8. Sınıf T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük 1. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Mustafa Kemal'in katıldığı ilk cephe hangisidir?
- A Çanakkale
- B Trablusgarp
- C Sakarya
- D Balkan
Kartlarda Osmanlı Devleti'ni dağılmaktan kurtarmak için ortaya atılan dört fikir akımı verilmiştir. Mustafa Kemal bu akımların hiçbirini bütünüyle benimsememiş, bunların yerine hangi düşünceyi savunmuştur?
- A Osmanlıcılıkla imparatorluğun olduğu gibi korunmasını
- B İslamcılıkla halifeliğin güçlendirilmesini
- C Türkçülükle bütün Türklerin tek çatı altında toplanmasını
- D Millî egemenliğe dayalı, bağımsız ve çağdaş bir Türk devleti kurulmasını
Kaynak metinde Erzurum Kongresi'nin bazı kararları verilmiştir. Bölgesel amaçla toplanan bu kongrenin kararlarına bakarak hangi sonuca ulaşılır?
- A Kongre toplanma biçimiyle bölgesel, aldığı kararlarla ulusal nitelik taşımaktadır.
- B Kongre yalnızca Doğu Anadolu'yu ilgilendiren kararlar almıştır.
- C Kongrede manda yönetimi kabul edilmiştir.
- D Kongre saltanatın kaldırılmasına karar vermiştir.
I. Balkan Savaşı'nda kaybedilen Edirne, kısa süre sonra Balkan devletleri kazandıkları topraklar yüzünden birbirleriyle savaşmaya başlayınca II. Balkan Savaşı'nda geri alınmıştır. Bu bilgiye göre Edirne'nin geri alınmasında aşağıdakilerden hangisi etkili olmuştur?
- A Büyük devletlerin Osmanlı'ya askerî yardım göndermesi
- B Balkan devletleri arasında çıkan anlaşmazlık
- C Osmanlı donanmasının Karadeniz'de kazandığı zaferler
- D Trablusgarp'ın İtalya'dan geri alınması
Mustafa Kemal hangi yıl doğmuştur?
- A 1871
- B 1881
- C 1891
- D 1876
Bir öğrenci bu zaman şeridine "Şam'da görevli iken arkadaşlarıyla Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurdu." olayını eklemek istiyor. Olay şeritte nereye yerleştirilmelidir?
- A 1893'ten önceye
- B 1896 ile 1899 arasına
- C 1899 ile 1905 arasına
- D 1905'ten sonraya
Zaman şeridinde 1919 yılında yaşanan dört önemli gelişme sırasıyla verilmiştir. Bu dört adımın birlikte gösterdiği gelişme nedir?
- A Kurtuluş mücadelesinin İstanbul Hükûmeti eliyle yürütüldüğü
- B Mücadelenin yalnızca askerî yönünün geliştiği
- C Kurtuluş çabasının bölgesel direnişle sınırlı kaldığı
- D Dağınık direnişin adım adım tek merkezde ve millî bir program etrafında birleştirildiği
Tabloda Kuvâ-yi Millîye birlikleri ile düzenli ordu bazı ölçütlere göre karşılaştırılmıştır. TBMM'nin düzenli orduya geçme kararı almasının nedeni bu tabloya göre hangisidir?
- A Kuvâ-yi Millîye'nin hiç başarı elde edememesi
- B Düzenli ordunun bütçeye daha az yük getirmesi
- C İtilaf Devletleri'nin böyle istemesi
- D Dağınık ve bölgesel yapının düşman ilerleyişini topluca durdurmaya yetmemesi
Mustafa Kemal'e "Anafartalar Kahramanı" unvanı hangi savaşta verilmiştir?
- A Sakarya
- B Çanakkale
- C Dumlupınar
- D Trablusgarp
Kartta Amasya Genelgesi'nin ilk üç maddesi verilmiştir. Bu maddelere dayanarak aşağıdakilerden hangisine ULAŞILAMAZ?
- A Kurtuluş mücadelesinin gerekçesi açıklanmıştır.
- B İstanbul Hükümeti'nin görevini yapamadığı belirtilmiştir.
- C Millî egemenliğe dayalı bir mücadele anlayışı benimsenmiştir.
- D Manda ve himaye açıkça reddedilmiştir.
TBMM hangi tarihte açılmıştır?
- A 23 Nisan 1920
- B 19 Mayıs 1919
- C 29 Ekim 1923
- D 30 Ağustos 1922
Bursalı bir ipek dokumacı 19. yüzyılın ortasında tezgâhındaki işlerin yarıya düştüğünü, pazarda İngiliz fabrikalarında üretilen kumaşların daha ucuza satıldığını anlatmaktadır. Bu durumun sebebi olan gelişme ve Osmanlı'ya etkisi hangi şıkta doğru verilmiştir?
- A Sanayi İnkılabı — yerli üretimin gerilemesi
- B Rönesans — sanatta yeni akımların doğması
- C Reform — mezhep çatışmalarının artması
- D Fransız İhtilali — azınlık isyanlarının başlaması
Erzurum Kongresi'nin en önemli özelliği nedir?
- A Toplanışı bölgesel, aldığı kararlar millîdir.
- B Tamamen bölgesel bir kongredir.
- C Saltanatı kaldırmıştır.
- D Yabancı devletlerce düzenlenmiştir.
Amasya Genelgesi'nin "Sivas'ta millî bir kongre toplanacaktır." maddesi neyi göstermektedir?
- A Mücadelenin bölgesel kalacağını
- B Millî mücadelenin tek merkezden yürütüleceğini
- C Saltanata bağlılığı
- D İşgallerin kabul edildiğini
Mustafa Kemal'in 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıkışının önemi nedir?
- A Savaşın bittiğini ilan etmiştir.
- B Millî Mücadele fiilen başlamıştır.
- C Saltanat kaldırılmıştır.
- D Cumhuriyet ilan edilmiştir.
Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı'na hangi devletlerin yanında girmiştir?
- A İtilaf Devletleri
- B İttifak Devletleri
- C Tarafsız kalmıştır
- D Balkan Birliği
Sivas Kongresi'nde alınan bazı kararlar şunlardır: Manda ve himaye kabul edilemez. Temsil Heyeti bütün yurdu temsil eder. Kongrenin görüşlerini duyurmak için İrade-i Milliye adlı bir gazete çıkarılacaktır. Bu kararlara dayanarak aşağıdakilerden hangisine ULAŞILAMAZ?
- A Tam bağımsızlık hedeflenmiştir.
- B Mücadelenin tek merkezden yürütülmesi amaçlanmıştır.
- C Kamuoyu oluşturmaya önem verilmiştir.
- D Cumhuriyetin ilan edilmesine karar verilmiştir.
Ekim 1919'da Amasya'da İstanbul Hükümeti adına Salih Paşa ile Temsil Heyeti bir araya gelmiş ve İstanbul Hükümeti Temsil Heyeti'ni muhatap alarak onunla anlaşma yapmıştır. Bu görüşmenin Millî Mücadele açısından en önemli sonucu hangisidir?
- A Saltanatın kaldırılması
- B Sevr Antlaşması'nın reddedilmesi
- C Kuvâ-yi Milliye birliklerinin dağıtılması
- D Temsil Heyeti'nin İstanbul Hükümeti tarafından resmen tanınması
Amasya Genelgesi'nde yer alan "Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." ifadesi neyi vurgular?
- A Saltanatın gücünü
- B Millî egemenlik ve millî mücadele fikrini
- C Yabancı devletlerden yardım alınmasını
- D Manda ve himayeyi
Haritada Mondros'tan sonra işgal edilen bazı yerler işaretlenmiştir. İzmir'in 15 Mayıs 1919'da işgali sırasında Hasan Tahsin'in ilk kurşunu atması ve halkın silahlı direnişe geçmesi, aşağıdakilerden hangisinin yaygınlaşmasını hızlandırmıştır?
- A Kuvâ-yi Milliye birliklerinin
- B Düzenli ordunun
- C Manda ve himaye yanlılığının
- D Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
İlk olarak Trablusgarp Savaşı'na katıldı.
2. sorunun çözümü
Mustafa Kemal, imparatorluğu kurtarmaya çalışan akımlar yerine millî sınırlar içinde, halkın egemenliğine dayanan çağdaş bir devlet kurmayı hedeflemiştir.
- Kartlardaki dört akım da imparatorluğu ayakta tutmayı amaçlar.
- Balkan Savaşları Osmanlıcılığın, I. Dünya Savaşı İslamcılığın işe yaramadığını göstermiştir.
- Mustafa Kemal bu akımların gerçekleşme şansını görmemiştir.
- Onun hedefi millî sınırlar içinde bağımsız ve çağdaş bir devlettir.
3. sorunun çözümü
Doğu illeri adına toplanmasına karşın "vatan bir bütündür" ve "millî irade egemen olacaktır" kararları bütün ülkeyi ilgilendirir.
- Kongre Doğu Anadolu illeri adına toplanmıştır.
- Alınan birinci karar vatanın bütünlüğünü savunur.
- İkinci karar millî iradenin egemenliğini bütün ülke için ister.
- Bu yüzden toplanışı bölgesel, kararları ulusaldır.
4. sorunun çözümü
Metin, Balkan devletlerinin toprak paylaşımı yüzünden birbirleriyle savaştığını ve Osmanlı'nın bu fırsatla Edirne'yi geri aldığını söyler.
- Ne soruluyor: metinde Edirne'nin geri alınmasına zemin olan gelişme.
- I. Balkan Savaşı'nda Balkan devletleri Osmanlı'ya karşı birlikte savaştı.
- Kazanılan toprakları paylaşamayınca birbirleriyle savaşmaya başladılar.
- Osmanlı bu bölünmeden yararlandı. Denetleme: öteki şıklardaki yardım, deniz zaferi ya da Trablusgarp metinde hiç geçmiyor.
- Sık yapılan hata: A şıkkı. Büyük devletlerden yardım gelmedi; fırsatı Balkan devletlerinin kendi çatışması yarattı.
5. sorunun çözümü
Doğum yılı 1881'dir.
6. sorunun çözümü
Mustafa Kemal Harp Akademisi'ni 1905'te kurmay yüzbaşı olarak bitirip Şam'a gönderilmiş, cemiyeti 1906'da orada kurmuştur; olay 1905'ten sonraya yerleşir.
- Ne soruluyor: olayın öğrenim basamaklarına göre sırası.
- Şam'a gönderilmek bir görev ataması; önce okulların bitmesi gerekir.
- Son basamak 1905'te kurmay yüzbaşı olarak mezuniyettir.
- Cemiyet 1906'da Şam'da kuruldu. Denetleme: 1906 > 1905, yani şeridin sonuna gelir.
- Sık yapılan hata: C şıkkı. Harp Okulu yıllarında gizli gazete çıkarılmıştı, ama cemiyet görev yeri Şam'dadır; öğrenciyken kurulmamıştır.
7. sorunun çözümü
Samsun'dan Sivas'a uzanan süreçte bölgesel direnişler tek bir yönetim ve ortak karar altında toplanmıştır.
- Samsun'a çıkışla teşkilatlanma çalışmaları başlamıştır.
- Amasya Genelgesi ile mücadelenin gerekçesi ve yöntemi duyurulmuştur.
- Erzurum Kongresi bölgesel, Sivas Kongresi ise ulusal nitelik taşımıştır.
- Böylece dağınık direniş tek merkezde ve ortak bir program çevresinde birleşmiştir.
8. sorunun çözümü
Kuvâ-yi Millîye işgalleri geciktirmiştir; ancak dağınık ve merkezî komutadan yoksun yapısı düzenli Yunan ordusunu durdurmaya yetmemiştir.
- Tabloda Kuvâ-yi Millîye bölgesel ve dağınık olarak gösterilmiştir.
- Düzenli ordu ise merkezî komuta ve bütünlüklü cephe demektir.
- Dağınık birlikler düzenli bir orduyla topluca karşı koyamaz.
- Bu nedenle TBMM düzenli orduya geçme kararı almıştır.
9. sorunun çözümü
Çanakkale Savaşları sırasındaki başarısıyla.
10. sorunun çözümü
Maddelerde gerekçe, İstanbul Hükümeti'nin yetersizliği ve millî irade vardır; manda ve himayenin reddi bu maddelerde geçmez, Erzurum ve Sivas kongrelerinde karara bağlanmıştır.
- Ne soruluyor: kartta kanıtı OLMAYAN yargı.
- A: "Vatanın bütünlüğü tehlikededir" mücadelenin gerekçesidir, ulaşılır.
- B: İkinci madde İstanbul Hükümeti'nin sorumluluğunu yerine getiremediğini söyler, ulaşılır.
- C: "Milletin azim ve kararı" millî egemenliktir, ulaşılır. D: Manda ve himaye kartta hiç geçmez.
- Sık yapılan hata: bilinen doğru bir bilgiyi karta aitmiş gibi okumak. Manda-himaye reddi doğrudur ama bu maddelerde değil, kongrelerdedir.
11. sorunun çözümü
TBMM 23 Nisan 1920’de Ankara’da açılmıştır.
- Tarihi zincirdeki yerinden bulalım: 16 Mart 1920’de İstanbul işgal edilmiş ve Mebusan Meclisi kapatılmıştı.
- Ülkenin yasama organı kalmayınca yeni bir meclis gerekti; üstelik bu meclis işgal altındaki İstanbul’da değil, Anadolu’da toplanmalıydı.
- Seçilen yer Ankara oldu ve meclis 23 Nisan 1920’de açıldı. Bu tarih millî egemenliğin kurumsallaştığı gün sayılır.
- Denetleyelim: seçeneklerdeki 30 Ağustos 1922 ve 29 Ekim 1923 ✓ — ikisi de TBMM’nin açılışından sonraki olaylara ait.
Sık yapılan hata: 19 Mayıs 1919 demek. Bu tarih Millî Mücadele’nin FİİLÎ başlangıcıdır; TBMM ise bundan yaklaşık bir yıl sonra, İstanbul’un işgali üzerine açıldı.
12. sorunun çözümü
Makineyle seri üretim yapan İngiliz fabrikaları kumaşı ucuza üretti; el tezgâhları bu fiyatla yarışamadı ve yerli üretim geriledi.
- Ne soruluyor: ucuz fabrika kumaşının sebebi ve sonucu.
- "Fabrikada üretilen ucuz mal" makineleşmeyi, yani Sanayi İnkılabı'nı gösterir.
- Dokumacının işinin yarıya düşmesi yerli üretimin gerilemesidir.
- Denetleme: şık hem sebebi hem sonucu doğru eşlemeli; D'de sonuç doğru bir olay ama dokumacının derdiyle ilgisiz.
- Sık yapılan hata: D şıkkı. Fransız İhtilali siyasi sonuçlar doğurdu; kumaş fiyatını düşüren şey fabrika üretimidir.
13. sorunun çözümü
Erzurum Kongresi toplanışı bakımından bölgesel, aldığı kararlar bakımından millîdir.
- Bir kongreyi iki ayrı ölçütle değerlendirebiliriz: kimlerin katıldığı ve nelere karar verdiği.
- Katılım ölçütü bölgesel: kongre Doğu Anadolu illerinin temsilcileriyle toplandı ve gündemi bölgenin geleceğiydi.
- Kararlar ise bu sınırı aştı. "Millî sınırlar içinde vatan bir bütündür" kararı bütün ülkeyi kapsıyor. Bu yüzden kongre toplanışıyla bölgesel, kararlarıyla millî sayılır.
- Denetleyelim: iki ölçüt ayrı sonuç veriyor ✓ — kongrenin en önemli özelliği bu ikilikten doğuyor.
Sık yapılan hata: "Tamamen bölgesel bir kongredir" demek. Katılım bölgeseldi, ama alınan KARARLAR bütün vatanı kapsıyordu; bu yüzden kongre yalnız bölgesel sayılamaz.
14. sorunun çözümü
Millî bir kongre çağrısı, mücadelenin tek merkezden yürütülmesi hedefini gösterir.
- Maddedeki iki sözcüğü ayrı ayrı okuyalım: "millî" ve "kongre". Birincisi kapsamı, ikincisi biçimi belirtiyor.
- O dönemde direniş dağınıktı; her bölge kendi cemiyetini kurmuş, kendi imkânıyla savunmaya çalışıyordu. Bu dağınıklık gücü bölüyordu.
- Bütün ülkeyi temsil eden bir kongre çağrısı, dağınık direnişi tek bir çatı altında toplama amacı taşır. Madde bunu gösteriyor.
- Denetleyelim: "millî" sözcüğü bölgesel kongrelerden ayırıyor ✓ — Erzurum bölgeseldi, Sivas ülke çapında toplandı.
Sık yapılan hata: "Mücadelenin bölgesel kalacağını" demek. Madde tam TERSİNİ söylüyor; "millî bir kongre" ifadesi bölgesel sınırın aşılacağını duyuruyor.
15. sorunun çözümü
19 Mayıs 1919, Millî Mücadele’nin fiilen başladığı tarih sayılır.
- Olayın öncesine bakalım: Mondros imzalanmış, ordu terhis edilmiş, İzmir dört gün önce işgal edilmişti. Direniş ise dağınıktı.
- Mustafa Kemal 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirilip Samsun’a çıktı. Resmî görevi bölgedeki asayişi sağlamaktı; ama Anadolu’ya geçmesi mücadelenin örgütlenmesinin başlangıcı oldu.
- Bundan sonra Havza ve Amasya genelgeleri, ardından kongreler geliyor. Bu zincirin ilk halkası olduğu için 19 Mayıs 1919 fiilî başlangıç sayılır.
- Denetleyelim: seçeneklerdeki saltanatın kaldırılması ve cumhuriyetin ilanı ✓ — ikisi de yıllar sonrasına ait.
Sık yapılan hata: "Savaşın bittiğini ilan etmiştir" demek. Savaş Osmanlı için MONDROS ile bitmişti; 19 Mayıs biten bir savaşın değil, başlayan bir mücadelenin tarihidir.
16. sorunun çözümü
Osmanlı Devleti, Almanya’nın başını çektiği İttifak Devletleri yanında savaşa girmiştir.
- Savaşın taraflarını ayıralım: bir yanda İngiltere, Fransa ve Rusya’nın bulunduğu İtilaf Devletleri, öteki yanda Almanya ile Avusturya-Macaristan’ın oluşturduğu İttifak Devletleri.
- Osmanlı’nın hangi tarafa yakın olduğuna bakalım. Savaş öncesinde Almanya ile askerî ve ekonomik bağlar kurulmuştu; ordunun eğitiminde Alman subaylar görev alıyordu.
- Goeben ve Breslau adlı Alman gemilerinin Osmanlı donanmasına katılıp Karadeniz’de Rus limanlarını bombalaması, devleti fiilen İttifak Devletleri yanında savaşa soktu.
- Denetleyelim: tarafsız kalmak seçeneği ✓ — Rus limanlarının bombalanması tarafsızlığı zaten sona erdirdi.
Sık yapılan hata: İtilaf Devletleri demek. İtilaf Devletleri Osmanlı’nın KARŞISINDA savaştı; nitekim savaşın sonunda Mondros Ateşkesi de onlarla imzalandı.
17. sorunun çözümü
Kararlarda tam bağımsızlık, tek merkez ve basın yoluyla kamuoyu vardır; cumhuriyetin ilanı bu kararlarda yoktur ve 1923'te gerçekleşmiştir.
- Ne soruluyor: kararlarda KANITI olmayan yargı.
- A: Manda ve himayeyi reddetmek tam bağımsızlıktır, ulaşılır.
- B: Temsil Heyeti'nin bütün yurdu temsil etmesi tek merkezdir, ulaşılır.
- C: Gazete çıkarmak kamuoyu oluşturmaktır, ulaşılır. D: Yönetim biçimine dair karar yok; cumhuriyet 29 Ekim 1923'te ilan edildi.
- Sık yapılan hata: B şıkkı. "Temsil Heyeti" kavramı tanıdık olmayınca tek merkez anlamı gözden kaçıyor.
18. sorunun çözümü
İstanbul Hükümeti'nin Temsil Heyeti'ni muhatap alması, heyetin hukuki varlığının resmen tanınması anlamına gelir.
- Ne soruluyor: görüşmenin Millî Mücadele'ye kazandırdığı.
- Bir hükümetin bir kurulla masaya oturup anlaşması o kurulu muhatap, yani yetkili saymasıdır.
- Böylece Temsil Heyeti'nin varlığı resmen kabul edilmiş olur.
- Denetleme: Saltanat 1922'de kaldırıldı, Sevr 1920'de imzalandı; ikisi de Ekim 1919'dan sonradır.
- Sık yapılan hata: B şıkkı. Sevr henüz yoktu; olayı ileride yaşanan bir gelişmeyle karıştırmak.
19. sorunun çözümü
İfade, kurtuluşun kaynağı olarak milleti göstererek millî egemenlik düşüncesini vurgular.
- Cümlenin öznesini bulalım: istiklali kurtaracak olan "milletin azim ve kararı". Yani eylemi yapacak taraf millettir.
- Cümlede kimin adının GEÇMEDİĞİNE de bakalım: ne padişahtan ne yabancı bir devletten söz ediliyor. Bu bir eksiklik değil, bilinçli bir tercih.
- Böylece hem saltanata hem manda düşüncesine kapı kapanıyor. İfade, kurtuluşun milletin kendi kararıyla olacağını duyuran ilk açık millî egemenlik bildirimidir.
- Denetleyelim: cümle "millet" sözcüğü üzerinde yoğunlaşıyor ✓ — sözcük iki kez geçiyor.
Sık yapılan hata: "Manda ve himaye" demek. Manda, bir ülkenin yönetiminin BAŞKA bir devlete bırakılmasıdır; ifade ise kurtuluşu milletin kendi kararına bağlıyor.
20. sorunun çözümü
İzmir'in işgaline karşı halkın kendiliğinden silaha sarılması, bölgesel gönüllü direniş birlikleri olan Kuvâ-yi Milliye'nin hızla yayılmasını sağladı.
- Ne soruluyor: halkın silahlı direnişinin güçlendirdiği oluşum.
- İşgale karşı gönüllü halkın kurduğu direniş birlikleri Kuvâ-yi Milliye'dir.
- İzmir'in işgali tepkiyi büyüttü ve birlikler özellikle Batı Anadolu'da hızla çoğaldı.
- Denetleme: düzenli ordu 1920 sonunda kuruldu; C direnişin tersidir; D bir meclistir, silahlı birlik değil.
- Sık yapılan hata: B şıkkı. Silahlı direniş "ordu" kelimesini çağrıştırıyor, ama 1919'da düzenli ordu yoktu.