s

9. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı

20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında

Yazdır / PDF kaydet Word indir

Kapsanan konular

Coğrafyanın Doğası Türkiye'nin Coğrafi Konumu
1
MerkezYerel saat
A09:00
B09:36

Aynı anda ölçülen iki merkezin yerel saatleri tabloda verilmiştir. Buna göre bu iki merkez arasındaki boylam farkı kaç derecedir?

  1. A 3
  2. B 6
  3. C 8
  4. D 9
  5. E 12
2

Karadeniz’deki bir limandan yola çıkan yük gemisi, Akdeniz’e ulaşmak istemektedir. Buna göre bu geminin sırasıyla geçmesi gereken boğazlar aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A Cebelitarık ve Süveyş
  2. B Hürmüz ve Bab-ül Mendep
  3. C Kerç ve Messina
  4. D İstanbul ve Çanakkale
  5. E Malakka ve Bering
3
OrmanlarkesilirYamaçta tutunmaazalırSonuçtoprakerozyonuhızlanır

Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre bu zincirin gösterdiği en uygun sonuç hangisidir?

  1. A Erozyon yağışla ilgisizdir.
  2. B Küreler birbirini etkilemez.
  3. C Orman kesimi toprağı korur.
  4. D Bir küredeki müdahale ötekilerde zincirleme sonuç doğurur.
  5. E Yamaç eğimi etkisizdir.
4

Bir yolcu, 29° doğu meridyeninde bulunan İstanbul’dan 43° doğu meridyeninde bulunan Kars’a uçmaktadır. Yolcu iki şehrin yerel saatleri arasındaki farkı merak etmektedir. Buna göre bu fark kaç dakikadır?

  1. A 28
  2. B 36
  3. C 42
  4. D 48
  5. E 56
5
YönKomşu ülke
BatıYunanistan, Bulgaristan
DoğuGürcistan, Ermenistan, Nahçıvan, İran
Güney?

Türkiye’nin kara sınırı komşuları tabloda yönlere göre verilmiştir. Soru işareti bulunan yere aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

  1. A Romanya ve Ukrayna
  2. B Azerbaycan ve Türkmenistan
  3. C Irak ve Suriye
  4. D Mısır ve Libya
  5. E Kıbrıs ve Malta
6
KüreSınırı
BiyosferCanlıların bulunduğu ince kuşak
Bu kuşağın özelliği?

Tabloda bir kürenin sınırı verilmiş, bir bölümü boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?

  1. A Öteki üç küreyle iç içe geçmiş olması
  2. B Öteki kürelerden ayrı durması
  3. C Yalnızca denizlerde bulunması
  4. D Yalnızca karada bulunması
  5. E Atmosferle ilgisiz olması
7
KüreCanlılar için işlevi
AtmosferSolunum gazlarını ve ısı dengesini sağlar
Hidrosfer?

Tabloda küreler ve işlevleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Hangi seçenek bu boşluğa uygundur?

  1. A Isı dengesini bozar
  2. B Solunum gazlarını sağlar
  3. C Kayaçları oluşturur
  4. D Canlıları barındırmaz
  5. E Canlıların su ihtiyacını karşılar ve iklimi yumuşatır
8
SoruCoğrafyanın ilgilendiği yön
Nerede?Konum
Niçin orada??

Tabloda coğrafyanın temel soruları ve ilgilendiği yönler eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

  1. A Konumun kendisi
  2. B Dağılışın nedenleri
  3. C Yükseltinin ölçümü
  4. D Nüfusun sayımı
  5. E Haritanın çizimi
9

Bir tanım

Yer kürenin donmuş sularını, buzulları ve kalıcı kar örtüsünü kapsayan küre.

Yukarıda tanımı verilen küre hangisidir?

  1. A Yaşam küre (biyosfer)
  2. B Su küre (hidrosfer)
  3. C Taş küre (litosfer)
  4. D Hava küre (atmosfer)
  5. E Buz küre (kriyosfer)
10

Türkiye’de aynı mevsimde bir bölgede kayak yapılırken başka bir bölgede deniz turizmi yapılabilmektedir. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A Ülkenin tek bir saat dilimi kullanması
  2. B Ülkenin tamamının aynı enlemde bulunması
  3. C Başlangıç meridyenine olan uzaklık
  4. D Yer şekillerinin çeşitli ve yükselti farklarının fazla olması
  5. E Ülkenin Güney Yarım Küre’de bulunması
11
BölgeYıllık yağış (mm)
Doğu Karadeniz kıyısı2.200
İç Anadolu350

Tabloda iki bölgenin yıllık yağış tutarları verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?

  1. A Yağış her yerde aynıdır.
  2. B İki bölgede yağış eşittir.
  3. C İç Anadolu daha yağışlıdır.
  4. D Aynı ülkede yağış bölgeler arasında büyük fark gösterebilir.
  5. E Yağış ölçülemez.
12

Türkiye’de aynı tarım ürünü Akdeniz kıyılarında, Karadeniz’in iç kesimlerine göre daha erken olgunlaşmaktadır. Bir öğrenci bu durumun nedenini araştırmaktadır. Buna göre bu farkın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A Akdeniz kıyılarının başlangıç meridyenine yakın olması
  2. B Karadeniz’in yerel saatinin geri olması
  3. C Akdeniz kıyılarında toprakların daha genç olması
  4. D Karadeniz’de gündüz süresinin daha uzun olması
  5. E Akdeniz kıyılarının daha güneyde olması ve sıcaklığın yüksek olması
13
ILitosferIIHidrosferIIIAtmosferIVBiyosfer

Kartlarda yer kürenin dört küresi numaralandırılarak verilmiştir. Kayaçlardan oluşan ve üzerinde yaşadığımız katı küre sorulmaktadır. Numaralara göre bu küre hangisidir?

  1. A I
  2. B II
  3. C III
  4. D IV
  5. E Hiçbiri
14
Nerede?Niçin orada?Sonucu ne?

Kartlarda coğrafi bakışın üç sorusu verilmiştir. Bu üç sorunun birlikte sorulmasının gerekçesi hangisidir?

  1. A Nedeni dışarıda bırakmak
  2. B Yalnızca yeri belirlemek
  3. C Bir olayı yer, neden ve sonuç bütünlüğü içinde açıklamak
  4. D Sonucu önemsiz saymak
  5. E Soruların sırasını değiştirmek
15

Türkiye’nin başlangıç meridyenine (Greenwich) göre konumu için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

  1. A Tamamı başlangıç meridyeninin doğusundadır.
  2. B Tamamı başlangıç meridyeninin batısındadır.
  3. C Başlangıç meridyeni ülkenin ortasından geçer.
  4. D Bir bölümü kuzeyinde, bir bölümü güneyindedir.
  5. E Başlangıç meridyeniyle ilişkisi yoktur.
16

Türkiye 26° ile 45° doğu meridyenleri arasında yer almaktadır. Buna göre ülkenin en doğusu ile en batısı arasındaki yerel saat farkı kaç dakikadır?

  1. A 36
  2. B 48
  3. C 60
  4. D 68
  5. E 76
17
MeslekCoğrafi bilgiyi kullanma biçimi
Şehir plancısıYerleşime uygun alanları belirlemek
Tarım mühendisi?

Tabloda meslekler ve coğrafi bilgiyi kullanma biçimleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

  1. A Yol güzergâhı çizmek
  2. B Yerleşim alanı belirlemek
  3. C İklim ve toprağa uygun ürünü seçmek
  4. D Nüfus sayımı yapmak
  5. E Harita basmak
18

Aynı anda ölçüm yapılan iki merkez arasındaki yerel saat farkı 1 saat 4 dakikadır. Buna göre bu iki merkez arasındaki boylam farkı kaç derecedir?

  1. A 16
  2. B 18
  3. C 20
  4. D 24
  5. E 32
19

Bir öğrenci, “Türkiye Güney Yarım Küre’de bulunduğu için haziran ayında kış mevsimi yaşanır.” demiştir. Bu ifadedeki yanlışlık aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A Haziran ayında hiçbir yerde kış yaşanmaz.
  2. B Mevsimler yarım küreye göre değişmez.
  3. C Türkiye’de mevsim kavramı kullanılmaz.
  4. D Güney Yarım Küre’de haziran ayında yaz yaşanır.
  5. E Türkiye Kuzey Yarım Küre’dedir; haziranda yaz yaşanır.
20
Eğimli yamaçteraslanırTarım alanıkazanılırSonuçdoğal ortambeşerî etkiyledeğişir

Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre doğal ve beşerî ortam ilişkisi hakkında söylenebilecek en uygun yargı hangisidir?

  1. A Teraslama tarımı engeller.
  2. B Doğal ortam hiç değişmez.
  3. C İnsan doğadan etkilenmez.
  4. D İnsan doğal ortamı kendi ihtiyacına göre değiştirebilir.
  5. E Eğim tarımı kolaylaştırır.
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. D 2. D 3. D 4. E 5. C 6. A 7. E 8. B 9. E 10. D 11. D 12. E 13. A 14. C 15. A 16. E 17. C 18. A 19. E 20. D
1. sorunun çözümü

Yerel saat farkı dakikaya çevrilip 4’e bölününce boylam farkı bulunur: 36 dakika 9° boylam farkıdır.

  1. Tabloyu okuyalım: aynı anda A’da saat 09:00, B’de 09:36.
  2. Yerel saat farkı: $09{:}36 - 09{:}00 = 36$ dakika. B’nin saati ileride olduğu için B daha doğudadır.
  3. Her 1° boylam 4 dakikaya denk gelir; boylam farkı $36 \div 4 = 9°$ olur.
  4. Denetleyelim: $9 \times 4 = 36$ dakika ✓ — tablodaki farkın aynısı çıkıyor.

Sık yapılan hata: "12" seçmek. Bu sonuç 36 dakikayı 4 yerine 3’e bölmekten doğar; kural her derece için 4 dakikadır.

2. sorunun çözümü

Karadeniz’den Akdeniz’e giden gemi önce İstanbul Boğazı’ndan, sonra Çanakkale Boğazı’ndan geçer.

  1. Rotayı çizelim: Karadeniz ile Akdeniz doğrudan birleşmez; arada Marmara Denizi ve Ege Denizi vardır.
  2. Gemi Karadeniz’den İstanbul Boğazı ile Marmara Denizi’ne girer.
  3. Marmara’dan Çanakkale Boğazı ile Ege Denizi’ne çıkar ve Ege üzerinden Akdeniz’e ulaşır. Bu iki boğaz birlikte Türk Boğazları diye anılır ve Türkiye’nin özel konumunun en önemli ögelerindendir.
  4. Denetleyelim: sıra ters olsaydı gemi Akdeniz’den Karadeniz’e gidiyor olurdu ✓ — Karadeniz çıkışlı rotada önce İstanbul, sonra Çanakkale gelir.

Sık yapılan hata: "Cebelitarık ve Süveyş" seçmek. Cebelitarık Akdeniz’i Atlas Okyanusu’na, Süveyş Kanalı Akdeniz’i Kızıldeniz’e bağlar; ikisi de Karadeniz ile ilgili değildir.

3. sorunun çözümü

Bir küredeki müdahale ötekilerde zincirleme sonuç doğurur; orman kesimi (biyosfer) toprak erozyonunu (litosfer) hızlandırır.

  1. Birinci basamak: ormanlar kesilir. Ormanlar biyosferin parçasıdır; müdahale biyosfere yapılıyor.
  2. İkinci basamak: yamaçta tutunma azalır. Toprağı tutan kökler ortadan kalkmıştır.
  3. Üçüncü basamak: toprak erozyonu hızlanır. Toprak litosferin parçasıdır; ilk küredeki müdahale başka bir küreye sonuç olarak geçmiştir.
  4. Denetleyelim: taşınan toprak akarsuya karışıp suyu bulandırırsa hidrosfer de etkilenir; zincir sürer ✓.

Sık yapılan hata: "Orman kesimi toprağı korur." seçmek. Şema tam tersini gösteriyor: kesimden sonra tutunma azalıyor ve erozyon hızlanıyor; toprağı koruyan kesim değil, ormanın kendisidir.

4. sorunun çözümü

İstanbul ile Kars arasında 14° boylam farkı vardır; $14 \times 4 = 56$ dakika yerel saat farkı eder.

  1. Boylamları yazalım: İstanbul 29° doğu, Kars 43° doğu meridyeninde. İkisi de doğu olduğu için çıkarırız: $43° - 29° = 14°$.
  2. Her 1° için 4 dakika: $14 \times 4 = 56$ dakika.
  3. Kars daha doğuda olduğundan Güneş orada daha önce doğar; Kars’ın yerel saati İstanbul’dan 56 dakika ileridedir.
  4. Denetleyelim: $56 \div 4 = 14°$ ✓ — bulduğumuz dakika boylam farkına geri dönüyor.

Sık yapılan hata: "28" seçmek. Bu, her derece için 2 dakika almaktan doğar; Dünya 1°’yi 4 dakikada döndüğü için doğru çarpan 4’tür.

5. sorunun çözümü

Türkiye’nin güneyindeki kara komşuları Irak ve Suriye’dir.

  1. Türkiye’nin sekiz kara komşusu vardır; tabloda altısı yönlerine göre yerleştirilmiş.
  2. Batı: Yunanistan ve Bulgaristan. Doğu: Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan’a bağlı Nahçıvan ve İran.
  3. Geriye kalan iki komşu güneydedir: Suriye (Hatay’dan Şırnak’a uzanan sınır) ve Irak (Şırnak–Hakkâri sınırı).
  4. Denetleyelim: $2 + 4 + 2 = 8$ komşu ✓ — tablo Irak ve Suriye ile tamamlanıyor.

Sık yapılan hata: "Azerbaycan ve Türkmenistan" seçmek. Türkmenistan Türkiye’nin komşusu değildir; Azerbaycan ile ise yalnız Nahçıvan üzerinden sınır vardır ve Nahçıvan tabloda doğu satırında zaten yazılı.

6. sorunun çözümü

Biyosferin özelliği öteki üç küreyle iç içe geçmiş olmasıdır; canlılar karada, suda ve havada yaşar.

  1. Tablodaki sınır bilgisi: biyosfer, canlıların bulunduğu ince kuşaktır.
  2. Canlılar nerede bulunur? Karada (taş küre), denizlerde ve göllerde (su küre), havanın alt katmanında (hava küre).
  3. Biyosfer ayrı bir katman gibi durmaz; bu üç kürenin kesiştiği ince bölgeye yayılır ve onlarla iç içedir.
  4. Denetleyelim: kuş havada, balık suda, ağaç toprakta yaşar; üçü de biyosferdedir ✓.

Sık yapılan hata: "Yalnızca denizlerde bulunması" seçmek. Canlıların bir bölümü denizde yaşar ama karada ve havada da canlı vardır; biyosfer tek bir ortamla sınırlı değildir.

7. sorunun çözümü

Hidrosfer canlıların su ihtiyacını karşılar ve iklimi yumuşatır.

  1. Dolu satır: atmosfer → solunum gazlarını ve ısı dengesini sağlar. Kürenin canlılar için işlevi soruluyor.
  2. Hidrosfer su küredir; canlıların hücrelerinin büyük kısmı sudur ve her canlı suya ihtiyaç duyar.
  3. Su, karaya göre geç ısınıp geç soğur; denizler ve göller bu yüzden çevrelerinde yaz sıcağını ve kış soğuğunu hafifletir, yani iklimi yumuşatır.
  4. Denetleyelim: kıyı şehirlerinde yıllık sıcaklık farkının iç kesimlere göre az olması hidrosferin bu etkisidir ✓.

Sık yapılan hata: "Solunum gazlarını sağlar" seçmek. Bu, tablonun atmosfer satırında yazılı işlevdir; hidrosferin canlılara katkısı su sağlamak ve iklimi yumuşatmaktır.

8. sorunun çözümü

"Niçin orada?" sorusu dağılışın nedenleriyle ilgilenir; "Nerede?" konumu, "Niçin orada?" o konumun gerekçesini sorar.

  1. Dolu satır: "Nerede?" → konum. Bu soru bir olayın ya da unsurun yerini belirler.
  2. "Niçin orada?" sorusu yeri zaten bilinen bir unsurun o yerde bulunmasının sebebini arar.
  3. Bir unsurun yeryüzüne yayılış biçimine dağılış denir; "niçin" sorusu bu dağılışı açıklayan nedenlere yönelir.
  4. Denetleyelim: "Çay nerede yetişir?" sorusunun cevabı Doğu Karadeniz’dir; "Niçin orada?" sorusunun cevabı bol yağış ve ılıman kıştır, yani dağılışın nedenidir ✓.

Sık yapılan hata: "Konumun kendisi" seçmek. Konum, tablonun "Nerede?" satırının cevabıdır; "Niçin orada?" yeri değil, o yerin nedenini sorar.

9. sorunun çözümü

Donmuş suları, buzulları ve kalıcı kar örtüsünü kapsayan küre buz küre, yani kriyosferdir.

  1. Tanımdaki anahtar sözcükler: donmuş sular, buzullar, kalıcı kar örtüsü. Üçü de suyun katı hâlidir.
  2. Su küre (hidrosfer) suyun genel olarak bulunduğu küredir; ama suyun donmuş hâlini ayrı bir küre olarak ele alan kavram kriyosferdir.
  3. "Kriyo" soğuk anlamına gelir; kutuplardaki buz örtüleri, dağ buzulları ve donmuş topraklar buz küreye girer.
  4. Denetleyelim: Antarktika buz örtüsü ve Ağrı Dağı’ndaki buzul, kriyosferin örnekleridir ✓.

Sık yapılan hata: "Su küre (hidrosfer)" seçmek. Buz da su olduğu için akla gelir; ama tanım yalnız donmuş suları, buzulları ve kalıcı karı sayıyor. Bu ayrı ele alınan küre kriyosferdir.

10. sorunun çözümü

Aynı mevsimde hem kayak hem deniz turizmi yapılabilmesi, yer şekillerinin çeşitli ve yükselti farklarının fazla olmasındandır.

  1. İki etkinliğin koşulunu yazalım: kayak için soğuk ve kar gerekir; deniz turizmi için sıcak hava ve deniz gerekir.
  2. Aynı anda iki zıt koşulun bulunması için yerler arasında büyük sıcaklık farkı olmalıdır.
  3. Türkiye’de kıyı ile yüksek dağlar arasındaki mesafe kısadır; örneğin Antalya kıyısı ile Toroslar arasında yükselti hızla artar ve sıcaklık düşer. Bu, yer şekillerinin çeşitliliğine ve yükselti farkına bağlı, yani özel konumun sonucudur.
  4. Denetleyelim: yükselti farkı olmasaydı aynı mevsimde yakın yerlerde bu kadar farklı iklim oluşmazdı ✓.

Sık yapılan hata: "Ülkenin tamamının aynı enlemde bulunması" seçmek. Türkiye 36° ile 42° arasında birden çok enleme yayılır; üstelik tüm ülke aynı enlemde olsaydı sıcaklık farkı azalırdı, artmazdı.

11. sorunun çözümü

Aynı ülkede yağış bölgeler arasında büyük fark gösterebilir; Doğu Karadeniz kıyısı İç Anadolu’nun altı katından fazla yağış alır.

  1. Verileri okuyalım: Doğu Karadeniz kıyısı 2.200 mm, İç Anadolu 350 mm.
  2. Oranı hesaplayalım: $2.200 \div 350 \approx 6{,}3$. Kıyı altı katından fazla yağış alıyor.
  3. Nedeni konumdur: nemli hava kıyıdaki dağlara çarpıp yükselir ve yağış bırakır; dağların iç kısmında kalan İç Anadolu ise nemli hava akımlarından uzaktır.
  4. Denetleyelim: iki bölge aynı ülkede ama değerler çok farklı; yargı veriye uyuyor ✓.

Sık yapılan hata: "İç Anadolu daha yağışlıdır." seçmek. Tablo tam tersini gösteriyor: 350 mm, 2.200 mm’den çok düşüktür; en yağışlı bölge Doğu Karadeniz kıyısıdır.

12. sorunun çözümü

Akdeniz kıyıları daha güneydedir; ışınlar daha dik geldiği için sıcaklık yüksektir ve ürün daha erken olgunlaşır.

  1. Olgunlaşma süresini asıl belirleyen sıcaklıktır; sıcaklık yükseldikçe bitki gelişmesini daha kısa sürede tamamlar.
  2. Akdeniz kıyıları Türkiye’nin güneyindedir, yani daha düşük enlemdedir; Güneş ışınları buraya daha dik gelir.
  3. Karadeniz’in iç kesimleri hem daha kuzeyde hem de genellikle daha yüksek ve denizden uzaktır; sıcaklık daha düşüktür.
  4. Denetleyelim: güneyde sıcaklık yüksek → olgunlaşma hızlı ✓; seçenek hem nedeni (enlem) hem sonucu (sıcaklık) birlikte veriyor.

Sık yapılan hata: "Akdeniz kıyılarının başlangıç meridyenine yakın olması" seçmek. Meridyene yakınlık, yani boylam, yalnız yerel saati etkiler; sıcaklığı ve olgunlaşma süresini belirlemez.

13. sorunun çözümü

Kayaçlardan oluşan ve üzerinde yaşadığımız katı küre I numaralı karttaki litosferdir (taş küre).

  1. Aranan kürenin iki özelliği: katıdır ve kayaçlardan oluşur.
  2. Kartları eleyelim: II hidrosfer su küredir, III atmosfer hava küredir, IV biyosfer canlıların yaşam alanıdır. Hiçbiri kayaçlardan oluşan katı katman değildir.
  3. I numaralı litosfer, "lithos" (taş) sözcüğünden gelir ve yer kabuğu ile üst mantonun katı bölümünü kapsar: taş küre.
  4. Denetleyelim: dağlar, ovalar ve kayaçlar litosferin parçasıdır; üzerinde yürüdüğümüz zemin de odur ✓.

Sık yapılan hata: "II" numaralı hidrosferi seçmek. Hidrosfer okyanus, deniz, göl ve akarsulardan oluşan su küredir; kayaçlardan oluşan katı küre değildir.

14. sorunun çözümü

Üç sorunun birlikte sorulmasının gerekçesi, bir olayı yer, neden ve sonuç bütünlüğü içinde açıklamaktır.

  1. "Nerede?" olayın konumunu belirler; tek başına yalnız yeri söyler.
  2. "Niçin orada?" o konumun nedenini ekler; "Sonucu ne?" ise olayın insana ve çevreye etkisini getirir.
  3. Coğrafya bir olayı yalnız yerini belirleyerek değil, nedeni ve sonucuyla birlikte açıklar; üç soru ancak birlikte bu bütünü kurar.
  4. Denetleyelim: bir heyelan için yer (hangi yamaç), neden (orman kesimi, yağış) ve sonuç (yolun kapanması) birlikte anlatılınca açıklama tamamlanır ✓.

Sık yapılan hata: "Yalnızca yeri belirlemek" seçmek. Yeri belirlemek yalnız "Nerede?" sorusunun işidir; öteki iki soru nedeni ve sonucu eklediği için amaç yerle sınırlı değildir.

15. sorunun çözümü

Türkiye 26°–45° doğu meridyenleri arasında yer aldığı için tamamı başlangıç meridyeninin doğusundadır.

  1. Başlangıç meridyeni (0°, Greenwich) Dünya’yı Doğu ve Batı yarım kürelere ayırır.
  2. Türkiye’nin boylam değerleri "doğu" ile yazılır; en batı ucu bile 26° doğudadır.
  3. En batısı 0°’nin doğusunda olan bir ülkenin bütün toprakları da doğudadır; başlangıç meridyeni ülkenin içinden geçmez.
  4. Denetleyelim: 0° meridyeni İngiltere, Fransa ve İspanya’dan geçer ✓ — Türkiye’nin çok batısında kalır.

Sık yapılan hata: "Bir bölümü kuzeyinde, bir bölümü güneyindedir." seçmek. Kuzey–güney ayrımı ekvatora göre yapılır; meridyenler bir yeri doğu ya da batıda bırakır. Bu seçenek meridyeni paralelle karıştırıyor.

16. sorunun çözümü

Türkiye’nin doğu ve batı uçları arasında 19° boylam farkı vardır; $19 \times 4 = 76$ dakika yerel saat farkı eder.

  1. Boylam farkını bulalım: iki uç da doğu meridyeninde olduğu için çıkarırız, $45° - 26° = 19°$.
  2. Her 1° için 4 dakika yerel saat farkı vardır.
  3. Saat farkı: $19 \times 4 = 76$ dakika, yani 1 saat 16 dakika. Doğu ucu (Iğdır–Aralık) batı ucundan (Gökçeada) 76 dakika ileridedir.
  4. Denetleyelim: $76 \div 4 = 19°$ ✓ — bulduğumuz dakika boylam farkına geri dönüyor.

Sık yapılan hata: "68" seçmek. Bu sonuç çıkarmayı $45 - 26 = 17$ diye yanlış yapmaktan doğar; doğru boylam farkı 19°’dir.

17. sorunun çözümü

Tarım mühendisi coğrafi bilgiyi iklim ve toprağa uygun ürünü seçmek için kullanır.

  1. Dolu satır: şehir plancısı → yerleşime uygun alanları belirlemek. Meslek, kendi alanındaki kararı coğrafi bilgiyle veriyor.
  2. Tarım mühendisinin alanı tarımsal üretimdir. Bir ürünün verimi sıcaklığa, yağışa ve toprağın yapısına bağlıdır.
  3. Öyleyse tarım mühendisi bir yörenin iklim ve toprak bilgisini, orada en iyi yetişecek ürünü seçmek için kullanır.
  4. Denetleyelim: çayı Doğu Karadeniz’e, pamuğu Çukurova’ya önermek iklim ve toprak bilgisine dayanır ✓.

Sık yapılan hata: "Yerleşim alanı belirlemek" seçmek. Bu, tablonun şehir plancısı satırında yazılı iştir; tarım mühendisinin işi üretimdir.

18. sorunun çözümü

1 saat 4 dakika 64 dakikadır; 4’e bölünce iki merkez arasındaki boylam farkı 16° bulunur.

  1. Önce süreyi tek birime çevirelim: $1$ saat $= 60$ dakika, $60 + 4 = 64$ dakika.
  2. Her 1° boylam farkı 4 dakika yerel saat farkı doğurur.
  3. Boylam farkı: $64 \div 4 = 16°$.
  4. Denetleyelim: $16 \times 4 = 64$ dakika $= 1$ saat 4 dakika ✓.

Sık yapılan hata: "32" seçmek. Bu sonuç 64 dakikayı 4 yerine 2’ye bölmekten doğar; ya da süreyi dakikaya çevirmeden işlem yapıp karışıklığa düşmekten. Kural her derece için 4 dakikadır.

19. sorunun çözümü

Türkiye 36°–42° kuzey paralelleri arasında, yani Kuzey Yarım Küre’dedir ve haziranda yaz yaşanır; öğrencinin hatası yarım küreyi yanlış belirlemesidir.

  1. İfadeyi iki parçaya ayıralım: "Türkiye Güney Yarım Küre’dedir" ve "haziranda kış yaşanır".
  2. Türkiye’nin enlemleri kuzey enlemleridir; Türkiye ekvatorun kuzeyinde, Kuzey Yarım Küre’dedir. Birinci parça yanlıştır.
  3. Haziranda Güneş ışınları Kuzey Yarım Küre’ye daha dik gelir; Kuzey Yarım Küre’de yaz, Güney Yarım Küre’de kış yaşanır. Türkiye’de haziran yazdır.
  4. Denetleyelim: doğru seçenek hem yarım küreyi hem de mevsimi düzeltiyor ✓.

Sık yapılan hata: "Güney Yarım Küre’de haziran ayında yaz yaşanır." seçmek. Bu cümle kendisi yanlıştır; haziranda Güney Yarım Küre’de kış yaşanır. Mevsimler iki yarım kürede birbirinin tersidir.

20. sorunun çözümü

İnsan doğal ortamı kendi ihtiyacına göre değiştirebilir; eğimli yamacın teraslanması bunu gösterir.

  1. Başlangıç: eğimli yamaç. Doğal ortamın bir unsuru; eğim yüzünden tarım güçtür.
  2. Müdahale: yamaç teraslanır ve tarım alanı kazanılır. İnsan, tarım yapma ihtiyacı için yamaca basamaklar kazıyor.
  3. Sonuç: doğal ortam beşerî etkiyle değişir. Doğa insanı sınırlasa da insan bu sınırı kendi ihtiyacına göre aşabiliyor.
  4. Denetleyelim: teraslar insan olmadan oluşmazdı; yamacın bugünkü görünümü insan elinin ürünü ✓.

Sık yapılan hata: "Eğim tarımı kolaylaştırır." seçmek. Şema tam tersini ima ediyor; eğim tarımı zorlaştırdığı için teraslama gerekiyor.

9. Sınıf Coğrafya diğer yazılılar

1. Dönem 2. Yazılı 2. Dönem 1. Yazılı 2. Dönem 2. Yazılı
Bu kâğıt gerçek bir okul sınavının kopyası değil; kendi soru havuzumuzdan, müfredat sırasına göre derlenmiş bir alıştırma yazılısıdır. Öğretmensen sınıfına özel kâğıt üretebilirsin — öğretmen kaydı.