8. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Su dolu kaptaki deliklerden hangisinden çıkan su en uzağa fışkırır?
- A M
- B K
- C L
- D Üçü de eşit
Kimyasal tepkimelerde kütlenin korunumu ne anlama gelir?
- A Girenlerin kütlesi ürünlerin kütlesine eşittir.
- B Tepkimede kütle azalır.
- C Tepkimede kütle artar.
- D Kütle atom sayısına bağlı değildir.
Şekildeki U borusuna birbiriyle karışmayan X ve Y sıvıları konulmuş ve sistem dengeye gelmiştir. Buna göre yoğunluğu daha büyük olan sıvı hangisidir?
- A Y sıvısı
- B X sıvısı
- C İkisinin yoğunluğu birbirine eşittir
- D Verilen bilgilerle karşılaştırma yapılamaz
Aşağıdaki değişimlerden hangisi kimyasal değişimdir?
- A Buzun erimesi
- B Kâğıdın yırtılması
- C Demirin paslanması
- D Şekerin suda çözünmesi
| Yer | Yükseklik |
|---|---|
| Deniz kıyısı | 0 m |
| Dağ zirvesi | 2500 m |
Yukarıdaki tabloda verilen iki yerden hangisinde açık hava basıncı daha büyüktür?
- A Deniz kıyısında
- B Dağ zirvesinde
- C İkisi de eşit
- D Bilinemez
| Sıvı | Yoğunluk |
|---|---|
| Su | 1 g/cm³ |
| Zeytinyağı | 0,9 g/cm³ |
Aynı derinlikte, yukarıdaki tabloda verilen sıvılardan hangisinin kap tabanına uyguladığı basınç daha büyüktür?
- A Su
- B Zeytinyağı
- C İkisi de eşit
- D Bilinemez
Şekilde aynı tuğla üç farklı yüzeyi üzerine bırakılmış, zemine değen yüzey alanları yazılmıştır. Tuğlanın zemine uyguladığı basıncın büyükten küçüğe doğru sıralaması nasıl olur?
- A I > II > III
- B III > II > I
- C II > I > III
- D Üç durumda da eşittir
Keskin bir bıçak, kör bir bıçaktan daha kolay kesmektedir. Bunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A Bıçağın sıcak olması
- B Bıçağın uzun olması
- C Temas yüzeyi küçük olduğu için basıncın büyük olması
- D Bıçağın ağırlığının fazla olması
Asit yağmurlarının oluşmasının başlıca sebebi nedir?
- A Deniz suyunun buharlaşması
- B Fosil yakıtlardan çıkan kükürt ve azot oksitleri
- C Ormanların artması
- D Rüzgârın hızlanması
Grafikte deniz seviyesinden yükseldikçe ölçülen açık hava basıncı değerleri verilmiştir. Bu grafiğe göre açık hava basıncındaki değişim ve sebebi hangi seçenekte doğru açıklanmıştır?
- A Artar; yükseldikçe üstteki hava tabakası kalınlaşır.
- B Azalır; yükseldikçe üstte kalan hava tabakası incelir ve seyrelir.
- C Değişmez; hava basıncı her yerde aynıdır.
- D Önce artar sonra azalır; havanın sıcaklığı değişir.
Aynı kuvvetin uygulandığı iki cisimden birinin yüzey alanı diğerinin 2 katıdır. Basınçları arasındaki ilişki nedir?
- A Alanı büyük olanın basıncı 2 kat fazladır.
- B Alanı büyük olanın basıncı yarısı kadardır.
- C Basınçları eşittir.
- D Alanı büyük olanın basıncı 4 kat fazladır.
Bir öğrenci sıvı basıncının kabın biçimine bağlı olup olmadığını araştırmak istemektedir. Tablodaki düzeneklerden hangi ikisini karşılaştırması gerekir?
- A I ve II
- B I ve III
- C II ve III
- D III ve IV
Şekilde üç kabın içindeki tanecikler modellenmiştir; aynı biçimdeki daireler aynı tür atomu göstermektedir. I, II ve III numaralı modeller sırasıyla neyi temsil eder?
- A I element, II bileşik, III karışım
- B I bileşik, II element, III karışım
- C I karışım, II bileşik, III element
- D I element, II karışım, III bileşik
| Yükseklik | Açık hava basıncı |
|---|---|
| 0 m | 76 cm-Hg |
| 1000 m | 67 cm-Hg |
| 2000 m | ? |
Yukarıdaki tabloda soru işaretiyle gösterilen değer için ne söylenebilir?
- A 67'den büyüktür
- B 67'ye eşittir
- C 67'den küçüktür
- D Bilinemez
Enjektörün ucunun çok ince yapılmasının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A Enjektörün hafif olması
- B İlacın renginin görünmesi
- C Küçük yüzeyle büyük basınç oluşturup deriye kolay girmesi
- D İlacın soğuk kalması
Aynı sıvıyla aynı yüksekliğe kadar doldurulan yukarıdaki kapların tabanlarındaki sıvı basınçları için ne söylenebilir?
- A K en büyük
- B L en büyük
- C M en büyük
- D Üçü de eşit
Tabloda bir sandığın zemine uyguladığı basınç ile zeminle temas alanı verilmiştir. Bu verilere göre sandığın ağırlığı kaç newtondur?
- A 1600 N
- B 25 N
- C 100 N
- D 160 N
| Sıcaklık | Gaz basıncı |
|---|---|
| 20 °C | 1 atm |
| 60 °C | ? |
Hacmi değişmeyen kapalı bir kapta yukarıdaki tabloda soru işaretiyle gösterilen değer için ne söylenebilir?
- A Sıfırdır
- B 1 atm'den büyüktür
- C 1 atm'ye eşittir
- D 1 atm'den küçüktür
Kartlarda dört farklı değişim örneği verilmiştir. Bu değişimlerden hangi ikisi kimyasal değişmeye örnektir?
- A I ve III
- B I ve II
- C II ve IV
- D III ve IV
Buz pateninin altındaki bıçağın ince olması, sporcunun buz üzerinde kolay kaymasını sağlar. Bunun basınçla ilgisi nedir?
- A Bıçak sıcaklığı düşürür
- B İnce bıçak basıncı artırır, buz yüzeyi erir
- C İnce bıçak basıncı azaltır
- D Bıçak ağırlığı artırır
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Sıvı basıncı derinlikle arttığı için en alttaki delikten çıkan su en büyük basınçla fışkırır.
- Üç deliğin konumunu belirleyelim: K en üstte, L ortada, M en altta.
- P = h · d · g bağıntısında sıvı ve yer çekimi aynı; değişen tek büyüklük her deliğin derinliği.
- M deliği en derinde olduğu için oradaki basınç en büyüktür. Suyu dışarı iten basınç en büyükse su da en uzağa fışkırır.
- Denetleyelim: kaptaki su seviyesi düştükçe fışkırma mesafesi kısalıyor ✓ — h azalınca basınç da azalıyor.
Sık yapılan hata: K demek. K deliği en ÜSTTE, yani en sığ noktada; oradaki derinlik en küçük olduğu için basınç da en küçüktür ve su en yakına düşer.
2. sorunun çözümü
Kütlenin korunumu, tepkimeye giren maddelerin toplam kütlesinin oluşan ürünlerin toplam kütlesine eşit olması demektir.
- Kimyasal tepkimede atomlar ne yok olur ne de yeniden yaratılır; yalnızca aralarındaki bağlar kopar ve atomlar yeni bir düzende bağlanır.
- Atomların türü ve sayısı değişmediğine göre toplam kütle de değişemez: girenlerin kütlesi ürünlerin kütlesine eşittir.
- Kapalı bir kapta yakılan mum bunu gösterir: kabın kütlesi yanmadan önce de sonra da aynı çıkar, çünkü oluşan gazlar kaptan kaçamamıştır.
- Denetleyelim: açık havada yanan odun hafiflemiş görünür ✓ — kütle yok olmamıştır, yalnızca çıkan gazlar tartıya girmemiştir.
Sık yapılan hata: "Tepkimede kütle azalır." demek. Kütle azalmış GÖRÜNEBİLİR, çünkü oluşan gaz ortamdan uzaklaşır; kapalı kapta tartıldığında toplam kütlenin değişmediği görülür.
3. sorunun çözümü
Dengede iki sıvının basınçları eşittir; kısa sütun oluşturan sıvının yoğunluğu daha büyüktür. Y sütunu 20 cm ile daha kısadır.
- Dengede birleşme noktasındaki basınçlar birbirine eşittir.
- Basınç, yoğunluk ile yükseklik çarpımına bağlıdır.
- X sütunu 25 cm, Y sütunu 20 cm yüksekliktedir.
- Eşitliğin sağlanması için kısa sütunun yoğunluğu büyük olmalıdır, yani Y.
4. sorunun çözümü
Demirin paslanmasında yeni bir madde (demir oksit) oluştuğu için bu olay kimyasal değişimdir.
- Ölçütü belirleyelim: değişim sonunda maddenin kimliği değişiyor, yani yeni bir madde oluşuyorsa kimyasal; yalnız görünüşü, biçimi ya da hâli değişiyorsa fiziksel değişimdir.
- Şıkları bu ölçütle tarayalım: buz eridiğinde hâlâ su, kâğıt yırtıldığında hâlâ kâğıt, şeker suda çözündüğünde hâlâ şekerdir — suyu buharlaştırırsak şekeri geri alırız.
- Paslanmada ise demir, havadaki oksijen ve nemle birleşerek demir oksite dönüşür. Kahverengi pas artık demir değildir.
- Denetleyelim: bahçede unutulan çivinin pasını kazıyıp demiri geri kazanamıyoruz ✓ — yeni madde oluşmuş, öyleyse olay kimyasaldır.
Sık yapılan hata: "Buzun erimesi" demek. Erime yalnızca bir hâl değişimidir; katı su sıvı suya döner, madde yine sudur ve yeni bir madde oluşmaz.
5. sorunun çözümü
Açık hava basıncı üstteki hava sütununun ağırlığından doğar; deniz kıyısında o sütun en uzundur.
- Tablodaki iki yüksekliği okuyalım: deniz kıyısı 0 m, dağ zirvesi 2500 m.
- Deniz kıyısında duran biri, atmosferin tamamının altındadır; üstünde 2500 metrelik hava da vardır.
- Dağ zirvesindeki kişinin üstünde ise o 2500 metrelik bölüm yoktur. Daha kısa hava sütunu daha az basınç uygular. Basınç deniz kıyısında daha büyüktür.
- Denetleyelim: dağda su 100 °C’den önce kaynıyor ✓ — düşük hava basıncının bilinen sonucu.
Sık yapılan hata: "Dağ zirvesinde" demek. Zirvede üstte kalan hava miktarı DAHA AZDIR; basıncı oluşturan şey o havanın ağırlığı olduğu için zirvede basınç daha küçüktür.
6. sorunun çözümü
Derinlik eşitse basıncı yoğunluk belirler; yoğunluğu büyük olan sıvı daha çok basınç uygular.
- Tablodaki verileri okuyalım: suyun yoğunluğu 1 g/cm³, zeytinyağınınki 0,9 g/cm³. Soru "aynı derinlikte" diyor.
- P = h · d · g bağıntısında h ve g iki sıvı için de aynı. Değişen tek büyüklük d, yani yoğunluk.
- Yoğunluk formülde çarpan olduğu için büyük yoğunluk büyük basınç verir. Su daha çok basınç uygular.
- Denetleyelim: zeytinyağı suyun üstünde yüzüyor ✓ — daha az yoğun olduğunun gündelik kanıtı.
Sık yapılan hata: Zeytinyağı demek. Zeytinyağının yoğunluğu 0,9 g/cm³ ile suyunkinden KÜÇÜKTÜR; yoğunluk formülde çarpan olduğu için daha küçük basınç uygular.
7. sorunun çözümü
Ağırlık aynı kaldığından basınç yüzey alanıyla ters orantılıdır; en küçük alan olan III en büyük basıncı verir.
- Basınç, ağırlığın temas alanına bölünmesiyle bulunur.
- Tuğla aynı olduğu için üç durumda da ağırlık eşittir.
- Alanlar 200, 100 ve 50 cm² olarak verilmiştir.
- Alan küçüldükçe basınç büyür, sıralama III > II > I olur.
8. sorunun çözümü
Keskin bıçağın temas yüzeyi çok incedir; aynı kuvvet küçük alana binince basınç büyür.
- İki bıçağı karşılaştıralım. Elin uyguladığı kuvvet ikisinde de aynı; değişen tek şey ağzın inceliği.
- Keskin bıçağın ağzı çok ince bir şerittir, yani temas alanı çok küçük. Kör bıçağın ağzı ise daha geniş.
- P = F ÷ A bağıntısında pay aynı, keskin bıçakta payda çok küçük. Bu yüzden basınç çok daha büyük olur ve kesme kolaylaşır.
- Denetleyelim: bıçak bilendiğinde daha kolay kesiyor ✓ — bileme kuvvetimizi değil, temas alanını değiştiriyor.
Sık yapılan hata: "Bıçağın ağırlığının fazla olması" demek. Keskin ve kör bıçak aynı ağırlıkta olabilir; kesmeyi kolaylaştıran şey ağırlık değil, temas yüzeyinin küçüklüğüdür.
9. sorunun çözümü
Asit yağmurlarının başlıca sebebi fosil yakıtların yanmasıyla havaya karışan kükürt ve azot oksitleridir.
- Kömür ve petrol gibi fosil yakıtlar yandığında içlerindeki kükürtten kükürt dioksit, yüksek sıcaklıktaki yanma sırasında da havadaki azottan azot oksitler oluşur.
- Bu gazlar atmosferde su buharı ve oksijenle birleşerek sülfürik asit ve nitrik asit hâline gelir.
- Oluşan asitler yağmur damlalarıyla yeryüzüne iner; toprağı ve gölleri asitlendirir, ormanlara ve mermer yapılara zarar verir.
- Denetleyelim: deniz suyunun buharlaşması ya da rüzgârın hızlanması havaya asit yapıcı gaz katmıyor ✓ — kaynağın bir yanma olayı olması gerekiyor.
Sık yapılan hata: "Deniz suyunun buharlaşması" demek. Buharlaşan deniz suyundan yalnızca su buharı yükselir; asidi oluşturan şey su buharı değil, yakıtlardan çıkan kükürt ve azot oksitleridir.
10. sorunun çözümü
Grafikte 76 cmHg'den 40 cmHg'ye düşüş vardır; yükseldikçe üstte kalan hava miktarı azaldığı için basınç düşer.
- Grafikte deniz seviyesinde basınç 76 cmHg okunur.
- 5000 metrede bu değer 40 cmHg'ye inmiştir.
- Demek ki yükselti arttıkça basınç azalmaktadır.
- Sebebi, yukarı çıkıldıkça üstte kalan hava tabakasının incelmesidir.
11. sorunun çözümü
Kuvvet sabitken alan 2 katına çıkarsa basınç yarıya iner.
- Verilenleri ayıralım: iki cisme AYNI kuvvet uygulanıyor, birinin yüzey alanı ötekinin 2 katı.
- P = F ÷ A bağıntısında pay sabit, payda 2 katına çıkıyor.
- Bir kesirde payda 2 katına çıkarsa değer yarıya iner. Öyleyse alanı büyük olanın basıncı ötekinin yarısı kadardır.
- Denetleyelim: F = 100 N alalım; A = 1 m² için 100 Pa, A = 2 m² için 50 Pa ✓ — gerçekten yarısı.
Sık yapılan hata: "Alanı büyük olanın basıncı 2 kat fazladır." demek. Alan PAYDADA olduğu için büyümesi basıncı artırmaz, azaltır; sonuç 2 kat fazla değil, yarısı kadardır.
12. sorunun çözümü
Yalnızca kabın biçimi değişmeli, derinlik sabit kalmalıdır. I ve III düzeneklerinde derinlik 10 cm ile aynı, biçim farklıdır.
- Kontrollü deneyde yalnızca araştırılan değişken değiştirilir.
- Burada araştırılan değişken kabın biçimidir.
- Öyleyse delik derinliği iki düzenekte de aynı olmalıdır.
- I ve III düzeneklerinde derinlik 10 cm, biçim farklıdır; doğru eşleşme budur.
13. sorunun çözümü
I'de tek tür atom vardır (element), II'de iki tür atom bağlanmıştır (bileşik), III'te farklı tanecikler bağ kurmadan bir aradadır (karışım).
- I numaralı kutuda yalnızca bir tür atom vardır; bu bir elementtir.
- II numaralı kutuda iki farklı atom birbirine bağlanmıştır; bu bir bileşiktir.
- III numaralı kutuda farklı tanecikler bağ kurmadan bir arada durur.
- Bu son model karışımı gösterir.
14. sorunun çözümü
Yükseklik arttıkça açık hava basıncı azalır; 2000 m’deki değer 1000 m’dekinden küçüktür.
- Tablodaki iki dolu satırı okuyalım: 0 m’de 76 cm-Hg, 1000 m’de 67 cm-Hg.
- Yükseklik artarken değer düşmüş: 76 → 67. Yani ilişki azalan yönde.
- 2000 m, 1000 m’den daha yüksek. Öyleyse oradaki basınç 67’den de küçük olmalıdır.
- Denetleyelim: nedeni de biliyoruz ✓ — yükseldikçe üstte kalan hava sütunu kısalıyor ve ağırlığı azalıyor.
Sık yapılan hata: "67’den büyüktür" demek. Tabloya göre yükseklik arttıkça basınç DÜŞÜYOR (76 → 67); 2000 m daha yüksek olduğu için değer 67’den de küçük olmalıdır.
15. sorunun çözümü
İğnenin ucu temas alanını çok küçülttüğü için aynı kuvvetle büyük bir basınç oluşur.
- Enjektörün yapması gereken işi belirleyelim: deriyi delip içeri girmek. Bunun için temas noktasında büyük basınç gerekir.
- Elin uygulayabileceği kuvvet sınırlı ve fazlası hastaya zarar verir. Öyleyse kuvveti artırmak çözüm değil.
- P = F ÷ A bağıntısında geriye paydayı küçültmek kalıyor. Çok ince uç temas alanını neredeyse yok eder; basınç büyür ve iğne kolayca girer.
- Denetleyelim: kör bir uçla aynı kuvvet uygulansa deri delinmez, yalnız ezilirdi ✓ — belirleyici olan alan.
Sık yapılan hata: "Enjektörün hafif olması" demek. İğnenin batmasını sağlayan şey ağırlığı değil, ucunun inceliğidir; ince uç temas alanını küçülterek basıncı büyütür.
16. sorunun çözümü
Sıvı basıncı yalnız yoğunluğa ve derinliğe bağlıdır; kabın biçimi sonucu değiştirmez.
- Üç kabın ortak yanını belirleyelim: aynı sıvı ve aynı yükseklik. Farklı olan tek şey kapların biçimi.
- P = h · d · g bağıntısında d aynı, h aynı, g aynı. Üç değer de eşitse çarpım da eşittir.
- Öyleyse üç kabın tabanındaki sıvı basıncı eşittir. Kabın geniş, dar ya da eğik olması sonucu değiştirmez.
- Denetleyelim: birleşik kaplarda sıvı bütün kollarda aynı düzeye çıkıyor ✓ — basınçlar eşitlendiği için duruyor.
Sık yapılan hata: "M en büyük" demek. Kaplardan birinin daha geniş ya da daha çok sıvı alması basıncı ARTIRMAZ; formülde sıvı miktarı ve kap biçimi yoktur, üç taban basıncı da eşittir.
17. sorunun çözümü
Basınç = ağırlık ÷ alan olduğundan ağırlık = basınç × alan = 400 × 0,25 = 100 N bulunur.
- Basınç formülü: basınç = ağırlık ÷ temas alanı.
- Ağırlık istendiği için formül ters çevrilir: ağırlık = basınç × alan.
- 400 × 0,25 işlemi yapılır.
- Sonuç 100 newton olarak bulunur.
18. sorunun çözümü
Hacim sabitken sıcaklık artınca gaz basıncı artar; 60 °C’deki değer 1 atm’den büyüktür.
- Sabit ve değişkenleri ayıralım: kap kapalı ve hacmi değişmiyor, gaz miktarı da sabit. Değişen tek şey sıcaklık: 20 °C’den 60 °C’ye çıkıyor.
- Sıcaklık artınca moleküllerin hızı artar; çeperlere daha sık ve daha şiddetli çarparlar.
- Çarpmalar arttığına göre basınç da artar. 20 °C’de 1 atm ise 60 °C’de değer 1 atm’den büyük olur.
- Denetleyelim: sprey kutusunun üstünde "sıcak yerde bırakmayın" uyarısı var ✓ — aynı nedenle basınç yükseliyor.
Sık yapılan hata: "1 atm’den küçüktür" demek. Basıncın küçülmesi için sıcaklığın DÜŞMESİ gerekirdi; burada sıcaklık 20 °C’den 60 °C’ye çıktığı için basınç artar.
19. sorunun çözümü
Yanma ve paslanmada maddenin kimliği değişir, yeni maddeler oluşur; erime ve çözünmede madde aynı kalır.
- Kimyasal değişmede maddenin iç yapısı ve kimliği değişir.
- Buzun erimesi yalnızca hâl değiştirmedir, su yine sudur.
- Şekerin çözünmesinde şeker molekülleri korunur.
- Kâğıdın yanması ve demirin paslanmasında yeni maddeler oluşur; bunlar kimyasaldır.
20. sorunun çözümü
İnce bıçak sporcunun ağırlığını çok küçük bir alana bindirir; artan basınç temas noktasında buzu eritir.
- Patenin altındaki bıçağı düşünelim: buzla teması ince bir çizgi kadar, yani temas alanı çok küçük.
- Sporcunun ağırlığı sabit ama bu ağırlık minik bir alana biniyor. P = F ÷ A bağıntısında payda çok küçük olduğu için basınç çok büyük çıkar.
- Buzun bir özelliği var: basınç arttığında erime sıcaklığı düşer. Temas noktasında ince bir su tabakası oluşur ve bu tabaka kaymayı kolaylaştırır.
- Denetleyelim: geniş tabanlı bir ayakkabıyla buzda kayılmıyor ✓ — basınç yeterince büyümediği için su tabakası oluşmuyor.
Sık yapılan hata: "İnce bıçak basıncı azaltır" demek. İnce bıçak temas alanını KÜÇÜLTÜR; alan paydada olduğu için küçülmesi basıncı azaltmaz, artırır.