7. Sınıf Sosyal Bilgiler 2. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Bir süreç üzerine
Bir uyuşmazlıkta tarafların iddiaları dinlenir, deliller incelenir ve kanuna göre karar verilir.
Yukarıda anlatılan süreç hangi erkin görev alanına girer?
- A Yürütme
- B Yasama
- C Yargı
- D Denetim
Anadolu mutfağındaki bazı yemek adlarının Farsça, bazı tatlı adlarının Arapça kökenli olması ve Balkan mutfağıyla pek çok ortak lezzet bulunması hangi durumun sonucudur?
- A Anadolu'da hiç göç yaşanmamış olmasının
- B Uzun süreli kültürel etkileşimin
- C Bu yemeklerin son yıllarda üretilmiş olmasının
- D Mutfak kültürünün hiç değişmemiş olmasının
Sınıfta her öğrencinin söz alıp düşüncesini söyleme hakkı bulunmaktadır. Bu hakkın herkes için gerçekten işleyebilmesi için öğrencilerin ayrıca neyi yerine getirmesi gerekir?
- A Konuşan arkadaşını sonuna kadar dinleme sorumluluğunu
- B Sınıfta hiç konuşmama kuralını
- C Yalnızca öğretmenin konuşmasını sağlamayı
- D Söz hakkını hiç kullanmamayı
Bir durum
Bir mahalle sakini, sokağındaki bozuk aydınlatmanın onarılması için belediyeye yazılı başvuruda bulunmuştur.
Yukarıda anlatılan başvuru hangi hakkın kullanımıdır?
- A Eğitim hakkı
- B Seçme hakkı
- C Dilekçe hakkı
- D Mülkiyet hakkı
Çizimde kenarları tezhiple süslenmiş, metni hat sanatıyla yazılmış bir yazma eser sayfası gösterilmiştir. Bu sayfa dönemin hangi özelliğine kanıt oluşturur?
- A Kitapların matbaada seri biçimde basıldığına
- B Yazının yalnızca resmî belgelerde kullanıldığına
- C Kitap sanatlarının el emeğiyle geliştiğine
- D Sayfaların hiçbir biçimde süslenmediğine
| Yaklaşım | Sonucu |
|---|---|
| Tarihî yapıyı uygun işlevle kullanmak | Bakım sürer, yapı yaşar |
| Yapıyı işlevsiz bırakmak | ? |
Tabloda koruma yaklaşımları karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?
- A Bakım kolaylaşır
- B Daha iyi korunur
- C Bakımsızlıktan hızla yıpranır
- D Yapı güçlenir
| Uygulama | Sonucu |
|---|---|
| Ürünün belirlenen ölçüde üretilmesi | Alıcı güveni artar |
| Ölçüye uymayan üretim | ? |
Tabloda uygulamalar ve sonuçları verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?
- A Üretim ödüllendirilir
- B Alıcı güveni artar
- C Yaptırım uygulanır ve güven zedelenir
- D Denetim kalkar
Bir gözlem
Bir okulda tüm öğrenciler, ailesinin gelir düzeyine bakılmaksızın aynı derslere ve olanaklara erişebilmektedir.
Yukarıdaki uygulama hangi ilkenin gereğidir?
- A Ticaret serbestliği
- B Kuvvetler ayrılığı
- C Eşitlik ilkesi
- D Yerinden yönetim
Çizimde bir seçimde kullanılan oy pusulası ve sandık gösterilmiştir. Vatandaşların bu yolla yöneticilerini belirlemesi demokrasinin hangi ilkesiyle doğrudan ilgilidir?
- A Egemenliğin millete ait olması
- B Yargının bağımsız olması
- C Kanunların geriye yürümemesi
- D Bütçenin denetlenmesi
Kartlarda Osmanlı Devleti'nin 16. yüzyılda hâkim olduğu bazı bölgeler kıtalara göre gruplanmıştır. Bu gruplama devletin hangi özelliğini gösterir?
- A Yalnızca tek bir kıtada kaldığını
- B Denizlerden hiç yararlanmadığını
- C Yalnızca kırsal alanları elinde tuttuğunu
- D Üç kıtaya yayılmış bir imparatorluk hâline geldiğini
| Kaynak | Türü |
|---|---|
| Döneme ait bir ferman | Birinci el kaynak |
| Bugün yazılmış bir tarih kitabı | ? |
Tabloda tarih kaynakları sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda boş kalan yere ne gelir?
- A İkinci el kaynak
- B Birinci el kaynak
- C Sözlü kaynak
- D Arkeolojik buluntu
Öğrenciler tasarruf ve bilinçli tüketim üzerine görüş bildirmiştir. Aşağıdaki görüşlerden hangisi bilinçli tüketim anlayışına aykırıdır?
- A Alışverişten önce ihtiyaç listesi hazırlanmalıdır.
- B Etiket bilgileri ve son kullanma tarihi kontrol edilmelidir.
- C İndirimdeki her ürün ihtiyaç olmasa bile alınmalıdır.
- D Alışverişte mutlaka fiş veya fatura istenmelidir.
Kartlarda bir yönetim biçiminin temel ilkeleri verilmiştir. Bu ilkelerin ait olduğu yönetim biçimi hangisidir?
- A Demokrasi
- B Monarşi
- C Oligarşi
- D Teokrasi
Yukarıda Anayasa'dan alınan bir madde verilmiştir. Bu maddeye aykırı düşen uygulama aşağıdakilerden hangisidir?
- A Bir kamu kurumunun işe alımda adayları dinî inancına göre elemesi
- B Sınav sonuçlarının başarı sırasına göre açıklanması
- C Herkesin aynı vergi kurallarına tabi tutulması
- D Mahkemede her sanığa savunma hakkı tanınması
Bir ülkede on üç yaşındaki çocukların okula gitmek yerine tam gün fabrikada çalıştırıldığı ortaya çıkmıştır. Bu durum öncelikle hangi hakların ihlalidir?
- A Seçme ve seçilme hakkı ile mülkiyet hakkı
- B Konut dokunulmazlığı ile seyahat hakkı
- C Eğitim hakkı ile çocuğun korunma hakkı
- D Dilekçe hakkı ile toplantı hakkı
Grafikte bir ülkede çalışanların sektörlere göre dağılımı yüzde olarak verilmiştir. Grafiğe göre bu ülkenin ekonomisi hakkında hangisi söylenebilir?
- A Ekonomi tamamen tarıma dayanmaktadır.
- B Çalışanların yarıdan fazlası hizmet sektöründedir.
- C Sanayi sektöründe hiç çalışan bulunmamaktadır.
- D Hizmet sektörü en küçük paya sahiptir.
Kartlarda devletin üç temel erki ve bu erkleri kullanan organlar verilmiştir. Kartlara göre kanun yapma görevi hangi organa aittir?
- A Bağımsız mahkemelere
- B Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne
- C Belediye meclislerine
- D Muhtarlıklara
Kartlarda bir kuşatmada kullanılan yöntemler verilmiştir. Bu yöntemlerin ortak yönü hangisidir?
- A Hepsinin uzun süreli planlama ve teknoloji kullanımını gerektirmesi
- B Hepsinin rastgele uygulanması
- C Hepsinin denizle ilgili olması
- D Hepsinin kısa sürede hazırlanması
Bir ilçede yıkılmak üzere olan dört yüz yıllık taş köprü, uzmanların denetiminde özgün taşları kullanılarak onarılmış ve yeniden hizmete açılmıştır. Bu çalışma hangi kavramla adlandırılır?
- A Kentleşme
- B Sanayileşme
- C Kültürel mirasın korunması
- D Nüfus planlaması
Şemada Osmanlı Devleti'nin geçirdiği aşamalar sırayla verilmiştir. Bu şema en çok hangi durumu anlatmaktadır?
- A Devletin kurulduktan hemen sonra yıkıldığını
- B Devletin hiç toprak kazanmadığını
- C Devletin yalnızca doğuya yöneldiğini
- D Küçük bir uç beyliğinden imparatorluğa uzanan süreci
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Uyuşmazlıkları kanuna göre çözmek yargı erkinin görevidir.
- Anlatılan süreçte tarafların iddiaları dinleniyor ve deliller inceleniyor.
- Karar keyfî değil, KANUNA GÖRE veriliyor.
- Taraflar arasındaki uyuşmazlığı kanuna göre çözen erk yargıdır.
- Denetleyelim: yasama kanunu yapar, yürütme uygular; ikisi de somut bir uyuşmazlıkta taraf dinleyip karar vermez ✓.
Sık yapılan hata: "Yürütme" demek. Yürütme kanunları uygular ama uyuşmazlıklarda KARAR VERMEZ; taraf dinleyip hüküm kurmak yargının işidir.
2. sorunun çözümü
Farklı dillerden gelen yemek adları ve Balkan mutfağıyla ortak lezzetler uzun süreli kültürel etkileşimin sonucudur.
- Verilen iki olguyu ayıralım: adların Farsça ve Arapça kökenli olması, Balkan mutfağıyla ortak lezzetler bulunması.
- Bir dilden başka dile sözcük geçmesi için toplulukların uzun süre iç içe yaşaması gerekir.
- Ortak lezzetler de aynı şeyi söyler: tarifler bir arada yaşayan topluluklar arasında dolaşmıştır.
- Denetleyelim: iki olgu da kısa sürede oluşmaz ✓ — bu yüzden neden "uzun süreli" kültürel etkileşimdir.
Sık yapılan hata: "Mutfak kültürünün hiç değişmemiş olmasının" demek. Başka dillerden ad alınması zaten DEĞİŞİMİN kanıtıdır; değişmeyen bir mutfakta bu adlar bulunmazdı.
3. sorunun çözümü
Her hak karşısında bir sorumluluk taşır; konuşma hakkının işlemesi dinleme sorumluluğuna bağlıdır.
- Sınıftaki bütün öğrencilerin konuşma hakkı var.
- Ama herkes aynı anda konuşursa kimse duyulmaz; hak kâğıt üzerinde kalır.
- Bir kişinin hakkını gerçekten kullanabilmesi, ötekilerin dinlemesine bağlı. Öyleyse hakkın yanında dinleme sorumluluğu da yerine getirilmelidir.
- Denetleyelim: hak ile sorumluluk her alanda birlikte gider — trafikte geçiş hakkı, karşı taraf durduğu için işler ✓.
Sık yapılan hata: "Sınıfta hiç konuşmama kuralını" demek. Hakkın işlemesi için hak ORTADAN KALDIRILMAZ; çözüm susmak değil, sırayla konuşup dinlemektir.
4. sorunun çözümü
Yurttaşların kamu kurumlarına yazılı başvuru yapabilmesi dilekçe hakkıdır.
- Olayda kişi bir istekte bulunuyor: sokak aydınlatmasının onarılması.
- Başvuru YAZILI olarak ve bir KAMU KURUMUNA (belediyeye) yapılıyor.
- Yazılı başvuru yapma ve cevap alma hakkının adı dilekçe hakkıdır.
- Denetleyelim: Anayasa bu hakkı tanır ve kurumlara cevap verme yükümlülüğü getirir ✓.
Sık yapılan hata: "Mülkiyet hakkı" demek. Mülkiyet hakkı kişinin malı üzerindeki hakkıdır; sokak aydınlatması kamuya ait ve olayda bir mal talebi yok.
5. sorunun çözümü
Hat ve tezhip usta eliyle tek tek uygulanan sanatlardır; sayfa kitap sanatlarının el emeğiyle geliştiğini kanıtlar.
- Çizimdeki sayfada iki ayrı sanat var: metin hat sanatıyla yazılmış, kenarlar tezhiple süslenmiş.
- Hat, harfleri belirli ölçülerle elle yazma sanatıdır; tezhip ise altın ve boyayla elle yapılan süslemedir.
- İkisi de kalıpla çoğaltılamaz, her sayfada yeniden uygulanır. Öyleyse bu sayfa el emeğiyle üretilmiştir.
- Denetleyelim: matbaa baskısı olsaydı bütün sayfalar birbirinin aynısı olurdu ✓ — burada tek tek işlenmiş bir sayfa var.
Sık yapılan hata: "Kitapların matbaada seri biçimde basıldığına" demek. Sayfa tam tersinin kanıtı; hat ve tezhip elle yapılır, seri baskıyla değil.
6. sorunun çözümü
İşlevsiz bırakılan yapı düzenli bakım görmediği için bakımsızlıktan hızla yıpranır.
- Tablonun kurgusu şu: sol sütunda koruma yaklaşımı, sağ sütunda o yaklaşımın sonucu.
- Dolu satır: yapıyı uygun işlevle kullanmak → bakım sürer, yapı yaşar. Demek ki bakımı sağlayan şey KULLANIMDIR.
- Boş satırdaki yaklaşım tersi: yapıyı işlevsiz bırakmak. Kullanılmayan yapı bakım da görmez.
- Denetleyelim: bakımsız kalan taş ve ahşap yapı neme, dona ve bitkilere yenilir ✓ — sonuç hızlı yıpranmadır.
Sık yapılan hata: "Daha iyi korunur" demek. "Dokunmamak = korumak" sanılıyor; oysa tarihî yapı kullanıldıkça bakım görür, boş kaldıkça yıpranır.
7. sorunun çözümü
Ölçüye uymayan üretime yaptırım uygulanır ve alıcının esnafa duyduğu güven zedelenir.
- Tablonun kurgusu şu: sol sütunda uygulama, sağ sütunda onun sonucu.
- Dolu satır bunu gösteriyor: ölçüye uygun üretim → alıcı güveni artar. Yani sonuç güvenle ölçülüyor.
- Boş satırdaki uygulama tam tersi: ölçüye uymayan üretim. Öyleyse sonucu da ters yönde olmalı — güven azalır.
- Denetleyelim: Ahilikte kural dışı üretime yaptırım vardı ✓; ceza da sonucun bir parçası.
Sık yapılan hata: "Alıcı güveni artar" demek. Bu, ÜST SATIRIN sonucudur; kurala uymayan üretim aynı sonucu doğuramaz, tabloda ilişki terse dönüyor.
8. sorunun çözümü
Herkesin ayrım gözetilmeden aynı haklardan yararlanması eşitlik ilkesinin gereğidir.
- Gözlemde öğrenciler arasında ailenin gelir düzeyine göre bir ayrım yapılmıyor.
- Herkes aynı derslere ve aynı olanaklara erişebiliyor.
- Kişiler arasında ayrım gözetmeden aynı hakların tanınması eşitlik ilkesidir.
- Denetleyelim: gelir düzeyine göre farklı olanak sunulsaydı eşitlik ilkesi çiğnenmiş olurdu ✓.
Sık yapılan hata: "Yerinden yönetim" demek. O ilke yetkinin merkezden yerel birimlere dağıtılmasıyla ilgilidir; olayda yönetim yapısı değil, öğrenciler arasındaki EŞİTLİK anlatılıyor.
9. sorunun çözümü
Halkın oyuyla yöneticilerini seçmesi, egemenliğin millete ait olması ilkesinin uygulamadaki karşılığıdır.
- Çizimde vatandaş tercihini pusulaya işaretliyor ve pusulayı sandığa atıyor.
- Sandıktan çıkan sonuç yöneticileri belirliyor; yani yönetme yetkisi halkın oyundan doğuyor.
- Yönetme yetkisinin kaynağının halk olması, "egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" ilkesidir.
- Denetleyelim: seçim olmasaydı yöneticiler başka bir kaynaktan yetki alırdı; sandık tam da bu yetkinin nereden geldiğini gösteriyor ✓.
Sık yapılan hata: "Yargının bağımsız olması" demek. Bu da demokrasinin bir ilkesidir ama SEÇİMLE ilgili değildir; yargı bağımsızlığı mahkemelerin dış etkiden uzak karar vermesini anlatır.
10. sorunun çözümü
Balkanlar Avrupa'da, Anadolu ve Suriye Asya'da, Mısır ve Cezayir Afrika'dadır; devlet üç kıtada toprak sahibidir.
- Birinci kartta Avrupa kıtasındaki topraklar yer almaktadır.
- İkinci kart Asya'daki toprakları göstermektedir.
- Üçüncü kart Afrika'daki toprakları içermektedir.
- Üç kıtada birden toprak sahibi olmak imparatorluk özelliğidir.
11. sorunun çözümü
Bugün yazılmış bir tarih kitabı, olaydan sonra ve başka kaynaklara dayanılarak üretildiği için ikinci el kaynaktır.
- Tablonun kurgusu şu: sol sütunda kaynak, sağ sütunda türü.
- Dolu satır: döneme ait ferman → birinci el kaynak. Ölçüt açık — kaynak olayın yaşandığı dönemde mi üretilmiş?
- Bugün yazılmış tarih kitabı olaydan yüzyıllar sonra, üstelik başka belgeler okunarak yazılmıştır.
- Denetleyelim: araya bir yazarın değerlendirmesi girmiş ✓ — bu, kaynağı ikinci el yapar.
Sık yapılan hata: "Birinci el kaynak" demek. Birinci el olması için kitabın olayın yaşandığı DÖNEMDE yazılmış olması gerekirdi; oysa bugün yazılmış.
12. sorunun çözümü
İndirim tek başına satın alma sebebi değildir; ihtiyaç duyulmayan ürünü almak bütçeyi zorlar ve savurganlık olur.
- Bilinçli tüketim ihtiyaç esasına dayanır.
- İndirim, ürünün ihtiyaç olduğu anlamına gelmez.
- İhtiyaç olmayan ürün alınırsa bütçeden gereksiz para çıkar.
- Bu nedenle söz konusu görüş bilinçli tüketime aykırıdır.
13. sorunun çözümü
Seçim, çoğulculuk, hukukun üstünlüğü ve katılım demokrasinin temel ilkeleridir.
- Kartlardaki dört ilkeyi tek tek okuyalım: seçim, çoğulculuk, hukukun üstünlüğü, katılım.
- Dördü de halkın yönetimde söz sahibi olmasını ve gücün kurallarla sınırlanmasını anlatıyor.
- Bu ilkelerin tümünü birden benimseyen yönetim biçimi demokrasidir.
- Denetleyelim: monarşide yetki hükümdarda, oligarşide küçük bir grupta toplanır; ikisinde de seçim ve çoğulculuk bulunmaz ✓.
Sık yapılan hata: "Monarşi" demek. Monarşide yönetim yetkisi SEÇİMLE değil soydan geçer; kartlardaki seçim ve katılım ilkeleri monarşide bulunmaz.
14. sorunun çözümü
Madde, din ve inanç ayrımı gözetilmeksizin herkesin kanun önünde eşit olduğunu söyler; inanca göre eleme bu eşitliği bozar.
- Maddede sayılan ayrım sebepleri arasında din ve inanç da vardır.
- İşe alımda inanca göre eleme yapmak doğrudan bu ayrımı yapmaktır.
- Başarı sırası, ortak vergi kuralı ve savunma hakkı herkese eşit uygulanır.
- Bu nedenle maddeye aykırı olan, inanca göre eleme yapılmasıdır.
15. sorunun çözümü
Çocuğun okula gidememesi eğitim hakkını, ağır koşullarda çalıştırılması korunma hakkını ihlal eder.
- Olayda iki ayrı durum var; ikisini de ayrı ayrı ele alalım.
- Çocuklar okula gidemiyor: bu doğrudan eğitim hakkının engellenmesidir.
- On üç yaşında tam gün fabrikada çalıştırılıyorlar; bedensel ve ruhsal gelişimleri tehlikede. Bu da çocuğun korunma hakkının ihlalidir.
- Denetleyelim: soru "öncelikle" diyor, yani en doğrudan etkilenen hakları istiyor; ikisi de olayda açıkça görülüyor ✓.
Sık yapılan hata: "Seçme ve seçilme hakkı ile mülkiyet hakkı" demek. Bu haklar olayla ilgisiz; on üç yaşındaki çocuk zaten seçmen değildir ve olayda mülkiyete ilişkin bir durum yoktur.
16. sorunun çözümü
Hizmet sektörünün payı %55'tir; bu, çalışanların yarısından fazlasının bu sektörde olduğunu gösterir.
- Grafikteki değerler tarım 18, sanayi 27, hizmet 55'tir.
- Toplam %100'dür.
- 55 değeri 50'den büyüktür.
- Bu nedenle çalışanların yarıdan fazlası hizmet sektöründedir.
17. sorunun çözümü
Kanun yapma işine yasama denir ve kartta yasamanın karşısında TBMM yazmaktadır.
- Kartlarda devletin üç temel erki ayrı ayrı gösterilmiş: yasama, yürütme, yargı.
- Sorulan iş kanun YAPMAK; bu işin adı yasamadır.
- Kartta yasamanın karşısında Türkiye Büyük Millet Meclisi yazıyor. Öyleyse kanun yapma görevi TBMM’ye ait.
- Denetleyelim: öteki iki erk farklı işler yapıyor — yürütme kanunları uygular, yargı uyuşmazlıkları çözer ✓.
Sık yapılan hata: "Bağımsız mahkemelere" demek. Mahkemeler kanunu YAPMAZ, UYGULAR ve yorumlar; kanun yapmak yasamanın, yani TBMM’nin işidir.
18. sorunun çözümü
Top dökümü, gemilerin karadan yürütülmesi ve uzun kuşatma hazırlığı önceden planlanmış, teknik bilgi isteyen işlerdir.
- Kartları tek tek okuyalım: güçlü toplar, donanmanın karadan yürütülmesi, uzun kuşatma hazırlığı.
- Top dökmek maden bilgisi ister; gemileri karadan yürütmek makara, kızak ve hesap ister; uzun hazırlık ise zaman ve düzen ister.
- Soru "ortak yön" istiyor. Üçünde birden bulunan özellik şu: hiçbiri anlık bir kararla yapılamaz, hepsi planlama ve teknoloji gerektirir.
- Denetleyelim: üç kartın tamamına uyan başka bir özellik yok ✓.
Sık yapılan hata: "Hepsinin denizle ilgili olması" demek. Bu yalnız İKİNCİ karta uyar; top dökümü ve kuşatma hazırlığı denizle ilgili değildir — soru ise ÜÇÜNDE birden bulunanı istiyor.
19. sorunun çözümü
Tarihî yapının özgün malzemesiyle, uzman denetiminde onarılıp yeniden kullanıma açılması kültürel mirasın korunmasıdır.
- Olayda üç ayrıntı var: yapı dört yüz yıllık, onarım uzman denetiminde, kullanılan taşlar özgün.
- Bu üç ayrıntı birlikte "koruma" tanımını verir: eserin tarihî değerini bozmadan geleceğe aktarmak.
- Köprünün yeniden hizmete açılması da işin bir parçası; kullanılan yapı bakım görür ve yaşamayı sürdürür.
- Denetleyelim: yeni bir köprü yapılsaydı bu koruma değil, YENİLEME olurdu ✓ — burada özgün yapı korunmuş.
Sık yapılan hata: "Kentleşme" demek. Kentleşme nüfusun şehirlerde toplanmasıdır; burada nüfusla değil, tek bir tarihî yapının onarımıyla ilgili bir çalışma var.
20. sorunun çözümü
Şema uç beyliğinden başlayıp imparatorluğa uzanan bir büyüme sürecini gösterir.
- Şemanın dört kutusunu sırayla okuyalım: uç beyliği → beylikten devlete → Balkanlarda genişleme → imparatorluk.
- İlk kutudaki "uç beyliği" küçük bir sınır beyliğidir; son kutudaki "imparatorluk" geniş topraklı büyük bir devlettir.
- Aradaki iki kutu bu iki uç arasındaki geçişi anlatıyor: önce devletleşme, sonra toprak kazanımı.
- Denetleyelim: kutular küçükten büyüğe sıralanmış ✓. Şemanın anlattığı şey bu büyüme sürecidir.
Sık yapılan hata: "Devletin yalnızca doğuya yöneldiğini" demek. Şemada geçen tek yön BALKANLAR, yani batıdır; üstelik şemanın konusu yön değil, büyüme aşamalarıdır.