9. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
| Amaç | Uygun harita |
|---|---|
| Bir şehrin sokaklarını göstermek | Büyük ölçekli harita |
| Bir kıtanın konumunu göstermek | ? |
Tabloda amaçlar ve uygun harita türleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda boş kalan yere ne gelir?
- A Küçük ölçekli harita
- B Büyük ölçekli harita
- C Kroki
- D Plan
- E Maket
Bir çıkarım üzerine
Bir öğrenci, iki şehrin haritada birbirine yakın çizildiğini görüp "Öyleyse aralarındaki gerçek uzaklık da azdır." demiştir.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?
- A Enlemi ölçmemek
- B Şehirleri tanımamak
- C Haritayı görmemek
- D Yönleri bilmemek
- E Ölçeği hesaba katmadan harita üzerindeki uzaklığı gerçek uzaklık saymak
| İhtiyaç | CBS ile çözüm |
|---|---|
| Yeni okul yeri seçmek | Nüfus ve ulaşım katmanlarını üst üste bindirmek |
| Sel riskli alanları belirlemek | ? |
Tabloda ihtiyaçlar ve CBS çözümleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?
- A Katmanları kapatmak
- B Nüfus katmanına bakmak
- C Yalnızca yol katmanını açmak
- D Eğim, akarsu ve yağış katmanlarını birlikte değerlendirmek
- E Ölçeği büyütmek
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre uzaktan algılamanın sağladığı en önemli üstünlük hangisidir?
- A Görüntü işlemeyi gereksizleştirmesi
- B Sahaya gitmeyi zorunlu kılması
- C Yalnızca küçük alanları görmesi
- D Geniş alanların sahaya gidilmeden ölçülebilmesi
- E Ölçüm yapamaması
| Konum türü | Nasıl belirtilir |
|---|---|
| Mutlak konum | Enlem ve boylam değerleriyle |
| Göreceli konum | ? |
Tabloda konum türleri ve belirtilme biçimleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?
- A Çevresindeki yerlere göre
- B Enlem ve boylamla
- C Yükseltisiyle
- D Nüfusuyla
- E Yüz ölçümüyle
Bir kural
Küre biçimindeki yeryüzünün düzleme aktarılmasında biçim, alan ya da açılardan biri mutlaka bozulur.
Yukarıdaki kuralın haritacılıktaki karşılığı hangisidir?
- A Ölçek bozulmayı önler
- B Bütün haritalar hatasızdır
- C Projeksiyon gereksizdir
- D Küre düzleme sorunsuz aktarılır
- E Her projeksiyonun bir bozulma payı vardır
| Dönem | Küresel ortalama sıcaklık artışı |
|---|---|
| 1880-1980 | +0,3 °C |
| 1980-2020 | +0,8 °C |
Tabloda küresel ortalama sıcaklık artışları verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?
- A Sıcaklık değişmemiştir.
- B Isınma yavaşlamıştır.
- C Isınma son dönemde daha hızlı gerçekleşmiştir.
- D İlk dönemde artış daha büyüktür.
- E Ölçüm yapılmamıştır.
| Kaynak | Türü |
|---|---|
| İstasyon sıcaklık ölçümleri | Birinci el sayısal kaynak |
| Bir haber yorumu | ? |
Tabloda kaynaklar sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda boş kalan yere ne gelir?
- A Birinci el sayısal kaynak
- B İkinci el kaynak
- C Ölçüm verisi
- D Arşiv belgesi
- E Kaynak sayılmaz
| Hareket | Sonucu |
|---|---|
| Dönme (kendi ekseni) | Gece ve gündüz |
| Dolanma (güneş çevresi) | ? |
Tabloda dünyanın hareketleri ve sonuçları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?
- A Rüzgârların esmesi
- B Gece ve gündüzün oluşması
- C Mevsimlerin oluşması
- D Yağışın artması
- E Basıncın düşmesi
| Alan | Basınç |
|---|---|
| A | 1.028 mb |
| B | 1.006 mb |
Tabloda iki alanın basınç değerleri verilmiştir. Bu alanlar arasında oluşacak rüzgârın yönü sorulmaktadır. Tabloya göre doğru yanıt hangisidir?
- A B alanından A alanına doğru
- B A alanından B alanına doğru
- C Rüzgâr oluşmaz
- D İki yöne birden
- E Belirlenemez
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre alçak basınç alanlarında beklenen hava durumu hangisidir?
- A Yükselen hava nedeniyle bulutlanma ve yağış
- B Açık ve durgun hava
- C Kar yağışının kesilmesi
- D Rüzgârın durması
- E Sıcaklığın düşmesi
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre mevsimlerin oluşmasının temel nedeni hangisidir?
- A Yalnızca dünyanın dönmesi
- B Eksen eğikliğiyle birlikte dolanma hareketi
- C Güneşin sönmesi
- D Atmosferin incelmesi
- E Denizlerin ısınması
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre iklim değişikliğinin canlılara etkisi hangisidir?
- A Türlerin yaşam alanlarının daralması ya da yer değiştirmesi
- B Türlerin etkilenmemesi
- C Yaşam alanlarının sabit kalması
- D Çeşitliliğin artması
- E İklimin canlılarla ilgisizliği
| Alan | Gece sıcaklığı |
|---|---|
| Kent merkezi | 19 °C |
| Kent çevresi kırsal | 15 °C |
Tabloda aynı gecede ölçülen sıcaklıklar verilmiştir. Bu farkı açıklayan kavram sorulmaktadır. Tabloya göre doğru yanıt hangisidir?
- A Denizellik
- B Kentsel ısı adası
- C Karasallık
- D Eksen eğikliği
- E Bağıl nem
Kartlarda bir sistemin çalışma basamakları verilmiştir. Bu basamakların işaret ettiği teknoloji hangisidir?
- A Barometre
- B Pusula
- C Coğrafi bilgi sistemleri (CBS)
- D Termometre
- E Rüzgâr gülü
| Durum | Arazideki karşılığı |
|---|---|
| İzohipsler sık geçiyor | Eğim fazladır |
| İzohipsler seyrek geçiyor | ? |
Tabloda izohips aralıkları ve arazi karşılıkları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?
- A Arazi denizdir
- B Eğim fazladır
- C Yükselti sıfırdır
- D Eğim azdır
- E Ölçek büyüktür
| Kaynak | Değerlendirme |
|---|---|
| Güncel uydu görüntüsü | Şu anki durumu gösterir |
| Elli yıllık bir topoğrafya haritası | ? |
Tabloda kaynaklar değerlendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Hangi seçenek bu boşluğa uygundur?
- A Hiçbir bilgi vermez
- B Şu anki durumu gösterir
- C Kaynak sayılmaz
- D Geçmiş durumu gösterir; değişimi ölçmek için değerlidir
- E Uydu görüntüsüyle aynıdır
| Katman | İçerdiği veri |
|---|---|
| Yol katmanı | Karayolu ve demir yolu hatları |
| Nüfus katmanı | ? |
Tabloda CBS katmanları ve içerdikleri veriler eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?
- A Bitki örtüsü
- B Yol hatları
- C Yükselti eğrileri
- D Toprak türleri
- E Yerleşim birimlerinin nüfus değerleri
| Ölçüt | Kâğıt harita | CBS |
|---|---|---|
| Güncelleme | Yeniden basım gerekir | Veri girilerek yapılır |
| Sorgulama | Elle yapılır | ? |
Tabloda iki yöntem karşılaştırılmış, bir bölüm boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl yazılmalıdır?
- A Yapılamaz
- B Elle yapılır
- C Ölçütlere göre saniyeler içinde yapılır
- D Yeniden basım gerekir
- E Ölçek gerektirir
| Merkez | Enlem |
|---|---|
| A | 38° K |
| B | 52° K |
Tabloda iki merkezin enlem değerleri verilmiştir. Bu merkezlerin güneş ışınlarını alma açısı karşılaştırılmak istenmektedir. Tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?
- A B merkezi ışınları daha dik alır.
- B A merkezi güneş ışınlarını daha dik açıyla alır.
- C İki merkez aynı açıyla alır.
- D Enlem açıyı etkilemez.
- E A merkezi kutba daha yakındır.
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Geniş alanlar küçük ölçekli haritalarda gösterilir.
- Sokaklar için ayrıntı gerekir.
- Kıta çok geniş bir alandır.
- Geniş alan küçük ölçekle gösterilir.
2. sorunun çözümü
Harita üzerindeki uzaklık ancak ölçekle çarpılarak gerçek uzaklığa çevrilir.
- Harita gerçeğin küçültülmüş biçimidir.
- Küçültme oranı ölçekle verilir.
- Ölçek hesaba katılmadan yorum yapılamaz.
3. sorunun çözümü
Sel riski eğim, akarsu ağı ve yağış katmanlarının birlikte değerlendirilmesiyle belirlenir.
- Okul yeri nüfus ve ulaşımla ilgilidir.
- Sel riski farklı katmanlar ister.
- Eğim, akarsu ve yağış birlikte bakılır.
4. sorunun çözümü
Uzaktan algılama geniş alanların sahaya gidilmeden hızla ölçülmesini sağlar.
- Görüntü uydudan alınıyor.
- İşlenerek ölçüme dönüşüyor.
- Sahaya gitmeye gerek kalmıyor.
5. sorunun çözümü
Göreceli konum bir yerin çevresindeki yerlere göre tanımlanmasıdır.
- Mutlak konum sayısal değerlerle verilir.
- Göreceli konum farklıdır.
- Çevredeki yerlere göre tanımlanır.
6. sorunun çözümü
Küresel yüzey düzleme aktarılırken bozulma kaçınılmazdır; projeksiyon hangi özelliğin korunacağını belirler.
- Yeryüzü küre biçimindedir.
- Harita düzlemdir.
- Aktarımda bir özellik bozulur.
7. sorunun çözümü
İlk dönem 100 yılda 0,3 °C, ikinci dönem 40 yılda 0,8 °C artmıştır; hız belirgin biçimde yükselmiştir.
- İlk dönem 100 yıl sürmüş ve 0,3 °C artmış.
- İkinci dönem 40 yılda 0,8 °C artmış.
- Kısa sürede daha büyük artış olmuştur.
8. sorunun çözümü
Ölçüm kayıtları birinci el; onları yorumlayan haber ikinci el kaynaktır.
- Ölçüm doğrudan bir kayıttır.
- Haber yorumu sonradan üretilir.
- Bu yüzden ikinci el kaynaktır.
9. sorunun çözümü
Dolanma hareketi eksen eğikliğiyle birlikte mevsimleri oluşturur.
- Dönme gece-gündüzü doğuruyor.
- Dolanma bir yılda tamamlanır.
- Mevsimleri bu hareket getirir.
10. sorunun çözümü
Rüzgâr yüksek basınçtan alçak basınca doğru eser; A yüksek, B alçak basınçtır.
- A alanında basınç 1.028 mb'dir.
- B alanında 1.006 mb'dir.
- Rüzgâr yüksekten alçağa eser.
11. sorunun çözümü
Alçak basınçta hava yükselir, soğur ve yoğunlaşarak bulut ile yağış oluşturur.
- Isınan hava yükselir.
- Yükselen hava soğur.
- Soğuyan nem yoğunlaşır ve yağış oluşur.
12. sorunun çözümü
Mevsimler, eksen eğikliği ile dolanma hareketinin birlikte etkisiyle oluşur.
- Eksen eğik durmaktadır.
- Dünya güneş çevresinde dolanır.
- Işınların açısı yıl içinde değişir.
13. sorunun çözümü
İklim koşulları değiştikçe türlerin yaşam alanları daralır ya da yer değiştirir.
- İklim değişiyor.
- Yaşam alanları kayıyor.
- Türler baskı altına giriyor.
14. sorunun çözümü
Yapı ve asfaltın gündüz depoladığı ısıyı gece salması kent merkezini çevresinden sıcak tutar.
- Kent merkezi 4 °C daha sıcaktır.
- Beton ve asfalt ısı depolar.
- Bu durum kentsel ısı adasıdır.
15. sorunun çözümü
Veri toplama, katmanlama, sorgulama ve haritalama CBS'nin temel basamaklarıdır.
- Kartlarda veri ve katman geçiyor.
- Sorgulama ve haritalama ekleniyor.
- Bu basamaklar CBS'ye aittir.
16. sorunun çözümü
İzohipsler seyrekleştikçe arazi daha az eğimlidir.
- Sık izohips dik yamacı gösterir.
- Seyrek izohips bunun tersidir.
- Eğim az olur.
17. sorunun çözümü
Eski haritalar güncel durumu vermez; ancak güncel görüntüyle karşılaştırılınca değişimi ölçmeye yarar.
- Uydu görüntüsü bugünü gösteriyor.
- Eski harita geçmişi gösterir.
- İkisi birlikte değişimi verir.
18. sorunun çözümü
Nüfus katmanı yerleşim birimlerinin nüfus değerlerini taşır.
- Yol katmanı ulaşım verisini taşıyor.
- Nüfus katmanı insanlarla ilgilidir.
- Yerleşimlerin nüfus değerlerini içerir.
19. sorunun çözümü
CBS'de sorgulama tanımlanan ölçütlere göre çok kısa sürede yapılır.
- Kâğıt haritada sorgulama elle yapılıyor.
- CBS veriyi sayısal tutar.
- Sorgulama saniyeler içinde sonuçlanır.
20. sorunun çözümü
Ekvatora daha yakın enlemde ışınlar daha dik gelir; 38° K, 52° K'ye göre ekvatora yakındır.
- A merkezi 38° K enlemindedir.
- B merkezi 52° K enlemindedir.
- Ekvatora yakın olan A daha dik ışın alır.