8. Sınıf Fen Bilimleri 2. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Aşağıdakilerden hangisi basit makine değildir?
- A Makara
- B Kaldıraç
- C Elektrik motoru
- D Eğik düzlem
Şekildeki çıkrıkta silindirin yarıçapı 20 cm, kolun döndürüldüğü çemberin yarıçapı 60 cm'dir. Ağırlığı 300 N olan kovayı kaldırmak için uygulanması gereken kuvvet kaç newtondur?
- A 300 N
- B 900 N
- C 100 N
- D 60 N
Karttaki not, basit makinelerle ilgili yaygın bir yanılgı içermektedir. Bu yanılgıyı doğru biçimde düzelten seçenek hangisidir?
- A Not doğrudur; hareketli makara işten de kazandırır.
- B Hareketli makara kuvvetten de kazanç sağlamaz.
- C Hareketli makara yalnızca kuvvetten kazandırır; kuvvet yarıya inerken alınan yol iki katına çıkar, iş değişmez.
- D Hareketli makara yalnızca kuvvetin yönünü değiştirir.
Çıkrık hangi basit makinenin özel bir hâlidir?
- A Kaldıraç
- B Eğik düzlem
- C Makara
- D Kama
Karbon döngüsünde atmosferdeki karbondioksiti azaltan olay hangisidir?
- A Solunum
- B Fotosentez
- C Yanma
- D Çürüme
Fotosentez hızını etkileyen faktörlerden biri değildir?
- A Işık şiddeti
- B Karbondioksit miktarı
- C Sıcaklık
- D Toprağın rengi
Şekildeki kaldıraçta yük kolu 3 birim, kuvvet kolu 6 birimdir ve sisteme 40 N'luk kuvvet uygulanarak denge sağlanmıştır. Kaldırılan yükün ağırlığı kaç newtondur?
- A 20 N
- B 40 N
- C 80 N
- D 160 N
Tabloda aynı yükü kaldırmak için kurulan palangalarda hareketli makara sayısına göre uygulanan kuvvetler verilmiştir. Soru işareti yerine hangi değer gelmelidir?
- A 200 N
- B 100 N
- C 25 N
- D 50 N
Sabit makara ne işe yarar?
- A Kuvvetten kazanç sağlar.
- B Yalnızca kuvvetin yönünü değiştirir.
- C İşten kazanç sağlar.
- D Yükü hafifletir.
Şekildeki kaldıraç dengede olduğuna göre yük kolu 2 birim, kuvvet kolu 6 birimdir. Uygulanan F kuvveti kaç newtondur?
- A 30 N
- B 60 N
- C 180 N
- D 270 N
Duyuruda belediyenin alacağı önlemler açıklanmaktadır. Bu önlemler hangi kavramla en iyi biçimde adlandırılır?
- A Kaynakların sürdürülebilir kullanımı
- B Biyolojik çeşitliliğin azalması
- C Küresel ısınmanın hızlanması
- D Fosil yakıt tüketiminin artırılması
Fotosentez sonucunda açığa çıkan gaz hangisidir?
- A Karbondioksit
- B Azot
- C Oksijen
- D Hidrojen
Besin piramidinde yukarı çıkıldıkça enerji miktarı nasıl değişir?
- A Artar
- B Azalır
- C Değişmez
- D Önce azalır sonra artar
Tabloda fotosentez ve solunum olaylarına giren ve bu olaylardan çıkan maddeler karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmadan çıkarılabilecek sonuç hangisidir?
- A Fotosentez yalnızca geceleri, solunum yalnızca gündüzleri gerçekleşir.
- B İki olay da yalnızca hayvan hücrelerinde görülür.
- C Solunumda besin üretilir, fotosentezde besin tüketilir.
- D İki olay birbirinin tersidir; birinin ürünleri diğerinin girenleridir.
Grafikte atmosferdeki karbon dioksit oranının 1960'tan 2020'ye değişimi verilmiştir. Bu grafiğe bakarak yapılabilecek en doğru değerlendirme hangisidir?
- A Karbon dioksit oranı yıllar içinde azalmaktadır.
- B Oran sabit kalmış, hiç değişmemiştir.
- C Oran önce artmış, 2000'den sonra düşüşe geçmiştir.
- D Oran sürekli artmıştır; bu artış sanayi ve ulaşım kaynaklı salımlarla açıklanır.
Şemada bir hidroelektrik santralinde gerçekleşen enerji dönüşümü basamaklar hâlinde verilmiştir. Bu dönüşüm zinciri hangi seçenekte doğru adlandırılmıştır?
- A Isı enerjisi – ışık enerjisi – kimyasal enerji
- B Potansiyel enerji – hareket enerjisi – elektrik enerjisi
- C Elektrik enerjisi – hareket enerjisi – potansiyel enerji
- D Kimyasal enerji – ses enerjisi – ısı enerjisi
Su bitkisi bulunan bir kapta ışık şiddeti değiştirilerek çıkan oksijen kabarcıkları sayılmış ve sonuçlar tabloya yazılmıştır. Bu deneyin ölçülen, yani bağımlı değişkeni hangisidir?
- A Kaba konulan suyun miktarı
- B Bir dakikada sayılan kabarcık sayısı
- C Uygulanan ışık şiddeti
- D Bitkinin türü
Fotosentez olayında hangi enerji dönüşümü gerçekleşir?
- A Kimyasal enerji → ışık enerjisi
- B Işık enerjisi → kimyasal enerji
- C Isı enerjisi → ışık enerjisi
- D Hareket enerjisi → kimyasal enerji
Karttaki yorum enerji piramidiyle ilgili iki yanlış içermektedir. Bu yanlışları düzelten seçenek hangisidir?
- A Yorum doğrudur, piramidin tepesinde enerji en yüksektir.
- B Enerji yukarı çıkıldıkça artar ama birey sayısı azalır.
- C Yukarı çıkıldıkça aktarılan enerji azalır; bu yüzden üst basamaklarda birey sayısı da azdır.
- D Enerji her basamakta tamamen korunur, birey sayısı ise sabittir.
Ayrıştırıcıların ekosistemdeki görevi nedir?
- A Besin üretmek
- B Ölü canlıları çürüterek maddeyi doğaya kazandırmak
- C Oksijen üretmek
- D Su döngüsünü başlatmak
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Elektrik motoru enerji dönüştüren bir makinedir, basit makine değildir.
- Basit makineler: kaldıraç, makara, eğik düzlem, çıkrık, vida, dişli.
- Bunlar kuvvetten kazanç sağlar veya yön değiştirir.
- Elektrik motoru elektrik enerjisini harekete çevirir — basit makine değildir.
2. sorunun çözümü
Çıkrıkta kuvvet × büyük yarıçap = yük × küçük yarıçap olur: F × 60 = 300 × 20, F = 100 N.
- Çıkrık, dönme merkezi destek olan bir kaldıraç gibi çalışır.
- Kuvvet kolu 60 cm, yük kolu 20 cm'dir.
- Denge koşulu: F × 60 = 300 × 20 = 6000.
- Buradan F = 6000 ÷ 60 = 100 N bulunur.
3. sorunun çözümü
Hiçbir basit makine işten kazanç sağlamaz; kuvvet azalırken yol aynı oranda artar ve iş sabit kalır.
- İş, kuvvet ile alınan yolun çarpımıdır.
- Hareketli makarada kuvvet yükün yarısına iner.
- Aynı anda ipin çekilme uzunluğu iki katına çıkar.
- Çarpım değişmediği için yapılan iş azalmaz.
4. sorunun çözümü
Çıkrık, dönme ekseni destek olan bir kaldıraç sayılır.
- Çıkrıkta kol uzunluğu ile silindir yarıçapı karşılaştırılır.
- Dönme ekseni destek noktası gibi davranır.
- Bu yüzden çıkrık bir kaldıraç çeşididir.
5. sorunun çözümü
Fotosentez atmosferden karbon dioksit alır; CO₂’yi azaltan tek olay budur.
- Seçenekleri karbon dioksite ne yaptıklarına göre ayıralım.
- Solunum, yanma ve çürüme — üçü de atmosfere karbon dioksit VERİR.
- Fotosentez ise karbon dioksiti girdi olarak kullanır, yani havadan çeker. Atmosferdeki CO₂’yi azaltan olay budur.
- Denetleyelim: bu yüzden ormanların azalması havadaki CO₂’yi artırıyor ✓ — tüketen taraf zayıflıyor.
Sık yapılan hata: Solunum demek. Solunum karbon dioksit ÜRETİR; denkleminin sağ tarafında yer alır, yani havaya CO₂ ekler.
6. sorunun çözümü
Fotosentez hızını ışık şiddeti, karbon dioksit miktarı, su ve sıcaklık etkiler; toprağın rengi etkilemez.
- Fotosentezi etkileyen etkenler, olayın kendisine giren ya da hızını belirleyen şeylerdir.
- Işık enerjinin kaynağı, karbon dioksit ve su ise hammaddedir. Sıcaklık da enzimlerin çalışmasını etkiler; üçü de belli bir sınıra kadar hızı artırır.
- Toprağın rengi bunların hiçbiriyle ilgili değildir; fotosentez yapraklarda gerçekleşir ve toprağın rengi bu sürece girmez.
- Denetleyelim: soru "değildir" diyor, yani ETKİSİZ olanı arıyoruz ✓.
Sık yapılan hata: "Işık şiddeti" demek. Işık fotosentezin enerji kaynağıdır ve hızını doğrudan etkiler; soru ise etkilemeyen etkeni istiyor — "değildir" sözcüğü atlanmış.
7. sorunun çözümü
Denge koşulundan G × 3 = 40 × 6 yazılır; G = 240 ÷ 3 = 80 N bulunur.
- Denge koşulu: yük × yük kolu = kuvvet × kuvvet kolu.
- Sağ taraf: 40 N × 6 birim = 240 birim.
- Sol taraf: G × 3 birim olmalıdır.
- G = 240 ÷ 3 işleminden 80 N bulunur.
8. sorunun çözümü
Her hareketli makara kuvveti yarıya indirir: 400 → 200 → 100 → 50 N.
- Bir hareketli makarada kuvvet 400'ün yarısı olan 200 N'dir.
- İki hareketli makarada bu değerin yarısı, 100 N ölçülmüştür.
- Üç hareketli makarada kuvvet yine yarıya iner.
- 100 ÷ 2 = 50 N bulunur.
9. sorunun çözümü
Sabit makara kuvvetten kazanç sağlamaz, yön değiştirir.
- Sabit makarada uygulanan kuvvet yüke eşittir.
- Kazanç sağlanmaz.
- Yalnızca kuvvetin yönü değişir — aşağı çekerek yukarı kaldırırsın.
10. sorunun çözümü
Denge koşulu yük × yük kolu = kuvvet × kuvvet koludur: 90 × 2 = F × 6, buradan F = 30 N bulunur.
- Kaldıraç dengedeyse iki taraftaki döndürme etkileri eşittir.
- Sol taraf: 90 N × 2 birim = 180 birim.
- Sağ taraf: F × 6 birim olmalıdır.
- F × 6 = 180 eşitliğinden F = 30 N bulunur.
11. sorunun çözümü
Yağmur suyunu toplamak ve geri kazanılmış suyu kullanmak, kaynağı tüketmeden ihtiyacı karşılamaktır: sürdürülebilir kullanım.
- Duyuruda bir sorun ve iki önlem var. Sorun: su tüketimi beş yılda %40 artmış.
- Önlemler: yağmur suyu toplama havuzları kurmak ve park sulamalarında geri kazanılmış su kullanmak.
- İki önlem de yeni kaynak tüketmeden ihtiyacı karşılıyor; var olan suyu yeniden dolaşıma sokuyor. Bu, kaynakların sürdürülebilir kullanımıdır.
- Denetleyelim: sürdürülebilirliğin tanımı "bugünü geleceği tehlikeye atmadan karşılamak" ✓ — önlemler tam bunu yapıyor.
Sık yapılan hata: "Küresel ısınmanın hızlanması" demek. Duyurudaki önlemler ısınmayı hızlandırmaz; su tasarrufu ve geri kazanım çevreyi KORUYAN uygulamalardır.
12. sorunun çözümü
Fotosentez denkleminde oksijen ÜRÜN tarafındadır; açığa çıkan gaz oksijendir.
- Fotosentez denklemini yazalım: su + karbon dioksit → besin + oksijen.
- Soru "açığa çıkan" gazı istiyor; öyleyse okun SAĞ tarafına bakacağız.
- Sağ tarafta besin ve oksijen var. Gaz olan oksijendir.
- Denetleyelim: karbon dioksit okun sol tarafında, yani girenler arasında ✓ — o kullanılan gaz, açığa çıkan değil.
Sık yapılan hata: Karbondioksit demek. Karbon dioksit fotosenteze GİREN gazdır; denklemin sol tarafında yer alır ve bitki tarafından tüketilir.
13. sorunun çözümü
Her basamakta enerjinin bir kısmı ısı olarak kaybolduğu için yukarı çıkıldıkça enerji azalır.
- Bir canlı yediği besindeki enerjinin tamamını vücudunda tutamaz.
- Enerjinin büyük bölümü hareket, sindirim, ısınma gibi yaşamsal olaylarda harcanır ve ısı olarak çevreye verilir.
- Bu yüzden bir sonraki basamağa yalnız küçük bir bölüm aktarılır. Piramitte yukarı çıkıldıkça enerji azalır.
- Denetleyelim: piramidin tepesindeki canlıların sayıca az olması da bu yüzden ✓ — az enerji az canlı besler.
Sık yapılan hata: Artar demek. Enerji hiçbir basamakta ÇOĞALMAZ; her aktarımda bir bölümü ısı olarak kaybolduğu için yukarı doğru sürekli azalır.
14. sorunun çözümü
Fotosentezin ürünleri solunuma girer, solunumun ürünleri de fotosenteze girer; iki olay birbirinin tersidir.
- Tabloyu iki sütun hâlinde karşılaştıralım.
- Fotosenteze giren: su + karbon dioksit. Çıkan: besin + oksijen.
- Solunuma giren: besin + oksijen — yani fotosentezin ÇIKANLARI. Solunumdan çıkan: su + karbon dioksit — yani fotosentezin GİRENLERİ.
- Denetleyelim: iki olay birbirini tam olarak besliyor ✓ — doğadaki karbon ve oksijen döngüsü bu sayede sürüyor.
Sık yapılan hata: "Solunumda besin üretilir, fotosentezde besin tüketilir" demek. Tabloda tam tersi yazıyor: besin fotosentezin ÇIKANI, solunumun GİRENİDİR.
15. sorunun çözümü
Değerler 315 ppm'den 414 ppm'e sürekli yükselmiştir; artışın kaynağı fosil yakıt kullanımıdır.
- Grafikte 1960 yılında değer 315 ppm okunur.
- 2020 yılında bu değer 414 ppm'e çıkmıştır.
- Ara noktalarda da düşüş görülmez, çizgi sürekli yükselir.
- Artışın başlıca kaynağı sanayi ve ulaşımdaki fosil yakıt kullanımıdır.
16. sorunun çözümü
Yüksekteki suyun potansiyel enerjisi düşerken hareket enerjisine, jeneratörde ise elektrik enerjisine dönüşür.
- Şemadaki üç basamağı enerji türleriyle adlandıralım.
- Barajda yüksekte tutulan su, konumu nedeniyle POTANSİYEL enerjiye sahiptir.
- Su borulardan aşağı düşerken hızlanır; potansiyel enerji HAREKET enerjisine dönüşür ve türbini döndürür.
- Denetleyelim: türbine bağlı jeneratör bu hareketi ELEKTRİK enerjisine çevirir ✓ — zincir potansiyel → hareket → elektrik.
Sık yapılan hata: "Elektrik enerjisi – hareket enerjisi – potansiyel enerji" demek. Üç enerji türü doğru bilinmiş ama sıra TERS; zincir suyun yüksekte durmasıyla başlıyor, elektrikle bitiyor.
17. sorunun çözümü
Işık şiddeti bilerek değiştirilen bağımsız değişken, kabarcık sayısı ise ölçülen bağımlı değişkendir.
- Bir deneyde üç tür değişken vardır: bilerek değiştirilen (bağımsız), ölçülen (bağımlı) ve sabit tutulanlar.
- Bu deneyde su miktarı ve bitki türü sabit tutulmuş; araştırmacı yalnız ışık şiddetini değiştirmiş. Öyleyse ışık şiddeti bağımsız değişken.
- Değişikliğin sonucu neyle ölçülüyor? Bir dakikadaki kabarcık sayısıyla. Öyleyse bağımlı değişken kabarcık sayısıdır.
- Denetleyelim: kabarcık sayısı ışığa BAĞLI olarak 6’dan 25’e çıkmış ✓ — adı da buradan geliyor.
Sık yapılan hata: "Uygulanan ışık şiddeti" demek. Işık şiddeti araştırmacının bilerek DEĞİŞTİRDİĞİ değişkendir, yani bağımsız olan; soru ölçülen değişkeni istiyor.
18. sorunun çözümü
Fotosentezde Güneş’ten gelen ışık enerjisi, besinlerde kimyasal enerji olarak depolanır.
- Fotosentezde bitki dışarıdan ışık, su ve karbon dioksit alır.
- Kullanılan enerji Güneş’ten gelir; yani süreç ışık enerjisiyle başlar.
- Üretilen besin (glikoz) bu enerjiyi bağlarında taşır. Besindeki enerjiye kimyasal enerji denir.
- Denetleyelim: bitkiyi yiyen canlı bu enerjiyi solunumla geri açığa çıkarır ✓ — depolanan enerji orada durduğu için mümkün oluyor.
Sık yapılan hata: "Kimyasal enerji → ışık enerjisi" demek. Yön ters; bu dönüşüm ateş böceği gibi ışık ÜRETEN canlılarda olur, fotosentezde ise ışık kullanılır.
19. sorunun çözümü
Her basamağa enerjinin yalnızca yaklaşık %10'u aktarılır; enerji azaldığı için üst basamaklarda beslenebilecek birey sayısı da azdır.
- Piramitte üreticilerde en çok enerji bulunur.
- Her üst basamağa enerjinin yaklaşık onda biri geçer.
- Öyleyse yukarı çıkıldıkça enerji artmaz, azalır.
- Az enerji az sayıda bireyi besleyebildiği için tepede birey sayısı en düşüktür.
20. sorunun çözümü
Ayrıştırıcılar ölü canlı kalıntılarını çürüterek maddeyi toprağa geri kazandırır.
- Ayrıştırıcılar bakteri ve mantarlardır.
- Görevleri ölü bitki ve hayvan kalıntılarını, atıkları parçalamaktır.
- Parçalanma sonunda mineraller toprağa döner ve üreticiler bunları yeniden kullanır. Böylece madde döngüsü tamamlanır.
- Denetleyelim: ayrıştırıcı olmasaydı kalıntılar birikir ve topraktaki mineraller tükenirdi ✓.
Sık yapılan hata: "Besin üretmek" demek. Besin üretmek ÜRETİCİLERİN işidir; ayrıştırıcılar besin üretmez, var olan maddeyi parçalayıp toprağa döndürür.