9. Sınıf Coğrafya 2. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Kartlarda yerleşmelerin kurulduğu yerlerin ortak özellikleri verilmiştir. Bu özelliklerin gösterdiği hangisidir?
- A Arazinin etkisiz olması
- B Yalnızca suyun belirleyici olması
- C Yerleşme yeri seçiminde doğal ve beşerî etkenlerin birlikte rol oynaması
- D Yolların önemsizliği
- E Seçimin rastgele yapılması
| Kaynak | Türü |
|---|---|
| Nüfus sayımı sonuçları | Birinci el sayısal kaynak |
| Bir gazete köşe yazısı | ? |
Tabloda kaynaklar sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda boş kalan yere ne gelir?
- A Ölçüm verisi
- B Birinci el sayısal kaynak
- C Arşiv belgesi
- D İkinci el kaynak
- E Kaynak sayılmaz
| Yıl | Kentli nüfus oranı |
|---|---|
| 1950 | %25 |
| 1985 | %53 |
| 2020 | %93 |
Tabloda kentli nüfus oranındaki değişim verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?
- A Değişim ölçülemez.
- B Kentli oran azalmıştır.
- C Oran sabit kalmıştır.
- D Kırsal nüfus artmıştır.
- E Nüfusun ağırlığı kırdan kente kaymıştır.
| Ülke | Ortanca yaş |
|---|---|
| A | 19 |
| B | 44 |
Tabloda iki ülkenin ortanca yaş değerleri verilmiştir. Bu değerlerin gösterdiği nüfus yapısı sorulmaktadır. Tabloya göre doğru yargı hangisidir?
- A Ortanca yaş nüfus yapısını göstermez.
- B B ülkesinin nüfusu daha gençtir.
- C İki ülkenin yapısı aynıdır.
- D A ülkesinin nüfusu daha gençtir.
- E A ülkesinde yaşlı nüfus fazladır.
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre hızlı göçün kentlerde doğurduğu sorun hangisidir?
- A Nüfusun azalması
- B Konut fazlası oluşması
- C Altyapının nüfus artışına yetişememesi
- D Talebin düşmesi
- E Göçün durması
| Ürün | Uygun taşıma biçimi |
|---|---|
| Kesme çiçek | Havayolu |
| Kömür | ? |
Tabloda ürünler ve taşıma biçimleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu tamamlayan seçenek hangisidir?
- A Bisiklet
- B Havayolu
- C Motosiklet
- D Demir yolu ya da deniz yolu
- E Yaya taşıma
| Ölçüt | Ham madde satan ülke | İşleyip satan ülke |
|---|---|---|
| Katma değer | Düşük | Yüksek |
| İstihdam | Sınırlı | ? |
Tabloda iki ülke modeli karşılaştırılmış, bir bölüm boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl yazılmalıdır?
- A Değişmez
- B Sınırlı
- C Sıfır
- D Ölçülemez
- E Daha geniş
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre sanayi kuruluş yeri seçiminde gözetilen ölçüt hangisidir?
- A Ham maddeye yakınlıkla taşıma maliyetini düşürmek
- B Ham maddeden uzaklaşmak
- C Maliyeti artırmak
- D Taşımayı uzatmak
- E Fabrikayı kapatmak
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre ulaşımın ekonomik faaliyetlere etkisi hangisidir?
- A Ürünü bozması
- B Pazarı daraltması
- C Maliyeti artırması
- D Üretimi durdurması
- E Pazar alanını genişletmesi
Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemada anlatılan zincirin adı hangisidir?
- A Üretim, dağıtım ve tüketim
- B Yalnızca üretim
- C Yalnızca tüketim
- D Nüfus hareketi
- E Göç süreci
Kartlarda turizmi çeken üç unsur verilmiştir. Bu unsurların ortak yönü hangisidir?
- A Turizmle ilgisiz olmaları
- B Hepsinin doğal olması
- C Hepsinin insan yapımı olması
- D Her birinin belirli bir turizm türünü besleyen coğrafi kaynak olması
- E Yalnızca yazın kullanılmaları
Kartlarda bu konuda işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Kartlar birbirinden bağımsızdır.
- B Nüfus her yere eşit dağılır.
- C Nüfus yapısı değişmez.
- D Politikanın nüfusla ilgisi yoktur.
- E Nüfus; dengesiz dağılan, zamanla yapı değiştiren ve politikayla yönlendirilen bir olgudur.
| Ürün | İstediği koşul |
|---|---|
| Çay | Bol yağış, ılıman kış |
| Pamuk | ? |
Tabloda ürünler ve istedikleri koşullar eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?
- A Karlı iklim
- B Bol yağışlı kış
- C Serin ve nemli yaz
- D Sıcak ve sulanabilir yaz
- E Yağışsız kış
| Ülke | Tarımın istihdamdaki payı |
|---|---|
| A | %52 |
| B | %3 |
Tabloda iki ülkede tarımın istihdamdaki payı verilmiştir. Bu değerlerin gösterdiği gelişmişlik durumu sorulmaktadır. Tabloya göre doğru yargı hangisidir?
- A İki ülke aynı yapıdadır.
- B A ülkesinde sanayi daha gelişmiştir.
- C B ülkesinde sanayi ve hizmet sektörleri daha gelişmiştir.
- D Tarım payı gelişmişlikle ilgisizdir.
- E B ülkesi tarım ülkesidir.
Bir karar üzerine
Bir sanayi kuruluşu, çok sayıda nitelikli teknisyen bulabildiği bir şehirde kurulmayı tercih etmiştir.
Yukarıdaki kararda belirleyici olan üretim faktörü hangisidir?
- A İklim
- B Ham madde
- C İş gücü
- D Toprak
- E Su kaynağı
| Sektör | İstihdam payı |
|---|---|
| Tarım | %17 |
| Sanayi | %27 |
| Hizmet | %56 |
Tabloda bir ülkenin sektörel istihdam payları verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?
- A Paylar eşittir.
- B Tarım en büyük sektördür.
- C Sanayi çalışanların yarısını kapsar.
- D Hizmet sektörü en küçüktür.
- E Çalışanların yarıdan fazlası hizmet sektöründedir.
Bir çıkarım üzerine
Bir öğrenci, bir ülkenin çok maden çıkardığını görüp "Öyleyse o ülke zengindir." demiştir.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?
- A Üretimi ölçmemek
- B Madeni saymamak
- C Ülkeyi tanımamak
- D Ham madde varlığını tek başına gelirle eşitlemek
- E Haritayı okumamak
| Ülke | Nüfus | Yüz ölçümü (km²) |
|---|---|---|
| A | 8 milyon | 40.000 |
| B | 8 milyon | 200.000 |
Tabloda iki ülkenin nüfus ve yüz ölçümü değerleri verilmiştir. Nüfus yoğunluğu daha yüksek olan ülke sorulmaktadır. Tabloya göre doğru yanıt hangisidir?
- A A ülkesi
- B B ülkesi
- C İkisi eşittir
- D Belirlenemez
- E Yoğunluk hesaplanamaz
Şemada demografik dönüşümün bir aşaması verilmiştir. Şemaya göre nüfus artış hızının yükselmesinin nedeni hangisidir?
- A Ortanca yaşın artması
- B Doğum oranının düşmesi
- C İki oranın da yükselmesi
- D Göçün durması
- E Ölüm oranının doğum oranından önce düşmesi
| Nüfus sorunu | İzlenecek politika |
|---|---|
| Nüfus artış hızının çok yüksek olması | Artışı yavaşlatıcı politika |
| Yaşlı nüfus payının hızla artması | ? |
Tabloda nüfus sorunları ve politikalar eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?
- A Sanayiyi durdurucu politika
- B Artışı yavaşlatıcı politika
- C Göçü yasaklayıcı politika
- D Doğumu destekleyici politika
- E Kentleşmeyi engelleyici politika
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Yerleşme yeri seçiminde doğal ve beşerî etkenler birlikte rol oynar.
- Üç kartı okuyalım: su kaynağına yakınlık, düz arazi, yol kavşağı.
- İlk ikisi doğada hazır bulunan özelliklerdir; su da düzlük de insan yapımı değildir.
- Yol kavşağı ise insan eliyle oluşur. Kartlar birlikte, yer seçiminin ne yalnız doğaya ne yalnız insana bağlı olduğunu, ikisinin birlikte belirlediğini gösterir.
- Denetleyelim: tek bir etken yeterli olsaydı üç kart verilmezdi ✓ — kartların çeşitliliği sonucu zaten işaret ediyor.
Sık yapılan hata: "Yalnızca suyun belirleyici olması" demek. Kartlarda suyun yanında düz arazi ve yol kavşağı da var; yer seçimini tek bir etken değil, doğal ve beşerî etkenler birlikte belirliyor.
2. sorunun çözümü
Sayım sonuçları birinci el, onu yorumlayan köşe yazısı ikinci el kaynaktır.
- Tablonun kurgusu şu: solda kaynak, sağda türü.
- Dolu satır: nüfus sayımı sonuçları → birinci el sayısal kaynak. Sayım verinin doğrudan kendisidir; kimsenin yorumundan geçmemiştir.
- Bir gazete köşe yazısı ise bu verileri okuyup değerlendirir. Arada bir yazarın seçimi ve yorumu vardır; bu yüzden ikinci el kaynaktır.
- Denetleyelim: köşe yazısı yararsız değil ✓ — yalnızca kaynak sıralamasında ikinci sırada.
Sık yapılan hata: "Birinci el sayısal kaynak" demek. Bu, ÜST SATIRDA sayım sonuçları için zaten yazılmış; köşe yazısı veriyi yorumladığı için ikinci el kaynaktır.
3. sorunun çözümü
%25’ten %93’e çıkan kentli oranı, nüfus ağırlığının kırdan kente kaydığını gösterir.
- Tablodaki üç değeri sırayla okuyalım: 1950’de %25, 1985’te %53, 2020’de %93.
- Değişimin yönü tek: kentli oranı sürekli artıyor. 1985’te yarıyı geçmiş, yani ülke o tarihte kentli çoğunluğa ulaşmış.
- Kentli oranı arttıkça kırsal oranı azalır. Tablonun gösterdiği en uygun çıkarım, nüfus ağırlığının kırdan kente kaymasıdır.
- Denetleyelim: iki oranın toplamı %100 ✓ — 2020’de kırsal pay yalnızca %7.
Sık yapılan hata: "Kırsal nüfus artmıştır." demek. Kentli ORANI %93’e çıktığına göre kırsal pay %7’ye inmiştir; tablo kırsal payın azaldığını gösteriyor.
4. sorunun çözümü
Ortanca yaş küçüldükçe nüfusun genç kesimi ağırlık kazanır; A ülkesi daha gençtir.
- Ortanca yaşın ne olduğunu anımsayalım: nüfusu iki eşit parçaya bölen yaş. Nüfusun yarısı bu değerin altında, yarısı üstündedir.
- A ülkesinde bu değer 19. Demek ki nüfusun yarısı 19 yaşından küçük.
- B ülkesinde ise 44; orada nüfusun yarısı 44 yaşın üstünde. Küçük değer daha genç bir nüfus yapısını gösterir, öyleyse A ülkesinin nüfusu daha gençtir.
- Denetleyelim: ortanca yaş nüfusun SAYISINI değil yapısını anlatıyor ✓ — hangi ülkenin kalabalık olduğunu söylemiyor.
Sık yapılan hata: "B ülkesinin nüfusu daha gençtir." demek. B’de ortanca yaş 44, yani nüfusun yarısı 44 yaşın ÜSTÜNDE; genç olan, ortanca yaşı 19 olan A ülkesidir.
5. sorunun çözümü
Göç hızı konut ve altyapı arzını aştığında plansız yerleşim alanları büyür.
- Şemadaki basamakları okuyalım: kırdan kente göç hızlanır → konut ve altyapı talebi artar → plansız yerleşim alanları büyür.
- Sorunun kaynağı talebin artması değil, artışın HIZI. Yol, su, kanalizasyon ve konut yapımı zaman ister; göç ise kısa sürede yığılır.
- Arz bu hıza yetişemeyince insanlar altyapısı hazır olmayan alanlara yerleşir. Doğan sorun, altyapının nüfus artışına yetişememesidir.
- Denetleyelim: aynı sayıda insan uzun bir zamana yayılsaydı sorun doğmayabilirdi ✓ — belirleyici olan hız.
Sık yapılan hata: "Konut fazlası oluşması" demek. Şema konut TALEBİNİN arttığını söylüyor; hızlı göçte konut fazlası değil, konut açığı oluşur.
6. sorunun çözümü
Kömür için uygun taşıma biçimi demir yolu ya da deniz yoludur; ağır, hacimli ve bozulmayan yük ucuz yoldan taşınır.
- Dolu satır: kesme çiçek → havayolu. Çiçek çabuk bozulur ve hafiftir; hız pahalılığa değer.
- Kömür ise tam tersi özelliktedir: çok ağır ve hacimlidir, bozulmaz. Hız değil, düşük birim maliyet önemlidir.
- Ağır ve büyük hacimli yükü en ucuza taşıyan türler deniz yolu ve demir yoludur; kömür bu yollarla taşınır.
- Denetleyelim: kömürün ocaktan santrale uzun katarlarla, denizaşırı ise dökme yük gemileriyle taşınması bu seçimi doğrular ✓.
Sık yapılan hata: "Havayolu" seçmek. Havayolu kesme çiçek gibi hafif, değerli ve çabuk bozulan ürünler içindir; ağır ve ucuz kömürü uçakla taşımanın maliyeti kömürün değerini aşar.
7. sorunun çözümü
İşleyip satan ülkede istihdam daha geniştir; ham maddenin işlenmesi yeni üretim ve hizmet basamakları ekler.
- Tablodaki ilk ölçüt: katma değer. Ham madde satan ülkede düşük, işleyip satan ülkede yüksek.
- İkinci ölçüt: istihdam. Ham madde satan ülkede sınırlı; iş yalnız çıkarma ve taşımayla sınırlıdır.
- İşleyen ülkede ise fabrika, paketleme, pazarlama ve satış gibi yeni basamaklar eklenir. Her basamak yeni çalışan ister; istihdam genişler.
- Denetleyelim: tablo iki modeli karşıt yönlerde karşılaştırıyor; "sınırlı"nın karşısına "daha geniş" gelir ✓.
Sık yapılan hata: "Sınırlı" seçmek. Bu, tablonun ham madde satan ülke sütunundaki değerdir; işleyen ülkede basamak sayısı arttığı için istihdam sınırlı kalmaz.
8. sorunun çözümü
Sanayi kuruluş yeri seçiminde gözetilen ölçüt, ham maddeye yakınlıkla taşıma maliyetini düşürmektir.
- Birinci basamak: fabrika ham madde kaynağına yakın kurulur.
- İkinci basamak: taşıma kısalır. Ham maddenin fabrikaya getirildiği yol kısalmıştır.
- Üçüncü basamak: maliyet düşer. Özellikle ağır, hacimli ya da çabuk bozulan ham maddede taşıma giderinin azalması toplam maliyeti düşürür.
- Denetleyelim: şeker fabrikalarının şeker pancarı tarlalarına, çimento fabrikalarının kalker ocaklarına yakın kurulması bu ölçüte uyar ✓.
Sık yapılan hata: "Taşımayı uzatmak" seçmek. Şemanın ikinci basamağı taşımanın kısaldığını söylüyor; ham maddeye yakın kurulmanın amacı taşımayı uzatmak değil kısaltmaktır.
9. sorunun çözümü
Ulaşımın ekonomik faaliyetlere etkisi pazar alanını genişletmesidir; taşıma maliyeti düşünce ürün daha uzak pazarlara ulaşır.
- Birinci basamak: ulaşım ağı gelişir. Yeni yol, demir yolu ya da liman yapılıyor.
- İkinci basamak: taşıma maliyeti düşer. Ürünü bir yerden ötekine götürmek ucuzluyor.
- Üçüncü basamak: ürün daha uzak pazarlara ulaşır. Ürünün satılabildiği alan, yani pazar alanı büyüyor.
- Denetleyelim: taşıma pahalı olsaydı ürün yalnız yakın çevrede satılabilirdi; ucuz taşıma alanı genişletir ✓.
Sık yapılan hata: "Pazarı daraltması" seçmek. Şemanın son basamağı ürünün daha uzak pazarlara ulaştığını söylüyor; bu, pazarın daralması değil genişlemesidir.
10. sorunun çözümü
Şemadaki zincir üretim, dağıtım ve tüketimdir; ham madde işlenir, pazara taşınır ve tüketiciye ulaşır.
- Birinci basamak: ham madde işlenir → ürün ortaya çıkıyor, bu üretimdir.
- İkinci basamak: ürün pazara taşınır → ürün üretildiği yerden satılacağı yere gidiyor, bu dağıtımdır.
- Üçüncü basamak: tüketiciye ulaşır → ürün kullanılıyor, bu tüketimdir. Üç basamak birbirine bağlı tek bir zincir oluşturuyor.
- Denetleyelim: fındık bahçede toplanıp fabrikada işlenir, kamyonla markete gider ve evde tüketilir; aynı üç basamak ✓.
Sık yapılan hata: "Yalnızca üretim" seçmek. Üretim şemanın yalnız ilk basamağıdır; taşıma ve tüketiciye ulaşma basamakları da zincirin parçasıdır.
11. sorunun çözümü
Deniz ve kumsal, tarihî yapılar ve kayak merkezlerinin ortak yönü, her birinin belirli bir turizm türünü besleyen coğrafi kaynak olmasıdır.
- Deniz ve kumsal → deniz-kum-güneş turizmini besler; doğal bir kaynaktır.
- Tarihî yapılar → kültür turizmini besler; insan yapımı bir kaynaktır.
- Kayak merkezleri → kış turizmini besler; kar örtüsü ve eğimli dağ yamacı doğal, tesis ise insan yapımıdır. Üçü farklı türde ama her biri bir turizm türünün kaynağı.
- Denetleyelim: kaynakların bir kısmı doğal, bir kısmı insan yapımı; ortak yön kökenleri değil, turizmi beslemeleridir ✓.
Sık yapılan hata: "Hepsinin doğal olması" seçmek. Deniz ve kar doğaldır ama tarihî yapılar insan eseridir; ortak yön kaynağın doğal olması değil, turizm türünü beslemesidir.
12. sorunun çözümü
Kartlar dağılışı, yapı değişimini ve politikayı tek bir sonuçta birleştirir.
- Üç kartı okuyalım: nüfus dengesiz dağılır, yapı zamanla değişir, politika buna göre kurulur.
- Birinci kart nüfusun mekândaki durumunu veriyor: her yere eşit dağılmaz, doğal ve beşerî etkenlere göre yığılır.
- İkinci kart zamandaki değişimi ekliyor; doğum, ölüm ve yaşam süresi değiştikçe yaş yapısı da değişir. Üçüncü kart ise sonucu getiriyor: politika bu iki gerçeği hesaba katarak kurulur.
- Denetleyelim: politika kartı ötekilere dayanıyor ✓ — dağılışı ve yapıyı bilmeden politika kurulamaz.
Sık yapılan hata: "Nüfus her yere eşit dağılır." demek. Birinci kart tam TERSİNİ söylüyor: nüfus dengesiz dağılır; eşit dağılsaydı yoğunluk farklarından söz edilemezdi.
13. sorunun çözümü
Pamuk sıcak ve sulanabilir bir yaz ister; yetişme döneminde yüksek sıcaklık ve bol su gerekir.
- Dolu satır: çay → bol yağış, ılıman kış. Ürünlerin yetişme koşulu sorulmuş.
- Pamuk yaz döneminde yetişen bir sıcaklık bitkisidir; uzun ve sıcak bir yaz ister.
- Yaz aylarında yağış az olduğu için pamuğun su ihtiyacı sulamayla karşılanır; bu yüzden sulanabilir ovalarda yetiştirilir.
- Denetleyelim: Türkiye’de pamuğun Çukurova, Harran ve Söke ovalarında yoğunlaşması sıcak ve sulanabilir yaz koşuluna uyar ✓.
Sık yapılan hata: "Serin ve nemli yaz" seçmek. Serin yaz, çay ya da bazı yem bitkileri için uygundur; pamuk ise sıcaklık ister, serin yazda olgunlaşamaz.
14. sorunun çözümü
B ülkesinde sanayi ve hizmet sektörleri daha gelişmiştir; tarımın istihdamdaki payı yalnız %3’tür.
- A ülkesi: çalışanların %52’si tarımda. Yarıdan fazlası tarımla geçiniyor.
- B ülkesi: tarımın payı %3. Geriye kalan %97’lik istihdam sanayi ve hizmet sektörlerindedir.
- Tarımda makineleşme arttıkça daha az kişiyle daha çok ürün alınır; açıkta kalan iş gücü sanayi ve hizmete geçer. Tarım payının düşük olması genellikle gelişmişliğin göstergesidir.
- Denetleyelim: B’nin %3’lük tarım payı onu tarım ülkesi değil, sanayi ve hizmet ağırlıklı bir ülke yapar ✓.
Sık yapılan hata: "A ülkesinde sanayi daha gelişmiştir." seçmek. A’da çalışanların yarıdan fazlası tarımda; sanayi ve hizmete kalan pay B’dekinden çok azdır.
15. sorunun çözümü
Kararda belirleyici olan üretim faktörü iş gücüdür; kuruluş nitelikli teknisyen bulabildiği şehri seçmiştir.
- Kararın gerekçesi: şehirde çok sayıda nitelikli teknisyen var.
- Teknisyen, üretimde emeğini ve bilgisini kullanan çalışandır; yani iş gücünün bir parçasıdır.
- Kuruluş ham maddeye, suya ya da iklime göre değil, çalışan bulabileceği yere göre yer seçmiştir. Belirleyici faktör iş gücüdür.
- Denetleyelim: ileri teknoloji sanayisinin üniversite ve teknik okul çevresinde yoğunlaşması bu mantığa dayanır ✓.
Sık yapılan hata: "Ham madde" seçmek. Sanayi kuruluş yerinde en çok akla gelen etken budur; ama kararda ham maddeden hiç söz edilmiyor, gerekçe yalnız teknisyen sayısıdır.
16. sorunun çözümü
Tabloya göre çalışanların yarıdan fazlası (%56) hizmet sektöründedir.
- Payları okuyalım: tarım %17, sanayi %27, hizmet %56.
- Toplamı denetleyelim: $17 + 27 + 56 = 100$. Tablo eksiksiz.
- Yarı %50 demektir; %56 > %50 olduğu için hizmet sektörü tek başına çalışanların yarısından fazlasını kapsar.
- Denetleyelim: tarım (%17) en küçük, sanayi (%27) ikinci, hizmet (%56) en büyük sektör; yargı veriye uyuyor ✓.
Sık yapılan hata: "Sanayi çalışanların yarısını kapsar." seçmek. Sanayinin payı %27’dir, yarının (%50) çok altında kalır; yarıyı aşan tek sektör hizmettir.
17. sorunun çözümü
Çıkarımdaki hata, ham madde varlığını tek başına gelirle eşitlemektir.
- Veri: ülke çok maden çıkarıyor. Bu bir ham madde üretimidir.
- Varılan yargı: ülke zengindir. Kişi ham maddeyi doğrudan zenginliğe eşitliyor.
- Oysa madenin getireceği gelir; onu işleyecek sanayiye, teknolojiye, sermayeye ve pazara bağlıdır. İşlenmeden düşük fiyatla satılan maden ülkeye sınırlı gelir bırakır.
- Denetleyelim: zengin maden yataklarına sahip olup düşük gelirli kalan ülkeler de vardır; tek başına ham madde zenginliği garanti etmez ✓.
Sık yapılan hata: "Üretimi ölçmemek" seçmek. Kişi üretimin çok olduğunu doğru görmüş; hata ölçümde değil, çok üretimi doğrudan zenginlik saymakta.
18. sorunun çözümü
Nüfus yoğunluğu nüfusun yüz ölçümüne bölünmesiyle bulunur; A’da 200, B’de 40 kişi/km²’dir.
- Yoğunluk bir orandır: nüfus ÷ yüz ölçümü. İki ülkenin nüfusu aynı olduğuna göre karşılaştırmayı paydadaki alan belirleyecek.
- A için hesaplayalım: 8.000.000 ÷ 40.000 = 200 kişi/km².
- B için: 8.000.000 ÷ 200.000 = 40 kişi/km². Yoğunluğu yüksek olan A ülkesidir.
- Denetleyelim: B’nin alanı A’nın beş katı, yoğunluğu da beşte biri ✓ — oran tutuyor.
Sık yapılan hata: "B ülkesi" demek. B’nin nüfusu A ile AYNI ama alanı beş kat geniş; aynı nüfus daha geniş alana yayıldığı için yoğunluğu düşüktür.
19. sorunun çözümü
Ölüm oranının doğum oranından önce düşmesi nüfus artış hızını yükseltir.
- Şemadaki basamakları okuyalım: doğum ve ölüm oranı başlangıçta ikisi de yüksek → ölüm oranı önce düşer → nüfus artış hızı yükselir.
- Nüfus artışını belirleyen şey iki oran arasındaki FARKTIR. İki oran da yüksekken fark küçüktür ve artış yavaş kalır.
- Sağlık koşulları düzeldiğinde önce ölüm oranı düşer; doğum oranı ise alışkanlıklar nedeniyle bir süre yüksek kalır. Fark açıldığı için artış hızlanır.
- Denetleyelim: doğum oranı da düşünce fark yeniden kapanıyor ✓ — dönüşümün sonraki aşaması.
Sık yapılan hata: "İki oranın da yükselmesi" demek. Şema ölüm oranının DÜŞTÜĞÜNÜ söylüyor; artış hızını yükselten şey de iki oran arasındaki farkın açılmasıdır.
20. sorunun çözümü
Yaşlanan nüfusta çalışma çağındaki kesimi korumak için doğumu destekleyici politika izlenir.
- Tablonun kurgusu şu: solda nüfus sorunu, sağda izlenecek politika. Politika her zaman sorunun ters yönünde çalışır.
- Dolu satır: artış hızı çok yüksek → artışı yavaşlatıcı politika. Fazla olan azaltılıyor.
- Yaşlı nüfus payının hızla artması bunun tersi bir sorundur: alttan gelen genç kuşak yetersizdir. Çözüm de ters yönde olmalı; doğumu destekleyici politika izlenir.
- Denetleyelim: amaç ileride çalışma çağındaki nüfusu ayakta tutmak ✓ — bugün doğan çocuk yarının iş gücü.
Sık yapılan hata: "Artışı yavaşlatıcı politika" demek. Bu, ÜST SATIRDA yüksek artış sorunu için zaten yazılmış; yaşlanan bir nüfusta artışı yavaşlatmak sorunu derinleştirirdi.