9. Sınıf Coğrafya 2. Dönem 2. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
| Bölge | Kişi başına gelir |
|---|---|
| A | 4.200 dolar |
| B | 28.500 dolar |
Tabloda iki bölgenin kişi başına gelir değerleri verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?
- A Fark önemsizdir.
- B İki bölge aynı düzeydedir.
- C A bölgesi daha zengindir.
- D Gelir farkı ölçülemez.
- E Bölgeler arasında belirgin bir gelişmişlik farkı vardır.
| Ölçüt | Yalnızca müdahaleye dayanan yönetim | Bütüncül yönetim |
|---|---|---|
| Odak | Afet sonrası | Afet öncesi ve sonrası |
| Maliyet | Yüksek onarım gideri | ? |
Tabloda iki yönetim yaklaşımı karşılaştırılmış, bir bölüm boş bırakılmıştır. Bu bölüm nasıl doldurulmalıdır?
- A Daha yüksek onarım gideri
- B Önleme yatırımıyla daha düşük toplam maliyet
- C Sıfır maliyet
- D Ölçülemez maliyet
- E Aynı maliyet
Bir çıkarım üzerine
Bir öğrenci, iki ülkenin komşu olduğunu görüp "Öyleyse ikisi de aynı bölgededir." demiştir.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?
- A Sınırı görmemek
- B Ülkeleri tanımamak
- C Haritayı okumamak
- D Komşuluğu, bölge ölçütlerinin yerine koymak
- E Bölgeyi tanımlamamak
| Kaynak | Türü |
|---|---|
| Deprem kayıt istasyonu verileri | Birinci el sayısal kaynak |
| Bir tanığın anlatımı | ? |
Tabloda kaynaklar sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda boş kalan yere ne gelir?
- A Kaynak sayılmaz
- B Sayısal ölçüm verir
- C Yaşananı gösterir ama kişisel bakış taşır
- D Tamamen nesneldir
- E Arşiv belgesidir
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre bölge kavramının planlamadaki işlevi hangisidir?
- A Farkı büyütmek
- B Kaynakları eşit dağıtmak
- C Kaynakların ihtiyaç duyulan alanlara yönlendirilmesini sağlamak
- D Ölçümü gereksizleştirmek
- E Yatırımı durdurmak
| Ülke | İhraç ettiği |
|---|---|
| A | İşlenmiş sanayi ürünü |
| B | Ham madde |
Tabloda iki ülkenin ihraç ürünleri verilmiştir. Bu ülkelerin dış ticaretten elde ettiği katma değer karşılaştırılmak istenmektedir. Tabloya göre doğru yargı hangisidir?
- A İki ülke aynı değeri elde eder.
- B B ülkesi daha yüksek katma değer elde eder.
- C A ülkesi birim üründen daha yüksek katma değer elde eder.
- D Katma değer ürün türünden bağımsızdır.
- E A ülkesi ham madde satmaktadır.
Kartlarda bu konuda işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Kartlar birbirinden bağımsızdır.
- B Tehlike insan eliyle oluşur.
- C Risk insandan bağımsızdır.
- D Yönetim tek aşamalıdır.
- E Afet zararı; doğal tehlikeyi değil, insanın maruziyeti ve hazırlığını yöneterek azaltılır.
Kartlarda bütüncül afet yönetiminin dört aşaması numaralandırılmıştır. Bu aşamaların bir döngü olarak ele alınmasının gerekçesi hangisidir?
- A Aşamaların birbirinden bağımsız olması
- B İyileştirmeden çıkarılan derslerin yeni zarar azaltma çalışmasını beslemesi
- C Yalnızca müdahalenin önemli olması
- D Hazırlığın gereksizliği
- E Sıralamanın rastgele olması
| Sınır türü | Özelliği |
|---|---|
| Siyasi sınır | Keskin ve anlaşmayla belirlenir |
| Bölge sınırı | ? |
Tabloda sınır türleri ve özellikleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?
- A Çizilemez
- B Keskin ve değişmezdir
- C Anlaşmayla belirlenir
- D Genellikle geçişlidir ve seçilen ölçüte göre değişir
- E Ölçütten bağımsızdır
Şemada bir kavramın oluşum basamakları verilmiştir. Şemaya göre riskin ortaya çıkması için gereken hangisidir?
- A Hiçbirinin bulunmaması
- B Yalnızca tehlikenin bulunması
- C Yalnızca yerleşmenin bulunması
- D Tehlikenin yanında maruz kalan varlığın da bulunması
- E Tehlikenin ortadan kalkması
Kartlarda üç ölçüt verilmiştir. Bu ölçütlerin birlikte kullanılmasının gerekçesi hangisidir?
- A Sağlığın ölçülemezliği
- B Gelirin tek başına yeterli olması
- C Eğitimin önemsizliği
- D Gelişmişliğin yalnızca gelirle ölçülememesi
- E Ölçütlerin çelişmesi
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre bölge tanımının ölçekle ilişkisi hangisidir?
- A Ölçeğin etkisizliği
- B Bölgelerin ölçekten bağımsız olması
- C Ayrıntının artması
- D Sınırların sabit kalması
- E Ölçek değiştikçe bölge sınırlarının da değişmesi
| Durum | Sonucu |
|---|---|
| Fay hattı üzerinde yerleşme yok | Maruziyet düşüktür |
| Fay hattı üzerinde yoğun yerleşme var | ? |
Tabloda maruziyet durumları karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?
- A Tehlike ortadan kalkar
- B Maruziyet düşer
- C Maruziyet ve risk yükselir
- D Risk sıfırlanır
- E Fay etkisizleşir
Bir tanım
Belirli bir ölçüte göre çevresinden ayrılan ve kendi içinde benzerlik gösteren alan.
Yukarıda tanımı verilen kavram hangisidir?
- A Bölge
- B Ülke
- C Kıta
- D Yerleşme
- E Havza
| Aşama | Yapılan iş |
|---|---|
| Zarar azaltma | Yapı denetimi, planlama |
| Müdahale | ? |
Tabloda afet yönetiminin aşamaları ve işleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?
- A Arama kurtarma ve acil yardım
- B Yapı denetimi
- C İmar planı hazırlama
- D Sigorta yapma
- E Eğitim verme
| Ölçüt | Şekilsel bölge | İşlevsel bölge |
|---|---|---|
| Merkez | Belirleyici değil | Belirleyicidir |
| Sınırın değişme nedeni | Ölçüt değişimi | ? |
Tabloda iki bölge türü karşılaştırılmış, bir bölüm boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl yazılmalıdır?
- A İklimin değişmesi
- B Ölçüt değişimi
- C Nüfusun artması
- D Yüz ölçümünün büyümesi
- E Merkezin etki alanının değişmesi
Kartlarda bir yaklaşımın çalışma alanları verilmiştir. Bu alanların ortak amacı hangisidir?
- A Ormanları azaltmak
- B Orman varlığını korumak ve toprağı ayakta tutmak
- C Toprağı taşımak
- D Yangını artırmak
- E Ağaç kesimini kolaylaştırmak
Bir konum üzerine
Üç tarafı denizlerle çevrili, boğazlara sahip ve enerji kaynaklarıyla pazarlar arasında bulunan bir ülke.
Yukarıda anlatılan konumun ülkeye kazandırdığı en belirgin özellik hangisidir?
- A Ulaşım ve enerji hatlarında geçiş rolü üstlenmesi
- B Denizden uzak kalması
- C Ticaretten uzaklaşması
- D Enerji hatlarının dışında kalması
- E Konumunun etkisizleşmesi
| Yaklaşım | Uzun vadeli sonucu |
|---|---|
| Kaynağı tüketene kadar kullanmak | Gelecek kuşaklara kaynak kalmaz |
| Yenilenme hızını aşmadan kullanmak | ? |
Tabloda kaynak kullanım yaklaşımları karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?
- A Kaynak kendini yenileyerek sürekliliğini korur
- B Kaynak hızla tükenir
- C Kullanım imkânsızlaşır
- D Kaynak yok olur
- E Yenilenme durur
| Dönem | Bölgeyi belirleyen ölçüt |
|---|---|
| Tarım ağırlıklı dönem | Toprak verimliliği |
| Sanayi ağırlıklı dönem | ? |
Tabloda dönemler ve bölge ölçütleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu tamamlayan seçenek hangisidir?
- A Bitki örtüsü
- B Toprak verimliliği
- C Yağış tutarı
- D Ham madde, enerji ve ulaşım imkânları
- E Nüfus sayısı
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
4.200 dolar ile 28.500 dolar arasındaki fark belirgin bir gelişmişlik farkını gösterir.
- Tablodaki iki değeri okuyalım: A bölgesinde kişi başına gelir 4.200 dolar, B bölgesinde 28.500 dolar.
- Farkı ölçelim: 28.500 ÷ 4.200 ≈ 6,8. Yani B bölgesindeki gelir A’nın yaklaşık yedi katı.
- Bu büyüklükte bir fark rastlantı sayılamaz; bölgeler arasında belirgin bir gelişmişlik farkına işaret eder.
- Denetleyelim: kişi başına gelir tek ölçüt değil ✓ — bu yüzden seçenek "gelişmişlik farkı vardır" diyor, kesin bir sıralama yapmıyor.
Sık yapılan hata: "A bölgesi daha zengindir." demek. Tabloya göre A bölgesinde gelir 4.200, B bölgesinde 28.500 dolar; yüksek gelirli bölge A değil B’dir.
2. sorunun çözümü
Önceden yapılan önleme yatırımı, afet sonrası onarım giderini düşürerek toplam maliyeti azaltır.
- Tablonun kurgusu şu: solda ölçüt, ortada yalnız müdahaleye dayanan yönetim, sağda bütüncül yönetim.
- Odak satırından okuyalım: biri yalnız afet sonrasına, öteki hem öncesine hem sonrasına bakıyor.
- Maliyet satırında müdahale odaklı yönetim için "yüksek onarım gideri" yazıyor. Bütüncül yönetim afetten önce önlem aldığı için yıkım daha az olur; önleme yatırımı yapılsa bile toplam maliyet düşer.
- Denetleyelim: seçenek "sıfır maliyet" demiyor ✓ — önlem de para istiyor, ama onarımdan ucuza geliyor.
Sık yapılan hata: "Daha yüksek onarım gideri" demek. Bu, TABLODA müdahale odaklı yönetim için zaten yazılmış; bütüncül yönetimde önleme yatırımı sayesinde toplam maliyet düşer.
3. sorunun çözümü
Bölge belirli bir ölçüte göre tanımlanır; komşuluk tek başına aynı bölgede olmayı gerektirmez.
- Öğrencinin akıl yürütmesini ayıralım. Gözlem: iki ülke komşu. Sonuç: ikisi de aynı bölgede.
- Komşuluk yalnızca konumla ilgilidir; sınırların bitişik olması demektir. Bölge ise seçilen bir ölçüte göre çizilir.
- İki komşu ülke iklim, ekonomi ya da kültür bakımından tümüyle farklı olabilir; o zaman aynı bölgeye girmezler. Hata, komşuluğu bölge ölçütlerinin yerine koymaktır.
- Denetleyelim: aynı ölçüte göre uzak iki ülke aynı bölgeye girebilir ✓ — bölgeyi belirleyen komşuluk değil, ölçüt.
Sık yapılan hata: "Haritayı okumamak" demek. Öğrenci haritayı OKUMUŞ ve komşuluğu doğru saptamış; hatası okumaması değil, komşuluğu bölge ölçütü yerine koymasıdır.
4. sorunun çözümü
Tanık anlatımı yaşananı aktarır; ancak kişinin bakışını ve hatırlama payını taşır.
- Tablonun kurgusu şu: solda kaynak, sağda türü ve değerlendirmesi.
- Dolu satır: deprem kayıt istasyonu verileri → birinci el sayısal kaynak. Cihaz ölçer, yorum katmaz; aynı olay her istasyonda aynı biçimde kaydedilir.
- Tanık anlatımı da birinci elden bir kaynaktır, kişi olayı yaşamıştır. Ama insan belleği seçicidir; korku ve zaman anlatıyı biçimlendirir. Yaşananı gösterir ama kişisel bakış taşır.
- Denetleyelim: iki kaynak birbirini tamamlıyor ✓ — biri şiddeti, öteki insanların ne yaşadığını veriyor.
Sık yapılan hata: "Tamamen nesneldir" demek. Tanık anlatımı hatırlama ve bakış açısı payı TAŞIR; nesnel ölçüm veren kaynak üst satırdaki istasyon verileridir.
5. sorunun çözümü
Bölgesel ölçüm, kaynakların geri kalan alanlara yönlendirilmesini mümkün kılar.
- Şemadaki üç basamağı okuyalım: bölgesel gelir farkı ölçülür → yatırım geri kalan bölgeye yönlendirilir → fark daralır.
- Birinci basamak bölge kavramının işlevini gösteriyor: ülke tek bir bütün olarak ele alınsaydı içerideki fark görünmezdi. Bölgelere ayırmak farkı ölçülebilir kılıyor.
- İkinci basamakta bu ölçüme göre karar veriliyor. Bölge kavramının planlamadaki işlevi, kaynakların ihtiyaç duyulan alanlara yönlendirilmesini sağlamaktır.
- Denetleyelim: seçenek "eşit dağıtmak" demiyor ✓ — kaynak eşit değil, ihtiyaca göre dağıtılıyor.
Sık yapılan hata: "Kaynakları eşit dağıtmak" demek. Şemada yatırım GERİ KALAN bölgeye yönlendiriliyor, yani eşit değil ihtiyaca göre; eşit dağıtım mevcut farkı daraltmazdı.
6. sorunun çözümü
İşlenmiş ürün, üzerine eklenen emek ve teknoloji nedeniyle daha yüksek katma değer taşır.
- Tablodaki iki ülkeyi karşılaştıralım. A ülkesi işlenmiş sanayi ürünü, B ülkesi ham madde ihraç ediyor.
- Katma değerin ne olduğunu düşünelim: ham maddenin üzerine eklenen emek, teknoloji ve tasarımın ürüne kattığı değer.
- B ülkesi ürünü olduğu gibi satıyor, bu ekleme yapılmıyor. A ülkesi ise işleyip satıyor. Öyleyse A ülkesi birim üründen daha yüksek katma değer elde eder.
- Denetleyelim: aynı pamuk ham olarak ve kumaş olarak satıldığında fiyat farkı büyük ✓ — bu fark katma değerin kendisi.
Sık yapılan hata: "B ülkesi daha yüksek katma değer elde eder." demek. B ülkesi HAM MADDE satıyor, yani üzerine hiçbir işleme eklenmemiş; yüksek katma değer işlenmiş ürün satan A ülkesindedir.
7. sorunun çözümü
Tehlike doğaldır ve önlenemez; azaltılabilen şey insanın maruziyeti ve hazırlığıdır.
- Üç kartı okuyalım: tehlike doğaldır, risk insanla büyür, yönetim döngüseldir.
- Birinci kart neyi yönetemeyeceğimizi söylüyor: fay hattını kaldıramayız, yağışı durduramayız.
- İkinci kart nerede müdahale edebileceğimizi gösteriyor: risk insanın nerede ve nasıl yaşadığıyla büyüyor. Üçüncü kart da yöntemi veriyor. En kapsayıcı sonuç, afet zararının maruziyet ve hazırlık yönetilerek azaltılabileceğidir.
- Denetleyelim: üç kart ünitenin denklemini tamamlıyor ✓ — tehlike + maruziyet = risk; müdahale edilebilen taraf ikincisi.
Sık yapılan hata: "Tehlike insan eliyle oluşur." demek. Birinci kart tehlikenin DOĞAL olduğunu söylüyor; insan payı tehlikeyi yaratmakta değil, ona maruz kalmayı artırmaktadır.
8. sorunun çözümü
İyileştirme aşamasında öğrenilenler, yeni dönemin zarar azaltma çalışmasına girdi olur.
- Dört aşamayı sırayla okuyalım: zarar azaltma → hazırlık → müdahale → iyileştirme.
- Düz bir çizgi olsaydı süreç iyileştirmeyle biterdi. Ama iyileştirme sırasında bir şey daha üretiliyor: neyin işe yaramadığı bilgisi.
- Hangi yapılar yıkıldı, hangi plan tutmadı, uyarı nerede gecikti? Bu dersler bir sonraki dönemin zarar azaltma çalışmasını besler. Döngüsel ele almanın gerekçesi budur.
- Denetleyelim: ders çıkarılmazsa aynı afet aynı zararı yeniden verir ✓ — döngüyü anlamlı kılan da bu.
Sık yapılan hata: "Aşamaların birbirinden bağımsız olması" demek. Aşamalar bağımsız olsaydı DÖNGÜ kurulmazdı; onları döngüye çeviren şey iyileştirmeden çıkan derslerin başa dönmesidir.
9. sorunun çözümü
Bölge sınırları çoğunlukla geçiş kuşağı biçimindedir ve ölçüt değişince yeri değişir.
- Tablonun kurgusu şu: solda sınır türü, sağda özelliği.
- Dolu satır: siyasi sınır → keskin ve anlaşmayla belirlenir. Bir noktada bir ülke biter, öteki başlar; ara bölge yoktur.
- Bölge sınırı böyle değildir. Nemli bölgeden kurak bölgeye geçerken belirli bir çizgi yoktur; arada bir geçiş kuşağı bulunur. Üstelik ölçüt değişirse (yağış yerine sıcaklık) sınır da başka yere kayar.
- Denetleyelim: siyasi sınır haritada tek çizgi, bölge sınırı ise kalın bir kuşak olarak gösterilir ✓.
Sık yapılan hata: "Keskin ve değişmezdir" demek. Bu, ÜST SATIRDAKİ siyasi sınırın özelliğidir; bölge sınırı ise geçişlidir ve seçilen ölçüte göre yer değiştirir.
10. sorunun çözümü
Issız bir alandaki tehlike risk doğurmaz; risk için maruz kalan varlığın da bulunması gerekir.
- Şemadaki üç basamağı okuyalım: tehlike vardır → maruz kalan insan ve yapı bulunur → risk ortaya çıkar.
- Birinci basamak tek başına yeterli olsaydı ikinci basamağa gerek kalmazdı. Şema iki koşulu birlikte istiyor.
- Nedenini düşünelim: okyanus ortasındaki bir deprem kimseye zarar vermez. Zarar için orada zarar görecek bir şey bulunmalı. Risk, tehlike ile maruziyetin birleşiminden doğar.
- Denetleyelim: aynı denklem ünitenin tezini de veriyor ✓ — tehlike yönetilemez ama maruziyet yönetilebilir.
Sık yapılan hata: "Yalnızca tehlikenin bulunması" demek. Şema İKİ basamağı da istiyor; ıssız bir alandaki tehlike zarar görecek kimse olmadığı için risk doğurmaz.
11. sorunun çözümü
Gelişmişlik gelirin yanında eğitim ve sağlık ölçütleriyle birlikte değerlendirilir.
- Üç kartı okuyalım: okullaşma oranı, ortalama yaşam süresi, kişi başına gelir.
- Her biri farklı bir alanı ölçüyor: eğitim, sağlık ve ekonomi.
- Üçü birlikte kullanılıyorsa, hiçbirinin tek başına yeterli sayılmadığı anlaşılır. Gerekçe, gelişmişliğin yalnızca gelirle ölçülememesidir.
- Denetleyelim: geliri yüksek ama okullaşması düşük bir ülke düşünelim ✓ — tek ölçütle bakmak bu farkı gizlerdi.
Sık yapılan hata: "Gelirin tek başına yeterli olması" demek. Gelir yeterli olsaydı öteki iki ölçüte gerek kalmazdı; kartlarda ÜÇ ölçütün birlikte sayılması tam bunun tersini gösteriyor.
12. sorunun çözümü
Aynı alan, ölçek değiştikçe farklı bölgeler içinde ele alınabilir.
- Şemadaki üç basamağı okuyalım: ölçek küçültülür → ayrıntı azalır → daha büyük bölgeler tanımlanır.
- Küçük ölçekli haritada geniş alanlar az ayrıntıyla gösterilir; küçük farklar görünmez olur ve komşu alanlar tek bir bölge sayılır.
- Ölçek büyütülünce ise ayrıntı artar ve aynı alan birkaç ayrı bölgeye ayrılabilir. Öyleyse bölge sınırları ölçekle birlikte değişir.
- Denetleyelim: bir il ülke ölçeğinde tek bir bölge içinde, il ölçeğinde birkaç bölgeye bölünmüş görünebilir ✓.
Sık yapılan hata: "Bölgelerin ölçekten bağımsız olması" demek. Şema tam TERSİNİ gösteriyor: ölçek küçüldükçe ayrıntı azalıyor ve daha büyük bölgeler tanımlanıyor.
13. sorunun çözümü
Aynı tehlike karşısında insan ve yapı sayısı arttıkça maruziyet ve risk yükselir.
- Tablodaki iki durumu karşılaştıralım. Fay hattı her ikisinde de aynı yerde; tehlike değişmiyor.
- Değişen tek şey üzerindeki yerleşme. Dolu satır: yerleşme yoksa maruziyet düşük.
- Yoğun yerleşme olduğunda tehlikeye açık insan ve yapı sayısı artar. Maruziyet yükselir, risk de onunla birlikte yükselir.
- Denetleyelim: fayın kendisi değişmedi ✓ — değişen tek şey insanın orada olup olmaması.
Sık yapılan hata: "Tehlike ortadan kalkar" demek. Fay hattı yerleşmeden ETKİLENMEZ; tehlike ikisinde de aynıdır, değişen şey maruziyet ve risktir.
14. sorunun çözümü
Belirli bir ölçüte göre çevresinden ayrılan ve kendi içinde benzerlik gösteren alan bölgedir.
- Tanımdaki iki ögeyi ayıralım. Birincisi bir ÖLÇÜT var: alan bu ölçüte göre çevresinden ayrılıyor.
- İkincisi alan kendi içinde benzerlik gösteriyor; yani içerideki her yer o ölçüt bakımından birbirine benziyor.
- İki ögeyi birlikte taşıyan kavram bölgedir.
- Denetleyelim: ülke SİYASİ bir birimdir ve sınırı anlaşmayla çizilir ✓ — bölge ise seçilen ölçüte göre tanımlanır.
Sık yapılan hata: Ülke demek. Ülke sınırları ANLAŞMAYLA çizilen siyasi bir birimdir; bölge ise seçilen bir ölçüte göre tanımlanır ve ölçüt değişince sınırı da değişir.
15. sorunun çözümü
Müdahale aşaması, olayın hemen ardından arama kurtarma ve acil yardımı kapsar.
- Tablonun kurgusu şu: solda afet yönetiminin aşaması, sağda o aşamada yapılan iş. Aşamaları zamana göre ayıralım.
- Dolu satır: zarar azaltma → yapı denetimi, planlama. Bunlar afetten ÖNCE yapılır; amaç zararın baştan küçük olması.
- Müdahale ise afetin hemen ARDINDAKİ aşamadır. Öncelik canları kurtarmak ve acil ihtiyaçları karşılamaktır: arama kurtarma ve acil yardım.
- Denetleyelim: sigorta ve eğitim de afetten önce yapılır ✓ — müdahale aşamasına ait değiller.
Sık yapılan hata: "Yapı denetimi" demek. Yapı denetimi, ÜST SATIRDA zarar azaltma aşaması için zaten yazılmış ve afetten ÖNCE yapılır; müdahale aşaması arama kurtarma ve acil yardımı kapsar.
16. sorunun çözümü
İşlevsel bölgenin sınırı, merkezin etki alanı büyüyüp küçüldükçe değişir.
- Tablonun kurgusu şu: solda ölçüt, ortada şekilsel bölge, sağda işlevsel bölge.
- Merkez satırından başlayalım: şekilsel bölgede merkez belirleyici değil, işlevsel bölgede belirleyici. Yani işlevsel bölgeyi kuran şey merkezin kendisi.
- Sınırın değişme nedeni satırında şekilsel bölge için "ölçüt değişimi" yazıyor. İşlevsel bölgede sınırı belirleyen merkez olduğuna göre, sınır da merkezin etki alanı değiştikçe değişir.
- Denetleyelim: havalimanı büyüyüp daha çok yere hizmet verirse bölge genişler ✓ — ölçüt aynı kaldığı hâlde sınır kayıyor.
Sık yapılan hata: "Ölçüt değişimi" demek. Bu, TABLODA şekilsel bölge için zaten yazılmış; işlevsel bölgede sınırı değiştiren şey merkezin etki alanıdır.
17. sorunun çözümü
Ağaçlandırma, yangınla mücadele ve erozyon kontrolü orman ve toprak varlığını korumayı amaçlar.
- Üç kartı okuyalım: ağaçlandırma, yangınla mücadele, erozyon kontrolü.
- Ağaçlandırma orman varlığını artırır, yangınla mücadele var olanı korur.
- Erozyon kontrolü ise toprağın taşınmasını önler; toprak gitmezse bitki örtüsü de tutunur. Üçünün ortak amacı orman varlığını korumak ve toprağı ayakta tutmaktır.
- Denetleyelim: bitki örtüsü aynı zamanda heyelan ve sel riskini de azaltıyor ✓ — koruma afet yönetiminin parçası.
Sık yapılan hata: "Toprağı taşımak" demek. Erozyon kontrolünün amacı toprağı taşımak değil, TAŞINMASINI ÖNLEMEKTİR; üç çalışma da koruma yönünde.
18. sorunun çözümü
Boğazlara sahip olmak ve kaynak bölgeleriyle pazarlar arasında bulunmak geçiş rolü kazandırır.
- Anlatılan konumun üç ögesini ayıralım: üç tarafı denizlerle çevrili, boğazlara sahip, enerji kaynaklarıyla pazarlar arasında.
- Boğazlar deniz ulaşımında zorunlu geçiş noktalarıdır; oradan geçmeden iki deniz arasında ulaşım yapılamaz.
- Kaynak-pazar arasındaki konum ise kara ve boru hatları için aynı işlevi görür. İkisi birlikte ülkeye ulaşım ve enerji hatlarında geçiş rolü kazandırır.
- Denetleyelim: geçiş rolü hem ekonomik hem siyasi ağırlık üretir ✓ — konumun en belirgin karşılığı bu.
Sık yapılan hata: "Denizden uzak kalması" demek. Soruda ülkenin ÜÇ TARAFININ denizlerle çevrili olduğu ve boğazlara sahip olduğu söyleniyor; denizden uzaklık bu tanıma aykırı.
19. sorunun çözümü
Yenilenme hızını aşmayan kullanım, kaynağın kendini yenileyerek sürekliliğini korumasını sağlar.
- Tablonun kurgusu şu: solda kaynak kullanım yaklaşımı, sağda uzun vadeli sonucu.
- Dolu satır: kaynağı tüketene kadar kullanmak → gelecek kuşaklara kaynak kalmaz. Burada kullanım hızı, yenilenme hızını aşıyor.
- İkinci yaklaşımda kullanım yenilenme hızının altında tutuluyor. Kaynak harcandığı kadarını yerine koyabildiği için sürekliliğini korur.
- Denetleyelim: bu, sürdürülebilirliğin tanımı ✓ — bugünü karşılarken geleceğin imkânını tüketmemek.
Sık yapılan hata: "Kaynak hızla tükenir" demek. Bu, ÜST SATIRDA tüketene kadar kullanmanın sonucu olarak zaten yazılmış; yenilenme hızını aşmayan kullanımda kaynak tükenmez, sürer.
20. sorunun çözümü
Sanayi ağırlıklı dönemde bölgeyi ham madde, enerji ve ulaşım imkânları belirler.
- Tablonun kurgusu şu: solda dönem, sağda o dönemde bölgeyi belirleyen ölçüt.
- Dolu satır: tarım ağırlıklı dönem → toprak verimliliği. Üretim toprağa bağlı olduğu için bölgeyi de toprak belirliyor.
- Sanayi ağırlıklı dönemde üretimin girdileri değişir: ham madde, enerji ve ürünü pazara ulaştıracak ulaşım. Bölgeyi artık bu imkânlar belirler.
- Denetleyelim: sanayi bölgeleri liman ve maden çevrelerinde kurulmuş ✓ — üç girdinin buluştuğu yerler.
Sık yapılan hata: "Toprak verimliliği" demek. Bu, ÜST SATIRDA tarım ağırlıklı dönem için zaten yazılmış; sanayi döneminde belirleyici olan ham madde, enerji ve ulaşım imkânlarıdır.