Homeostazi ve Canlılar İçin Önemi

1. Yukarıda tanımı verilen kavramın adı sorulmaktadır. Bu kavram hangisidir?

• A) Metabolizma
• B) Adaptasyon
• C) Fotosentez
• D) Homeostazi
• E) Refleks

Doğru cevap: D — Homeostazi "hiç değişmemek" değil, dalgalanmaları dar bir aralıkta tutmaktır. Kan şekeri, vücut sıcaklığı ve pH sürekli küçük değişimler gösterir; önemli olan bu değerlerin sınırların dışına çıkmamasıdır.

1. Dış koşullar değişkendir.
2. İç ortamın kararlı kalması gerekir.
3. Bu duruma homeostazi denir.

2. İç ortamın kararlı tutulmasının canlı için zorunlu olmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Kararlılığın kolay olması
• B) Hücredeki tepkimeleri yürüten enzimlerin belirli sıcaklık, pH ve derişim aralıklarında çalışabilmesi
• C) Kararlılığın enerji vermesi
• D) Kararlılığın büyümeyi sağlaması
• E) Kararlılığın zorunlu olmaması

Doğru cevap: B — İç ortamın kararlı tutulması zorunludur çünkü hücredeki tepkimeleri yürüten enzimler ancak belirli sıcaklık, pH ve derişim aralıklarında çalışabilir.

1. Metin enzimlerin protein olduğunu söylüyor. Bir proteinin işlevi üç boyutlu katlanmasına bağlıdır ve bu katlanmayı zayıf bağlar ayakta tutar.
2. Sıcaklık yükseldiğinde ya da pH değiştiğinde bu zayıf bağlar kopar, enzimin etkin bölgesi bozulur ve substrat artık bağlanamaz. Buna denatürasyon denir; çoğu kez geri dönüşsüzdür.
3. Hücredeki bütün yapım ve yıkım tepkimeleri enzimlerle yürüdüğüne göre, enzimlerin işlevini yitirmesi metabolizmanın durması demektir. İç ortam bu yüzden dar bir aralıkta tutulur.
4. Denetleyelim: yüksek ateşin tehlikeli olması ve kan pH’ındaki çok küçük sapmaların bile yaşamı tehdit etmesi bu açıklamayı doğruluyor ✓.

3. Tabloda homeostatik denetim düzeneğinin bileşenleri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan görev hangisidir?

• A) Yanıtı uygulayarak değeri ölçüte döndürmek
• B) Değişimi algılamak
• C) Ölçütü belirlemek
• D) Hiçbir şey yapmamak
• E) Uyaranı üretmek

Doğru cevap: A — Etkileyicinin görevi, verilen kararı uygulayarak değeri ölçüt değere geri döndürmektir.

1. Tabloda iki rol dolu: almaç değişimi algılıyor, denetim merkezi ölçütle karşılaştırıp karar veriyor. Geriye kararı eyleme çevirecek bileşen kalıyor.
2. Etkileyiciler kas ve bezlerdir: kas kasılır, bez salgı yapar. Yani düzeneğin ortamı fiilen değiştiren bölümüdür.
3. Vücut sıcaklığı düştüğünde iskelet kaslarının titremesi ya da kan şekeri yükseldiğinde pankreasın insülin salgılaması bu basamağa örnektir; her ikisinde de değer ölçüte doğru çekilir.
4. Denetleyelim: algılama ve karar tek başına hiçbir değeri değiştirmez ✓ — döngüyü kapatan basamak, etkileyicinin yanıtı uygulamasıdır.

4. Vücut sıcaklığı yükseldiğinde terleme ve damar genişlemesiyle sıcaklığın düşürülmesi bir geri bildirim örneğidir. Bu düzeneğin adı ve özelliği sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Pozitif geri bildirim; değişimi artırır
• B) Yalnız hastalıkta görülür
• C) Geri bildirim değildir
• D) Rastlantısal bir olaydır
• E) Negatif geri bildirim; değişimi tersine çevirerek değeri ölçüte döndürür

Doğru cevap: E — Negatif geri bildirim, homeostazinin ana düzeneğidir. "Negatif" sözcüğü kötü anlamına gelmez; yanıtın değişime <em>ters</em> yönde olduğunu anlatır.

1. Sıcaklık ölçütün üstüne çıkıyor.
2. Yanıt sıcaklığı düşürüyor.
3. Değişim tersine çevriliyor: negatif geri bildirim.

5. Tabloda geri bildirim türleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan ifade hangisidir?

• A) Değişime ters
• B) Hiçbir yönde
• C) Değişimi aynı yönde güçlendirir; süreci hızla sonuca götürür
• D) Rastgele
• E) Yalnız yavaşlatır

Doğru cevap: C — Pozitif geri bildirimde yanıt, değişimi aynı yönde güçlendirir ve süreci hızla sonuca götürür.

1. Tablodaki ölçüt "yanıtın yönü". Negatif geri bildirimde yanıt değişime ters yönde işliyor ve değeri geri çekiyor.
2. Karşıtı, yanıtın değişimi aynı yönde büyütmesidir: çıktı, kendisini doğuran uyaranı artırır ve döngü her turda güçlenir.
3. Tabloda verilen örnek bunu doğruluyor. Doğumda bebeğin başı rahim ağzını gerer, gerilme oksitosin salgısını artırır, artan oksitosin kasılmaları güçlendirir; güçlenen kasılma gerilmeyi daha da artırır.
4. Denetleyelim: bu düzenek dengeyi korumaz, süreci tamamlar ve doğumla kendiliğinden sona erer ✓ — bu yüzden yalnız bitmesi gereken olaylarda kullanılır.

6. Homeostatik düzeneklerin büyük çoğunluğunun negatif geri bildirime dayanmasının gerekçesi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Negatif düzeneğin daha basit olması
• B) Amaçların denge olması; pozitif geri bildirimin değeri sürekli uzaklaştırarak dizgeyi denetimden çıkarması
• C) Pozitif düzeneğin bilinmemesi
• D) Negatif düzeneğin daha hızlı olması
• E) Pozitif düzeneğin zararlı olması

Doğru cevap: B — Homeostatik düzeneklerin çoğu negatif geri bildirime dayanır çünkü amaç dengedir; pozitif geri bildirim değeri sürekli uzaklaştırarak dizgeyi denetimden çıkarır.

1. Homeostazinin tanımını hatırlayalım: bir değişkeni ölçüt değerin çevresinde, dar bir aralıkta tutmak.
2. Bunu sağlayacak düzenek sapmayı ölçüp ters yönde yanıt üretmelidir. Değer yükselince düşürücü, düşünce yükseltici yanıt: negatif geri bildirim budur.
3. Sapmayı büyüten bir düzenek ise değeri ölçütten sürekli uzaklaştırır. Vücut sıcaklığı yükseldikçe ısı üretimi de artsaydı, küçük bir yükselme birkaç dakikada ölümcül duruma gelirdi.
4. Denetleyelim: pozitif geri bildirim doğum ve pıhtılaşma gibi kendini sonlandıran birkaç süreçle sınırlı ✓ — genel denetim negatif geri bildirime bırakılmış.

7. Tabloda kan şekerinin düzenlenmesi verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan etki hangisidir?

• A) Şekeri hücrelere alır
• B) Hiçbir etkisi yoktur
• C) Şekeri yok eder
• D) Şekeri idrarla atar
• E) Karaciğerdeki glikojenin glikoza çevrilip kana verilmesini sağlar

Doğru cevap: E — Glukagonun etkisi, karaciğerdeki glikojenin glikoza çevrilip kana verilmesini sağlamaktır.

1. Tablonun mantığı karşıtlık üzerine kurulu: kan şekeri yüksekken insülin salgılanıyor, şeker hücrelere alınıp depolanıyor.
2. Kan şekeri düştüğünde gereken bunun tersidir: kana şeker verilmelidir. Kaynak, karaciğerde daha önce depolanmış olan glikojendir.
3. Glukagon karaciğer hücrelerini uyarır; glikojen yıkılarak glikoza çevrilir ve kana salınır. Kan şekeri böylece ölçüt aralığa yükselir.
4. Denetleyelim: yükselen kan şekeri glukagon salgısını durduruyor ✓ — sapmayı geri çekip kendini sonlandıran bu döngü tam bir negatif geri bildirim örneğidir.

8. Soğuk ortamda titreme ve deri damarlarının daralması görülmektedir. Bu yanıtların ortak amacı sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Enerji harcamak
• B) Kanı azaltmak
• C) Isı üretimini artırmak ve ısı kaybını azaltarak vücut sıcaklığını korumak
• D) Terlemeyi artırmak
• E) Deriyi kurutmak

Doğru cevap: C — Titreme ve deri damarlarının daralması, ısı üretimini artırıp ısı kaybını azaltarak vücut sıcaklığını korumak amacına hizmet eder.

1. Vücut sıcaklığı bir denge sorunudur: üretilen ısı ile kaybedilen ısı eşitlenmelidir. Soğukta kayıp arttığı için bu denge bozulur.
2. Titreme, iskelet kaslarının hızlı ve istemsiz kasılmasıdır. Kasılmada harcanan ATP’nin büyük bölümü ısıya dönüşür; yani üretim artar.
3. Deri damarlarının daralması ise yüzeye gelen sıcak kan miktarını azaltır. Yüzey sıcaklığı düşünce çevreye verilen ısı da düşer; yani kayıp azalır.
4. Denetleyelim: biri üretimi artırıyor, öteki kaybı azaltıyor; iki yanıt da aynı denge eşitliğini onarıyor ✓.

9. Su kaybı arttığında idrar miktarının azalması hangi düzenekle açıklanır?

• A) Salgılanan hormonun böbrekte su geri emilimini artırması; negatif geri bildirimle su dengesinin korunması
• B) Böbreğin bozulması
• C) İdrarın yok olması
• D) Kanın azalması
• E) Susuzluğun geçmesi

Doğru cevap: A — Su kaybında idrarın azalması, salgılanan hormonun böbrekte su geri emilimini artırmasıyla açıklanır; bu bir negatif geri bildirimdir.

1. Su kaybedildiğinde kan hacmi düşer ve kandaki çözünen derişimi yükselir. Beyindeki almaçlar bu değişimi algılar.
2. Buna karşılık antidiüretik hormon salgılanır; hormon böbrek toplama kanallarının su geçirgenliğini artırır.
3. Süzüntüdeki suyun daha büyük bölümü kana geri emilir, idrar derişikleşir ve miktarı azalır. Aynı anda susama duygusu da alım yönünde ikinci bir yanıt başlatır.
4. Denetleyelim: kandaki derişim normale döndüğünde hormon salgısı azalıyor ve idrar miktarı yeniden artıyor ✓ — döngü sapmayı giderip kendini sonlandırıyor.

10. Grafikte yemekten sonra kan şekerinin zamanla değişimi verilmiştir. Grafiğin yükselip sonra başlangıç düzeyine dönmesinin nedeni nedir?

• A) Ölçüm hatası
• B) Yemeğin sindirilmemesi
• C) Şekerin yok olması
• D) Negatif geri bildirimle çalışan hormonal düzeneğin kan şekerini ölçüt değere geri çekmesi
• E) Böbreğin çalışmaması

Doğru cevap: D — Kan şekerinin yükselip başlangıç düzeyine dönmesinin nedeni, negatif geri bildirimle çalışan hormonal düzeneğin değeri ölçüt aralığa geri çekmesidir.

1. Eğriyi okuyalım: yemekten hemen sonra değer yaklaşık 10 birim, birinci saatte 16 birime çıkıyor. Yükseliş, sindirilen besinin kana geçmesinden kaynaklanıyor.
2. İkinci saatte 11, üçüncü saatte 9 birime iniyor; değer başlangıç düzeyinin çevresine dönüyor. İniş kendiliğinden değil, bir yanıtla gerçekleşiyor.
3. Yükselen kan şekeri pankreası uyarır, insülin salgılanır; glikoz hücrelere alınıp karaciğer ve kasta glikojen olarak depolanır. Değer düştükçe insülin salgısı da azalır.
4. Denetleyelim: uyaran değeri yükseltiyor, yanıt aşağı çekiyor ve sonra kendisi duruyor ✓ — eğrinin biçimi tam olarak negatif geri bildirimin izidir.

11. Tabloda homeostazide görev alan iki dizge karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan ifade hangisidir?

• A) Uzun süreli
• B) Çok kısa
• C) Etkisiz
• D) Anlık
• E) Yok

Doğru cevap: A — Endokrin sistemin etki süresi uzun sürelidir; yavaş başlayan hormonal yanıt, sinirsel yanıtın tersine uzun süre sürer.

1. Tabloda sinir sistemi için yanıt hızı "çok hızlı", etki süresi "kısa" yazıyor. Nedeni, sinyalin elektriksel olarak taşınması ve nörotransmitterin sinapsta hızla parçalanmasıdır.
2. Hormon ise kana salınır, dolaşımla bütün vücuda dağılır ve hedef hücreye ulaşması dakikalar alır; tabloda hız zaten "yavaş" verilmiş.
3. Kanda dağılan hormon yıkılana kadar etkisini sürdürür; bu yüzden etki süresi saatlere, hatta günlere uzar. Boş bırakılan yere "uzun süreli" gelir.
4. Denetleyelim: büyüme, üreme döngüsü ve metabolizma hızı gibi uzun soluklu düzenlemelerin hormonlarla yürütülmesi bu sonucu doğruluyor ✓.

12. Dolaşım sisteminin homeostazideki rolü sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Yalnız kan üretmek
• B) Yalnız ısı üretmek
• C) Besin, oksijen, hormon ve atıkları taşıyarak bütün dokuların iç ortamını birbirine bağlamak ve dengeyi yaymak
• D) Yalnız kemik beslemek
• E) Yalnız kas çalıştırmak

Doğru cevap: C — Dolaşım sistemi besin, oksijen, hormon ve atıkları taşıyarak bütün dokuların iç ortamını birbirine bağlar ve dengeyi yayar.

1. Homeostazinin düzeltmeleri belirli organlarda yapılır: oksijen akciğerde alınır, kan şekeri karaciğerde ayarlanır, hormonlar bezlerde üretilir.
2. Bu düzeltmelerin işe yaraması için ürünün ilgili dokuya ulaşması gerekir. Taşımayı kan yapar; hormonun hedefine varması da aynı ağa bağlıdır.
3. Ağ ters yönde de çalışır: dokularda oluşan karbondioksit ve üre atılacakları organlara taşınır. Kan ayrıca ısıyı gövdeden yüzeye taşıyarak sıcaklık düzenlemesine katılır.
4. Denetleyelim: dolaşım durduğunda öteki sistemlerin düzeltmeleri hiçbir dokuya ulaşamaz ✓ — dolaşım, homeostazinin ortak taşıyıcısıdır.

13. Kandaki karbondioksit derişimi arttığında solunum hızının artması hangi işlevi görür?

• A) Kanı ısıtmak
• B) Kalbi yavaşlatmak
• C) Kanı azaltmak
• D) Fazla karbondioksitin atılmasını sağlayarak kan pH’ının düşmesini önlemek
• E) Oksijeni azaltmak

Doğru cevap: D — Solunum hızının artması, fazla karbondioksitin atılmasını sağlayarak kan pH’ının düşmesini önler.

1. Karbondioksit kanda suyla birleşip karbonik asit oluşturur; bu asit ayrışınca hidrojen iyonu açığa çıkar ve pH düşer.
2. Demek ki kandaki karbondioksitin artması doğrudan asitlik artışı demektir. Beyin sapındaki solunum merkezi bu değişimi algılar.
3. Solunum hızlanınca akciğerlerden atılan karbondioksit artar; tepkime ters yöne kayar, hidrojen iyonu derişimi azalır ve pH ölçüt aralığa döner.
4. Denetleyelim: kan pH’ı yükseldiğinde solunum yavaşlıyor ✓ — dizge iki yönde de çalışarak pH’ı dar bir aralıkta tutuyor.

14. Böbreklerin homeostazideki rolü sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

• A) Yalnız idrar üretmek
• B) Kanın su, tuz ve pH dengesini ayarlayarak fazlasını atmak ve gerekli olanı geri emmek
• C) Yalnız kan üretmek
• D) Yalnız hormon üretmek
• E) Yalnız atık depolamak

Doğru cevap: B — Böbrekler kanın su, tuz ve pH dengesini ayarlar; fazlasını atar, gerekli olanı geri emer.

1. Böbrekteki süreç süzmeyle başlar: kan basıncıyla su, iyon, glikoz ve üre süzüntüye geçer. Süzüntü bu aşamada henüz seçici değildir.
2. Asıl düzenleme geri emilimde yapılır. Vücudun o andaki gereksinimine göre suyun, sodyumun, bikarbonatın ve glikozun büyük bölümü kana geri alınır.
3. Geri emilmeyen fazla su, tuz ve atıklar idrarla atılır. Bikarbonat ile hidrojen iyonu alışverişi sayesinde kan pH’ı da böylece ayarlanır.
4. Denetleyelim: çok su içildiğinde idrar bollaşıp açık renk, susuz kalındığında azalıp koyu renk oluyor ✓ — böbrek sabit bir süzgeç değil, ayarlanan bir denetim organıdır.

15. Homeostazinin tek bir sistemle değil sistemlerin eş güdümüyle sağlandığı belirtilmektedir. Bu değerlendirmenin gerekçesi nedir?

• A) Sistemlerin bağımsız olması
• B) Sistemlerin gereksiz olması
• C) Sistemlerin aynı işi yapması
• D) Tek sistemin yeterli olması
• E) Her sistemin farklı bir değişkeni denetlemesi ve bu değişkenlerin birbirine bağlı olması; birinin bozulmasının diğerlerini de etkilemesi

Doğru cevap: E — Homeostazi eş güdüm gerektirir çünkü her sistem farklı bir değişkeni denetler, bu değişkenler birbirine bağlıdır ve birinin bozulması ötekileri de etkiler.

1. Denetlenen değişkenleri ayıralım: solunum gaz derişimlerini, boşaltım su ve tuzu, endokrin hormon düzeylerini, dolaşım taşımayı üstlenir.
2. Ama bu değişkenler birbirinden bağımsız değil. Kan pH’ını hem solunum hem böbrek ayarlar; kan basıncını dolaşım, böbrek ve hormonlar birlikte tutar.
3. Bağlılık, arızanın da yayılması demektir: böbrek yetmezliğinde yalnız idrar değil kan basıncı, pH ve iyon dengesi de bozulur.
4. Denetleyelim: tek bir sistemin bütün değişkenleri denetlemesi olanaksız, üstelik değişkenler birbirini etkiliyor ✓ — bu yüzden denetim bütünleşiktir.

16. Homeostatik düzeneklerin termostata benzetilmesinin öğrenmeye katkısı ve sınırı sorulmaktadır. Doğru değerlendirme hangisidir?

• A) Benzetme tümüyle geçerlidir
• B) Benzetme yararsızdır
• C) Ölçüt değer ve geri bildirim kavramlarını somutlaştırır; ama canlıdaki düzeneklerin çok daha çok değişkenli ve iç içe olduğu unutulmamalıdır
• D) Benzetme yanıltıcıdır
• E) Benzetme kullanılamaz

Doğru cevap: C — Termostat benzetmesi ölçüt değer ve geri bildirim kavramlarını somutlaştırır; ancak canlıdaki düzeneklerin çok daha çok değişkenli ve iç içe olduğu unutulmamalıdır.

1. Benzetmenin kazandırdığını görelim: termostatta bir ölçüt sıcaklık, bir algılayıcı, bir karşılaştırma ve bir ısıtıcı vardır. Bu dört öge canlıdaki almaç, denetim merkezi ve etkileyici düzeneğiyle örtüşür.
2. Sapma büyüdükçe yanıtın devreye girmesi de negatif geri bildirimi görünür kılar; soyut kavram elle tutulur bir örneğe bağlanır.
3. Sınırı ise şudur: termostat tek bir değişkeni denetler, canlıda ise sıcaklık, pH, kan şekeri, iyon derişimi ve basınç aynı anda ve birbirini etkileyerek denetlenir. Üstelik canlıda ölçüt değerin kendisi de değişebilir; ateşlenmede sıcaklık ölçütü bilerek yükseltilir.
4. Denetleyelim: benzetme kapıyı açıyor ama odanın tamamını göstermiyor ✓ — doğru değerlendirme hem yararı hem sınırı anmalıdır.

17. Kan pıhtılaşmasında her adımın bir sonrakini hızlandırması hangi geri bildirim türüne örnektir ve neden bu düzenek kullanılır?

• A) Negatif; dengeyi korumak için
• B) Rastlantısal bir olay
• C) Geri bildirim yoktur
• D) Pozitif; kanamanın hızla durdurulması gereken bir süreç olması
• E) Yalnız hastalıkta görülür

Doğru cevap: D — Kan pıhtılaşması pozitif geri bildirime örnektir; bu düzenek kullanılır çünkü kanamanın hızla durdurulması gerekir.

1. Süreci izleyelim: damar zedelenince trombositler yüzeye yapışır ve salgı yapar. Bu salgı daha çok trombositi çağırır, gelenler de aynı salgıyı yapar.
2. Pıhtılaşma etmenleri de aynı biçimde işler; her etkinleşen etmen bir sonrakini etkinleştirir ve zincir katlanarak hızlanır. Yanıt kendisini doğuran uyaranı büyütüyor: bu pozitif geri bildirimdir.
3. Gerekçe hızdır: kanama sürerken denge korumanın anlamı yoktur, tıkacın saniyeler içinde oluşması gerekir. Katlanarak hızlanan bir döngü bunu sağlayabilecek tek düzenektir.
4. Denetleyelim: zedelenme kapandığında uyaran ortadan kalkıyor ve döngü duruyor ✓ — süreç kendini sonlandırdığı için denetimden çıkmıyor.

18. Sinir sisteminin homeostazideki rolüne örnek olarak verilebilecek durum hangisidir?

• A) Kemiklerin uzaması
• B) Derinin kalınlaşması
• C) Saçın uzaması
• D) Tırnağın büyümesi
• E) Vücut sıcaklığındaki değişimin algılanıp terleme ya da titreme yanıtının başlatılması

Doğru cevap: E — Sinir sisteminin homeostazideki rolüne örnek, vücut sıcaklığındaki değişimin algılanıp terleme ya da titreme yanıtının başlatılmasıdır.

1. Seçenekleri bir ölçütle eleyelim: bir olayın bu role örnek olması için algılama, karşılaştırma ve hızlı yanıt basamaklarını içermesi gerekir.
2. Kemiğin uzaması, derinin kalınlaşması, saç ve tırnak büyümesi hücre bölünmesine dayanan yavaş büyüme olaylarıdır; bir sapmayı ölçüp geri çekmezler.
3. Sıcaklık örneğinde ise deri ve hipotalamustaki almaçlar değişimi algılar, hipotalamus ölçüt değerle karşılaştırır ve saniyeler içinde terleme ya da titreme başlatılır.
4. Denetleyelim: üç basamak da var ve yanıt değeri ölçüte geri çekiyor ✓ — aranan örnek budur.

19. Bir öğrenci egzersizin kalp atım hızına etkisini incelemek istemektedir. İzlemesi gereken en uygun yol hangisidir?

• A) Dinlenik hızı ölçüp belirli bir egzersizin ardından ve dinlenme sürecinde düzenli aralıklarla yeniden ölçmek; aynı kişide ve aynı yöntemle çalışmak
• B) Tek ölçüm yapmak
• C) Her ölçümde farklı kişi kullanmak
• D) Farklı egzersizler denemek
• E) Sonucu tahmin etmek

Doğru cevap: A — En uygun yol, dinlenik hızı ölçüp belirli bir egzersizin ardından ve dinlenme sürecinde düzenli aralıklarla yeniden ölçmek, bunu aynı kişide ve aynı yöntemle yapmaktır.

1. Karşılaştırma yapılabilmesi için bir başlangıç değeri gerekir; bu yüzden önce dinlenik kalp atım hızı ölçülür.
2. Sonra belirli ve yinelenebilir bir egzersiz uygulanır. Egzersiz her denemede aynı olmazsa yükselmenin nedeni bilinemez.
3. Ölçüm egzersizin hemen ardından bitmez: toparlanma süreci de düzenli aralıklarla kaydedilir, çünkü homeostazinin çalıştığı asıl yer değerin dinlenik düzeye dönüşüdür. Aynı kişide çalışmak yaş ve kondisyon gibi kişisel farkları sabitler.
4. Denetleyelim: tek değişken egzersiz; kişi ve ölçüm yöntemi sabit ✓ — elde edilen değişim yalnızca egzersize bağlanabilir.

20. Homeostazi iç ortamın dar sınırlarda tutulmasıdır; büyük çoğunlukla negatif geri bildirimle sağlanır ve sistemlerin eş güdümünü gerektirir. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) İnsülin ve glukagon karşıt yönde çalışır.
• B) Homeostazi, iç ortamdaki değerlerin hiç değişmemesi demektir.
• C) Solunum kan pH’ının korunmasına katkıda bulunur.
• D) Pozitif geri bildirim doğum ve pıhtılaşmada görülür.
• E) Böbrek su ve tuz dengesini ayarlar.

Doğru cevap: B — Söylenemeyecek yargı, homeostazinin iç ortamdaki değerlerin hiç değişmemesi demek olduğudur; homeostazi değişmezlik değil, dar sınırlarda tutulan değişkenliktir.

1. Metnin tanımına bakalım: iç ortamın dar sınırlarda tutulması. "Dar sınır" sözü, sınırların içinde bir değişim olduğunu zaten söylüyor.
2. Ölçümler de bunu gösterir: kan şekeri yemekten sonra yükselip birkaç saatte düşer, vücut sıcaklığı gün içinde yaklaşık bir derecelik salınım yapar.
3. Hiç değişim olmasaydı geri bildirim düzeneklerine gerek kalmazdı; bu düzenekler sapma oluştuğu için vardır. Öyleyse "hiç değişmemesi" yargısı metinle çelişir.
4. Denetleyelim: öteki seçenekler — insülin ile glukagonun karşıtlığı, solunumun pH’a katkısı, pozitif geri bildirimin doğum ve pıhtılaşmadaki yeri, böbreğin su-tuz dengesi — metinle uyumlu ✓.