İslam’ın Evrensel Mesajları

1. Tabloda kavramlar tanımlanmış, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangisidir?

• A) Hakların korunması için konulan kural ve düzenlemelerin bütünü
• B) Kişiye ait pay
• C) Bireysel istek
• D) Kişisel görüş
• E) Toplumsal alışkanlık

Doğru cevap: A — Hukuk, hakların tanınması ve korunması için oluşturulan kurallar bütünüdür.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kavram, sağda anlamı.
2. Dolu satır: hak → kişiye ait olan, korunması gereken yetki ve pay. Yani hak, KİME ait olduğunu söyleyen bir kavram.
3. Hukukun bundan farklı olması gerekir. Hak varsa korunması da gerekir; hukuk tam olarak bu korumayı sağlayan kural ve düzenlemelerin bütünüdür.
4. Denetleyelim: hak olmadan hukuk anlamsız kalırdı ✓ — biri içeriği, öteki koruma düzenini veriyor.

2. Yukarıda tanımı verilen durum hangi kavramla adlandırılır?

• A) İçtihat
• B) Kul hakkı ihlali
• C) İcma
• D) Kıyas
• E) Tevil

Doğru cevap: B — Başkasının hakkına haksız biçimde el uzatmaya kul hakkı ihlali denir.

1. Tanımdaki üç ögeyi ayıralım. Birincisi: değer BAŞKASINA ait. İkincisi: bu değer maddi de manevi de olabilir.
2. Üçüncüsü ve belirleyici olanı: el uzatma HAKSIZ. Yani sahibinin rızası ya da bir hukuki dayanak yok.
3. Üç ögeyi birlikte taşıyan duruma kul hakkı ihlali denir.
4. Denetleyelim: içtihat, icma ve kıyas hüküm çıkarma YÖNTEMLERİDİR ✓ — hiçbiri bir haksızlık durumunu adlandırmıyor.

3. Kartlarda emanet kapsamına giren durumlar verilmiştir. Bu durumların ortak yönü hangisidir?

• A) Hepsinin manevi olması
• B) Hepsinin maddi olması
• C) Hepsinin korunmak üzere kişiye bırakılmış olması
• D) Hepsinin görevle ilgili olması
• E) Hepsinin isteğe bağlı olması

Doğru cevap: C — Emanet; korunmak ve sahibine ulaştırılmak üzere kişiye bırakılan her şeyi kapsar.

1. Üç kartı okuyalım: kendisine bırakılan mal, üstlenilen görev, söylenen sır.
2. Bunların türlerine bakalım: mal maddi, görev bir sorumluluk, sır ise manevi bir bilgi. Yani ortak yön "hepsi maddi" ya da "hepsi manevi" olamaz.
3. Ortak olan şey bırakılma biçimi: üçü de korunmak üzere kişiye teslim edilmiş. Emaneti tanımlayan da budur.
4. Denetleyelim: emanet kavramı bu yüzden geniş ✓ — bir sırrı saklamak da bir malı korumak kadar emanettir.

4. Tabloda görevlendirme ölçütleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm nasıl tamamlanmalıdır?

• A) Bilgi düzeyini yükseltir
• B) İşin daha iyi yapılmasını sağlar
• C) Liyakati güçlendirir
• D) Ehil olmayanın göreve gelmesine ve emanetin zayi olmasına yol açar
• E) Görevi kolaylaştırır

Doğru cevap: D — Görev, işin gereğini yerine getirebilecek kişiye verilmediğinde hem iş zarar görür hem emanet zayi olur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda görevlendirme ölçütü, sağda bu ölçütün görevlendirmedeki karşılığı.
2. Dolu satır: liyakat → işin gerektirdiği bilgi ve beceriye sahip olmak. Bu ölçüt doğrudan işin gereğine bakıyor.
3. Yakınlık ilişkisi ise işin gereğini hiç hesaba katmaz. Sonuç, ehil olmayan kişinin göreve gelmesi ve kendisine bırakılan emanetin zayi olmasıdır.
4. Denetleyelim: görev de bir emanetti ✓ — ehil olmayana verilen emanet korunamıyor.

5. Kartlarda bir toplumda gözlenen davranışlar verilmiştir. Bu davranışların ortaya çıkardığı sonuç hangisidir?

• A) Bilginin yayılmaması
• B) Güvenin azalması
• C) İlişkilerin kesilmesi
• D) Sözün önemsizleşmesi
• E) Toplumda güven ortamının oluşması

Doğru cevap: E — Söze bağlılık, doğruluk ve emanete riayet toplumsal güvenin temel dayanaklarıdır.

1. Üç kartı okuyalım: verilen sözün tutulması, doğru bilgi verilmesi, emanetin korunması.
2. Üçünün ortak yanını arayalım. Her biri karşı tarafın bir beklentisini karşılıyor: söz verilirse tutulacağı, bilgi verilirse doğru olacağı, emanet bırakılırsa korunacağı.
3. Beklentilerin karşılanacağını bilmek güven demektir. Bu davranışların birlikte ortaya çıkardığı sonuç toplumda güven ortamının oluşmasıdır.
4. Denetleyelim: üçünden biri eksilse güven de zayıflar ✓ — doğru bilgi veren ama sözünde durmayan biri güvenilir sayılmaz.

6. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre güvenin toplumsal işlevi hangisidir?

• A) İlişkileri kolaylaştırıp maliyeti düşürmesi
• B) Maliyeti artırması
• C) İlişkileri zorlaştırması
• D) Sözleşmeyi gereksizleştirmesi
• E) İşlemi durdurması

Doğru cevap: A — Güvenin bulunduğu ortamda taraflar birbirini denetlemek için ek maliyete katlanmaz.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: güven zayıflar → sözleşmeler ağırlaşır → işlem maliyeti yükselir.
2. Ortadaki basamak bağlantıyı kuruyor. Karşı tarafa güvenilmiyorsa her ihtimal yazıya dökülür, teminat istenir, avukat ve noter devreye girer.
3. Bunların hepsi zaman ve para demek. Şema tersinden okunduğunda güvenin işlevi görünür: ilişkileri kolaylaştırmak ve maliyeti düşürmek.
4. Denetleyelim: güvenilen kişiyle yapılan alışveriş tek sözle bitiyor ✓ — aradaki fark tam olarak bu maliyet.

7. Yukarıdaki davranış hangi ilkenin göstergesidir?

• A) Cömertlik
• B) Adalet
• C) Sabır
• D) Tevazu
• E) Şükür

Doğru cevap: B — Kişisel duygulardan bağımsız olarak herkese aynı ölçütü uygulamak adaletin gereğidir.

1. Davranıştaki belirleyici ayrıntıyı bulalım: yönetici karar verdiği kişiyi SEVMİYOR.
2. Buna rağmen aynı ölçütleri uyguluyor. Yani kişisel duygusunu kararın dışında tutuyor.
3. Kararı verirken kişiye değil ölçüte bakmak, herkese hakkını vermek demektir. Bu tutum adaletin göstergesidir.
4. Denetleyelim: cömertlik vermekle, sabır dayanmakla, tevazu alçakgönüllülükle ilgili ✓ — hiçbiri karar ölçütünü tanımlamıyor.

8. Tabloda kavramlar karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan yere hangi ifade yazılmalıdır?

• A) Kimseye bir şey vermemek
• B) Herkese aynı şeyi vermek
• C) Herkese hak ettiğini ve ihtiyacına uygun olanı vermek
• D) Yalnızca ihtiyaç sahibine vermek
• E) Rastgele dağıtmak

Doğru cevap: C — Adalet, herkesin hakkını ve durumunu gözeterek dengeli davranmayı ifade eder.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kavram, sağda anlamı.
2. Dolu satır: eşitlik → herkese aynı şeyi vermek. Bu ölçüt kişilerin durumuna bakmaz; herkese eşit pay düşer.
3. Ama durumlar her zaman aynı değildir. Adalet bunu hesaba katar: herkese hak ettiğini ve ihtiyacına uygun olanı verir.
4. Denetleyelim: aynı boydaki üç kişiye eşit sandalye vermek eşitlik ✓ — farklı boydakilere farklı yükseklikte sandalye vermek ise adalet.

9. Yukarıda anlatılan kavram hangisidir?

• A) Tevil
• B) İcma
• C) Kıyas
• D) Cihat
• E) Bidat

Doğru cevap: D — Cihat kavramı, kökeni itibarıyla çaba ve gayret göstermeyi ifade eder.

1. Sorudaki ipucu doğrudan verilmiş: kelime kökeni "çaba göstermek, gayret etmek".
2. İkinci ipucu kapsamı gösteriyor: kişinin KENDİNİ GELİŞTİRMESİ de bu kavrama giriyor. Yani kavram dışa dönük bir eylemle sınırlı değil.
3. Çaba ve gayret anlamındaki bu kavram cihattır.
4. Denetleyelim: tevil yorumlama, icma görüş birliği, kıyas benzetme yoluyla hüküm çıkarma, bidat ise sonradan çıkan uygulama ✓ — hiçbiri çaba anlamı taşımıyor.

10. Tabloda durumlar değerlendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bilgi hangi seçenektedir?

• A) Yardım
• B) Hakkın verilmesi
• C) Cömertlik
• D) İyilik
• E) Hak ihlali

Doğru cevap: E — Emeğin karşılığının geciktirilmesi, hak sahibinin hakkına zamanında ulaşamaması demektir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda durum, sağda değerlendirmesi.
2. Dolu satır: çalışanın ücretinin zamanında ödenmesi → hakkın verilmesi. Buradaki anahtar sözcük "zamanında"; ücret bir bağış değil, hak edilmiş bir karşılık.
3. Ücretin GEREKSİZ yere geciktirilmesi bu hakkın zamanında verilmemesidir. Değerlendirmesi hak ihlalidir.
4. Denetleyelim: gecikme bir haklı gerekçeye dayanmıyor ✓ — soruda "gereksiz yere" deniyor.

11. Yukarıdaki davranış hangi ilkeyle bağdaşmaz?

• A) Emanete riayet ve mahremiyete saygı
• B) Cömertlik
• C) Sabır
• D) Şükür
• E) Tevazu

Doğru cevap: A — Güvenilerek anlatılan özel bilgi bir emanettir; açığa vurulması emanete ve mahremiyete aykırıdır.

1. Durumdaki belirleyici sözcüğü bulalım: arkadaş bu bilgiyi GÜVENEREK anlatmış.
2. Güvenerek bırakılan her şey emanettir; emanetin mal olması gerekmez, bir sır da emanet olabilir.
3. Bilginin başkalarına aktarılması hem bu emanete hem kişinin özel alanına, yani mahremiyetine aykırıdır. Davranışın bağdaşmadığı ilke budur.
4. Denetleyelim: emanet kartlarında "söylenen sır" da vardı ✓ — ünite bu kapsamı zaten kurmuştu.

12. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre bu davranışın en ağır yanı hangisidir?

• A) Suçlamanın anlaşılmaması
• B) Verilen zararın kolay telafi edilememesi
• C) Yayılmanın yavaşlığı
• D) İtibarın ölçülemezliği
• E) Düzeltmenin gereksizliği

Doğru cevap: B — İtibar bir kez zedelendiğinde, sonradan yapılan düzeltme çoğu zaman aynı yaygınlığa ulaşmaz.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: doğrulanmamış bir suçlama yayılır → kişinin itibarı zarar görür → sonradan düzeltmek güçleşir.
2. Üçüncü basamak zararın niteliğini veriyor. Suçlamayı duyanların hepsi düzeltmeyi duymaz; yayılma ile düzeltme aynı hızda ve aynı genişlikte gitmez.
3. Bu yüzden davranışın en ağır yanı, verilen zararın kolay telafi edilememesidir.
4. Denetleyelim: suçlama "doğrulanmamış" ✓ — yanlış bile olsa zarar gerçekleşiyor ve geri alınamıyor.

13. Kartlarda İslam kültüründe yardımlaşmaya ilişkin uygulamalar verilmiştir. Bu uygulamaların toplumsal işlevi hangisidir?

• A) Yardımı yasaklamak
• B) Serveti tek elde toplamak
• C) Gelirin paylaşılmasını sağlayarak toplumsal dayanışmayı güçlendirmek
• D) Paylaşımı azaltmak
• E) Dayanışmayı zayıflatmak

Doğru cevap: C — Bu uygulamalar varlığın bir bölümünün ihtiyaç sahiplerine ulaşmasını sağlayarak dayanışmayı güçlendirir.

1. Dört kartı okuyalım: zekât, sadaka, vakıf, infak.
2. Aralarındaki farklara bakalım: zekât belirli ölçüde ve zorunlu, sadaka gönüllü, vakıf kalıcı, infak ise genel bir harcama.
3. Farklı olmalarına karşın hepsi aynı yönde çalışıyor: kaynağın bir bölümü elde tutulmuyor, ihtiyaç sahibine aktarılıyor. Toplumsal işlevleri gelirin paylaşılmasını sağlayarak dayanışmayı güçlendirmektir.
4. Denetleyelim: dördü birden var olması kapsamı genişletiyor ✓ — zorunlu, gönüllü ve kalıcı yollar bir arada.

14. Yukarıda anlatılan kurum hangisidir?

• A) Miras
• B) Zekât
• C) Sadaka
• D) Vakıf
• E) Ticaret ortaklığı

Doğru cevap: D — Bir malın kalıcı biçimde kamu yararına tahsis edilmesine vakıf denir.

1. Tanımdaki iki ögeyi ayıralım. Birincisi: mal bir kamu hizmetine ayrılıyor.
2. İkincisi ve ayırt edici olanı: bu ayrılma SÜREKLİ ve mal satılamıyor. Yani bir kez verilip biten bir yardım değil.
3. Bu iki ögeyi birlikte taşıyan kurum vakıftır.
4. Denetleyelim: sadaka bir defalık, miras ise ölüm sonrası paylaşım ✓ — ikisinde de süreklilik ve satış yasağı yok.

15. Tabloda yardım biçimleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu tamamlayan seçenek hangisidir?

• A) Yıllık
• B) Bir defalık
• C) Kısa süreli
• D) Belirsiz
• E) Gelir üretmeyi sürdürdüğü sürece kalıcı

Doğru cevap: E — Vakfedilen mal gelir ürettiği sürece hizmet sürer; bu da yardımı kalıcı kılar.

1. Tablonun kurgusu şu: solda yardım biçimi, sağda süresi.
2. Dolu satır: doğrudan bağış → bir defalık. Verilen para harcanınca yardım da biter.
3. Vakıfta ise malın kendisi harcanmaz; han, dükkân ya da arazi gelir üretmeyi sürdürür ve hizmet bu gelirden karşılanır. Süresi, gelir üretmeyi sürdürdüğü sürece kalıcıdır.
4. Denetleyelim: yüzyıllardır işleyen vakıflar var ✓ — kalıcılığın somut kanıtı.

16. Kartlarda İslam hukukunda korunması amaçlanan temel değerler verilmiştir. Bu değerlerin ortak özelliği hangisidir?

• A) Her insan için ortak ve vazgeçilmez sayılmaları
• B) Yalnızca belirli bir topluma ait olmaları
• C) Zamanla ortadan kalkmaları
• D) Yalnızca maddi olmaları
• E) Yalnızca manevi olmaları

Doğru cevap: A — Bu değerler, korunması her insan için temel ve vazgeçilmez sayılan alanlardır.

1. Beş kartı okuyalım: can, akıl, nesil, mal, din.
2. Türlerine bakalım: can ve mal maddi, akıl ve din manevi, nesil ise ikisinin arasında. Öyleyse ortak yön "hepsi maddi" ya da "hepsi manevi" olamaz.
3. Ortak olan şey kapsamları: beşi de insan olmanın temel alanlarına karşılık geliyor ve hangi toplumda olursa olsun korunması gerekli sayılıyor.
4. Denetleyelim: bunlar zaruratıhamse adıyla anılıyor ✓ — "zaruri", yani vazgeçilmez.

17. Tabloda tutumlar ve sonuçları verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl doldurulmalıdır?

• A) Ortak zemin genişler
• B) İletişim kesilir, ortak zemin kaybolur
• C) Anlaşma kolaylaşır
• D) Görüşler yakınlaşır
• E) Değerlendirme derinleşir

Doğru cevap: B — Dinlemeden reddetme, karşılıklı anlama imkânını ortadan kaldırır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda tutum, sağda sonucu.
2. Dolu satır: farklı görüşü dinleyip değerlendirmek → ortak zemin aranabilir. Dinlemek, iki tarafın nerede buluşabileceğini görme imkânı veriyor.
3. Baştan reddetmekte bu imkân hiç doğmuyor. Karşı taraf ne dediğini anlatamıyor, ortak nokta aranamıyor; iletişim kesilir ve ortak zemin kaybolur.
4. Denetleyelim: reddetmek sonunda da olabilir ✓ — sorun reddin kendisi değil, dinlemeden yapılması.

18. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre bireyin toplumsal sorumluluğu hangisidir?

• A) Haksızlığı yaygınlaştırmak
• B) Sessiz kalmayı sürdürmek
• C) Haksızlığa uygun yollarla karşı çıkmak
• D) Görmezden gelmek
• E) Uzaklaşmak

Doğru cevap: C — Haksızlık karşısındaki sessizlik onun sürmesine zemin hazırlar; sorumluluk uygun yollarla karşı çıkmayı gerektirir.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: bir haksızlık görülür → sessiz kalınır → haksızlık yaygınlaşır.
2. Ortadaki basamak zinciri kuruyor. Sessizlik yalnız bir hareketsizlik değil; haksızlığı yapana karşılık görmediği izlenimini veriyor ve sürmesini kolaylaştırıyor.
3. Zinciri kırmak için o basamağa müdahale etmek gerekir. Bireyin sorumluluğu, haksızlığa uygun yollarla karşı çıkmaktır.
4. Denetleyelim: seçenek "uygun yollarla" diyor ✓ — karşı çıkmak yeni bir haksızlık üretmemeli.

19. Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?

• A) Hakkı bilmemek
• B) Yardımın ölçülememesi
• C) Kişiyi tanımamak
• D) Gönüllü iyiliğin, ihlal edilen kul hakkının yerini alabileceğini sanmak
• E) İyiliği azaltmak

Doğru cevap: D — Kul hakkı sahibine iade edilmesi gereken bir borçtur; başka iyiliklerle takas edilmiş sayılmaz.

1. Kişinin akıl yürütmesini ayıralım. Bir yanda yaptığı yardımlar, öteki yanda aldığı hak. İkisini bir terazinin kefelerine koyuyor ve "dengelenir" diyor.
2. Ama bu iki şey aynı türden değil. Yardım gönüllüdür; kişi isteyerek verir ve muhatabı belirsizdir.
3. Kul hakkı ise belirli bir kişiye ait ve iade edilmesi gereken bir borçtur. Hakkı alınan kişi, başkasına yapılan iyilikten bir şey kazanmaz. Hata, gönüllü iyiliğin ihlal edilen hakkın yerini alabileceğini sanmaktır.
4. Denetleyelim: borç ancak alacaklıya ödenerek kapanır ✓ — başkasına ödeme yapmak borcu bitirmiyor.

20. Kartlarda bu temada işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Toplumsal hayat kurala ihtiyaç duymaz.
• B) Hakların korunması gereksizdir.
• C) Emanet kime verilse fark etmez.
• D) Güvenin toplumsal karşılığı yoktur.
• E) Toplumsal hayat; hakların korunması, emanetin ehline verilmesi ve güvenin sürdürülmesiyle ayakta kalır.

Doğru cevap: E — Kartlar hak, emanet ve güven ilkelerini tek bir toplumsal düzende birleştirir.

1. Üç kartı okuyalım: hak korunur, emanet ehline verilir, güven toplumu ayakta tutar.
2. Kartlar bir zincir kuruyor. Birinci kart temeli veriyor: herkesin hakkı korunuyor. İkinci kart bunu yönetime taşıyor: görev ve sorumluluk ehline veriliyor.
3. Üçüncü kart sonucu söylüyor: bu ikisi sağlandığında güven oluşuyor ve toplumsal hayat ayakta kalıyor. En kapsayıcı sonuç üçünü birlikte anmalıdır.
4. Denetleyelim: güven zinciri ünitede sayısal olarak da gösterilmişti ✓ — güven azalınca işlem maliyeti yükseliyordu.