Savaşlar Sarmalında Osmanlı (1908- 1918)

1. Şemada 1908 sonrası siyasi hayatın seyri verilmiştir. Şemaya göre bu dönemin siyasi hayat bakımından öne çıkan özelliği hangisidir?

• A) Çok partili ve rekabetçi bir siyasi ortamın doğması
• B) Siyasi faaliyetin yasaklanması
• C) Meclisin kapatılması
• D) Seçimlerin kaldırılması
• E) Partilerin birleşmesi

Doğru cevap: A — Cevap: çok partili ve rekabetçi bir siyasi ortamın doğması; 1908’de meclisin yeniden açılması partileri ve seçim yarışını birlikte getirmiştir.

1. Şemanın ilk kutusu: 1908’de II. Meşrutiyet ilan edilir ve 1878’den beri kapalı olan meclis yeniden açılır.
2. İkinci kutu: meclis olunca ona girmek isteyen gruplar örgütlenir; İttihat ve Terakki’nin yanında Ahrar Fırkası gibi muhalif partiler kurulur.
3. Üçüncü kutu: birden fazla parti aynı sandalyeler için yarışınca seçimler rekabete dönüşür. Üç kutunun ortak sonucu çok partili, rekabetçi bir siyasi hayattır.
4. Denetleyelim: parti, seçim ve meclis üçü birden varsa siyasi faaliyet yasaklanmış olamaz ✓ — şema canlanmayı anlatıyor.

2. Yukarıda anlatılan durumun temel nedeni hangisidir?

• A) Bölgede hiç asker bulunmaması
• B) Bölgeye giden deniz ve kara yollarının kapalı olması
• C) Savaşın ilan edilmemesi
• D) Halkın direnişe katılmaması
• E) Bölgenin yakın olması

Doğru cevap: B — Cevap: bölgeye giden deniz ve kara yollarının kapalı olması; ordu gönderilemeyince direnişi az sayıdaki subay yerel halkla örgütlemiştir.

1. Metin Trablusgarp Savaşı’nın (1911-1912) koşullarını anlatıyor: savaş Osmanlı’nın Kuzey Afrika’daki son toprağında geçiyor.
2. Deniz yolu: Akdeniz’de İtalyan donanması üstündü, Osmanlı donanması asker taşıyamadı.
3. Kara yolu: Mısır İngiltere’nin denetimindeydi ve karadan geçişe izin verilmedi. Böylece iki yol da kapandı; Mustafa Kemal, Enver gibi subaylar bölgeye gizlice ulaşıp yerel halkı örgütledi.
4. Denetleyelim: yollar açık olsaydı donanmayla düzenli ordu gönderilir, direniş yerel imkânlara kalmazdı ✓.

3. Kartlarda Balkan Savaşları’nın başlıca nedenleri verilmiştir. Bu nedenlerin birlikte etkili olması sonucu ortaya çıkan durum hangisidir?

• A) Osmanlı’nın Balkanlar’da genişlemesi
• B) Savaşın hiç çıkmaması
• C) Balkan devletlerinin birleşerek Osmanlı’ya karşı savaş açması
• D) Devletlerin birbirine savaş açması
• E) Barış antlaşması imzalanması

Doğru cevap: C — Cevap: Balkan devletlerinin birleşerek Osmanlı’ya karşı savaş açması; milliyetçilik ve toprak istekleri ortak ittifakla tek cepheye dönüşmüştür.

1. Milliyetçilik kartı: Balkan halkları kendi ulus devletlerini genişletmek istiyor.
2. Toprak istekleri kartı: Sırbistan, Bulgaristan, Yunanistan ve Karadağ’ın gözü Osmanlı’nın elindeki Makedonya ve Trakya’da.
3. İttifak kartı: bu devletler Rusya’nın desteğiyle aralarında anlaşıp 1912’de Osmanlı’ya birlikte saldırır; I. Balkan Savaşı böyle başlar.
4. Denetleyelim: üç kart birlikte düşünülünce ortak hedef ve ortak cephe çıkıyor ✓ — ittifakı olan devletler birbirine değil, ortak rakibe savaş açar.

4. Tabloda iki savaşın sonucu karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. İkinci savaşın Balkan devletlerinin kendi aralarındaki anlaşmazlıktan doğduğu bilindiğine göre boş bölüme en uygun ifade hangisidir?

• A) Balkan devletlerinin güçlenmesi
• B) Bütün toprakların kaybedilmesi
• C) Savaşın hiç yaşanmaması
• D) Kaybedilen bazı toprakların geri alınması
• E) Osmanlı’nın Balkanlar’dan tamamen çekilmesi

Doğru cevap: D — Cevap: kaybedilen bazı toprakların geri alınması; Balkan devletleri kendi aralarında savaşınca Osmanlı Edirne ve Kırklareli’ni geri almıştır.

1. Birinci satır: I. Balkan Savaşı’nda (1912-1913) Osmanlı, Edirne dâhil Balkanlar’daki topraklarının büyük kısmını kaybetti.
2. İkinci satırın ipucu: Bulgaristan’ın payını fazla bulan Balkan devletleri 1913’te Bulgaristan’a savaş açtı.
3. Rakipler birbiriyle uğraşırken Osmanlı ordusu ilerleyerek Edirne ve Kırklareli’ni geri aldı; bu, boşluğa yazılacak sonuçtur.
4. Denetleyelim: rakiplerin bölünmesi Osmanlı’ya fırsat verir, yeni kayıp değil kısmi geri kazanım getirir ✓.

5. Kartlarda I. Dünya Savaşı’nın genel nedenleri verilmiştir. Bu nedenlerin ortak sonucu hangisidir?

• A) Sömürgelerin bırakılması
• B) Savaşın yerel kalması
• C) İttifakların dağılması
• D) Silahlanmanın azalması
• E) Bölgesel bir anlaşmazlığın kısa sürede kıtalar arası savaşa dönüşmesi

Doğru cevap: E — Cevap: bölgesel bir anlaşmazlığın kısa sürede kıtalar arası savaşa dönüşmesi; bloklaşma, yerel krizi zincirleme bir dünya savaşına çevirmiştir.

1. Sömürge rekabeti ve milliyetçilik devletler arasındaki gerilimi artırıyor.
2. Silahlanma yarışı bu gerilimi çatışmaya hazır hâle getiriyor; bloklaşma ise devletleri İtilaf ve İttifak devletleri olarak birbirine bağlıyor.
3. 1914’te Saraybosna suikastıyla başlayan Avusturya-Sırbistan krizi, bağlı devletleri birer birer savaşa sokuyor; sömürgeler üzerinden savaş başka kıtalara taşınıyor.
4. Denetleyelim: ittifak zinciri olmasaydı kriz iki devlet arasında kalabilirdi ✓ — genişlemeyi zincir sağladı.

6. Tabloda Osmanlı’nın savaştığı cepheler niteliğine göre sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Kanal Cephesi’nde Süveyş’i ele geçirme amacı güdüldüğü bilindiğine göre boş bölüme ne gelmelidir?

• A) Taarruz
• B) Savunma
• C) Yardım
• D) Tarafsız
• E) İkmal

Doğru cevap: A — Cevap: taarruz; Süveyş Kanalı’nı ele geçirmek için İngiliz denetimindeki bölgeye ileri harekât yapılmıştır.

1. Tablonun ölçütü: cephede Osmanlı saldırıyı mı karşılıyor, yoksa kendisi mi ilerliyor?
2. Çanakkale’de İtilaf donanması ve kara birlikleri saldırıyor, Osmanlı karşılıyor → savunma. Kafkas’ta Osmanlı Rus topraklarına ilerliyor → taarruz.
3. Kanal Cephesi’nde amaç, İngiltere’nin Hindistan yolunu kesmek için Süveyş Kanalı’nı almak; hedef İngiliz denetiminde olduğuna göre oraya yürümek bir ileri harekâttır.
4. Denetleyelim: bir yeri ele geçirmek için yürünüyorsa cephe taarruz cephesidir ✓ — Kafkas ile aynı gruptadır.

7. Şemada bir cephedeki sonucun etkileri verilmiştir. Şemaya göre bu cephedeki sonucun savaşın genel gidişatı bakımından önemi hangisidir?

• A) Savaşın hemen bitmesi
• B) Bir müttefike ulaşacak yardım yolunun kapanarak savaşın süresini uzatması
• C) Cephenin önemsiz kalması
• D) Boğazın kolayca geçilmesi
• E) Yardımın hızlanması

Doğru cevap: B — Cevap: bir müttefike ulaşacak yardım yolunun kapanarak savaşın süresini uzatması; Çanakkale geçilemeyince Rusya’ya yardım gidemedi.

1. Şema Çanakkale Cephesi’ni anlatıyor: İtilaf devletleri 1915’te boğazı geçmeye çalıştı ama başaramadı.
2. Boğaz geçilseydi İngiltere ve Fransa, Karadeniz üzerinden müttefikleri Rusya’ya silah ve cephane ulaştıracaktı; yol kapalı kalınca yardım ulaşamadı.
3. Destek alamayan Rusya zor duruma düştü, savaşın bir an önce bitirilmesi planı suya düştü ve savaş uzadı.
4. Denetleyelim: şemanın son kutusu "savaş uzar" diyor ✓ — bu, sonucun genel gidişat üzerindeki etkisidir.

8. Kartlarda savaş yıllarında cephe gerisinde yaşananlar verilmiştir. Bu gelişmelerin ortak yönü hangisidir?

• A) Üretimin durması
• B) Savaşın yalnızca askerleri ilgilendirmesi
• C) Savaşın yalnızca cepheyi değil, gündelik hayatın tamamını etkilemesi
• D) Okulların büyümesi
• E) Gıdanın bollaşması

Doğru cevap: C — Cevap: savaşın yalnızca cepheyi değil, gündelik hayatın tamamını etkilemesi; iş gücü, eğitim ve gıda aynı anda savaşa göre düzenlenmiştir.

1. Kartları alanlarına göre ayıralım: kadınların üretime katılması → iş gücü; öğrencilerin cepheye gitmesi → eğitim; karne ve tayın → gıda dağıtımı.
2. Üç alanın hiçbiri cephe değil; hepsi cephe gerisindeki sivil hayata ait.
3. Sivil hayatın bütün alanları savaş için seferber ediliyorsa savaş topyekûn bir nitelik kazanmıştır.
4. Denetleyelim: savaş yalnız askeri ilgilendirseydi karne uygulamasına ya da kadın emeğine gerek kalmazdı ✓.

9. Şemada savaş dönemindeki bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre bu sürecin devlet için doğurduğu en acil sorun hangisidir?

• A) Vergilerin toplanması
• B) Cephe hattının ilerlemesi
• C) Yolların yapılması
• D) Yerinden olan nüfusun barınma ve beslenme ihtiyacının karşılanması
• E) Okulların açılması

Doğru cevap: D — Cevap: yerinden olan nüfusun barınma ve beslenme ihtiyacının karşılanması; göç eden kalabalık için en acil sorun bu temel ihtiyaçlardır.

1. Şemanın zinciri: cephe ilerler → halk yerinden olur → yollar kalabalıklaşır → barınma sorun olur.
2. Zincirin sonunda binlerce kişi evinden, tarlasından ve yiyeceğinden kopmuş hâlde yolda.
3. Barınağı ve yiyeceği olmayan kalabalık kısa sürede açlık, soğuk ve salgınla yüz yüze gelir; bu nedenle devletin ilk yapması gereken barınma ve beslenmeyi sağlamaktır.
4. Denetleyelim: seçenekler arasında ertelenemeyen, günler içinde can kaybına dönüşecek tek sorun budur ✓.

10. Tabloda savaş dönemindeki koşullar ve sonuçları verilmiştir. Bu tabloya göre savaş ile salgın arasındaki ilişki için en uygun ifade hangisidir?

• A) Salgınlar yalnızca barış zamanında görülür.
• B) Savaş salgınları engeller.
• C) Salgınlar savaşı başlatır.
• D) İkisinin ilgisi yoktur.
• E) Savaş koşulları salgınların yayılmasını kolaylaştırır.

Doğru cevap: E — Cevap: savaş koşulları salgınların yayılmasını kolaylaştırır; kalabalık barınma bulaşmayı, yetersiz beslenme ise hastalanmayı artırır.

1. Birinci satır: kalabalık ve düzensiz barınma → hastalık hızlı yayılır. Bu, bulaşma yolunu açan etkidir.
2. İkinci satır: yetersiz beslenme → vücudun direnci düşer. Bu da hastalığa yakalanmayı ve ağır geçirmeyi kolaylaştırır.
3. İki koşul da savaşın doğurduğu durumlar; ikisi birleşince salgın hem hızlı yayılır hem daha çok can alır. Dönemde tifüs, kolera ve dizanteri bu yolla yaygınlaştı.
4. Denetleyelim: tablodaki her koşul savaşa, her sonuç salgına bağlanıyor ✓ — ilişki savaştan salgına doğrudur.

11. Savaş yıllarında seyyar hastaneler kurulması, karantina uygulanması ve aşı çalışmalarına ağırlık verilmesinin ortak amacı hangisidir?

• A) Salgınların yayılmasını sınırlayıp can kaybını azaltmak
• B) Hastaneleri kapatmak
• C) Askerleri terhis etmek
• D) Savaşı uzatmak
• E) Göçü hızlandırmak

Doğru cevap: A — Cevap: salgınların yayılmasını sınırlayıp can kaybını azaltmak; tedavi, yalıtım ve korunma üç ayrı yoldan aynı hedefe hizmet eder.

1. Seyyar hastane: cepheye ve göç yollarına taşınabilen hastane, hastayı yerinde tedavi eder.
2. Karantina: hastalığı taşıyanları ayırarak bulaşma zincirini keser. Aşı çalışmaları ise sağlam insanları hastalanmadan korur.
3. Üç uygulama farklı aşamalara (önleme, yayılmayı kesme, tedavi) yöneliyor ama hepsinin hedefi daha az insanın hastalanıp ölmesidir.
4. Denetleyelim: üçü de sağlık önlemi ve savaş yıllarının salgınlarına karşı alınmış ✓ — ortak amaç can kaybını azaltmaktır.

12. Tabloda savaşın ekonomik etkileri verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre bu boşluğa ne yazılmalıdır?

• A) Ulaşımın ucuzlaması
• B) Malların şehirlere ulaşmasının güçleşmesi
• C) Üretimin artması
• D) Fiyatların düşmesi
• E) Ticaretin serbestleşmesi

Doğru cevap: B — Cevap: malların şehirlere ulaşmasının güçleşmesi; demiryolu ve yollar askerî sevkiyata ayrılınca sivil taşımacılığa yer kalmamıştır.

1. Tablonun kalıbı: sol sütunda savaşın yarattığı durum, sağda bunun ekonomiye yansıması.
2. Örnek satır: erkek nüfus cephede → tarlayı işleyecek kimse az → tarımsal üretim düşer.
3. Aynı mantıkla boş satır: demiryolu, vagon ve hayvanlar asker ve cephane taşımaya ayrılırsa tahıl ve yakacak şehirlere taşınamaz; şehirde kıtlık ve pahalılık artar.
4. Denetleyelim: üretim düşerken bir de taşıma aksayınca kıtlık iki kat derinleşir ✓ — boşluğa yazılacak sonuç bu.

13. Savaş yıllarında kadınların tarımda, atölyelerde ve kamu hizmetlerinde çalışmaya başlaması, savaş sonrası toplumsal hayat bakımından hangi sonucu doğurmuştur?

• A) Atölyelerin kapanması
• B) Kadınların üretimden çekilmesi
• C) Kadınların çalışma hayatındaki görünürlüğünün artması
• D) Tarımın bırakılması
• E) İş gücünün azalması

Doğru cevap: C — Cevap: kadınların çalışma hayatındaki görünürlüğünün artması; savaşın açtığı iş gücü açığını kapatan kadınlar, sonrasında da çalışma hayatında yer aldı.

1. Neden: erkek nüfusun büyük kısmı cepheye gidince tarlada, atölyede ve kamu hizmetlerinde çalışacak kimse kalmadı.
2. Açığı kapatanlar kadınlar oldu; tarımda, dokuma atölyelerinde, posta ve telefon gibi kamu hizmetlerinde çalışmaya başladılar.
3. Zorunluluktan doğan bu katılım, kadınların üretimdeki rolünü toplumun gözü önüne serdi ve savaş sonrasındaki toplumsal hayata da taşındı.
4. Denetleyelim: soru "savaş sonrası" diyor; kadınlar çalışmaya başladığına göre sonuç görünürlüğün artmasıdır ✓.

14. Kartlarda Osmanlı’dan bugüne aktarılan bazı birikim alanları verilmiştir. Bu kartların ortak yönü hangisidir?

• A) Yalnızca bir şehri ilgilendirmeleri
• B) Yalnızca askerî nitelik taşımaları
• C) Tamamen kaybolmuş olmaları
• D) Sonraki dönemler için kullanılabilir kurumsal ve belgesel bir miras bırakmaları
• E) Hiçbir yerde kullanılmamaları

Doğru cevap: D — Cevap: sonraki dönemler için kullanılabilir kurumsal ve belgesel bir miras bırakmaları; arşiv belge, vakıf kurum, şehir planı düzen mirasıdır.

1. Arşiv kayıtları: nüfus, vergi ve mülk kayıtları bugün tarih araştırmalarının belgesel kaynağıdır.
2. Vakıf kurumları: cami, çeşme, imaret gibi hizmetleri sürdüren kurumsal bir yapı bıraktı. Şehir plancılığı: çarşı, mahalle ve külliye düzeni bugünkü şehir dokusunda yaşıyor.
3. Üçünün ortak yanı: dönemle birlikte bitmemeleri ve sonraki kuşakların kullanabileceği bir birikim olmaları.
4. Denetleyelim: üç kart da farklı alanlardan, ama hepsi bugüne ulaşmış ✓ — ortak yön kalıcı mirastır.

15. Osmanlı arşivlerinin yalnızca Türkiye için değil, bu topraklarla ilişkili birçok ülkenin tarihi için de temel kaynak sayılmasının nedeni hangisidir?

• A) Arşivlerin çok yeni olması
• B) Arşivlerin yalnızca askerî kayıt tutması
• C) Arşivlerin okunamaz olması
• D) Kayıtların yalnızca bir şehre ait olması
• E) Arşivlerin geniş bir coğrafyanın idari, mali ve toplumsal kayıtlarını içermesi

Doğru cevap: E — Cevap: arşivlerin geniş bir coğrafyanın idari, mali ve toplumsal kayıtlarını içermesi; Osmanlı yönettiği her bölgenin kaydını tuttu.

1. Osmanlı Devleti yüzyıllar boyunca Balkanlar’dan Orta Doğu’ya, Kuzey Afrika’ya uzanan bir coğrafyayı yönetti.
2. Yönetim düzenli kayıt demektir: tahrir defterleri nüfusu ve vergiyi, kadı sicilleri davaları, fermanlar idari kararları kaydetti.
3. Bu kayıtlar bugün Bosna, Bulgaristan, Yunanistan, Irak, Mısır gibi ülkelerin kendi geçmişine ait bilgilerini de içeriyor.
4. Denetleyelim: bir ülkenin 16. yüzyıldaki köy nüfusunu arayan araştırmacı Osmanlı tahrir defterine başvurmak zorunda ✓.

16. Yukarıdaki maddenin uygulamada doğurduğu sonuç hangisidir?

• A) İşgallere hukuki kılıf sağlanması
• B) İşgallerin tamamen önlenmesi
• C) Sınırların korunması
• D) Ordunun güçlenmesi
• E) Ateşkesin geçersiz sayılması

Doğru cevap: A — Cevap: işgallere hukuki kılıf sağlanması; Mondros’un 7. maddesi "güvenliği tehdit" gibi belirsiz bir gerekçeyle her yerin işgaline kapı açtı.

1. Metin 30 Ekim 1918’de imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması’nın 7. maddesini anlatıyor.
2. Maddedeki "güvenliği tehdit eden durum" ifadesi tanımlanmamış; durumun var olup olmadığına da İtilaf devletleri karar veriyor.
3. Böylece istedikleri her bölgeyi işgal edip bunu ateşkes metnine dayandırabildiler; Musul, İskenderun ve ardından Anadolu’daki birçok işgal bu maddeyle meşru gösterildi.
4. Denetleyelim: madde işgali yasaklamıyor, tersine gerekçesini veriyor ✓ — sonuç hukuki kılıftır.

17. Tabloda savaşın etkileri üç alanda verilmiştir. Bu tabloya dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Nüfus büyük ölçüde etkilenmiştir.
• B) Ekonomik hayat sarsılmıştır.
• C) Siyasi harita değişmiştir.
• D) Etkiler birden çok alanı kapsamıştır.
• E) Savaş sonrasında üretim hızla eski düzeyine dönmüştür.

Doğru cevap: E — Cevap: "Savaş sonrasında üretim hızla eski düzeyine dönmüştür." söylenemez; tabloda toparlanmaya dair veri yok, üstelik ekonomi satırı çöküşü anlatıyor.

1. Soru kalıbı "söylenemez": tablodan çıkarılabilen dört yargıyı eleyip çıkarılamayanı bulacağız.
2. Nüfus satırı → büyük kayıp; ekonomi satırı → üretim ve ulaşımda çöküş; sınırlar satırı → köklü değişim. Nüfusun etkilendiği, ekonominin sarsıldığı, haritanın değiştiği ve etkinin üç alanı kapsadığı tablodan okunuyor.
3. Savaştan SONRAKİ toparlanma hızına ilişkin hiçbir satır yok; üstelik "çöküş" ifadesi hızlı dönüşle çelişiyor.
4. Denetleyelim: diğer dört yargının her biri tablodaki bir satıra dayanıyor, bu yargı hiçbirine dayanmıyor ✓.

18. Savaş dönemine ait bir gazete haberini kaynak olarak kullanacak bir öğrencinin öncelikle dikkat etmesi gereken nokta hangisidir?

• A) Haberi olduğu gibi doğru kabul etmek
• B) Haberin savaş koşullarında yazıldığını gözeterek başka kaynaklarla karşılaştırmak
• C) Haberi hiç kullanmamak
• D) Yalnızca başlığa bakmak
• E) Haberin tarihini dikkate almamak

Doğru cevap: B — Cevap: haberin savaş koşullarında yazıldığını gözeterek başka kaynaklarla karşılaştırmak; savaşta basın sansür ve propaganda altındadır.

1. Gazete dönemin içinden gelen bir kaynaktır, yani değerli; ama üretildiği koşullar da içeriğini etkiler.
2. Savaş yıllarında haberler sansürden geçer, devletler moral bozacak bilgiyi saklayıp propaganda yapar.
3. Bu yüzden öğrenci haberi kullanabilir, ama arşiv belgesi, anı ya da başka ülkenin basınıyla karşılaştırarak doğrulamalıdır.
4. Denetleyelim: bu yol haberi atmıyor ve körü körüne de kabul etmiyor ✓ — kaynak eleştirisinin istediği tam budur.

19. Şemada 1911-1918 arasındaki gelişmeler sırayla verilmiştir. Şemaya göre bu dönem için yapılabilecek en uygun değerlendirme hangisidir?

• A) Yalnızca tek bir savaş yaşandığı
• B) Dönemin barış içinde geçtiği
• C) Aralıksız savaşların devletin insan ve ekonomik kaynaklarını tükettiği
• D) Savaşların ekonomiye katkı sağladığı
• E) İşgallerin yaşanmadığı

Doğru cevap: C — Cevap: aralıksız savaşların devletin insan ve ekonomik kaynaklarını tükettiği; 1911’den 1918’e kadar savaş hiç kesilmedi.

1. Şemanın sırası: 1911-1913 Trablusgarp ve Balkan savaşları → 1914-1918 I. Dünya Savaşı → 1918 Mondros ve ardından işgaller.
2. Aralara bakalım: Balkan Savaşları 1913’te bitiyor, I. Dünya Savaşı 1914’te başlıyor; toparlanmaya zaman kalmıyor.
3. Sekiz yıla yayılan kesintisiz savaş, milyonlarca insanın cepheye gitmesine ve üretimin çökmesine yol açtı; dönem kaynakların tükenmesiyle, Mondros ve işgallerle kapandı.
4. Denetleyelim: şemadaki her kutu bir savaş ya da işgal ✓ — barış ya da tek savaş yorumu şemayla çelişir.

20. Kartlarda bu ünitede işlenen üç temel başlık verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde dönem hakkında ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Dönem yalnızca cephedeki gelişmelerden ibarettir.
• B) Savaşlar toplumu etkilememiştir.
• C) Göçlerin sağlıkla ilgisi yoktur.
• D) Dönem; savaşın cepheyle sınırlı kalmayıp nüfusu, sağlığı ve gündelik hayatı dönüştürdüğü bir süreçtir.
• E) Cephe gerisinde hiçbir değişim olmamıştır.

Doğru cevap: D — Cevap: dönem, savaşın cepheyle sınırlı kalmayıp nüfusu, sağlığı ve gündelik hayatı dönüştürdüğü bir süreçtir; üç kartı birlikte kapsayan tek yargı budur.

1. Birinci kart "aralıksız savaşlar": dönemin temel olayı süreklilik gösteren savaşlar.
2. İkinci kart "göç ve salgınlar": savaşın nüfusa ve sağlığa etkisi. Üçüncü kart "cephe gerisinde değişim": kadın emeği, karne, seferberlik gibi gündelik hayattaki dönüşüm.
3. "En kapsayıcı" sonuç üç kartı birden içermelidir: savaş + nüfus/sağlık + gündelik hayat.
4. Denetleyelim: doğru seçenek her kartın içeriğini tek tek anıyor ✓; diğerleri ya bir kartı yok sayıyor ya da kartlarla çelişiyor.