- Denetleyelim: yapı değişikliği yalnız enzimli olayda var ✓ — kimyasal sindirime örnek enzimle parçalanmadır.
Sık yapılan hata: "Safra ile yağın ufalanması" demek. Safra enzim içermez; yağı yalnızca damlacıklara ayırarak enzimlerin işini kolaylaştırır, yağın yapısını değiştirmez.
10. sorunun çözümü
Protein ve glikoz kanda kalırken üre idrara geçmiştir; böbrek seçici süzme yapar.
- Protein ve glikoz kanda vardır, idrarda yoktur.
- Bu maddeler vücut için gereklidir ve geri emilir.
- Üre ise hem kanda hem idrarda bulunmaktadır.
- Üre zararlı bir atık olduğu için böbrek onu dışarı atmaktadır.
11. sorunun çözümü
Karıştırma ve ısıtma tanecik hareketini, toz hâline getirme ise su ile temas eden yüzeyi artırır.
- Üç kartı tek tek çözelim. Karıştırmak, çözünen taneciklerin çevresindeki doymuş suyu uzaklaştırır ve hareketi artırır.
- Isıtmak su taneciklerinin hızını artırır; katı taneciklerini daha çabuk koparıp aralarına alırlar.
- Toz hâline getirmek ise aynı kütleyi çok daha geniş bir yüzeye yayar; suyla temas eden alan büyür.
- Denetleyelim: üçünde de artan şey ya hareket ya temas yüzeyi ✓ — ortak etki budur.
Sık yapılan hata: "Maddenin kütlesini artırmak" demek. Üç işlemin hiçbiri kütleyi değiştirmez; toz hâline getirilen şekerin kütlesi aynı kalır, yalnız yüzeyi büyür.
12. sorunun çözümü
Ortam yoğunlaştıkça ışın normale daha çok yaklaşır, yani kırılma açısı küçülür: 28° < 35° < 41° olduğundan L en yoğundur.
- Üç geçişte de gelme açısı 50° ile aynıdır.
- Kırılma açıları K için 35°, L için 28°, M için 41°'dir.
- Küçük kırılma açısı, normale daha çok yaklaşma yani daha yoğun ortam demektir.
- Sıralama çoktan aza L, K, M biçiminde olur.
13. sorunun çözümü
Sol karıncık kanı tüm vücuda pompalar; bu yüzden kas duvarı en kalın odacıktır.
- Şemada kalın çizgi sağ alttaki değil, sağdaki alt odacığın duvarındadır.
- Bu odacık şemada sol karıncık olarak etiketlenmiştir.
- Sol karıncık kanı tüm vücuda göndermek zorundadır.
- Uzağa pompalamak daha çok kas gerektirdiği için duvarı kalındır.
14. sorunun çözümü
Modelde çekirdekte 6 proton, katmanlarda 2 + 4 = 6 elektron vardır; sayılar eşit olduğundan atom nötrdür.
- Çekirdekte 6 proton ve 6 nötron yazmaktadır.
- İç katmanda 2, dış katmanda 4 elektron çizilmiştir.
- Toplam elektron sayısı 2 + 4 = 6'dır.
- Proton ve elektron sayısı eşit olduğu için atom nötrdür.
15. sorunun çözümü
Grafikte sıcaklık arttıkça çözünen gaz miktarı 70 birimden 26 birime düşmektedir; sıcak suda oksijen azalır.
- 0 °C'de çözünen gaz 70 birimdir.
- 80 °C'de bu değer 26 birime inmiştir.
- Katıların tersine gazlar sıcak suda daha az çözünür.
- Oksijen azalınca balıklar solunum için yeterli gazı bulamaz.
16. sorunun çözümü
Madde alışverişi kılcal damarlarda gerçekleşir, çünkü çeperleri tek sıra hücreden oluşacak kadar incedir.
- Tabloyu okuyalım: atardamarın çeperi kalın ve esnek, toplardamarınki ince ve kapakçıklı, kılcal damarınki ise tek sıra hücre.
- Madde alışverişi için oksijenin, besinin ve atıkların damar çeperinden geçebilmesi gerekir; kalın bir çeper bu geçişe izin vermez.
- Kılcal damarın çeperi yalnızca tek sıra hücre kalınlığındadır. Bu incelik maddelerin kan ile doku arasında geçmesini olanaklı kılar.
- Denetleyelim: alışveriş kalın çeperli atardamar ve toplardamarda görülmüyor ✓ — belirleyici olan çeperin inceliğidir.
Sık yapılan hata: "İçinde kapakçık taşıması" demek. Kapakçık toplardamarın özelliğidir ve kanın geri kaçmasını önler; madde geçişiyle bir ilgisi yoktur.
17. sorunun çözümü
Görüntü sarı beneğin arkasına düşüyorsa kusur hipermetroptur; ışınları daha çok toplayan ince kenarlı mercekle düzeltilir.
- Şekilde kesişme noktası sarı beneğin arkasındadır.
- Görüntü retinaya düşmediği için yakın net görülmez.
- Bu kusurun adı hipermetroptur.
- Odak noktasını öne çekmek için toplayıcı, yani ince kenarlı mercek kullanılır.
18. sorunun çözümü
0° dışındaki her satırda kırılma açısı gelme açısından küçüktür, ama gelme açısı arttıkça kırılma açısı da artmaktadır.
- 20° gelme açısına 15° kırılma açısı düşmüştür.
- 40°'de 29°, 60°'de 41° ölçülmüştür.
- Dik gelen ışın (0°) kırılmaz; öteki satırlarda kırılma açısı gelme açısından küçüktür.
- Aynı zamanda gelme açısı arttıkça kırılma açısı da artmaktadır.
19. sorunun çözümü
Talaş suda çözünmez ve yoğunluğu sudan küçük olduğu için yüzer; ayırma yöntemi yüzdürmedir.
- Önce talaşın sudaki davranışını belirleyelim: çözünmüyor, üstelik batmıyor da.
- Yüzmesinin nedeni yoğunluğunun sudan küçük olmasıdır.
- Bu fark ayırmayı kolaylaştırır: talaş yüzeyde toplanır, kepçeyle alınabilir. Yöntemin adı yüzdürmedir.
- Denetleyelim: talaş suda çözünmediği için buharlaştırma gereksiz, demir olmadığı için mıknatıs işlevsiz ✓.
Sık yapılan hata: Buharlaştırma demek. Buharlaştırma ÇÖZÜNMÜŞ maddeyi geri kazanmak içindir; talaş çözünmemiştir, üstelik suyu kaynatmak gereksiz bir zahmet olurdu.
20. sorunun çözümü
Su ve kum heterojen bir karışımdır; bileşenleri gözle ayırt edilebilir.
- Tablonun kurgusu şu: solda karışım, sağda görünümü.
- Dolu satır: şekerli su → her yeri aynı görünür. Bu homojen karışımın belirtisidir.
- Su ve kum bunun tersidir: kum taneleri suyun içinde ayrı ayrı durur ve gözle seçilir.
- Denetleyelim: kum suda çözünmez, yalnızca dağılır ✓ — bu yüzden karışım heterojendir.
Sık yapılan hata: "Her yeri aynı görünür" demek. Bu, ÜST SATIRDA şekerli su için zaten yazılmış; su-kum karışımında kum taneleri açıkça görülür.