Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi

1. Zaman şeridinde kuruluş dönemine ait bazı olaylar verilmiştir. Buna göre Osmanlı Devleti’nin Balkanlarda ilerleyişini geçici olarak durduran ve Fetret Devri’ne yol açan olay hangisidir?

• A) Beyliğin kuruluşu
• B) Bursa’nın fethi
• C) I. Kosova Savaşı
• D) Ankara Savaşı
• E) İstanbul’un fethi

Doğru cevap: D — 1402 Ankara Savaşı’ndan sonra şehzadeler arası taht mücadelesi başlamış ve Fetret Devri’ne girilmiştir.

1. Zaman şeridindeki olayları sırayla okuyalım ve hangisinin bir DURAKLAMA yarattığını arayalım.
2. 1299 kuruluş, 1326 Bursa’nın fethi ve 1389 I. Kosova ilerleme olaylarıdır; 1453 İstanbul’un fethi de öyle.
3. Geriye 1402 Ankara Savaşı kalıyor. Timur’a yenilen Yıldırım Bayezid esir düştü, şehzadeler arasında taht mücadelesi başladı. Fetret Devri’ne yol açan olay budur.
4. Denetleyelim: 1389 ile 1453 arasında yalnız bu olay ilerlemeyi kesiyor ✓ — şeridin akışı da bunu gösteriyor.

2. Osmanlı Devleti’nin kuruluşuna dair tarihçiler farklı görüşler ileri sürmüştür. Bu farklılığın temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kuruluş dönemine ait yazılı kaynakların sınırlı ve geç tarihli olması
• B) Osmanlı Devleti’nin hiç belge tutmamış olması
• C) Kuruluşun 19. yüzyılda gerçekleşmiş olması
• D) Bütün tarihçilerin aynı kaynağı kullanması
• E) Kuruluş yılının bilinmiyor olması nedeniyle araştırma yapılamaması

Doğru cevap: A — Kuruluşa yakın dönemden kalan kaynak azdır; ilk kronikler olaylardan çok sonra yazılmıştır.

1. Tarihçilerin neye dayanarak yazdığını düşünelim: döneme ait yazılı kaynaklara.
2. Osmanlı’nın ilk yıllarında beylik küçüktü ve düzenli kayıt tutan bir bürokrasisi henüz yoktu. Elde bulunan kronikler ise 15. yüzyılda, yani olaylardan yaklaşık yüz yıl sonra kaleme alındı.
3. Aradan geçen sürede bilgiler sözlü aktarımla değişti. Kaynak az ve geç tarihli olunca tarihçiler farklı yorumlar geliştirdi.
4. Denetleyelim: farklılığın nedeni belge OLMAMASI değil, AZ ve GEÇ olması ✓ — vakıf kayıtları gibi bazı belgeler var.

3. Osmanlı Devleti, fethettiği Rumeli topraklarına Anadolu’dan Türkmen aileleri yerleştirmiştir. Bu uygulamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Anadolu’daki nüfusu tamamen azaltmak
• B) Fethedilen bölgelerde kalıcı hâkimiyet kurmak
• C) Ticaret yollarını kapatmak
• D) Balkanlardaki halkı sürgün etmek
• E) Vergi toplamaktan vazgeçmek

Doğru cevap: B — İskân (şenlendirme) politikası, fethedilen yerleri yurt tutup kalıcı hâkimiyet kurmayı amaçlar.

1. Fethin ardından gelen sorunu belirleyelim: bir bölgeyi almak ayrı, elde tutmak ayrı iştir.
2. Elde tutmak için orada yaşayan, üreten ve gerektiğinde savunan bir nüfus gerekir. Yalnız asker bırakmak kalıcılık sağlamaz.
3. Anadolu’dan getirilen Türkmen aileleri Rumeli’ye yerleştirildi; bölge şenlendi, üretim ve güvenlik sağlandı. Amaç kalıcı hâkimiyet kurmaktır.
4. Denetleyelim: aynı politika konargöçerlere de yurt sağlıyordu ✓ — iki sorun tek uygulamayla çözülüyor.

4. Tabloda Osmanlı Devleti’nin bazı uygulamaları ve sağladıkları yararlar verilmiştir. Soru işareti yerine aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

• A) Ticaret gelirlerinin tamamının saraya aktarılması
• B) Denizcilik faaliyetlerinin durdurulması
• C) Yabancı tüccarlara ayrıcalık tanınması
• D) Toprağın işlenmesi ve hazineden para çıkmadan asker beslenmesi
• E) Vergi toplamanın tamamen kaldırılması

Doğru cevap: D — Tımar sisteminde vergi geliri sipahiye bırakılır; sipahi hem toprağı işletir hem asker besler.

1. Tablonun kurgusu şu: solda uygulama, sağda sağladığı yarar. Her uygulama devletin bir ihtiyacını karşılıyor.
2. Dolu satırlar: devşirme → merkeze bağlı asker ve yönetici, istimâlet → yerel halkın devlete ısındırılması.
3. Tımarda devlet, bir toprağın vergi gelirini sipahiye tahsis eder. Sipahi bu gelirle geçinir, cebelü denen askerleri besler ve toprağın işlenmesini sağlar. Hazineden nakit çıkmadan hem ordu hem üretim sürer.
4. Denetleyelim: dönemin ekonomisinde nakit kıt ✓ — sistem tam bu koşula göre kurulmuş.

5. Osmanlı Devleti’nin Orhan Bey Dönemi’nde başkent yaptığı şehir aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Söğüt
• B) İznik
• C) Bursa
• D) Edirne
• E) İstanbul

Doğru cevap: C — 1326’da fethedilen Bursa, Orhan Bey Dönemi’nde başkent yapılmıştır.

1. Başkentlerin sırasını kuralım: Söğüt beyliğin ilk merkeziydi, sonra Bursa, ardından Edirne, en son İstanbul.
2. Soru Orhan Bey dönemini soruyor. Bursa 1326’da, Orhan Bey döneminde fethedildi.
3. Fethin hemen ardından başkent buraya taşındı. Bursa hem Anadolu ticaret yollarına yakın hem savunması güçlü bir şehirdi.
4. Denetleyelim: Edirne daha sonra, Rumeli fetihleri hızlanınca başkent oldu ✓ — sıralama tutuyor.

6. Osmanlı Devleti, Balkanlarda fethettiği yerlerdeki halkın dinî inançlarına ve geleneklerine dokunmamış, vergileri hafifletmiştir. Bir öğrenci bu uygulamayı araştırmaktadır. Buna göre bu politikanın adı ve amacı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Devşirme; merkeze bağlı ordu kurmak
• B) Tımar; hazineden para çıkmadan asker beslemek
• C) Sürgün; halkı yer değiştirmeye zorlamak
• D) Müsadere; malları hazineye aktarmak
• E) İstimâlet; yerel halkın güvenini kazanarak hâkimiyeti kolaylaştırmak

Doğru cevap: E — İstimâlet, fethedilen yerlerde yerel halkın güvenini kazanarak direnci azaltan gönül alma politikasıdır.

1. Soruda anlatılan iki uygulamayı ayıralım: halkın dinî inançlarına ve geleneklerine dokunulmuyor, vergiler hafifletiliyor.
2. İkisi de fetih sonrası halkın gündelik hayatıyla ilgili; ne orduyla ne toprak düzeniyle.
3. Amaç halkın yeni yönetime direnmemesini, hatta onu eskisine yeğlemesini sağlamak. Bu gönül alma politikasının adı istimâlettir.
4. Denetleyelim: devşirme orduyla, tımar toprakla, müsadere mala el koymayla ilgili ✓ — hiçbiri halkın inancına ve vergisine ilişkin değil.

7. 1402 Ankara Savaşı’nın Osmanlı Devleti açısından en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

• A) İstanbul’un fethedilmesi
• B) Anadolu Türk birliğinin bozulması ve Fetret Devri’nin başlaması
• C) Balkanların tamamen kaybedilmesi
• D) Devletin yıkılması
• E) Başkentin Bursa’ya taşınması

Doğru cevap: B — Ankara Savaşı’ndan sonra Anadolu beylikleri yeniden kuruldu ve taht kavgalarıyla Fetret Devri başladı.

1. Savaşın iki ayrı sonucunu ayıralım. Birincisi Anadolu’da: Timur, Osmanlı’nın topraklarına kattığı beylikleri yeniden kurdu.
2. Bu, Anadolu Türk birliğinin bozulması demektir; Osmanlı yıllar süren kazanımını yitirdi.
3. İkincisi merkezde: Yıldırım Bayezid esir düştü ve şehzadeler arasında taht mücadelesi başladı. En önemli sonuç bu ikisidir — Anadolu Türk birliğinin bozulması ve Fetret Devri’nin başlaması.
4. Denetleyelim: Balkanlarda toprak kaybı yaşanmadı ✓ — savaşın etkisi Anadolu’da ve merkezde yoğunlaştı.

8. Osmanlı Devleti’nin Rumeli’ye geçişini kolaylaştıran etkenlerden biri aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Balkanlarda güçlü ve birleşik bir devletin bulunması
• B) Bizans’ın Anadolu’da güçlenmesi
• C) Balkanlarda siyasi birliğin olmaması ve halkın ağır vergilerden bunalmış olması
• D) Osmanlı’nın denizlerde üstün donanmaya sahip olması
• E) Anadolu beyliklerinin Osmanlı’ya destek vermesi

Doğru cevap: C — Balkanlardaki siyasi parçalanmışlık ve halkın hoşnutsuzluğu Rumeli’ye geçişi kolaylaştırmıştır.

1. Rumeli’ye geçerken karşılaşılan durumu belirleyelim: Balkanlarda birbiriyle çekişen küçük devletler vardı; birleşik bir güç yoktu.
2. Parçalanmış bir bölgede her devletle ayrı ayrı mücadele edilir ve hiçbiri tek başına Osmanlı’yı durduramaz.
3. İkinci etken halktı: feodal beylerin ağır vergilerinden bunalmışlardı. İstimâlet politikası bu ortamda karşılık buldu ve ilerleme hızlandı.
4. Denetleyelim: aynı etken Fetret Devri’nde toprak kaybedilmemesini de açıklıyor ✓ — halkın bağlılığı sürdü.

9. Osmanlı Devleti’nde ilk medrese Orhan Bey Dönemi’nde İznik’te açılmıştır. Bu gelişmenin gösterdiği en uygun sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Devletin askerî faaliyetleri tamamen bıraktığı
• B) Beylikten devlete geçiş sürecinde eğitim ve ilim kurumlarının oluşturulmaya başlandığı
• C) Anadolu’da başka hiçbir eğitim kurumunun bulunmadığı
• D) Medreselerin yalnızca askerî amaçla kurulduğu
• E) İznik’in başkent yapıldığı

Doğru cevap: B — Medrese açılması, beylikten devlete geçişte kurumsallaşmanın başladığını gösterir.

1. Medresenin ne yaptığını belirleyelim: âlim ve kadı yetiştirir.
2. Bir beyliğin buna neden ihtiyacı olur? Büyüyen topraklarda davaları görecek kadılar, kayıt tutacak ve yönetecek eğitimli kişiler gerekir. Bu ihtiyaç ancak devletleşirken doğar.
3. Öyleyse ilk medresenin açılması, eğitim ve ilim kurumlarının oluşturulmaya başlandığını, yani kurumsallaşmayı gösterir.
4. Denetleyelim: aynı dönemde kadılık, tımar ve divan da kuruluyor ✓ — medrese bu kurumların insan kaynağını sağlıyor.

10. Osmanlı Devleti’nde devşirme sistemiyle yetiştirilen askerlerin doğrudan padişaha bağlı olması, aşağıdakilerden hangisini sağlamaya yöneliktir?

• A) Beylerin ve yerel güçlerin etkisini sınırlayarak merkezî otoriteyi güçlendirmek
• B) Ordunun tamamen kaldırılmasını sağlamak
• C) Tımar sistemini sona erdirmek
• D) Denizcilik faaliyetlerini durdurmak
• E) Vergi toplamayı kolaylaştırmak

Doğru cevap: A — Doğrudan padişaha bağlı daimî ordu, beylerin etkisini sınırlayarak merkezî otoriteyi güçlendirir.

1. Devşirme öncesi durumu düşünelim: ordu büyük ölçüde beylerin ve aşiretlerin kuvvetlerinden oluşuyordu.
2. Bu yapıda asker öncelikle kendi beyine bağlıdır; bey desteğini çekerse padişah kuvvetsiz kalır. Merkezin gücü beylerin rızasına bağlıdır.
3. Devşirme sistemiyle yetişen askerin başka bir bağı yoktur; doğrudan padişaha bağlıdır. Böylece yerel güçlerin etkisi sınırlanır ve merkezî otorite güçlenir.
4. Denetleyelim: tımarlı sipahi de orduda kalıyor ✓ — devşirme onu kaldırmıyor, yanına merkeze bağlı bir kuvvet ekliyor.

11. 1389’da Balkanlarda kurulan Haçlı ittifakına karşı kazanılan ve Osmanlı’nın Balkanlardaki hâkimiyetini pekiştiren savaş aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Malazgirt
• B) Miryokefalon
• C) Koyunhisar
• D) I. Kosova
• E) Otlukbeli

Doğru cevap: D — 1389 tarihli I. Kosova Savaşı, Haçlı ittifakına karşı kazanılıp Balkan hâkimiyetini pekiştirmiştir.

1. Soruda iki ölçüt var: tarih 1389 ve yer Balkanlar.
2. Şıkları eleyelim. Malazgirt (1071) ve Miryokefalon (1176) Osmanlı’dan ÖNCEKİ dönemin savaşlarıdır.
3. Koyunhisar Osman Bey döneminde ve Anadolu’da, Otlukbeli ise çok daha sonraki bir dönemdedir. 1389’da Balkanlarda kazanılan savaş I. Kosova’dır.
4. Denetleyelim: savaş Haçlı ittifakına karşı ✓ — Balkan devletlerinin birleşip karşı koyması da Osmanlı’nın bölgedeki gücünü gösteriyor.

12. Tabloda Osmanlı’nın beylikten devlete geçiş sürecindeki değişim karşılaştırılmıştır. Soru işareti yerine aşağıdakilerden hangisi gelmelidir?

• A) Hukukun tamamen ortadan kalkması
• B) Yalnızca yabancı devletlerin hukukunun uygulanması
• C) Kadıların görev yaptığı, şer’î ve örfî hukukun birlikte işlediği düzen
• D) Bütün davaların padişah tarafından görülmesi
• E) Hukuk kurallarının yazılı hâle hiç getirilmemesi

Doğru cevap: C — Devletleşmeyle birlikte kadılık kurumu doğmuş, şer’î ve örfî hukuk birlikte işleyen bir düzen kurulmuştur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda alan, ortada beylik dönemi, sağda devletleşme sonrası. Her satır bir kurumsallaşmayı gösteriyor.
2. Ordu satırından örneği okuyalım: aşiret kuvvetlerinden kapıkulu ve tımarlı sipahiye geçilmiş — dağınık yapıdan düzenli yapıya.
3. Hukukta da aynı geçiş beklenir. Beylikte uyuşmazlıklar örf ve gelenekle çözülüyordu; devletleşmeyle kadılar atandı, şer’î hukukun yanında padişahın koyduğu örfî hukuk işlemeye başladı.
4. Denetleyelim: örf tümüyle kalkmıyor ✓ — örfî hukuk olarak düzenin içine alınıyor.

13. Osman Bey Dönemi’nde Bizans tekfurlarına karşı kazanılan ve beyliğin Marmara yönünde ilerlemesini kolaylaştıran savaş aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Koyunhisar
• B) Sırpsındığı
• C) Niğbolu
• D) Varna
• E) Çirmen

Doğru cevap: A — Koyunhisar (Bafeus) Savaşı, Osman Bey döneminde Bizans tekfurlarına karşı kazanılmıştır.

1. Soruda iki ölçüt var: dönem Osman Bey ve rakip Bizans tekfurları, yani mücadele Anadolu’da.
2. Şıkları yerlerine göre eleyelim. Sırpsındığı, Çirmen, Niğbolu ve Varna Rumeli’de, yani Balkanlarda yapılmış savaşlardır. Osman Bey döneminde henüz Rumeli’ye geçilmemişti.
3. Geriye Koyunhisar kalıyor. Osman Bey bu savaşta Bizans tekfurlarını yendi ve Marmara yönünde ilerleme kolaylaştı.
4. Denetleyelim: Bursa’nın fethi bu ilerlemenin devamı ✓ — zafer Marmara yolunu açmıştı.

14. Fetret Devri’nde Osmanlı Devleti Balkanlarda toprak kaybetmemiştir. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Balkanlarda hiç Osmanlı toprağı bulunmaması
• B) Timur’un Balkanlara da sefer düzenlemesi
• C) Şehzadelerin Balkanlarda savaşmayı reddetmesi
• D) İstimâlet politikası sayesinde yerel halkın devlete bağlılığını sürdürmesi
• E) Balkan devletlerinin Osmanlı’ya vergi vermeyi sürdürmesi

Doğru cevap: D — İstimâlet politikası, merkezî otorite zayıflarken bile yerel halkın devlete bağlılığını sürdürmüştür.

1. Fetret Devri’ndeki durumu belirleyelim: padişah esir, şehzadeler birbiriyle savaşıyor, merkezî otorite neredeyse yok.
2. Böyle bir boşlukta fethedilmiş toprakların ayaklanması beklenir. Ama Balkanlarda büyük bir isyan çıkmadı.
3. Nedeni daha önce kurulan ilişkidir: istimâlet politikasıyla halkın inancına dokunulmamış ve vergileri hafifletilmişti. Yerel halk yeni yönetimi eskisine yeğliyordu, bu yüzden bağlılık sürdü.
4. Denetleyelim: aynı politika Rumeli’ye geçişi de kolaylaştırmıştı ✓ — kuruluşta kurulan ilişki krizde işe yaradı.

15. Kuruluş döneminde Anadolu’daki esnaf ve zanaatkârlar; kaliteyi denetleyen, fiyat belirleyen ve çırak-kalfa-usta düzenini işleten bir teşkilat çevresinde örgütlenmiştir. Bu teşkilat aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Divan
• B) Ahilik
• C) Devşirme
• D) Tımar
• E) Vakıf

Doğru cevap: B — Ahilik, esnaf ve zanaatkârların kaliteyi denetleyen ve çırak-kalfa-usta düzenini işleten meslek teşkilatıdır.

1. Soruda sayılan üç işlevi ayıralım: kaliteyi denetlemek, fiyat belirlemek, çırak-kalfa-usta düzenini işletmek.
2. Üçü de ÜRETİM ve MESLEK alanına ait. Öyleyse aranan yapı bir esnaf örgütlenmesi olmalı.
3. Şıkları işlevlerine göre eleyelim: divan bir yönetim kurulu, devşirme asker yetiştirme sistemi, tımar toprak düzeni, vakıf ise hayır kurumlarının gelir kaynağıdır. Aranan teşkilat ahiliktir.
4. Denetleyelim: ahilikte meslek eğitimiyle ahlak eğitimi birlikte veriliyordu ✓ — kalite denetiminin dayanağı da bu.

16. Osmanlı Devleti’nin başkenti Bursa’dan Edirne’ye taşımasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Bursa’nın tamamen boşaltılmış olması
• B) Anadolu’daki fetihlerin sona ermesi
• C) Deniz ticaretinden vazgeçilmesi
• D) Rumeli’deki fetihleri ve Balkanlardaki hâkimiyeti kolaylaştırmak
• E) Timur tehlikesinden uzaklaşmak

Doğru cevap: D — Ağırlık merkezi Rumeli’ye kayınca yönetim de Balkanlara yakın olan Edirne’ye taşınmıştır.

1. Başkentin ne işe yaradığını düşünelim: ordunun toplandığı, kararların verildiği ve seferlerin yönetildiği yerdir.
2. Bu dönemde fetihlerin ağırlığı Rumeli’ye kaymıştı. Bursa ise Balkanlara uzak; her sefer için önce boğazı geçmek gerekiyordu.
3. Edirne Balkanlara çok daha yakındır. Başkentin oraya taşınması seferlerin yönetimini ve Rumeli’deki hâkimiyeti kolaylaştırmıştır.
4. Denetleyelim: aynı mantıkla İstanbul’un fethinden sonra başkent yine batıya taşındı ✓ — merkez, ağırlık merkezini izliyor.

17. Kuruluş döneminde kurulan vakıflar; cami, medrese, imaret ve kervansaray gibi yapıların giderlerini karşılamıştır. Buna göre vakıfların devlete sağladığı en önemli katkı aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ordunun tamamının finanse edilmesi
• B) Sosyal ve eğitim hizmetlerinin hazineye yük olmadan sürdürülmesi
• C) Yeni topraklar fethedilmesi
• D) Deniz ticaretinin durdurulması
• E) Vergi sisteminin kaldırılması

Doğru cevap: B — Vakıflar, cami ve medrese gibi kurumları kendi gelirleriyle yaşatarak hazinenin yükünü hafifletmiştir.

1. Vakfın nasıl işlediğini hatırlayalım: gelir getiren bir mülk (han, dükkân, arazi) belirli bir hizmete bağlanır ve satılamaz.
2. Gelir sürekli olduğu için hizmet de sürer. Cami, medrese, imaret ve kervansarayın giderleri bu gelirden karşılanır.
3. Öyleyse devletin en önemli kazancı şudur: sosyal ve eğitim hizmetleri hazineden para çıkmadan sürdürülür.
4. Denetleyelim: aynı mantık tımar sisteminde de var ✓ — dönemin ekonomisinde nakit kıt, çözümler hep gelir tahsisiyle kuruluyor.

18. Yukarıdaki durumda araştırmacının vakıf kayıt defterine daha çok güvenmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Vakıf defterlerinin daha kolay okunması
• B) Kroniklerin her zaman uydurma olması
• C) Vakıf defterinin döneme ait birinci elden bir belge olması
• D) Kroniklerin resmî belge sayılmaması
• E) Vakıf defterinin daha uzun olması

Doğru cevap: C — Olayla aynı dönemde üretilen belgeler birinci el kaynaktır ve aradan zaman geçmediği için daha güvenilirdir.

1. İki kaynağı zaman bakımından karşılaştıralım. Vakıf kayıt defteri döneminde, günlük işleyişin bir parçası olarak tutulmuş.
2. Kronik ise olaylardan yaklaşık yüz yıl sonra yazılmış. Aradan geçen sürede bilgiler sözlü aktarımla değişmiş, yazarın kendi bakışı da metne karışmış olabilir.
3. Öyleyse araştırmacının vakıf defterine daha çok güvenmesinin nedeni, onun döneme ait birinci elden bir belge olmasıdır.
4. Denetleyelim: kronik yine de kaynak ✓ — güvenilmez değil, dikkatle ve karşılaştırılarak kullanılır.

19. Osmanlı Devleti kuruluş döneminde Anadolu beyliklerine karşı öncelikle savaş yerine evlilik, satın alma ve miras yoluyla topraklarını genişletmeye çalışmıştır. Bu tutumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Ordusunun bulunmaması
• B) Beyliklerin çok güçlü olması
• C) Müslüman Türk beylikleriyle savaşmanın hoş karşılanmaması ve gücün Bizans’a yönlendirilmek istenmesi
• D) Anadolu’da toprak bulunmaması
• E) Beyliklerin Osmanlı’ya vergi ödemesi

Doğru cevap: C — Aynı inançtan beyliklerle savaşmak meşruiyeti zedelerdi; asıl hedef Bizans yönüydü.

1. Osmanlı’nın Anadolu’daki komşularını belirleyelim: Müslüman Türk beylikleri.
2. Onlarla savaşmak iki sorun doğurur. Birincisi meşruiyet: gaza ve din uğruna mücadele iddiasıyla yükselen bir beyliğin aynı inançtan komşusuyla savaşması halk nezdinde hoş karşılanmaz.
3. İkincisi öncelik: batıda Bizans varken güç Anadolu’ya harcanırsa asıl hedeften uzaklaşılır. Bu yüzden evlilik, satın alma ve miras gibi barışçıl yollar tercih edildi.
4. Denetleyelim: aynı beyliklerle sonraki dönemlerde savaşıldı ✓ — tercih ilkesel değil, dönemin koşullarına göre verilmiş bir öncelik kararı.

20. Osmanlı Beyliği’nin diğer Anadolu beyliklerinden farklı olarak büyük bir devlete dönüşmesinde aşağıdakilerden hangisi en az etkili olmuştur?

• A) Bizans sınırında kurulmuş olması
• B) İstimâlet ve iskân politikaları uygulaması
• C) Kurumsal bir ordu ve hukuk düzeni oluşturması
• D) Ahilik teşkilatının desteğini alması
• E) Zengin altın ve gümüş yataklarına sahip olması

Doğru cevap: E — Osmanlı’nın yükselişi coğrafi konum ve kurumsal politikalarla açıklanır; maden zenginliği belirleyici değildir.

1. Soru "en az etkili" diyor; yani ötekiler kadar belirleyici OLMAYAN etkeni arıyoruz.
2. Dört etkeni denetleyelim. Bizans sınırında olmak sürekli fetih imkânı verdi; istimâlet ve iskân fethedilen yeri kalıcı kıldı.
3. Kurumsal ordu ve hukuk beylikten devlete geçişi sağladı; ahilik ekonomik ve toplumsal desteği verdi. Zengin altın ve gümüş yatakları ise Osmanlı’nın öne çıkmasında belirleyici bir etken olmamıştır.
4. Denetleyelim: aynı coğrafyadaki öteki beyliklerin de madeni yoktu ✓ — Osmanlı’yı ayıran şey madde değil, konum ve politikalardı.