7. Sınıf Fen Bilimleri 2. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Tabloda dört maddenin yükü iletme davranışı verilmiştir. Elektrik kablolarının bakırdan yapılıp dışının plastikle kaplanmasının nedeni tabloya göre nedir?
- A Plastiğin bakırdan daha iyi iletken olması
- B Bakırın yalıtkan olması
- C İki maddenin de yalıtkan olması
- D Bakırın yükü iletmesi, plastiğin ise yalıtkan olarak dışarıya geçişi engellemesi
Şekilde bulutun alt yüzeyi negatif, yer yüzeyi ise pozitif yüklenmiş ve aralarında yıldırım oluşmuştur. Bu olay nasıl açıklanır?
- A Bulutun yağmur damlacıklarını yere bırakmasıyla
- B Yerin ısınıp hava akımı oluşturmasıyla
- C Zıt yüklerin arasındaki yalıtkan havanın aşılıp yüklerin ani biçimde boşalmasıyla
- D Bulutun Güneş ışığını yansıtmasıyla
Yüksek binaların çatısına yerleştirilen sivri uçlu metal çubuklar kalın iletken tellerle toprağa bağlanır. Bu düzeneğin binayı korumasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A Yıldırımın yükünü iletken yol üzerinden doğrudan toprağa aktarması
- B Yıldırımı görünmez hâle getirmesi
- C Bulutu binadan uzaklaştırması
- D Havayı yalıtkan hâle getirmesi
Birbirine sürtülen nötr çubuk ve kumaşın sürtünme öncesi ve sonrası yükleri tabloda verilmiştir. Yük korunumu ilkesine göre kumaşın son yükü kaç birim olmalıdır?
- A 0 birim
- B 2,5 birim
- C 10 birim
- D 5 birim
Yaprakları kapalı duran nötr bir elektroskobun topuzuna yüklü bir çubuk dokundurulduğunda yaprakların açıldığı gözlenmiştir. Yaprakların açılmasının nedeni nedir?
- A Yaprakların ısınıp genleşmesi
- B Elektroskobun içindeki havanın azalması
- C Yaprakların ağırlaşması
- D Her iki yaprağın da aynı cins yükle yüklenip birbirini itmesi
Bir belediye, kentteki ağaç sayısını artırırken kâğıt tüketimini de dijital sisteme geçerek düşürmüş ve okullarda atık ayrıştırma kutuları kurmuştur. Bu çalışmaların tümü hangi kavramla açıklanır?
- A Kaynakların hızla tüketilmesi
- B Yalnızca kentin görünümünün güzelleştirilmesi
- C Bugünün gereksinimlerini gelecek kuşakların hakkını korunarak karşılayan sürdürülebilir yaşam anlayışı
- D Enerji üretiminin durdurulması
Bir öğrenci duş süresinin su tüketimine etkisini araştırmak için tabloda verilen iki evi bir hafta boyunca izlemiştir. Bu karşılaştırmanın geçerli sayılabilmesinin nedeni nedir?
- A Kişi sayısı ve musluk başlığı aynı tutulup yalnızca duş süresinin değiştirilmesi
- B İki evde de her koşulun farklı olması
- C Su tüketiminin hiç ölçülmemesi
- D Evlerin farklı şehirlerde olması
Grafikte bir ülkenin ürettiği elektrikte yenilenebilir kaynakların payı yıllara göre verilmiştir. Bu eğilimin sürmesi hangi sonucu doğurur?
- A Kömür ve petrol tüketimi hızla artar.
- B Fosil yakıt kullanımı ve buna bağlı karbon salımı azalır.
- C Elektrik üretimi tümüyle durur.
- D Yenilenebilir kaynaklar tükenir.
Şekilde asılı duran iki küre serbest bırakıldığında birbirine yaklaşmıştır. Küreler arasındaki bu kuvvet için hangisi doğrudur?
- A Aynı yükler arasındaki itme kuvvetidir.
- B Küreler arasında hiç kuvvet yoktur.
- C Zıt cins yükler arasındaki çekme kuvvetidir.
- D Yalnızca kütle çekim kuvvetidir.
Tabloda bazı besinlerin bir kilogramının üretilmesi için gereken su miktarı verilmiştir. Bu veriler su ayak izi konusunda hangi öneriyi destekler?
- A Su tüketimi yalnızca musluktan akan suyla ölçülmelidir.
- B Besin seçimlerinin su tüketimiyle ilgisi yoktur.
- C Su ayak izi yüksek besinlerin israf edilmemesi su kaynaklarının korunmasına katkı sağlar.
- D Domates üretimi en çok su harcayan üretimdir.
Aynı aydınlatmayı sağlayan iki ampulün gücü ve yıllık elektrik tüketimi tabloda verilmiştir. Bir evde 10 akkor ampulün LED ile değiştirilmesi yılda yaklaşık kaç kWh tasarruf sağlar?
- A 152 kWh
- B 520 kWh
- C 230 kWh
- D 1520 kWh
Şemada sıfır atık yaklaşımının üç basamağı öncelik sırasına göre verilmiştir. Bu sıralamada "azalt" basamağının en başta yer almasının nedeni nedir?
- A Geri dönüşümün hiçbir yararı olmaması
- B Hiç oluşmayan atığın taşınması, ayrıştırılması ve işlenmesi için hiç kaynak harcanmaması
- C Yeniden kullanmanın yasak olması
- D Atık azaltmanın en pahalı yöntem olması
Şekilde başlangıçta nötr olan plastik çubuk ile yün kumaş birbirine sürtülmüş ve sonrasında oluşan yükler gösterilmiştir. Bu elektriklenmenin nedeni nedir?
- A Sürtünme sırasında elektronların bir cisimden diğerine geçmesi
- B Sürtünmeyle yeni elektron üretilmesi
- C Protonların bir cisimden diğerine akması
- D Kumaşın çubuğa ısı vermesi
Şemada mutfaktan çıkan meyve ve sebze artıklarının nemli ve havalandırılan bir yığında bekletilerek gübreye dönüştürülmesi gösterilmiştir. Bu uygulamanın çevreye sağladığı yarar nedir?
- A Organik atıkları çöp sahasına göndermeden toprağa geri kazandırır.
- B Cam ve metal atıkları ayrıştırır.
- C Elektrik üretimini durdurur.
- D Su tüketimini artırır.
Bir öğrenci aynı çubuğu aynı kumaşa farklı sürelerde sürtüp her seferinde elektroskoba dokundurmuş ve yaprakların açılma açısını ölçmüştür. Bu ölçümler neyi gösterir?
- A Cisimdeki yük miktarı arttıkça yaprakların açılma açısı da artar.
- B Sürtme süresi yük miktarını etkilemez.
- C Yapraklar her durumda aynı açıyla açılır.
- D Sürtme süresi arttıkça yaprak açıklığı azalır.
Şekilde negatif yüklü bir küre iletken telle toprağa bağlanmıştır. Bu bağlantı yapıldıktan kısa süre sonra kürenin durumu ne olur?
- A Yükü iki katına çıkar.
- B Fazla elektronlarını toprağa aktarıp nötr hâle gelir.
- C Pozitif yüklü hâle gelir.
- D Yükü hiç değişmez.
Tabloda bir ton atığın geri dönüştürülmesiyle sağlanan kazançlar verilmiştir. Bu veriler geri dönüşümün hangi yararını en açık biçimde ortaya koyar?
- A Atıkların görüntüsünü güzelleştirdiğini
- B Doğal kaynakların ve ham maddenin korunmasını sağladığını
- C Ürünlerin fiyatını yükselttiğini
- D Yeni çöp alanlarına gereksinimi artırdığını
Kuru bir kış gününde yün kazağını çıkaran bir öğrencinin saçları havaya kalkmış, sonra kapı koluna dokunduğunda hafif bir çarpılma hissetmiştir. Bu iki gözlem hangi olayla açıklanır?
- A Saçların ısınıp genleşmesiyle
- B Kapı kolunun ısınmasıyla
- C Sürtünmeyle biriken yüklerin saç tellerini itmesi ve iletken kapı koluna dokununca boşalmasıyla
- D Havadaki nemin artmasıyla
Bir öğrenci çubuk maddesinin elektriklenmeye etkisini araştırmak için tabloda verilen iki denemeyi kurmuştur. Bu tasarımın kontrollü deney sayılmasının nedeni nedir?
- A Denemelerde hiçbir ölçüm yapılmaması
- B Elektroskop ve sürtme süresi sabit tutulup yalnızca çubuk maddesinin değiştirilmesi
- C Her iki denemede de bütün koşulların farklı olması
- D Aynı çubuğun iki kez kullanılması
Şemada bir atığın geri dönüşüm sürecindeki adımları sırayla verilmiştir. Sürecin evlerde yapılan ilk adımının doğru uygulanmaması hangi sonucu doğurur?
- A Karışan atıklar tesiste ayrıştırılamaz ve geri dönüşüm verimi düşer.
- B Tesis daha hızlı çalışır.
- C Yeni ürün üretimi kolaylaşır.
- D Toplama aşamasına gerek kalmaz.
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Bakır yükü kolayca ilettiği için iletim işini yapar; plastik yalıtkan olduğu için dışarı geçişi engelleyip güvenliği sağlar.
- Tabloda bakır ve alüminyum yükü kolayca geçirmektedir.
- Cam ve plastik yükü geçirmemektedir.
- Kablonun içindeki bakır yükün taşınmasını sağlar.
- Dıştaki plastik yalıtkan olduğu için yükün dışarı geçmesini engeller.
2. sorunun çözümü
Bulut ile yer arasındaki zıt yükler yeterince büyüyünce aradaki hava iletken hâle gelir ve yükler ani boşalarak yıldırımı oluşturur.
- Şekilde bulutun altı negatif, yer pozitif yüklüdür.
- Zıt yükler arasında çekim vardır ama arada yalıtkan hava bulunur.
- Yük farkı yeterince büyüyünce hava iletken hâle gelir.
- Yüklerin ani boşalması yıldırım olarak görülür.
3. sorunun çözümü
Paratoner, yıldırımın taşıdığı yükü binaya zarar vermeden iletken tel üzerinden toprağa iletir.
- Çubuk metaldir, yükü kolayca iletir.
- Kalın tel çubuk ile toprak arasında iletken bir yol kurar.
- Yıldırım en kolay iletken yolu izler.
- Yük binaya zarar vermeden toprağa boşaldığı için bina korunur.
4. sorunun çözümü
Çubuğun kazandığı 5 birim negatif yük kumaştan geçmiştir; kumaş aynı miktarda pozitif yüklenir.
- İki cisim de başlangıçta nötrdür, toplam yük sıfırdır.
- Sürtünmede yalnızca elektronlar yer değiştirir, yük yoktan var olmaz.
- Çubuk 5 birimlik negatif yük kazanmıştır.
- Bu yük kumaştan geldiği için kumaş 5 birim pozitif yüklenir.
5. sorunun çözümü
Çubuktan geçen yük iki yaprağa da aynı cinsten dağılır; aynı yükler birbirini ittiği için yapraklar açılır.
- Dokunma ile elektroskoba yük geçmiştir.
- Bu yük iletken çubuk üzerinden yapraklara dağılır.
- İki yaprak da aynı cins yükle yüklenir.
- Aynı cins yükler birbirini ittiğinden yapraklar açılır.
6. sorunun çözümü
Sürdürülebilirlik, bugünün gereksinimlerini gelecek kuşakların kaynaklarını tüketmeden karşılamaktır; sayılan uygulamaların ortak amacı budur.
- Ağaç sayısını artırmak doğal kaynakları güçlendirir.
- Kâğıt tüketimini düşürmek ham madde kullanımını azaltır.
- Atık ayrıştırma malzemenin yeniden kazanılmasını sağlar.
- Üçünün ortak amacı kaynakları gelecek kuşaklara bırakmak, yani sürdürülebilir yaşamdır.
7. sorunun çözümü
Kişi sayısı ve musluk başlığı sabit tutulmuş, yalnızca duş süresi değiştirilmiştir; bu kontrollü bir karşılaştırmadır.
- Tabloda iki evde de kişi sayısı 4'tür.
- Musluk başlıkları da aynıdır.
- Yalnızca duş süresi 10 dakikadan 5 dakikaya inmiştir.
- Tek değişken değiştiği için fark duş süresine bağlanabilir.
8. sorunun çözümü
Yenilenebilir payı %12'den %55'e çıkmıştır; bu artış fosil yakıt payını ve karbon salımını düşürür.
- 2010'da pay %12'dir.
- 2022'de pay %55'e yükselmiştir.
- Yenilenebilir payı artarken fosil yakıtların payı azalır.
- Fosil yakıt azalınca karbon salımı da düşer.
9. sorunun çözümü
Bir küre pozitif, diğeri negatif yüklüdür; zıt cins yükler birbirini çeker.
- Şekilde bir kürenin yükü pozitif, diğerininki negatiftir.
- Küreler serbest bırakılınca birbirine yaklaşmıştır.
- Yaklaşma çekme kuvvetini gösterir.
- Zıt cins yükler arasında çekme kuvveti bulunur.
10. sorunun çözümü
Besin üretimi büyük miktarda su gerektirir; israf edilen besin, harcanan suyun da boşa gitmesi demektir.
- 1 kg domates için 214 litre su harcanmaktadır.
- Ekmekte bu değer 1608 litreye çıkmaktadır.
- Sığır etinde 15 415 litre gibi çok yüksek bir değer görülür.
- İsraf edilen her besin, üretiminde kullanılan suyun da boşa gitmesi anlamına gelir.
11. sorunun çözümü
Bir ampulde 175 − 23 = 152 kWh tasarruf edilir; 10 ampul için 10 × 152 = 1520 kWh olur.
- Akkor ampul yılda 175 kWh tüketmektedir.
- LED ampul aynı sürede 23 kWh tüketir.
- Bir ampul başına tasarruf 175 − 23 = 152 kWh'dir.
- 10 ampul için toplam tasarruf 10 × 152 = 1520 kWh olur.
12. sorunun çözümü
Oluşmayan atık için toplama, taşıma ve işleme enerjisi hiç harcanmaz; bu yüzden azaltmak en etkili basamaktır.
- Geri dönüşüm de enerji ve su harcayan bir işlemdir.
- Yeniden kullanmak bu harcamayı azaltır ama tümüyle ortadan kaldırmaz.
- Hiç atık oluşmazsa toplama ve işleme de gerekmez.
- Bu nedenle önceliğin ilk basamağı azaltmaktır.
13. sorunun çözümü
Sürtünmede yalnızca elektronlar yer değiştirir; elektron alan cisim negatif, veren cisim pozitif yüklenir.
- İki cisim de başlangıçta nötrdür.
- Sürtünme sırasında çekirdekteki protonlar yerinden ayrılmaz.
- Yalnızca elektronlar bir cisimden diğerine geçebilir.
- Elektron alan çubuk negatif, elektron veren kumaş pozitif yüklenir.
14. sorunun çözümü
Kompost, organik atığın çöpe gitmesini önler ve toprağa besin olarak geri dönmesini sağlar.
- Şemada başlangıç maddesi meyve ve sebze artıklarıdır.
- Bu artıklar nemli yığında ayrışır.
- Sonuçta toprağa karıştırılabilen gübre elde edilir.
- Böylece atık çöp sahasına gitmeden toprağa geri kazandırılır.
15. sorunun çözümü
Sürtme süresi uzadıkça aktarılan yük artmış, buna bağlı olarak yaprakların açılma açısı 12°'den 38°'ye çıkmıştır.
- Üç denemede de aynı çubuk ve aynı kumaş kullanılmıştır.
- Değişen tek etken sürtme süresidir.
- Süre uzadıkça açı 12°, 23° ve 38° olmuştur.
- Demek ki yük miktarı arttıkça yapraklar daha çok açılır.
16. sorunun çözümü
Topraklamada cisimdeki fazla elektronlar iletken tel üzerinden toprağa akar ve cisim nötrleşir.
- Küre negatif yüklüdür, yani fazla elektronu vardır.
- İletken tel toprakla arasında bir yol oluşturur.
- Elektronlar bu yoldan toprağa akar.
- Fazla yük kalmadığından küre nötr hâle gelir.
17. sorunun çözümü
Her satır, geri dönüşümle korunan doğal kaynağı göstermektedir: ağaç, yakıt ve maden.
- 1 ton kâğıt geri dönüştürülünce 17 ağaç kesilmemiş olur.
- 1 ton cam için 100 litre yakıt tasarruf edilir.
- 1 ton alüminyum için 8 ton maden çıkarılmaz.
- Üç satır da doğal kaynakların korunduğunu göstermektedir.
18. sorunun çözümü
Kazak sürtünmesiyle saçlar aynı cins yükle yüklenip birbirini iter; biriken yük iletken kapı koluna dokunulduğunda hızla boşalır.
- Kazak çıkarılırken saç ile kumaş sürtünür.
- Saç telleri aynı cins yükle yüklenir.
- Aynı yükler birbirini ittiği için saçlar kabarır.
- Vücutta biriken yük iletken kapı koluna dokunulunca boşalır ve çarpılma hissedilir.
19. sorunun çözümü
Kontrollü deneyde tek değişken değiştirilir; burada yalnızca çubuk maddesi farklıdır.
- Tabloda elektroskop iki denemede de aynıdır.
- Sürtme süresi de 10 saniye olarak eşit tutulmuştur.
- Yalnızca çubuk maddesi plastikten cama çevrilmiştir.
- Tek değişken değiştiği için sonuç doğrudan madde türüne bağlanabilir.
20. sorunun çözümü
Kaynağında ayrılmayan atıklar birbirine karışır; kirlenen malzeme geri dönüştürülemez ve süreç verimsizleşir.
- Şemanın ilk adımı atıkların evde ayrı biriktirilmesidir.
- Ayrı biriktirilmeyen atıklar birbirine karışır.
- Karışan malzemenin ayrıştırılması çok güçleşir ya da olanaksızlaşır.
- Bu da geri dönüşüm veriminin düşmesine yol açar.