s

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 2. Dönem 1. Yazılı

20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında

Yazdır / PDF kaydet Word indir

Kapsanan konular

Dilin Zenginliği
1

Bir yerel gazete haberinden

Kentimizdeki halk kütüphanesine geçen yıl 12 bin kişi üye olmuştu; bu yıl üye sayısı 18 bine çıktı. Yani kütüphaneye ilgi yarı yarıya arttı.

Kutudaki parçada yazar ilginin arttığı düşüncesini neye dayandırarak anlatmıştır?

  1. A Tanık gösterme
  2. B Tanımlama
  3. C Sayısal verilerden yararlanma
  4. D Benzetme
  5. E Örneklendirme
2

Bir öyküden

Kız, aynaya bakıp kendi kendine söylendi: "Yarın o sahneye çıkacağım. Titremeyecek elim, unutmayacağım tek bir cümleyi bile. Kaç aydır çalışıyorum, bunu hak ettim."

Kutudaki parçada kahraman karşısında dinleyen biri olmadan konuşmaktadır. Buna göre parçada öne çıkan anlatım tekniği hangisidir?

  1. A Monolog (kişinin kendi kendine konuşması)
  2. B Diyalog
  3. C Geriye dönüş
  4. D Özetleme
  5. E Tanık gösterme
3

Bir öğrenci, okul panosuna asılacak toplantı duyurusu için beş farklı cümle yazmıştır. Duyuruda süsten uzak, yalın bir anlatım istendiğine göre panoya hangi cümle asılmalıdır?

  1. A Toplantı yarın saat dokuzda okul kütüphanesinde yapılacaktır.
  2. B Yarının altın şafağında, bilgi hazinesinin kutsal kapısında buluşacağız.
  3. C Zamanın büyülü kanatlarında, kitapların fısıltılı yuvasında toplanacağız.
  4. D Güneşin ilk ışıklarıyla sararan sabahta, sayfaların kokusu arasında bir araya geleceğiz.
  5. E Sözcüklerin sessiz sarayında, dokuz çanının yankısıyla buluşacağız.
4

— Bu kitabı sen mi önerdin? — Evet, sonunu merak edip bir gecede bitirdim. — Ben de başladım ama ilk bölüm biraz ağır geldi. — Sabret, üçüncü bölümden sonra bırakamayacaksın.

Kutudaki metin parçası hangi anlatım tekniğiyle kurulmuştur?

  1. A Geriye dönüş
  2. B Monolog
  3. C Diyalog
  4. D Özetleme
  5. E Betimleme
5

Bir dil bilgisi yazısından

Türkçe, eklerle yeni sözcükler türetmeye çok elverişli bir dildir. Örneğin "göz" sözcüğünden gözlük, gözlükçü, gözcü, gözlem ve gözlemci gibi pek çok sözcük türetilmiştir.

Kutudaki parçada birinci cümlede bir yargı ileri sürülmüş, ikinci cümlede bu yargı desteklenmiştir. Destekleme hangi yolla yapılmıştır?

  1. A Tanımlama
  2. B Tanık gösterme
  3. C Benzetme
  4. D Sayısal verilerden yararlanma
  5. E Örneklendirme
6

Akıcılık, cümlelerin söyleyişi zorlaştıran ses tekrarları olmadan kolayca okunabilmesidir. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde akıcılık en çok zayıflamıştır?

  1. A Kitabı bitirince sana getiririm.
  2. B Şu şişedeki şeker şurubunu şimdi şuraya şırıngayla şıp şıp damlat.
  3. C Yağmur dinince bahçeye çıktık.
  4. D Yeni gelen öğretmenimiz çok güler yüzlü.
  5. E Akşam yemeğinden sonra birlikte ders çalıştık.
7

Bir hikâyeden

Ali, istasyonun soğuk bankında treni beklerken elindeki eski fotoğrafa baktı. Yıllar önce dedesiyle bu istasyona ilk geldiği günü hatırladı: dedesi ona simit almış, trenlerin nereye gittiğini tek tek anlatmıştı. Anons duyulunca Ali fotoğrafı cebine koyup ayağa kalktı.

Kutudaki parçada olayların zaman sırası bir noktada kesintiye uğramaktadır. Parçanın kurgusunda yararlanılan teknik hangisidir?

  1. A Monolog
  2. B Diyalog
  3. C Geriye dönüş
  4. D Bilinç akışı
  5. E Mektup tekniği
8

Bir makaleden

Okuma alışkanlığı erken yaşta kazanılır. Nitekim bir eğitim bilimci, yıllarca süren gözlemlerine dayanarak çocukluğunda kitapla tanışan bireylerin yetişkinlikte de düzenli okur olduğunu belirtir.

Kutudaki parçada yazar, ileri sürdüğü düşünceyi güçlendirmek için bir yola başvurmuştur. Bu yol aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A Örneklendirme
  2. B Benzetme
  3. C Tanımlama
  4. D Karşılaştırma
  5. E Tanık gösterme
9

Bir öğrenci, düşünceyi geliştirme yollarına birer örnek cümle bulup yanına yolun adını yazmıştır. Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

  1. A "Kitap, zihnin penceresi gibidir." → Tanımlama
  2. B "Kasabamızda geçen yıl 4, bu yıl 7 kütüphane vardı." → Sayısal verilerden yararlanma
  3. C "Kediler bağımsızdır; köpekler ise sahibine daha bağlıdır." → Karşılaştırma
  4. D "Bir dil bilimcinin belirttiği gibi, sözcükler kültürün taşıyıcısıdır." → Tanık gösterme
  5. E "Örneğin serçe, karga ve güvercin kentlerde sık görülen kuşlardır." → Örneklendirme
10

Bir deneme yarışmasının jürisi metinleri özgünlük ölçütüne göre değerlendiriyor. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bu ölçüte en uygun olanıdır?

  1. A Kitaplar insanın en iyi dostudur.
  2. B Bir kitabı kapattığımda, sayfaların arasında unuttuğum bir sesin beni geri çağırdığını duyarım.
  3. C Okumak insanı geliştirir.
  4. D Bilgi güçtür.
  5. E Kitap okumak çok faydalıdır.
11

İki yazar aynı konuyu, bir kış sabahını anlatmıştır; biri kısa ve yalın cümleler, öteki uzun ve imgeli cümleler kurmuştur. Yazarın konuyu ele alış, sözcük seçme ve cümle kurma biçiminden doğan bu kendine özgü tarza ne ad verilir?

  1. A Tema
  2. B Üslup
  3. C Olay örgüsü
  4. D Bakış açısı
  5. E Ana düşünce
12

(I) Kasabamızın pazarı her cumartesi kurulur. (II) Sabahın erken saatlerinde tezgâhlar açılır. (III) Pazar yalnızca pazar günleri kurulduğu için cumartesi alışveriş yapılamaz. (IV) Öğleye doğru kalabalık artar. (V) Akşamüstü satıcılar tezgâhlarını toplar.

Kutudaki metinde cümleler numaralandırılmıştır. Numaralanmış cümlelerden hangisi metnin tutarlılığını bozmaktadır?

  1. A I
  2. B II
  3. C III
  4. D IV
  5. E V
13

Bir gazetede şu cümle yer almaktadır: "Haber, olayı olduğu gibi aktarır ve kişisel yorum taşımaz; köşe yazısı ise yazarın olaya bakışını, yorumunu ve önerisini öne çıkarır." Bu cümlede düşünceyi geliştirme yollarından hangisi kullanılmıştır?

  1. A Karşılaştırma
  2. B Tanık gösterme
  3. C Sayısal verilerden yararlanma
  4. D Tanımlama
  5. E Benzetme
14

Ansiklopedi maddeleri, ders kitapları ve bilimsel yazılar öğretici metinlere örnektir. Aşağıdakilerden hangisi öğretici metinlerin ortak özelliklerinden biri değildir?

  1. A Bilgi vermeyi amaçlaması
  2. B Dilin göndergesel işlevde kullanılması
  3. C Anlatımın açık ve anlaşılır olması
  4. D Kurmaca olaylara ve imgelere dayanması
  5. E Konunun nesnel bir yaklaşımla ele alınabilmesi
15

Duru bir anlatımda gereksiz sözcük bulunmaz. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde aynı anlamı taşıyan iki sözcük bir arada kullanıldığı için duruluk bozulmuştur?

  1. A Otobüs durağa zamanında geldi.
  2. B Kütüphane yarın açılacak.
  3. C Öğretmen soruyu tahtaya yazdı.
  4. D Geri iade edilen ürünler depoya taşındı.
  5. E Bahçedeki ağaçlar çiçek açtı.
16

Bir ansiklopedi maddesinden

Rüzgâr enerjisi, hareket hâlindeki havanın taşıdığı gücün türbinler aracılığıyla elektriğe dönüştürülmesiyle elde edilen yenilenebilir bir enerji türüdür.

Kutudaki cümle bir kavramı açıklamaktadır. Bu cümlede düşünceyi geliştirme yollarından hangisi kullanılmıştır?

  1. A Tanık gösterme
  2. B Tanımlama
  3. C Sayısal verilerden yararlanma
  4. D Karşılaştırma
  5. E Benzetme
17

Bir dergiden

Genç yazarın ilk romanı, kurgusunun sağlamlığıyla dikkat çekiyor. Ancak karakterlerin konuşmaları birbirine çok benziyor; okur, kimin konuştuğunu çoğu zaman ancak adından anlayabiliyor. Yine de bu ilk deneme, yazarın sonraki kitaplarını merakla beklememize yetecek güçte.

Kutudaki parçada bir eserin olumlu ve olumsuz yönleri gerekçeleriyle değerlendirilmektedir. Bu özellik parçanın hangi türe ait olduğunu gösterir?

  1. A Anı
  2. B Gezi yazısı
  3. C Biyografi
  4. D Fabl
  5. E Eleştiri (tenkit)
18
Bir görüşükanıtlamayıamaçlarBilgi vebelgeleredayanırCiddi ve nesnelbir dilkullanır

Kartlarda bir öğretici metin türünün temel özellikleri verilmiştir. Bu özellikler aşağıdaki türlerden hangisine aittir?

  1. A Deneme
  2. B Sohbet
  3. C Fıkra (köşe yazısı)
  4. D Makale
  5. E Anı
19
Metinİfade
IKiraz ağacı, gülgiller familyasından, ilkbaharda beyaz çiçek açan bir meyve ağacıdır.
IIKiraz ağacı, beyaz gelinliğini giyip nisan sabahına çıktı.

Tabloda aynı varlığı konu edinen iki ifade verilmiştir. Bu iki ifade dilin kullanımı bakımından karşılaştırıldığında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  1. A İkisi de öğretici metindir.
  2. B I. ifadede kişileştirme vardır.
  3. C II. ifadenin amacı bilgi vermektir.
  4. D İkisinde de dil göndergesel işlevdedir.
  5. E I. ifadede dil göndergesel, II. ifadede sanatsal (şiirsel) işlevde kullanılmıştır.
20

Bir sağlık dergisinde şu cümle geçmektedir: "Beyin bir kas gibidir; çalıştırıldıkça güçlenir, ihmal edildikçe zayıflar." Bu cümlede düşünceyi geliştirme yollarından hangisine başvurulmuştur?

  1. A Tanımlama
  2. B Sayısal verilerden yararlanma
  3. C Tanık gösterme
  4. D Benzetme
  5. E Karşılaştırma
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. C 2. A 3. A 4. C 5. E 6. B 7. C 8. E 9. A 10. B 11. B 12. C 13. A 14. D 15. D 16. B 17. E 18. D 19. E 20. D
1. sorunun çözümü

Yazar artışı üye sayılarıyla (12 bin → 18 bin) kanıtlıyor: sayısal verilerden yararlanma.

  1. Ne soruluyor: "ilgi arttı" yargısının dayanağı.
  2. Parçada iki sayı var: geçen yıl 12 bin, bu yıl 18 bin üye.
  3. Artış 6 bindir; 6, 12'nin yarısı olduğundan "yarı yarıya arttı" yargısı sayılardan çıkarılıyor.
  4. Denetleme: sayılar çıkarılırsa yargının kanıtı kalmıyor; dayanak verilerdir.
  5. Sık yapılan hata: Örneklendirme demek. Sayı her zaman örnek değildir; burada sayılar bir durumu ölçerek kanıtlıyor.
2. sorunun çözümü

Kahraman karşısında kimse olmadan kendi kendine konuşuyor ("kendi kendine söylendi"): monolog.

  1. Ne soruluyor: konuşmanın biçimine dayanan anlatım tekniği.
  2. Konuşan tek kişi var ve karşısında cevap veren biri yok.
  3. Kişinin kendine yönelttiği konuşma monologdur.
  4. Denetleme: diyalog için en az iki konuşan ve karşılıklı sözler gerekir; parçada tek ses var.
  5. Sık yapılan hata: Diyalog demek. Tırnak içinde konuşma bulunması diyalog için yetmez; konuşmanın karşılıklı olması gerekir.
3. sorunun çözümü

Yalın anlatım sanatlı söyleyişten ve süsten uzaktır; duyuruda gereken bilgi (zaman, yer) doğrudan verilmelidir.

  1. Ne soruluyor: süsten uzak, bilgiyi doğrudan veren cümle.
  2. Duyurunun amacı bilgi vermektir: ne, ne zaman, nerede.
  3. Birinci cümle üç bilgiyi de düz bir dille veriyor; ötekiler benzetme ve kişileştirmelerle süslenmiş.
  4. Denetleme: süslü cümlelerin hiçbirinde saat ve yer açıkça anlaşılmıyor ("bilgi hazinesinin kapısı" neresi?).
  5. Sık yapılan hata: son seçeneği seçmek, çünkü saat bilgisi ima ediliyor. "Dokuz çanının yankısı" süslü bir söyleyiştir ve yeri hiç söylemez.
4. sorunun çözümü

Parça iki kişinin karşılıklı konuşmasından oluşuyor; her satır bir öncekine cevap veriyor: diyalog.

  1. Ne soruluyor: parçanın kurulduğu teknik.
  2. Satırlar konuşma çizgisiyle (—) başlıyor ve sırayla iki farklı kişiye ait.
  3. Soru-cevap düzeni var: "sen mi önerdin?" → "Evet…". Karşılıklı konuşma diyalogdur.
  4. Denetleme: anlatıcı araya girmiyor, olay konuşmalarla ilerliyor ✓.
  5. Sık yapılan hata: Monolog demek. Monologda tek kişi konuşur; burada sözler birbirine cevap veriyor.
5. sorunun çözümü

Türkçenin türetmeye elverişli olduğu yargısı, "göz" kökünden türeyen somut sözcüklerle gösteriliyor: örneklendirme.

  1. Ne soruluyor: ikinci cümlenin birinciyi destekleme yolu.
  2. Birinci cümle genel bir yargı: Türkçe türetmeye elverişlidir.
  3. İkinci cümle "Örneğin" diye başlıyor ve somut sözcükler sıralıyor: gözlük, gözlükçü, gözcü, gözlem, gözlemci.
  4. Denetleme: soyut yargı somut örneklerle anlaşılır hâle geliyor; bu örneklendirmenin işlevidir.
  5. Sık yapılan hata: Sayısal verilerden yararlanma demek. "Pek çok" bir miktar bildirir ama sayısal veri değildir; kanıt sayı değil, örnek sözcüklerdir.
6. sorunun çözümü

Arka arkaya gelen "ş" sesleri cümlenin söylenişini zorlaştırıyor; akıcılık bozulmuş.

  1. Ne soruluyor: okunuşu en çok zorlaşan cümle.
  2. Cümleler sesli okunur; tekrar eden sesler aranır.
  3. İkinci cümlede neredeyse her sözcük "ş" ile başlıyor; dil sürçer, okuma yavaşlar.
  4. Denetleme: öteki cümlelerde ses yığılması yok; rahatça okunuyor.
  5. Sık yapılan hata: akıcılığı cümle uzunluğuyla karıştırmak. "Akşam yemeğinden sonra birlikte ders çalıştık." uzun ama rahat okunur; ölçüt uzunluk değil söyleyiş kolaylığıdır.
7. sorunun çözümü

Anlatı şimdiki zamandan (istasyonda bekleme) geçmişe (dedesiyle ilk gelişi) döner, sonra yine şimdiye gelir: geriye dönüş.

  1. Ne soruluyor: zaman akışını bozan anlatım tekniği.
  2. Birinci cümle şimdiki olay: Ali tren bekliyor.
  3. İkinci cümle yıllar öncesine gidiyor ("hatırladı", "almış", "anlatmıştı"); üçüncü cümle yeniden şimdiye dönüyor.
  4. Denetleme: geçmiş bölüm çıkarılsa olay akışı bozulmaz; geriye dönüş, olayın arasına eklenen bir hatırlamadır.
  5. Sık yapılan hata: Bilinç akışı demek. Bilinç akışında düşünceler düzensiz ve kesintisiz akar; burada tek, düzenli bir hatırlama var.
8. sorunun çözümü

Yazar kendi görüşünü, alanında uzman bir kişinin (eğitim bilimci) görüşüne dayandırıyor: tanık gösterme.

  1. Ne soruluyor: düşünceyi destekleyen yolun adı.
  2. İlk cümle yazarın görüşü: okuma alışkanlığı erken yaşta kazanılır.
  3. İkinci cümlede bu görüş bir uzmanın söylediğiyle destekleniyor; "Nitekim … belirtir" yapısı bunu gösteriyor.
  4. Denetleme: başkasının görüşüne başvurulmasa parça yalnız bir iddia olarak kalırdı; destek bir otoriteden geliyor.
  5. Sık yapılan hata: Örneklendirme demek. Örneklendirmede somut örnek verilir ("örneğin şu kişi…"); burada bir uzmanın görüşü aktarılıyor.
9. sorunun çözümü

"Kitap, zihnin penceresi gibidir." cümlesinde "gibi" edatıyla bir benzetme yapılmıştır; tanımlama değildir.

  1. Ne soruluyor: yolu yanlış adlandırılmış cümle.
  2. Her cümlenin işareti aranır: sayı → sayısal veri; "ise" ile iki şeyin farkı → karşılaştırma; uzman görüşü → tanık gösterme; "örneğin" → örneklendirme.
  3. Birinci cümlede kitap pencereye benzetiliyor; kavramın ne olduğu açıklanmıyor. Doğru ad benzetmedir.
  4. Denetleme: tanımlama olsaydı "Kitap, … basılı ve ciltli yayındır." gibi kavramı açıklayan bir yapı gerekirdi.
  5. Sık yapılan hata: karşılaştırma eşleştirmesini yanlış sanmak. Kediler ile köpeklerin farkı "ise" ile nesnel olarak veriliyor; bu doğru bir karşılaştırmadır.
10. sorunun çözümü

Özgünlük, düşünceyi herkesin söylediği kalıplarla değil yazara özgü bir bakış ve söyleyişle anlatmaktır; ikinci cümle bu niteliği taşıyor.

  1. Ne soruluyor: kalıplaşmış olmayan, yazara özgü söyleyiş.
  2. Birinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci cümleler sıkça tekrarlanan hazır yargılar.
  3. İkinci cümle okuma deneyimini kişisel ve yeni bir imgeyle ("unuttuğum bir sesin beni geri çağırması") anlatıyor.
  4. Denetleme: ikinci cümle başka bir metinde karşılaşılacak hazır bir söz değil; okurda yeni bir çağrışım uyandırıyor.
  5. Sık yapılan hata: "Bilgi güçtür." demek. Kısa ve etkili olması özgün olduğu anlamına gelmez; çok bilinen bir özlü sözdür.
11. sorunun çözümü

Aynı konuyu farklı kılan şey yazarın dili kullanma biçimidir; buna üslup (biçem) denir.

  1. Ne soruluyor: konu aynıyken iki metni farklı kılan kavram.
  2. Konu ortak (bir kış sabahı); fark sözcük seçiminde ve cümle yapısında.
  3. Yazarın dili kullanma biçiminden doğan kendine özgü tarz üsluptur.
  4. Denetleme: iki metnin teması da (kış sabahı) aynı olduğundan fark temadan gelemez.
  5. Sık yapılan hata: Bakış açısı demek. Bakış açısı olayı kimin gözünden anlattığımızla ilgilidir; cümle uzunluğu ve imge kullanımı üslubun konusudur.
12. sorunun çözümü

I. cümle pazarın cumartesi kurulduğunu söylüyor; III. cümle bunun tersini iddia ediyor. Çelişki tutarlılığı bozar.

  1. Ne soruluyor: metindeki öteki cümlelerle çelişen cümle.
  2. Metnin ana bilgisi I. cümlede: pazar her cumartesi kurulur. II, IV ve V bu günün akışını sabah-öğle-akşam sırasıyla anlatıyor.
  3. III. cümle "pazar günleri kurulduğu için cumartesi alışveriş yapılamaz" diyerek I. cümleyle çelişiyor.
  4. Denetleme: III çıkarıldığında metin çelişkisiz ve zaman sırası düzgün kalıyor.
  5. Sık yapılan hata: I demek. I. cümle metnin geri kalanıyla uyumludur; çelişkiyi sonradan gelen III yaratır.
13. sorunun çözümü

İki metin türü (haber ve köşe yazısı) yan yana konup aralarındaki fark gösteriliyor: karşılaştırma.

  1. Ne soruluyor: cümledeki düşünceyi geliştirme yolu.
  2. Cümlede iki varlık var: haber ve köşe yazısı.
  3. "… ise" bağlayıcısıyla ikisinin yorum bakımından farkı ortaya konuyor; bu karşılaştırmadır.
  4. Denetleme: tek bir kavram açıklansaydı tanımlama olurdu; burada iki şeyin farkı veriliyor.
  5. Sık yapılan hata: Benzetme demek. Benzetmede iki şey arasında ortak nitelik aranır; karşılaştırmada benzerlik ya da fark nesnel olarak gösterilir.
14. sorunun çözümü

Kurmaca olaylar ve imgeler edebî (sanatsal) metinlerin özelliğidir; öğretici metin gerçek bilgiyi açık bir dille aktarır.

  1. Ne soruluyor: öğretici metinlerde bulunMAYAN özellik.
  2. Öğretici metin okura bilgi vermek ister; dil göndergesel işlevdedir ve anlatım açıktır.
  3. Kurmaca (hayal ürünü) olaylar ve imgeler roman, hikâye ve şiire özgüdür.
  4. Denetleme: ansiklopedi maddesi hayalî bir olay anlatsaydı bilgi verme amacını yitirirdi.
  5. Sık yapılan hata: "Dilin göndergesel işlevde kullanılması" demek. Göndergesel işlev tam da bilgi aktarmak demektir; öğretici metnin temel özelliğidir.
15. sorunun çözümü

"İade" zaten geri vermek demektir; "geri iade" söyleyişinde "geri" sözcüğü gereksizdir.

  1. Ne soruluyor: gereksiz sözcük yüzünden duruluğu bozulmuş cümle.
  2. Her cümlede bir sözcük çıkarılınca anlam değişiyor mu diye bakılır.
  3. "Geri iade edilen" ifadesinden "geri" çıkarılınca anlam aynı kalıyor: "İade edilen ürünler depoya taşındı."
  4. Denetleme: öteki cümlelerde çıkarılabilecek sözcük yok; "zamanında", "yarın", "tahtaya" anlama bilgi katıyor.
  5. Sık yapılan hata: "Otobüs durağa zamanında geldi." demek. "Zamanında" gereksiz değildir; otobüsün gecikmediği bilgisini verir.
16. sorunun çözümü

Cümle "rüzgâr enerjisi nedir?" sorusuna cevap veriyor ve "… türüdür" yapısıyla kavramın ne olduğunu söylüyor: tanımlama.

  1. Ne soruluyor: cümlenin düşünceyi hangi yolla geliştirdiği.
  2. Cümlenin öznesi bir kavram (rüzgâr enerjisi), yüklemi ise "… bir enerji türüdür".
  3. "Bu nedir?" sorusuna verilen ve kavramın sınırlarını çizen cevap tanımlamadır.
  4. Denetleme: cümlede sayı, alıntı, iki şeyin kıyası ya da "gibi" yok; öteki yolların hiçbirinin işareti bulunmuyor.
  5. Sık yapılan hata: Benzetme demek. Benzetmede kavram başka bir şeye benzetilir ("… gibidir"); burada kavramın kendisi açıklanıyor.
17. sorunun çözümü

Bir eseri güçlü (kurgu) ve zayıf (karakter dili) yönleriyle, gerekçe göstererek değerlendiren yazı eleştiridir.

  1. Ne soruluyor: bir eseri değerlendiren metnin türü.
  2. Parçada olumlu yön (sağlam kurgu) ve olumsuz yön (birbirine benzeyen konuşmalar) var.
  3. Olumsuz yön gerekçelendiriliyor: "okur, kimin konuştuğunu ancak adından anlayabiliyor". Gerekçeli değerlendirme eleştirinin temelidir.
  4. Denetleme: parçada yazarın kendi yaşamı, bir gezi ya da hayvan kahramanlar yok; öteki türlerin işareti bulunmuyor.
  5. Sık yapılan hata: Biyografi demek. Parçada yazarın yaşamı değil, eseri anlatılıyor.
18. sorunun çözümü

Bir düşünceyi bilgi ve belgelerle kanıtlamaya çalışan, ciddi ve nesnel dilli öğretici tür makaledir.

  1. Ne soruluyor: üç özelliği birlikte taşıyan tür.
  2. Kanıtlama amacı ve belgeye dayanma, türü kişisel yazılardan ayırıyor.
  3. Ciddi ve nesnel dil de sohbet ve fıkranın samimi üslubundan farklıdır. Üçü birlikte makaleyi gösterir.
  4. Denetleme: denemede yazar düşüncesini kanıtlamaya çalışmaz, kişisel görüşünü rahatça söyler; bu kart 1 ile uyuşmaz.
  5. Sık yapılan hata: Deneme demek. Deneme de düşünce yazısıdır ama öznel ve kanıt kaygısı taşımaz.
19. sorunun çözümü

I. ifade ağacı bilimsel olarak tanıtıyor (göndergesel işlev); II. ifade ağacı gelin gibi gösteren bir kişileştirmeyle estetik etki yaratıyor (sanatsal işlev).

  1. Ne soruluyor: iki ifadedeki dil işlevlerinin farkı.
  2. I: familya, çiçeklenme zamanı ve meyve ağacı olduğu bilgisi; amaç bilgi vermek.
  3. II: ağaç gelinlik giyip sabaha "çıkıyor"; insana özgü davranış yükleniyor (kişileştirme), amaç güzel söylemek.
  4. Denetleme: II. ifadeden bilimsel bir bilgi öğrenilemiyor; I. ifadede ise mecaz yok.
  5. Sık yapılan hata: "I. ifadede kişileştirme vardır" demek. Kişileştirme II. ifadededir; I. ifade tamamen gerçek anlamlıdır.
20. sorunun çözümü

Beyin, "gibi" edatıyla kasa benzetiliyor ve ortak nitelik (çalıştıkça güçlenme) üzerinden açıklanıyor: benzetme.

  1. Ne soruluyor: cümledeki düşünceyi geliştirme yolu.
  2. "Beyin bir kas gibidir" yapısında benzeyen (beyin), benzetilen (kas) ve benzetme edatı (gibi) var.
  3. Benzerlik ortak nitelikle açıklanıyor: çalıştırıldıkça güçlenme, ihmal edildikçe zayıflama.
  4. Denetleme: beyin ile kasın farkları sıralanmıyor; yalnız ortak yön vurgulanıyor.
  5. Sık yapılan hata: Karşılaştırma demek. Karşılaştırmada iki şey benzerlik ve farklarıyla nesnel biçimde incelenir; burada anlatımı somutlaştıran bir benzetme var.

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı diğer yazılılar

1. Dönem 1. Yazılı 1. Dönem 2. Yazılı 2. Dönem 2. Yazılı
Bu kâğıt gerçek bir okul sınavının kopyası değil; kendi soru havuzumuzdan, müfredat sırasına göre derlenmiş bir alıştırma yazılısıdır. Öğretmensen sınıfına özel kâğıt üretebilirsin — öğretmen kaydı.