Bitkilerde Tepki

1. Tabloda bitkisel hormonlar ve etkileri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan etki hangisidir?

• A) Kök büyümesini durdurur
• B) Çiçeklenmeyi engeller
• C) Tohumu uykuya sokar
• D) Meyve olgunlaşmasını ve yaprak dökümünü hızlandırır
• E) Fotosentezi durdurur

Doğru cevap: D — Etilen gaz hâlinde bir hormondur. Olgunlaşan bir meyvenin yanındaki meyvelerin de hızla olgunlaşması bu yüzdendir; ham muzun olgun elma yanında bekletilmesi bu bilgiye dayanır.

1. Etilen gaz hâlinde yayılır.
2. Meyve olgunlaşmasını hızlandırır.
3. Yaprak dökümünde de görev alır.

2. Kuraklık koşullarında bitkide absisik asit miktarının artması gözlenmektedir. Bu hormonun bu koşuldaki işlevi nedir?

• A) Büyümeyi hızlandırmak
• B) Stomaları kapatarak su kaybını azaltmak ve bitkiyi dinlenmeye yöneltmek
• C) Çiçeklenmeyi başlatmak
• D) Meyveyi olgunlaştırmak
• E) Kökü uzatmak

Doğru cevap: B — Absisik asit bir "stres hormonu" gibi davranır: büyümeyi baskılar, stomaları kapatır ve tohumu uyku durumunda tutar. Kısa vadede üretimden ödün verilir ama bitki hayatta kalır.

1. Kuraklıkta su kaybı yaşamsal tehdittir.
2. Absisik asit stomaları kapatır.
3. Su kaybı azalır, büyüme baskılanır.

3. Yukarıda açıklanan olayın adı sorulmaktadır. Bu olay hangisidir?

• A) Fototropizma (ışığa yönelme)
• B) Jeotropizma
• C) Tigmotropizma
• D) Nasti
• E) Kemotropizma

Doğru cevap: A — Bitki ışığa "gitmek istemez"; oksinin eşitsiz dağılımı bir taraftaki büyümeyi hızlandırır ve gövde kaçınılmaz olarak eğilir. Amaç değil, düzenek söz konusudur.

1. Uyaran ışıktır.
2. Oksin karanlık tarafta birikir.
3. O taraf daha çok uzar, gövde ışığa eğilir.

4. Yan yatırılan bir saksıda gövdenin yukarı, kökün aşağı yönelmesi gözlenmektedir. Bu davranışın adı ve nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Fototropizma; ışığın etkisi
• B) Hidrotropizma; su etkisi
• C) Nasti; rastgele hareket
• D) Tigmotropizma; dokunma etkisi
• E) Jeotropizma; yer çekimi uyaranına karşı gövdenin ters, kökün aynı yönde yönelmesi

Doğru cevap: E — Aynı hormon, kök ve gövde hücrelerinde farklı derişimlerde farklı etki yapar. Bu yüzden aynı yer çekimi uyaranı gövdede yukarı, kökte aşağı yönelme doğurur.

1. Uyaran yer çekimidir.
2. Gövde ters yönde, kök aynı yönde yönelir.
3. Bu olaya jeotropizma denir.

5. Tabloda bitkilerdeki tepki hareketleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan ifade hangisidir?

• A) Yön uyarana bağlıdır
• B) Hareket yoktur
• C) Yön uyaranın geldiği yönden bağımsızdır
• D) Yalnız gece olur
• E) Yalnız kökte olur

Doğru cevap: C — Küstüm otu hangi yönden dokunulursa dokunulsun yapraklarını aynı biçimde kapatır. Yönelme hareketinde ise yön doğrudan uyaranın geldiği yöne göre belirlenir.

1. Yönelmede yön uyarana göre ayarlanır.
2. Irkilmede yön uyarandan bağımsızdır.
3. Küstüm otu her yönden aynı tepkiyi verir.

6. Küstüm otunun yapraklarını saniyeler içinde kapatabilmesinin nedeni sorulmaktadır. Bu hızın büyüme ile açıklanamamasının gerekçesi nedir?

• A) Bitkinin küçük olması
• B) Hareketin büyümeyle değil, hücrelerdeki su kaybına bağlı turgor değişimiyle gerçekleşmesi
• C) Bitkinin sinir sistemi olması
• D) Hareketin hormonla olması
• E) Hareketin görünmemesi

Doğru cevap: B — Büyümeye dayalı hareketler saatler ya da günler alır. Turgor değişimi ise hücrelerden hızla su çıkışıyla olur ve saniyeler içinde tamamlanır; bu yüzden geri de dönebilir.

1. Büyümeye dayalı hareket yavaştır.
2. Küstüm otunun hareketi saniyeler alır.
3. Hareket turgor değişimiyle olur.

7. Bazı bitkilerin yapraklarını akşam kapatıp sabah açmasının bitkiye sağladığı yarar sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Fotosentezi artırması
• B) Meyveyi olgunlaştırması
• C) Böcekleri çekmesi
• D) Kökü uzatması
• E) Gece ısı ve su kaybını azaltması

Doğru cevap: E — Gece fotosentez yapılamadığı için yaprakların açık kalmasının bir yararı yoktur; buna karşın açık yüzeyden ısı ve su kaybı sürer. Kapanma bu kaybı azaltır.

1. Gece fotosentez yapılamaz.
2. Açık yaprak ısı ve su kaybettirir.
3. Kapanma bu kaybı azaltır.

8. Sarmaşık ve fasulye gibi bitkilerin destek buldukları cisme sarılmasının adı ve yararı sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Nasti; süs sağlaması
• B) Fototropizma; ışığa gitmesi
• C) Tigmotropizma; dokunma uyaranına yönelerek desteğe tutunması ve gövdesini kalınlaştırmadan ışığa yükselebilmesi
• D) Jeotropizma; yer çekimi etkisi
• E) Hidrotropizma; su araması

Doğru cevap: C — Kendi gövdesini destekleyecek odunsu yapı kurmak bitki için pahalıdır. Tutunarak yükselmek, aynı ışık erişimini çok daha az kaynak harcayarak sağlar.

1. Uyaran dokunmadır.
2. Bitki temas ettiği yöne sarılır.
3. Az kaynakla ışığa yükselir.

9. Yukarıda anlatılan deneyde beklenen sonuç sorulmaktadır. Doğru sonuç hangisidir?

• A) Birinci kutudaki fideler deliğe doğru eğilir, ikinci kutudakiler dik büyür
• B) İki kutuda da fideler dik büyür
• C) İki kutuda da fideler eğilir
• D) Fideler hiç büyümez
• E) Fideler aşağı büyür

Doğru cevap: A — Işık tek yönden geldiğinde oksin karanlık tarafta birikir ve gövde ışığa eğilir. Her yönden eşit ışık alan fidede oksin dağılımı dengeli kalır, gövde dik büyür.

1. Tek yönlü ışık oksin dağılımını bozar.
2. Karanlık taraf daha çok uzar, gövde eğilir.
3. Eşit ışıkta dağılım dengeli, büyüme diktir.

10. Yönelme deneylerinde her yönden eşit ışık alan bir kutunun da hazırlanmasının gerekçesi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Kutu sayısını artırmak
• B) Süre kazanmak
• C) Fideleri korumak
• D) Eğilmenin ışığın yönünden kaynaklandığını göstermek; kontrol grubu olmadan fidenin zaten eğik büyüyüp büyümediği bilinemez
• E) Toprağı ısıtmak

Doğru cevap: D — Kontrol grubu, gözlenen farkın incelenen etkenden kaynaklandığını gösteren dayanaktır. Onsuz "eğildi" gözlemi tek başına bir kanıt oluşturmaz.

1. Karşılaştırma ölçütü gerekir.
2. Kontrol kutusunda ışık her yönden gelir.
3. Eğilme yalnız tek yönlü ışıkta görülürse neden kesinleşir.

11. Ham muzların olgun elmalarla aynı poşette bekletildiğinde daha hızlı olgunlaştığı gözlenmektedir. Bu gözlemin açıklaması nedir?

• A) Olgun elmanın saldığı etilen gazının muzun olgunlaşmasını hızlandırması
• B) Elmanın ısı vermesi
• C) Poşetin ısınması
• D) Muzun su alması
• E) Elmanın renk vermesi

Doğru cevap: A — Etilen gaz hâlinde yayıldığı için kapalı ortamda birikir ve komşu meyveleri de etkiler. Meyve taşımacılığında bu bilgi hem hızlandırma hem geciktirme amacıyla kullanılır.

1. Olgun meyve etilen salar.
2. Etilen gaz hâlinde yayılır.
3. Poşette birikip muzu olgunlaştırır.

12. Bahçıvanların bitkiyi çalılaştırmak için tepe tomurcuğunu kesmesinin dayandığı ilke sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Kesmenin bitkiyi büyütmesi
• B) Kesmenin su tasarrufu sağlaması
• C) Tepe tomurcuğundaki oksinin yan tomurcukların gelişimini baskılaması; tepe kesilince bu baskının kalkması
• D) Kesmenin ışığı artırması
• E) Kesmenin kökü uzatması

Doğru cevap: C — Tepe tomurcuğu üstünlüğü, bitkinin kaynağını tek bir yönde toplamasını sağlar. Tepe kesildiğinde oksin baskısı kalkar, yan tomurcuklar gelişir ve bitki dallanır.

1. Tepe tomurcuğu oksin üretir.
2. Oksin yan tomurcukları baskılar.
3. Tepe kesilince yan dallar gelişir.

13. Grafikte oksin derişimine göre gövde uzaması verilmiştir. Eğrinin belli bir noktadan sonra inmesinin anlamı nedir?

• A) Ölçüm hatası
• B) Bitkinin ölmesi
• C) Oksinin bitmesi
• D) Aşırı oksin derişiminin büyümeyi uyarmak yerine baskılaması
• E) Işığın azalması

Doğru cevap: D — Hormonlarda etki, derişime bağlıdır: az miktar uyarır, aşırı miktar baskılar. Yabani ot ilaçlarının bir bölümü, yapay oksinin aşırı derişimiyle bitkiyi öldürme ilkesine dayanır.

1. Düşük derişimde uzama artıyor.
2. Belli bir noktadan sonra azalıyor.
3. Aşırı oksin büyümeyi baskılar.

14. Aynı oksin derişiminin gövdede büyümeyi artırırken kökte azaltmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Oksinin köke ulaşmaması
• B) Kök ve gövde hücrelerinin oksine duyarlılıklarının farklı olması; kökün çok daha düşük derişimlerde uyarılması
• C) Kökün hormon üretmemesi
• D) Kökün ışık almaması
• E) Oksinin kökte bozulması

Doğru cevap: B — Kök hücreleri oksine gövdeden çok daha duyarlıdır; gövde için uyarıcı olan bir derişim kök için aşırı ve baskılayıcıdır. Jeotropizmada kök ile gövdenin ters yönelmesi bu farkla açıklanır.

1. Etki derişime ve hücre duyarlılığına bağlıdır.
2. Kök hücreleri daha duyarlıdır.
3. Aynı derişim kökte baskılayıcı olur.

15. Bazı tohumların uygun koşullar oluşana dek çimlenmemesini sağlayan düzenek sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Tohumun ölü olması
• B) Tohumun ağır olması
• C) Tohumun sert olması
• D) Tohumun küçük olması
• E) Absisik asidin tohumu uyku durumunda tutması; koşullar uygun olduğunda giberellinin çimlenmeyi başlatması

Doğru cevap: E — Uyku hâli bir kusur değil bir güvenliktir: kısa bir sıcak dönemde çimlenen tohum sonraki soğukta ölürdü. İki hormonun karşıt etkisi, çimlenmenin doğru zamana denk gelmesini sağlar.

1. Absisik asit tohumu uykuda tutar.
2. Koşullar uygun olunca giberellin artar.
3. Çimlenme başlar.

16. Bitkisel hormonların hayvansal hormonlardan ayrılan yönü sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Bitkisel hormonların etkisiz olması
• B) Bitkisel hormonların kanla taşınması
• C) Bitkilerde özelleşmiş salgı bezleri bulunmaması; hormonların çeşitli dokularda üretilip taşınması
• D) Bitkisel hormonların gaz olmaması
• E) Bitkisel hormonların sinirle taşınması

Doğru cevap: C — Hayvanlarda hormonlar özelleşmiş iç salgı bezlerinde üretilir ve kanla taşınır. Bitkilerde ne böyle bezler ne de kan vardır; hormon üretimi dokulara dağılmıştır ve taşınma hücreden hücreye ya da iletim demetleriyle olur.

1. Hayvanlarda özelleşmiş bezler vardır.
2. Bitkilerde böyle bezler yoktur.
3. Hormonlar çeşitli dokularda üretilir.

17. Bir öğrenci yer çekiminin kök yönelmesine etkisini incelemek istemektedir. İzlemesi gereken en uygun yol hangisidir?

• A) Tek fide kullanmak
• B) Her fideye farklı su vermek
• C) Fideleri farklı odalara koymak
• D) Çimlenmiş fideleri farklı açılarda yerleştirip nem, sıcaklık ve ışığı eşitleyerek kök yönünü belirli aralıklarla kaydetmek
• E) Sonucu tahmin etmek

Doğru cevap: D — Kökler suya ve dokunmaya da yönelir; bu değişkenler eşitlenmezse gözlenen yönelmenin yer çekiminden kaynaklandığı söylenemez. Karanlıkta çalışmak ışık etkisini de dışlar.

1. İncelenen değişken yer çekimidir.
2. Nem, sıcaklık ve ışık eşitlenir.
3. Kök yönü düzenli olarak kaydedilir.

18. Bir öğrenci "bitki ışığı gördüğü için ona doğru gidiyor" demiştir. Bu açıklamanın bilimsel olarak eksik sayılmasının nedeni nedir?

• A) Bitkinin ışığı sevmemesi
• B) Açıklamanın doğru olması
• C) Bitkinin ışıktan kaçması
• D) Işığın etkisiz olması
• E) Bitkide görme ve amaç bulunmaması; hareketin oksinin eşitsiz dağılımına bağlı bir büyüme farkından kaynaklanması

Doğru cevap: E — Bilimsel açıklama düzeneği tanımlar, amaç atfetmez. Bitkide karar veren bir yapı yoktur; ışık oksin dağılımını değiştirir, bir taraf daha çok uzar ve gövde eğilir.

1. Bitkide görme ve amaç yoktur.
2. Işık oksin dağılımını değiştirir.
3. Eşitsiz büyüme eğilmeye yol açar.

19. Bitkisel hormonların tarımda kullanılmasına örnek olarak verilebilecek uygulama hangisidir?

• A) Çeliklerde köklenmeyi hızlandırmak için oksin uygulamak ya da meyve olgunlaşmasını etilenle düzenlemek
• B) Toprağı sürmek
• C) Tarlayı sulamak
• D) Tohumu tartmak
• E) Yabani otu elle toplamak

Doğru cevap: A — Hormonların etkisinin bilinmesi, doğal süreçlerin denetimli biçimde yönlendirilmesini sağlar. Köklendirme tozları, olgunlaştırma odaları ve çekirdeksiz meyve üretimi bu bilgiye dayanır.

1. Hormonlar büyüme ve olgunlaşmayı düzenler.
2. Dışarıdan uygulanabilirler.
3. Köklendirme ve olgunlaştırmada kullanılırlar.

20. Bitkilerde tepki hormonlarla ve turgor değişimleriyle gerçekleşir; yönelme hareketinin yönü uyarana bağlıdır, ırkilme hareketinde ise bağımsızdır. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Etilen meyve olgunlaşmasını hızlandırır.
• B) Bitkiler tepki verirken hedef belirleyip karar verir.
• C) Kök ve gövde oksine farklı duyarlıdır.
• D) Absisik asit kuraklıkta stomaları kapatır.
• E) Küstüm otunun hareketi turgor değişimiyle olur.

Doğru cevap: B — Bitkilerde karar veren bir yapı yoktur. Tepkiler hormon dağılımı ve su hareketiyle açıklanan düzeneklerdir; amaç ya da bilinç atfetmek bilimsel bir açıklama değildir.

1. Bitkide sinir sistemi ve bilinç yoktur.
2. Tepkiler hormon ve turgorla açıklanır.
3. Karar verme söz konusu değildir.