Varlık Felsefesi

1. Tabloda iki alanın temel sorusu verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenekle tamamlanır?

• A) Güzel nedir?
• B) Var olan nedir, gerçekte ne vardır?
• C) İyi nedir?
• D) Devlet nasıl kurulur?
• E) Bilim nedir?

Doğru cevap: B — Varlık felsefesinin (ontoloji) temel sorusu "Var olan nedir, gerçekte ne vardır?" sorusudur.

1. Tablonun dolu satırında bilgi felsefesi var ve sorusu "Bilgi nasıl mümkündür?"; yani her alan kendi konusunu soruyor.
2. Varlık felsefesinin konusu adından da anlaşılacağı gibi varlıktır; Yunanca "on" (var olan) ile "logos" birleşerek ontoloji adını verir.
3. Öyleyse temel sorusu var olanın ne olduğu ve gerçekte nelerin var olduğudur.
4. Denetleyelim: materyalizm ile idealizm tartışması da bu soruya verilmiş iki ayrı yanıttır ✓ — soru varlık felsefesinin sorusudur.

2. Tabloda iki kavram karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bırakılan bilgi hangisidir?

• A) Varlığın adı
• B) Varlığın tanımı
• C) Belirli bir varlığın fiilen bulunma biçimi
• D) Varlığın sayısı
• E) Varlığın rengi

Doğru cevap: C — Varoluş, belirli bir varlığın fiilen bulunma biçimidir.

1. Tablo "varlık" kavramını var olan her şeyin ortak niteliği olarak veriyor: genel, soyut bir kavram.
2. Karşısındaki "varoluş" bu genelliğin tersine tek tek şeylere ilişkin olmalı.
3. Varoluş, belirli bir şeyin şu anda, şurada gerçekten bulunmasıdır: bu masanın, bu insanın var olması.
4. Denetleyelim: "varlık" her şeyde ortaktır ✓; "varoluş" ise her şeyin kendine özgü bulunma biçimidir, bu yüzden ikisi karşılaştırılabilir.

3. Yukarıda tanımı verilen kavram hangisidir?

• A) Görünüş
• B) Fenomen
• C) Oluş
• D) Töz
• E) Nitelik

Doğru cevap: D — Değişen özelliklerin altında kalan ve şeyi o şey yapmayı sürdüren temel dayanak tözdür.

1. Tanımın ilk parçası: değişen özelliklerin altında kalan bir şey. Yani özellikler değişiyor ama bir dayanak kalıyor.
2. İkinci parça: bu dayanak şeyin kimliğini sürdürüyor; değişime karşın şey aynı şey olmaya devam ediyor.
3. Felsefede kendi başına var olan ve nitelikleri taşıyan bu temel dayanağa töz denir.
4. Denetleyelim: bir ağacın yaprağı dökülür, rengi değişir, boyu uzar ama o ağaç olmayı sürdürür ✓ — nitelikleri taşıyan dayanak tözdür.

4. Tabloda bir varlığın iki özelliği ayrılmıştır. Vazgeçilmez olan özelliğe felsefede ne ad verilir?

• A) Görünüş
• B) İlinek
• C) Fenomen
• D) Oluş
• E) Öz

Doğru cevap: E — Bir şeyi o şey yapan, kaldırıldığında o şeyin o olmaktan çıktığı vazgeçilmez özelliğe öz denir.

1. Üç kenarı kaldırırsak şekil artık üçgen olmaz: bu özellik vazgeçilmezdir.
2. Mavi rengi kaldırırsak şekil kırmızı ya da yeşil bir üçgen olarak yine üçgendir: bu özellik vazgeçilebilirdir.
3. Vazgeçilmez özelliğe öz, vazgeçilebilir özelliğe ilinek denir.
4. Denetleyelim: bütün üçgenlerin ortak özelliği üç kenardır, renkleri ise farklı olabilir ✓ — öz, türün bütün üyelerinde bulunandır.

5. Tabloda iki varlık görüşü karşılaştırılmıştır. İkinci görüşe göre duyularla algıladığımız nesnelerin konumu hangisidir?

• A) Tek gerçeklik olmaları
• B) Değişmeyen gerçekliklerin gölgesi ya da yansıması olmaları
• C) Hiç var olmamaları
• D) İdealardan bağımsız olmaları
• E) İdealardan üstün olmaları

Doğru cevap: B — İdea öğretisine göre duyularla algılanan nesneler, değişmeyen gerçekliklerin (ideaların) gölgesi ya da yansımasıdır.

1. İkinci görüş (Platon’un idea öğretisi) gerçekten var olanın değişmeyen, düşünülür idealar olduğunu söylüyor.
2. Duyusal nesneler ise değişir, bozulur ve eksiktir; bu yüzden asıl gerçeklik sayılamazlar.
3. Onlar ideaya benzedikleri, ondan pay aldıkları ölçüde vardır: gerçeğin gölgesi ya da kopyasıdırlar.
4. Denetleyelim: çizdiğimiz her daire kusurludur ama hepsi kusursuz "daire ideası"na benzer ✓ — nesne ideanın yansımasıdır.

6. Var olan her şeyin temelinde maddenin bulunduğunu, düşüncenin de maddi süreçlere bağlı olduğunu savunan görüş hangisidir?

• A) Kuşkuculuk
• B) İdealizm
• C) Materyalizm
• D) Estetizm
• E) Nihilizm

Doğru cevap: C — Varlığın temeline maddeyi koyan ve düşünceyi de maddi süreçlere bağlayan görüş materyalizmdir.

1. Görüş her şeyin temelinde maddenin bulunduğunu söylüyor; var olan her şey maddeden oluşur.
2. Düşünceyi de ayrı bir öz saymıyor, maddi süreçlerin (örneğin beyindeki süreçlerin) sonucu olarak görüyor.
3. Varlığı maddeye indirgeyen bu anlayış materyalizmdir; ilk örneklerinden biri her şeyi atomlarla açıklayan Demokritos’tur.
4. Denetleyelim: görüşte madde dışında bağımsız bir gerçeklik kabul edilmiyor ✓ — materyalizmin temel savı budur.

7. Yukarıda anlatılan görüş varlığı hangi kavramla açıklamaktadır?

• A) Fenomen
• B) Değişmez töz
• C) İdea
• D) Oluş (değişme)
• E) Öz

Doğru cevap: D — Her şeyin sürekli akış içinde olduğunu savunan bu görüş varlığı oluş (değişme) kavramıyla açıklar.

1. Metin, hiçbir şeyin aynı kalmadığını ve her şeyin sürekli aktığını söylüyor.
2. Irmak örneği bunu somutlaştırıyor: ikinci kez girildiğinde hem ırmağın suyu hem de yıkanan kişi değişmiştir.
3. Varlığın özünü değişimde gören bu anlayış oluş düşüncesidir; Herakleitos’a aittir.
4. Denetleyelim: görüşte değişmeden kalan hiçbir şey kabul edilmiyor ✓ — varlık, oluşun kendisidir.

8. Tabloda iki karşıt varlık görüşü verilmiştir. Bu karşıtlığın felsefe tarihi bakımından gösterdiği temel gerçek hangisidir?

• A) Varlık felsefesinin gereksizliği
• B) İki görüşün de yanlış olduğu
• C) Varlık sorusunun çözüldüğü
• D) Görüşlerin aynı olduğu
• E) Varlık sorusunun tek bir yanıta indirgenemediği ve tartışmanın sürdüğü

Doğru cevap: E — Karşıt iki görüşün sürmesi, varlık sorusunun tek bir yanıta indirgenemediğini ve tartışmanın sürdüğünü gösterir.

1. Birinci görüş varlığı sürekli değişim olarak görüyor (Herakleitos); ikinci görüş değişmezlik ve birlik olarak görüyor (Parmenides).
2. İki görüş birbirinin tam karşıtıdır ve ikisi de gerekçelerle savunulmuştur.
3. Varlık sorusu deneyle kesin olarak yanıtlanamadığı için karşıt yanıtlar ortadan kalkmaz; felsefe tarihi boyunca yeni görüşler de eklenir.
4. Denetleyelim: seçenek iki görüşten birini yanlışlamadan ikisinin birlikte varlığını açıklıyor ✓.

9. Tabloda iki kavram karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek doğru tamamlar?

• A) Şeyin bizden bağımsız kendi başına olduğu hâli
• B) Şeyin rengi
• C) Şeyin adı
• D) Şeyin ağırlığı
• E) Şeyin fiyatı

Doğru cevap: A — Kendinde şey, şeyin bizden bağımsız, kendi başına olduğu hâlidir.

1. Tablonun dolu satırı fenomeni bilince göründüğü biçimiyle şey olarak tanımlıyor; yani bize görünen hâl.
2. Karşıtı olan "kendinde şey" görünmekten, bizim algımızdan bağımsız olan hâl olmalı.
3. Bu ayrım Kant’a aittir: biz şeyleri ancak bize göründükleri kadarıyla biliriz; kendi başına nasıl oldukları bize kapalıdır.
4. Denetleyelim: tablo iki satırı "bize göre" ve "bizden bağımsız" diye karşılaştırmış oluyor ✓.

10. Varlık felsefesi ile bilgi felsefesinin birbirinden tamamen ayrılamamasının nedeni hangisidir?

• A) İki alanın aynı olması
• B) Neyin var olduğu sorusunun, onu nasıl bilebileceğimiz sorusuyla iç içe olması
• C) Varlığın bilinemez olması
• D) Bilginin varlıktan bağımsız olması
• E) İki alanın hiç ilişkisi olmaması

Doğru cevap: B — İki alan tamamen ayrılamaz, çünkü neyin var olduğu sorusu onu nasıl bilebileceğimiz sorusuyla iç içedir.

1. Bir şeyin var olduğunu söylemek, onun hakkında bir bilgi iddiasında bulunmaktır.
2. Bu iddianın dayanağını sorduğumuz anda bilgi felsefesinin alanına gireriz: bunu nereden biliyoruz?
3. Tersinden de öyle: bilginin nesnesi var olandır; neyi bildiğimizi sormak, neyin var olduğunu da sormaktır.
4. Denetleyelim: fenomen ile kendinde şey ayrımı hem bir varlık hem bir bilgi ayrımıdır ✓ — iki soru iç içedir.

11. Kartlarda dört varlık numaralandırılmıştır. Bunlardan hangileri duyularla algılanamayan varlıklardır?

• A) II ve IV
• B) I ve III
• C) I ve II
• D) III ve IV
• E) Yalnız I

Doğru cevap: A — Duyularla algılanamayan varlıklar adalet ve sayıdır (II ve IV); bunlar düşünce yoluyla kavranır.

1. Masa (I) ve ağaç (III) görülür, dokunulur: duyularla algılanan somut varlıklardır.
2. Adalet (II) görülemez, dokunulamaz; adil ya da adaletsiz davranışları görürüz ama adaleti kavrayan akıldır.
3. Sayı (IV) da öyledir: üç elma görürüz ama "üç" sayısının kendisini göremeyiz; o düşünsel bir varlıktır.
4. Denetleyelim: seçilen iki kart da soyut, öteki ikisi somut ✓ — ayrım tutarlı.

12. Tabloda varlık türleri örneklendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm hangi seçenekle tamamlanır?

• A) Bir sayı
• B) Bir dağ
• C) Romandaki bir kahraman
• D) Bir taş
• E) Bir ağaç

Doğru cevap: C — Kurgusal varlığa örnek romandaki bir kahramandır; o yalnızca bir yapıtın içinde var olur.

1. Gerçek varlık örnekleri dağ ve taş: dış dünyada, bizden bağımsız bulunurlar.
2. Düşünsel varlık örnekleri sayı ve kavram: dış dünyada nesne olarak yoktur ama akılla kavranır.
3. Kurgusal varlık ise bir yazarın, sanatçının hayal gücüyle yaratılır ve yalnız o yapıtın içinde vardır; romandaki kahraman buna uyar.
4. Denetleyelim: romandaki kahramanı dış dünyada arayıp bulamayız ama yapıtı okuyan herkes onu tanır ✓.

13. Yukarıdaki düşünce deneyi öncelikle hangi felsefi sorunu tartışmaya açar?

• A) Devletin görevi sorununu
• B) Bilginin kaynağı sorununu
• C) Güzelliğin ölçütü sorununu
• D) Değişim karşısında kimliğin sürüp sürmediği sorununu
• E) Sanatın tanımı sorununu

Doğru cevap: D — Düşünce deneyi, değişim karşısında kimliğin sürüp sürmediği sorununu tartışmaya açar.

1. Gemi (Theseus’un gemisi) tahtaları tek tek değiştirilerek sonunda ilk parçalarının hiçbirini taşımıyor.
2. Soru, bu durumda ortada hâlâ aynı geminin olup olmadığıdır; yani değişen parçalara karşın kimliğin korunup korunmadığı.
3. Bu, varlık felsefesinin değişim ile kalıcılık sorusunun somut bir örneğidir; töz kavramı da bu soruya bir yanıt olarak ortaya çıkar.
4. Denetleyelim: aynı soru insan için de sorulabilir; hücrelerimiz yenilendiği hâlde aynı kişi miyiz ✓ — sorun kimlik sorunudur.

14. Varlık felsefesi bağlamında "hiçbir şeyin var olmadığını ya da varlığın bilinemeyeceğini" savunan görüş hangisidir?

• A) Rasyonalizm
• B) Materyalizm
• C) İdealizm
• D) Realizm
• E) Nihilizm

Doğru cevap: E — Hiçbir şeyin var olmadığını ya da varlığın bilinemeyeceğini savunan görüş nihilizmdir.

1. Görüş iki şeyi reddediyor: ya varlığın kendisini ya da varlık hakkında bilgi edinme olanağını.
2. Materyalizm varlığı madde, idealizm düşünce olarak kabul eder; realizm de dış dünyanın var olduğunu söyler. Hepsi varlığı onaylar.
3. Varlığı yadsıyan tutum nihilizmdir; Gorgias’ın "Hiçbir şey yoktur; olsa da bilinemez; bilinse de başkasına aktarılamaz." sözleri bunun ilk örneğidir.
4. Denetleyelim: seçenekler arasında varlığı reddeden tek görüş nihilizmdir ✓.

15. Tabloda iki görüş karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre eksik bırakılan bilgi hangisidir?

• A) Dış dünyanın varlığı bilinç ve algıya bağlıdır
• B) Dış dünya çok büyüktür
• C) Dış dünya ölçülebilir
• D) Dış dünya değişmez
• E) Dış dünya maddidir

Doğru cevap: A — Realizmin karşıtı olan görüşe (idealizm) göre dış dünyanın varlığı bilinç ve algıya bağlıdır.

1. Realizm dış dünyanın bilincimizden bağımsız olarak var olduğunu söylüyor.
2. Karşıt görüş bu bağımsızlığı reddetmeli; yani dış dünyanın varlığını bilince bağlamalı.
3. Bu görüşün bilinen örneği Berkeley’in "Var olmak algılanmaktır." sözüdür: algılanmayan bir şeyin varlığından söz edilemez.
4. Denetleyelim: iki satır "bilinçten bağımsız" ve "bilince bağlı" diye birbirinin tam tersini söylüyor ✓.

16. Yukarıdaki akıl yürütmeye yöneltilebilecek en uygun eleştiri hangisidir?

• A) Öncül yanlıştır.
• B) Bazı durumlarda yanılmaktan, her durumda yanılma sonucu çıkarılamaz.
• C) Sonuç öncülden daha dardır.
• D) Argümanda öncül yoktur.
• E) Sonuç öncülü tekrar etmektedir.

Doğru cevap: B — Duyuların bazı durumlarda yanılmasından, her durumda yanıldıkları sonucu çıkarılamaz.

1. Öncül: duyular "bazen" yanıltır. Bu, yanılmanın bazı durumlarda olduğunu söyler.
2. Sonuç: duyuların verdiği "hiçbir" bilgi güvenilir değildir. Bu, bütün durumları kapsar.
3. Sonucun kapsamı öncülün desteklediğinden geniştir; "bazı"dan "hiç"e geçiş akıl yürütmeyi geçersiz kılar.
4. Denetleyelim: suya giren kalemin kırık görünmesi bir yanılmadır ama aynı gözle kalemin rengini doğru görürüz ✓ — öncül sonucu taşımıyor.

17. Tabloda varlık görüşlerinin doğaya bakışa yansıması verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki eksik bölüm nasıl tamamlanmalıdır?

• A) Sınırsız kullanım
• B) Hiç kullanmama
• C) Koruyarak ve sınırlı kullanım
• D) Doğayı yok sayma
• E) Doğayı ölçme

Doğru cevap: C — Doğayı kendi başına değerli sayan görüş, doğanın koruyarak ve sınırlı kullanılmasını gerektirir.

1. Birinci görüş doğayı yalnız insanın kaynağı sayıyor; değeri kullanılabilirliğinden geliyor, bu da sınırsız kullanıma yol açıyor.
2. İkinci görüş doğaya insandan bağımsız bir değer veriyor; değerli olan bir şey yok edilmemeli, korunmalıdır.
3. Ancak insan yaşamını sürdürmek için doğadan yararlanmak zorundadır; bu yüzden sonuç kullanmamak değil, korumayla dengelenmiş sınırlı kullanımdır.
4. Denetleyelim: tablo iki görüşün doğaya bakışını birbirinden ayırıyor ✓; ikinci satır birinciyle aynı olamaz, uç bir yasak da gerçekçi olmaz.

18. Kartlarda üç kavram numaralandırılmıştır. "Bize göründüğü biçimiyle şey" anlamına gelen kavram kaç numaralıdır?

• A) III
• B) I
• C) II
• D) I ve II
• E) II ve III

Doğru cevap: A — "Bize göründüğü biçimiyle şey" anlamına gelen kavram fenomendir; kartlarda III numarada yer alır.

1. Töz (I), değişen niteliklerin altında kalan ve onları taşıyan temel dayanaktır.
2. Öz (II), şeyi o şey yapan, kaldırıldığında şeyin o olmaktan çıktığı vazgeçilmez niteliktir.
3. Fenomen (III), şeyin bilince göründüğü hâlidir; karşıtı kendinde şeydir.
4. Denetleyelim: tanımdaki "göründüğü" sözcüğü fenomenin anlamını birebir veriyor ✓, öteki iki kavram görünüşle değil şeyin kendisiyle ilgilidir.

19. Varlık felsefesindeki soruların kesin biçimde yanıtlanamamasına rağmen tartışılmayı sürdürmesinin gerekçesi hangisidir?

• A) Soruların gereksiz olması
• B) Soruların kolay olması
• C) Yanıtların herkesçe bilinmesi
• D) Bu soruların bilim, sanat ve etik alanındaki temel kabulleri biçimlendirmesi
• E) Tartışmanın yasak olması

Doğru cevap: D — Varlık soruları bilim, sanat ve etik alanındaki temel kabulleri biçimlendirdiği için kesin yanıt olmasa da tartışılmaya devam eder.

1. Varlık felsefesi neyin gerçekten var olduğunu sorar; bu soruya verilen yanıt öteki alanların başlangıç noktasını belirler.
2. Bilim dış dünyanın var olduğunu ve düzenli işlediğini kabul ederek başlar; etik, kişinin ve özgür iradenin varlığını kabul eder.
3. Bu kabuller sorgulandıkça yeni düşünceler ortaya çıkar; soruların yanıtsız kalması onları değersiz yapmaz.
4. Denetleyelim: yanıtsız bir soru, öteki alanları etkilemeseydi zamanla bırakılırdı ✓; varlık soruları temel kabulleri etkilediği için sürer.

20. Kartlarda bu ünitede işlenen üç temel soru verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde varlık felsefesi hakkında ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Varlık felsefesi değişimi konu edinmez.
• B) Varlık felsefesi yalnızca maddeyle ilgilenir.
• C) Varlık felsefesinin bilgiyle ilgisi yoktur.
• D) Varlık felsefesi kesin yanıtlara ulaşmıştır.
• E) Varlık felsefesi; var olanın ne olduğunu, değişimle ilişkisini ve bilinebilirliğini birlikte tartışan bir alandır.

Doğru cevap: E — Varlık felsefesi; var olanın ne olduğunu, değişimle ilişkisini ve bilinebilirliğini birlikte tartışan bir alandır.

1. Birinci kart "Varlık nedir?" diye soruyor: var olanın ne olduğu (töz, öz, materyalizm, idealizm).
2. İkinci kart "Değişen mi kalıcı mı?" diye soruyor: oluş ve değişmezlik tartışması.
3. Üçüncü kart "Görünen mi kendinde mi?" diye soruyor: fenomen ile kendinde şey, yani bilinebilirlik boyutu.
4. Denetleyelim: doğru seçenek üç kartın hepsini kapsıyor ✓; öteki seçenekler kartlardan birini yok sayıyor ya da tersini söylüyor.