9. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Bir gözlem
Bazı böcekler su yüzeyinde batmadan yürüyebilmektedir.
Yukarıdaki durumu sağlayan özellik sorulmaktadır. Buna göre hangi seçenek uygundur?
- A Suyun renksizliği
- B Suyun yüzey gerilimi
- C Suyun donma noktası
- D Suyun buharlaşması
- E Suyun tatsızlığı
Şekilde bir hayvan hücresinin şeması verilmiştir. Kalıtım maddesini (DNA) taşıyan ve hücrenin yönetim merkezi olan yapı kaç numara ile gösterilmiştir?
- A 1
- B 2
- C 3
- D 4
- E Hiçbiri
Bir bilgi
Canlı hücrelerdeki tepkimelerin çoğu su ortamında gerçekleşmektedir.
Yukarıdaki durumun nedeni sorulmaktadır. Buna göre yanıt hangi seçenektedir?
- A Su ısınmaz.
- B Su hiçbir maddeyi çözmez.
- C Su apolar bir maddedir.
- D Su tepkimeleri durdurur.
- E Su, polar yapısı sayesinde birçok maddeyi çözer.
Çekirdek içinde bulunan ve ribozom yapımında görev alan yapı aşağıdakilerden hangisidir?
- A Çekirdek zarı
- B Kromatin iplik
- C Çekirdek özsuyu
- D Sentrozom
- E Çekirdekçik
| Beslenme biçimi | Besinini nasıl sağlar? |
|---|---|
| Ototrof | Kendi besinini üretir |
| Heterotrof | ? |
Tabloda beslenme çeşitleri tanımlanmış, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan tanım hangi seçenektedir?
- A Besinini dışarıdan hazır alır
- B Kendi besinini üretir
- C Besine gereksinim duymaz
- D Yalnızca su ile beslenir
- E Işıkla beslenir
Bitki hücresinde bulunup hayvan hücresinde bulunmayan yapılar aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir?
- A Hücre zarı ve ribozom
- B Mitokondri ve çekirdek
- C Hücre duvarı ve kloroplast
- D Lizozom ve sentrozom
- E Golgi aygıtı ve sitoplazma
Salgı maddelerinin paketlenerek hücre dışına gönderilmek üzere hazırlandığı organel aşağıdakilerden hangisidir?
- A Ribozom
- B Mitokondri
- C Lizozom
- D Golgi aygıtı
- E Sentrozom
Akyuvar hücreleri vücuda giren bakterileri yutarak hücre içinde parçalar. Bu parçalama işlemini gerçekleştiren sindirim enzimlerini taşıyan organel aşağıdakilerden hangisidir?
- A Kloroplast
- B Ribozom
- C Sentrozom
- D Koful
- E Lizozom
Bir öğrenci alyuvar hücrelerini saf suyun içine bıraktığında hücrelerin şişip patladığını gözlemlemiştir. Bu gözlemin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A Hücreden dışarı net su çıkışı olması
- B Hücrenin aktif taşımayla tuz alması
- C Saf suyun hücre zarını eritmesi
- D Hücrenin bölünmeye başlaması
- E Hücre içine net su girişi olması
Şemada bilimsel yöntemin basamakları verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Şemanın son basamağında ne yazmalıdır?
- A Kontrollü deney yapılır
- B Hipotez unutulur
- C Sonuç baştan yazılır
- D Gözlem yinelenir
- E Problem değiştirilir
Kartlarda üç özellik verilmiştir. Bu özelliklerin ortak yanı sorulmaktadır. Kartlara göre doğru yanıt hangisidir?
- A Yalnızca bitkilerde görülür.
- B Üçü de bütün canlılarda görülen ortak özelliklerdir.
- C Yalnızca hayvanlarda görülür.
- D Yalnızca tek hücrelilerde görülür.
- E Cansız varlıklarda da görülür.
Bir bilim insanı incelediği hücrede ribozom bulunduğunu, ancak zarla çevrili hiçbir organel ve çekirdek zarı bulunmadığını belirlemiştir. Buna göre bu hücre için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A Bir bitki hücresidir.
- B Bir hayvan hücresidir.
- C Bir prokaryot hücredir.
- D Bir mantar hücresidir.
- E Cansız bir yapıdır.
| Bileşik | Yapı taşı |
|---|---|
| Protein | Amino asit |
| Nişasta | ? |
Tabloda organik bileşikler ile yapı taşları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre boşluğa ne yazılmalıdır?
- A Glikoz
- B Amino asit
- C Yağ asidi
- D Nükleotit
- E Su
Bir gözlem
Yumurta akı ısıtıldığında saydamlığını yitirip katılaşmakta ve soğutulunca eski hâline dönmemektedir.
Yukarıda anlatılan olayın adı sorulmaktadır. Buna göre doğru seçenek hangisidir?
- A Denatürasyon
- B Hidroliz
- C Dehidrasyon
- D Difüzyon
- E Polimerizasyon
Kartlarda bu temanın üç temel düşüncesi verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Kartlar birbirinden bağımsızdır.
- B Yaşam incelenemez.
- C Su yaşamda rol oynamaz.
- D Enzimler gereksizdir.
- E Yaşam, sınanabilir yöntemlerle incelenen; su ortamında ve enzimlerle yürüyen bir düzendir.
Prokaryot hücreleri ökaryot hücrelerden ayıran en temel özellik aşağıdakilerden hangisidir?
- A Hücre zarlarının bulunmaması
- B Kalıtım maddelerinin bulunmaması
- C Zarla çevrili çekirdek ve organellerinin bulunmaması
- D Ribozomlarının bulunmaması
- E Protein sentezi yapamamaları
Bir öneri üzerine
Bir öğrenci, "Bitkiler müzikten hoşlanır." önermesini hipotez olarak kullanmak istemektedir.
Yukarıdaki önermenin hipotez olarak kullanılamamasının nedeni sorulmaktadır. Buna göre hangi seçenek doğrudur?
- A Bitkilerle ilgilidir.
- B Çok kısadır.
- C Ölçülebilir ve sınanabilir biçimde ifade edilmemiştir.
- D Müzikle ilgilidir.
- E Neden yoktur.
Yarı geçirgen bir zarla ayrılmış kabın bölmelerindeki çözelti derişimleri şekilde verilmiştir. Buna göre su molekülleri net olarak hangi yönde hareket eder?
- A I’den II’ye
- B II’den I’e
- C Net su geçişi olmaz
- D Önce II’den I’e, sonra durur
- E Yalnızca tuz I’den II’ye geçer
Bir model
Enzimin aktif bölgesi, substrat bağlandığında ona uyacak biçimde hafifçe şekil değiştirmektedir.
Yukarıda anlatılan model sorulmaktadır. Buna göre verilecek yanıt hangisidir?
- A Hidroliz
- B Denatürasyon
- C Polimerizasyon
- D İndüklenmiş uyum modeli
- E Difüzyon
Bir araştırma
Bir araştırmacı, farklı ışık sürelerinin fide boyuna etkisini incelemek istemektedir.
Yukarıdaki araştırmada bağımlı değişken sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?
- A Toprak türü
- B Işık süresi
- C Fidenin boyu
- D Sulama miktarı
- E Sıcaklık
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Yüzeydeki su moleküllerinin birbirini çekmesi zar etkisi oluşturur; buna yüzey gerilimi denir.
- Durumun neden şaşırtıcı olduğunu görelim: böcek suyun içine batmıyor, üstünde duruyor. Demek ki yüzeyde bir direnç var.
- Suyun içindeki bir molekül her yönden çekilir; yüzeydeki molekülü ise yalnız yandaki ve alttaki moleküller çeker. Bu dengesizlik yüzeyi gergin bir zar gibi davrandırır.
- Suyun bu özelliğine yüzey gerilimi denir; böceğin batmadan yürümesini sağlayan da budur.
- Denetleyelim: kaynağı yine kohezyon ✓ — ağaçtaki su sütununu tutan çekimin yüzeydeki görünümü.
Sık yapılan hata: "Suyun donma noktası" demek. Donma noktası suyun hangi sıcaklıkta KATILAŞTIĞINI söyler; böceği taşıyan ise sıvı yüzeydeki çekimin oluşturduğu yüzey gerilimidir.
2. sorunun çözümü
DNA’yı taşıyan ve hücre etkinliklerini yöneten yapı çekirdektir.
- Sorunun iki ölçütü var: yapı hem kalıtım maddesini taşıyacak hem de hücreyi yönetecek.
- Şemadaki numaraları okuyalım: 1 hücre zarı, 3 mitokondri, 4 koful.
- 2 numaralı yapı içinde çekirdekçik bulunan çekirdektir. DNA çekirdekte tutulur ve hücrenin bütün etkinlikleri buradan yönetilir.
- Denetleyelim: iki ölçüt de aynı yapıda birleşiyor ✓ — yönetim, kalıtım bilgisinin bulunduğu yerden yapılıyor.
Sık yapılan hata: 3 demek. 3 numara MİTOKONDRİDİR ve oksijenli solunumla ATP üretir; DNA’yı taşıyan ve hücreyi yöneten yapı çekirdektir.
3. sorunun çözümü
Su, polar yapısı sayesinde birçok maddeyi çözer ve tepkimelere ortam sağlar.
- Sorunun istediği şey bir neden: tepkimelerin çoğu neden su ortamında yürüyor?
- Bir tepkimenin gerçekleşmesi için maddelerin çözünüp birbirleriyle karşılaşabilmesi gerekir. Katı hâlde yan yana duran maddeler bu karşılaşmayı sağlayamaz.
- Su molekülü polardır; kısmi yüklü uçları iyonları ve polar molekülleri çevreleyerek çözer. Bu yüzden hücredeki tepkimeler su ortamında yürür.
- Denetleyelim: yağ gibi apolar maddeler suda çözünmez ✓ — çözme yeteneği polarlıktan geliyor.
Sık yapılan hata: "Su apolar bir maddedir." demek. Su POLAR bir moleküldür; apolar olsaydı iyonları ve polar maddeleri çözemez, hücredeki tepkimelere ortam sağlayamazdı.
4. sorunun çözümü
Çekirdekçik ribozomal RNA üretiminde ve ribozom yapımında görev alır.
- Aranan yapının iki ölçütü var: çekirdeğin İÇİNDE bulunacak ve ribozom yapımında görev alacak.
- Çekirdek zarı çekirdeği sınırlar, kromatin iplik kalıtım maddesini taşır, sentrozom ise çekirdeğin dışındadır.
- Geriye çekirdekçik kalıyor. Çekirdekçik ribozomal RNA sentezler ve ribozomun alt birimleri burada hazırlanır.
- Denetleyelim: hazırlanan alt birimler sitoplazmaya geçip ribozomu oluşturuyor ✓ — üretim çekirdekte, görev sitoplazmada.
Sık yapılan hata: "Kromatin iplik" demek. Kromatin iplik KALITIM MADDESİNİ taşıyan yapıdır; ribozom yapımında görev alan ise çekirdekçiktir.
5. sorunun çözümü
Heterotrof canlılar besinlerini kendileri üretemez, dış ortamdan hazır alır.
- Tablonun kurgusu şu: solda beslenme biçimi, sağda besinini nasıl sağladığı.
- Dolu satır: ototrof → kendi besinini üretir. Bitkiler ışık enerjisiyle inorganik maddelerden organik besin yapabiliyor.
- Heterotroflarda bu üretim yeteneği yoktur; ihtiyaç duydukları organik besini dışarıdan hazır almak zorundadırlar.
- Denetleyelim: "besine gereksinim duymaz" hiçbir canlı için doğru olamaz ✓ — beslenme ortak bir canlılık özelliği.
Sık yapılan hata: "Kendi besinini üretir" demek. Bu, ÜST SATIRDA ototrof için zaten yazılmış; heterotrof canlılar besinlerini dışarıdan hazır alır.
6. sorunun çözümü
Hücre duvarı ve kloroplast bitki hücresine özgüdür.
- Sorunun ölçütü çift: yapı bitkide BULUNACAK, hayvanda BULUNMAYACAK.
- Ortak yapıları eleyelim: hücre zarı, ribozom, mitokondri, çekirdek, golgi ve sitoplazma her iki hücrede de var.
- Geriye bitkiye özgü olanlar kalıyor: selülozdan yapılı hücre duvarı ve fotosentez yapan kloroplast.
- Denetleyelim: lizozom ve sentrozom ise HAYVAN hücresinde belirgin ✓ — yani ölçüt ters yönde işliyor, seçenek elenir.
Sık yapılan hata: "Lizozom ve sentrozom" demek. Bu iki yapı HAYVAN hücresinde belirgindir; soru ise bitkide bulunup hayvanda bulunmayanları istiyor.
7. sorunun çözümü
Golgi aygıtı salgıları işler, keseciklerle paketler ve hücre dışına yönlendirir.
- Salgının izlediği yolu izleyelim. Protein ribozomda sentezlenir; ama sentezlenmiş bir protein henüz gönderilmeye hazır değildir.
- Ürün golgi aygıtına taşınır. Golgi burada onu işler, gerekli eklemeleri yapar ve zarla çevrili keseciklere paketler.
- Kesecikler hücre zarına gönderilir ve içerik dışarı verilir. Paketleme ve gönderim golginin işidir.
- Denetleyelim: sindirim enzimleri de golgide paketlenip lizozoma verilir ✓ — golgi hücrenin sevkiyat merkezi gibi çalışıyor.
Sık yapılan hata: Ribozom demek. Ribozom proteini SENTEZLER; sentezlenen ürünü işleyip paketleyen ve dışarı yönlendiren organel golgi aygıtıdır.
8. sorunun çözümü
Lizozom, hücre içi sindirimi sağlayan enzimleri taşır.
- Akyuvarın yaptığı işi adım adım izleyelim: bakteriyi endositozla hücre içine alıyor ve zarla çevrili bir kesecik oluşuyor.
- Bakterinin parçalanması için sindirim enzimleri gerekir. Bu enzimler serbest bırakılsa hücrenin kendi yapılarına da zarar verirdi.
- Bu yüzden enzimler zarla çevrili bir organelde, lizozomda tutulur. Lizozom kesecikle birleşir ve bakteri içeride parçalanır.
- Denetleyelim: enzimlerin zar içinde tutulması hücreyi koruyor ✓ — hücre içi sindirimin denetimli yapılmasının nedeni bu.
Sık yapılan hata: Koful demek. Koful madde ve su DEPOLAYAN bir yapıdır; sindirim enzimlerini taşıyan ve parçalamayı yapan organel lizozomdur.
9. sorunun çözümü
Saf suda su derişimi hücre içinden yüksektir; su hücreye girer ve duvarı olmayan hücre patlar.
- İki ortamın su derişimini karşılaştıralım. Saf suda çözünen madde yok, yani su derişimi en yüksek düzeyde.
- Hücre içi ise bir çözeltidir; içinde tuzlar, proteinler ve şekerler var. Öyleyse hücre içinin su derişimi daha düşük.
- Osmozla su, derişimin yüksek olduğu dışarıdan içeri girer. Hücre şişer.
- Denetleyelim: alyuvar bir HAYVAN hücresi, hücre duvarı yok ✓ — şişmeyi sınırlayacak dayanak olmadığı için zar yırtılır ve hücre patlar.
Sık yapılan hata: "Hücreden dışarı net su çıkışı olması" demek. Su çıkışı hücreyi BÜZERDİ; gözlem ise şişip patlama, yani içeri net su girişidir.
10. sorunun çözümü
Sınanabilir biçimde kurulan hipotez, bir sonraki basamakta kontrollü deneyle sınanır.
- Şemadaki basamakları okuyalım: gözlem yapılır, problem belirlenir → hipotez kurulur, sınanabilir bir önerme yazılır.
- İkinci basamaktaki "sınanabilir" sözcüğü sonraki adımı zaten haber veriyor: ortada sınanmayı bekleyen bir önerme var.
- Bir önermenin sınanabilmesi için sınanan etken dışındaki koşulların denetim altında tutulması gerekir. Öyleyse sonraki basamak kontrollü deney yapılmasıdır.
- Denetleyelim: deney olmadan hipotez yalnız bir öngörü olarak kalırdı ✓ — sınanmayan önerme bilgiye dönüşmez.
Sık yapılan hata: "Sonuç baştan yazılır." demek. Bu, bilimsel yöntemi TERSİNE çevirirdi; sonuç deneyden önce değil, deneyin verilerinden sonra yazılır.
11. sorunun çözümü
Beslenme, boşaltım ve uyarılara tepki bütün canlılarda görülen ortak özelliklerdir.
- Üç kartı okuyalım: beslenme, boşaltım, uyarılara tepki.
- Her birini farklı canlı gruplarıyla sınayalım. Bitki de beslenir hayvan da; tek hücreli bir canlı da atıklarını dışarı verir; ışığa yönelen bir bitki de dokunulunca kaçan bir hayvan da uyarıya tepki gösterir.
- Üçü de belirli bir gruba özgü değil; canlıların ortak özelliklerindendir.
- Denetleyelim: cansız varlıklarda görülmüyorlar ✓ — bu yüzden ortak canlılık ölçütü sayılıyorlar.
Sık yapılan hata: "Cansız varlıklarda da görülür." demek. Cansız bir varlık beslenmez, boşaltım yapmaz, uyarıya tepki vermez; bu üç özellik canlıları cansızlardan AYIRAN ölçütlerdendir.
12. sorunun çözümü
Zarlı organel ve çekirdek zarının bulunmaması prokaryot hücrenin ayırt edici özelliğidir.
- Bilim insanının bulgularını ayıralım: ribozom VAR, zarlı organel ve çekirdek zarı YOK.
- Bitki, hayvan ve mantar hücrelerinin üçü de ökaryottur; ökaryotlarda çekirdek zarı ve zarlı organeller bulunur. Bu üç seçenek elenir.
- Ribozomun bulunması ise hücrenin canlı olduğunu ve protein sentezlediğini gösterir. Bu özellikleri taşıyan hücre prokaryottur, örneğin bir bakteri.
- Denetleyelim: ribozom zarsız olduğu için prokaryotta bulunabiliyor ✓ — bulgular birbiriyle çelişmiyor.
Sık yapılan hata: "Cansız bir yapıdır" demek. Hücrede ribozom BULUNUYOR ve ribozom protein sentezleyen bir organeldir; cansız bir yapıda böyle bir etkinlik olmaz.
13. sorunun çözümü
Nişasta, glikoz birimlerinin birleşmesiyle oluşan bir polisakkarittir.
- Tablonun kurgusu şu: solda bileşik, sağda yapı taşı.
- Dolu satır: protein → amino asit. Büyük molekül, tekrar eden küçük birimlerden kuruluyor.
- Nişasta bir karbonhidrattır ve karbonhidratların yapı taşı glikozdur. Çok sayıda glikozun birleşmesiyle nişasta oluşur.
- Denetleyelim: yağ asidi yağların, nükleotit nükleik asitlerin birimi ✓ — her bileşik grubunun kendi yapı taşı var.
Sık yapılan hata: "Amino asit" demek. Amino asit, ÜST SATIRDA proteinin yapı taşı olarak zaten yazılmış; nişasta bir karbonhidrat olduğu için birimi glikozdur.
14. sorunun çözümü
Protein yapısının geri dönüşsüz biçimde bozulmasına denatürasyon denir.
- Gözlemdeki iki ayrıntıyı ayıralım: yumurta akı ısıtılınca katılaşıyor ve soğutulunca eski hâline dönmüyor.
- İkinci ayrıntı belirleyici. Erime ya da donma gibi hâl değişimleri geri döner; buradaki değişim dönmüyor, demek ki molekülün kendi yapısı bozulmuş.
- Yumurta akı proteindir. Isıyla protein yapısının geri dönüşsüz bozulmasına denatürasyon denir.
- Denetleyelim: aynı olay enzimlerde de etkinliği düşürüyordu ✓ — grafikteki düşüşün sebebi de buydu.
Sık yapılan hata: Hidroliz demek. Hidrolizde büyük molekül su harcanarak YAPI TAŞLARINA ayrılır; denatürasyonda ise molekül parçalanmaz, yalnız üç boyutlu yapısı bozulur.
15. sorunun çözümü
Kartlar yöntemi, yaşamın ortamını ve tepkime düzenini tek bir açıklamada birleştirir.
- Üç kartı okuyalım: bilgi sınanarak üretilir, su yaşamın ortamıdır, enzimler tepkimeleri yönetir.
- Kartlar farklı sorulara yanıt veriyor. Birinci kart yaşamın NASIL incelendiğini söylüyor: gözlem, hipotez ve kontrollü deneyle.
- İkinci ve üçüncü kartlar ise incelenen şeyin kendisini betimliyor: tepkimeler su ortamında yürür ve enzimlerle yönetilir. En kapsayıcı sonuç üçünü birlikte anmalıdır.
- Denetleyelim: kartlardan biri çıkarılsa açıklama eksik kalırdı ✓ — biri yöntemi, ikisi konuyu veriyor.
Sık yapılan hata: "Yaşam incelenemez." demek. Birinci kart tam TERSİNİ söylüyor: bilgi sınanarak üretilir; incelenemez olsaydı bilimsel yöntemden söz edilemezdi.
16. sorunun çözümü
Prokaryotlarda zarla çevrili çekirdek ve zarlı organeller bulunmaz; DNA sitoplazmada serbesttir.
- Seçenekleri tek tek sınayalım; prokaryotta neyin BULUNDUĞUNU bilmek eleme yapmayı kolaylaştırır.
- Prokaryotta hücre zarı vardır, kalıtım maddesi (DNA) vardır ve ribozom vardır; bu yüzden protein sentezi de yaparlar.
- Bulunmayan şey zarla çevrili çekirdek ve zarlı organellerdir. DNA, çekirdek zarı olmadığı için sitoplazmada serbest durur. Ayırt edici özellik budur.
- Denetleyelim: bakteri prokaryottur ve çoğalıp protein üretir ✓ — DNA’sı ve ribozomu olmasaydı bunları yapamazdı.
Sık yapılan hata: "Ribozomlarının bulunmaması" demek. Prokaryotlarda ribozom BULUNUR; ribozom zarsız olduğu için zarlı organeli olmayan hücrelerde de yer alır ve protein sentezini sağlar.
17. sorunun çözümü
Hipotez, gözlem ve ölçümle sınanabilecek biçimde kurulmalıdır.
- Hipotezin ne olduğunu anımsayalım: sınanabilir bir önerme. Ölçüt, önermenin doğru ya da yanlış çıkabilecek biçimde denenebilmesidir.
- Önermeyi bu ölçütle sınayalım: "Bitkiler müzikten hoşlanır." Hoşlanmak bir duygu durumudur ve bitkide nasıl ölçüleceği belli değildir.
- Ölçülemeyen bir yargı deneyle ne doğrulanabilir ne yanlışlanabilir. Önermenin hipotez olarak kullanılamama nedeni budur.
- Denetleyelim: "Müzik çalınan ortamda fide boyu daha çok uzar" biçimine çevrilseydi sınanabilirdi ✓ — ölçülebilir bir büyüklüğe bağlanmış olurdu.
Sık yapılan hata: "Bitkilerle ilgilidir." demek. Konusunun bitki olması bir engel DEĞİL; sorun, önermedeki "hoşlanma" yargısının ölçülebilir ve sınanabilir biçimde ifade edilmemesidir.
18. sorunun çözümü
Osmozda su, su derişimi yüksek olan taraftan düşük olan tarafa geçer.
- İki bölmenin tuz derişimi verilmiş: I’de %5, II’de %20. Ama osmozda hareket eden şey tuz değil, SUDUR.
- Öyleyse su derişimini bulalım: I. bölmenin %95’i, II. bölmenin %80’i su. Su bakımından zengin taraf I.
- Su, kendi derişiminin yüksek olduğu yerden düşük olduğu yere geçer. Net su hareketi I’den II’ye doğrudur.
- Denetleyelim: sonuçta iki bölmenin derişimi birbirine yaklaşır ✓ — osmozun yönü hep bu dengelemeye doğrudur.
Sık yapılan hata: "II’den I’e" demek. Bu, TUZUN daha yoğun olduğu yönü izlemek olurdu; oysa yarı geçirgen zardan geçen su ve suyun yönü tam tersidir.
19. sorunun çözümü
Aktif bölgenin substrat bağlanınca ona uyacak biçimde şekillenmesi indüklenmiş uyum modelidir.
- Anlatılanın ne olduğunu belirleyelim: aktif bölge sabit bir kalıp gibi davranmıyor, substrat geldiğinde hafifçe biçim değiştiriyor.
- Seçenekleri konularına göre eleyelim. Hidroliz bir tepkime türü, denatürasyon protein yapısının bozulması, polimerizasyon birimlerin birleşmesi, difüzyon ise madde geçişidir; hiçbiri aktif bölgenin biçimini anlatmaz.
- Aktif bölgenin substrata uyum sağlayarak şekillenmesini açıklayan model indüklenmiş uyum modelidir.
- Denetleyelim: değişim tam substrat bağlandığı anda oluyor ✓ — "indüklenmiş", yani uyarılmış bir uyum.
Sık yapılan hata: Denatürasyon demek. Denatürasyon proteinin yapısının BOZULMASIDIR ve enzim işlevini yitirir; burada ise aktif bölge işlevini yerine getirmek için uyum sağlıyor.
20. sorunun çözümü
Bağımlı değişken, uygulanan etkene bağlı olarak ölçülen sonuçtur: fidenin boyu.
- Önce araştırmacının kendi elleriyle neyi değiştirdiğini bulalım: ışık süresini. Araştırmacının belirlediği bu büyüklük bağımsız değişkendir.
- Şimdi neyin ölçüleceğine bakalım: ışık süresine bağlı olarak fidenin boyu. Etkene bağlı olarak değişen ve ölçülen büyüklük bağımlı değişkendir.
- Öyleyse bu araştırmanın bağımlı değişkeni fidenin boyudur.
- Denetleyelim: toprak türü, sulama ve sıcaklık bütün gruplarda aynı tutulur ✓ — bunlar kontrol edilen değişkenler.
Sık yapılan hata: "Işık süresi" demek. Işık süresi araştırmacının kendi DEĞİŞTİRDİĞİ büyüklüktür, yani bağımsız değişken; bağımlı değişken ona bağlı olarak ölçülen fide boyudur.