Theme 6: Life In The Universe & Future

1. Tabloda bilimsel iddiaların kaynakları değerlendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bir öğrenci kaynak değerlendirme rehberini tamamlayacaktır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) weak, because it has not been checked or repeated
• B) strong, because it is recent
• C) strong, because it is short
• D) weak, because it is too detailed
• E) the same as a replicated study

Doğru cevap: A — Denetlenmemiş ve yinelenmemiş tek bir deney zayıf kanıt sayılır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda bilimsel iddianın kaynağı, sağda kanıt ağırlığı.
2. Dolu satır: hakemli ve iki kez yinelenmiş çalışma → güçlü. Buradaki iki ölçüte dikkat edelim: başkalarınca DENETLENMİŞ ve YİNELENMİŞ.
3. Yayımlanmamış tek bir deneyde ikisi de yok: hakem denetiminden geçmemiş ve tekrarlanmamış. Öyleyse kanıt değeri zayıftır.
4. Denetleyelim: gerekçe "yeni" ya da "kısa" olması değil ✓ — ölçüt sınanmışlık.

2. Tabloda bir haber başlığı ile araştırmanın gerçek bulgusu karşılaştırılmıştır. Bu farkın adlandırılması hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) reporting the finding accurately
• B) overstating a correlation as a proven cure
• C) summarising the study fairly
• D) quoting the researchers directly
• E) translating a scientific term

Doğru cevap: B — Zayıf bir ilişkinin kesin bir tedavi olarak sunulması bulgunun abartılmasıdır.

1. Tablodaki iki ifadeyi karşılaştıralım. Gerçek bulgu: küçük bir çalışma ZAYIF bir ilişki bulmuş.
2. Başlık ise "Coffee cures memory loss" diyor. "Cures" kesin bir tedavi iddiasıdır ve nedensellik bildirir.
3. İki fark var: zayıf ilişki güçlü nedensellik gibi sunulmuş ve çalışmanın küçüklüğü gizlenmiş. Bu, korelasyonun kanıtlanmış tedavi diye abartılmasıdır.
4. Denetleyelim: ilişki bulmak ile neden olmak farklı şeyler ✓ — başlık bu farkı silmiş.

3. Tabloda yapay zekâ kullanımı değerlendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu bölüme hangi ifade uygundur?

• A) acceptable if the text is short
• B) acceptable with a note
• C) unacceptable, because the work is not the student's own
• D) acceptable if nobody checks
• E) the same as brainstorming

Doğru cevap: C — Aracın ürettiği metni kendi ürünü gibi sunmak akademik dürüstlüğe aykırıdır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda yapay zekâ kullanımı, sağda kabul edilebilirliği.
2. Dolu satır: fikir üretmede kullanıp sonra kendi yazmak → belirtilmek koşuluyla kabul edilebilir. Burada metni öğrenci yazıyor, araç yalnız düşünmeye yardım ediyor.
3. İkinci satırda ise aracın çıktısı doğrudan öğrencinin metni gibi sunuluyor. Ortaya konan iş öğrencinin kendi işi değil; bu kabul edilemez.
4. Denetleyelim: ölçüt metnin uzunluğu ya da kimsenin denetleyip denetlemediği değil ✓ — ölçüt işin gerçekten kime ait olduğu.

4. Tabloda bir tartışmadaki savlar konumlarına göre sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm nasıl yazılmalıdır?

• A) irrelevant to the debate
• B) against, like the first argument
• C) neutral, because it is a fact
• D) in favour, because it shows a direct benefit on Earth
• E) a question rather than an argument

Doğru cevap: D — Afet uyarısında uyduların gerekliliği, uzay harcamasını destekleyen bir savdır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda sav, sağda tartışmadaki konumu.
2. Dolu satır: "Earth problems should come first." → against. Bu sav kaynağın uzaya değil Dünya’ya harcanmasını istiyor.
3. İkinci sav uyduların afet uyarısı için gerekli olduğunu söylüyor. Bu, uzay yatırımının DÜNYA’DAKİ insanlara doğrudan yarar sağladığını gösteriyor; yani harcamayı destekliyor.
4. Denetleyelim: sav birinci savın itirazını da karşılıyor ✓ — "Dünya sorunları önce gelsin" diyene "bu da bir Dünya sorununu çözüyor" yanıtı veriyor.

5. Şemada bir düzenleme sorunu verilmiştir. Şemaya göre bu süreci İngilizce olarak en uygun anlatan cümle hangisidir?

• A) When rules lag behind a technology, harm may occurring before it can be prevented.
• B) When rules lag behind a technology, harm may occurs before it can be prevented.
• C) When rules lags behind a technology, harm may occur before it can prevented.
• D) When rules lagged behind a technology, harm may occur before it can be prevented now.
• E) When rules lag behind a technology, harm may occur before it can be prevented.

Doğru cevap: E — Çoğul özneyle "lag" kullanılır; modal fiilden sonra yalın fiil, edilgen yapıda "be + V3" gelir.

1. Şemayı İngilizceye çevirirken üç noktayı denetleyelim.
2. Birincisi özne uyumu: "rules" çoğul, öyleyse "lag" olmalı ("lags" değil).
3. İkincisi modal: "may" den sonra yalın fiil gelir, yani "occur". Üçüncüsü edilgen: zarar önlenen taraf olduğu için "can be prevented". Üçünü birlikte sağlayan cümle doğru olandır.
4. Denetleyelim: "can prevented" yanlış ✓ — "be" olmadan edilgen yapı kurulamaz.

6. Tabloda meslek özellikleri ve olası gelecekleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boşluk hangi seçenekle tamamlanır?

• A) likely to remain human-centred
• B) largely automated as well
• C) completely disappearing
• D) replaced by simple software
• E) no longer needed at all

Doğru cevap: A — Empati ve müzakere gerektiren işler insan merkezli kalmaya devam eder.

1. Tablonun kurgusu şu: solda mesleğin özelliği, sağda olası geleceği.
2. Dolu satır: tümüyle kural temelli ve yinelenen iş → büyük ölçüde otomatikleşir. Çünkü kurallar yazılabiliyorsa bir sistem de uygulayabilir.
3. Empati ve müzakere gerektiren işlerde ise kural yazmak mümkün değil: her durum farklıdır, karşıdakinin duygusunu okumak ve karşılıklı taviz kurmak gerekir. Bu işler insan merkezli kalır.
4. Denetleyelim: iki satır aynı ölçütle ayrılıyor ✓ — ölçüt işin kurala dökülebilir olup olmaması.

7. Metinde bir yayın süreci anlatılmakta ve bir yer boş bırakılmıştır. Cümlenin edilgen yapıda ve daha önceki bir zamanda kurulduğu esas alındığında boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) have been checked
• B) had been checked
• C) were checking
• D) are checked
• E) checked

Doğru cevap: B — Geçmişteki bir olaydan önce gerçekleşen edilgen eylem past perfect passive ile anlatılır.

1. Cümledeki zaman ipucunu bulalım: "before they were published". Yayımlanma geçmişte gerçekleşmiş bir an.
2. Denetleme bu andan DAHA ÖNCE yapılmış. Geçmişteki bir olaydan önceki eylem için past perfect gerekir.
3. Bulgular denetleyen değil denetlenen taraf olduğu için yapı edilgen olmalı. Past perfect passive biçimi "had been checked"tir.
4. Denetleyelim: "have been checked" bugüne bağlanırdı ✓ — oysa cümledeki her iki eylem de geçmişte.

8. Metinde uydu teknolojisinin bir sonucu anlatılmaktadır. Metne göre can kaybının azalmasında belirleyici olan hangisidir?

• A) The strength of the storm itself.
• B) The number of satellites in orbit.
• C) The warning reaching people early enough to act.
• D) The cost of the satellite programme.
• E) The size of the region.

Doğru cevap: C — Metinde can kaybının azaldığı yerler, uyarının insanlara ZAMANINDA ulaştığı bölgelerdir.

1. Metindeki iki cümleyi ayıralım. Birincisi: uydular büyük fırtınadan birkaç gün önce uyarı veriyor.
2. İkincisi kritik: kayıplar, bu uyarıların insanlara ZAMANINDA ULAŞTIĞI bölgelerde belirgin biçimde azalmış.
3. Yani uydunun uyarı üretmesi tek başına yetmiyor; uyarının insanlara harekete geçebilecekleri kadar erken ulaşması gerekiyor. Belirleyici olan budur.
4. Denetleyelim: metin "in regions where…" diyerek bir koşul koyuyor ✓ — koşul sağlanmayan yerlerde aynı sonuç yok.

9. Metinde bir başarı iddiası anlatılmaktadır. Metne göre bu iddianın sorunlu yanı hangisidir?

• A) No testing was carried out at all.
• B) The accuracy figure is too low.
• C) The device was tested on new patients.
• D) The system was tested on the data it had already learned from.
• E) The company published all its data.

Doğru cevap: D — Sistemin eğitildiği veriyle sınanması, gerçek başarımı olduğundan yüksek gösterir.

1. Metindeki iki bilgiyi ayıralım. İddia: cihazın doğruluğu yüzde 99. Kaynak: bu rakam, sistemi kurmak için KULLANILAN veriyle yapılan testten geliyor.
2. Sistem o veriyi zaten öğrenmiş durumda; üzerinde iyi sonuç vermesi beklenen bir şey.
3. Gerçek başarımı görmek için sistemin daha önce görmediği veriyle sınanması gerekir. İddianın sorunlu yanı, sistemin öğrendiği veriyle test edilmiş olmasıdır.
4. Denetleyelim: sınavda çalışılan soruların aynısının sorulması gibi ✓ — yüksek not gerçek bilgiyi göstermez.

10. Kartlarda bilimsel yöntemle ilgili dört terim verilmiştir. Bir çalışmanın başka araştırmacılarca yeniden yapılıp aynı sonucun alınması anlatılmak istenmektedir. Kartlardaki uygun ifade hangisidir?

• A) hypothesis
• B) peer review
• C) bias
• D) transparency
• E) replication

Doğru cevap: E — "Replication" bir çalışmanın yeniden yapılarak aynı sonuca ulaşılmasıdır.

1. Anlatılmak istenen durumu belirleyelim: bir çalışma BAŞKA araştırmacılarca yeniden yapılıyor ve aynı sonuç alınıyor.
2. Kartlardaki terimleri anlamlarına göre ayıralım. "Peer review" yayın öncesi hakem denetimidir; çalışma tekrar edilmez, metin incelenir.
3. "Bias" yanlılık, "transparency" saydamlıktır. Çalışmanın yeniden yapılıp aynı sonucun alınmasına ise "replication" denir.
4. Denetleyelim: ilk sorudaki "güçlü kanıt" ölçütü de bunu içeriyordu ✓ — hakemli VE iki kez yinelenmiş.

11. Metinde geçmişte gerçekleşmemiş bir koşul ve sonucu anlatılmakta, bir yer boş bırakılmıştır. Üçüncü tip koşul cümlesi esas alındığında boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) would have noticed
• B) would notice
• C) will notice
• D) noticed
• E) had noticed

Doğru cevap: A — Üçüncü tip koşul cümlesinde sonuç bölümü "would have + V3" ile kurulur.

1. Koşul bölümünü okuyalım: "If the data had been shared openly…" Yapı past perfect, yani geçmişte GERÇEKLEŞMEMİŞ bir durum anlatılıyor; veri açıkça paylaşılmamış.
2. Bu, üçüncü tip koşul cümlesidir: geçmişte olmayan bir koşul ve onun olmayan sonucu.
3. Üçüncü tipte sonuç bölümü "would have + V3" biçiminde kurulur. Doğru biçim "would have noticed"tır.
4. Denetleyelim: "would notice" ikinci tipe ait ✓ — o, bugüne ya da geleceğe ilişkin hayalî bir durumu anlatırdı.

12. Tabloda iki modelin başarımı verilmiştir. Bir öğrenci hangi modelin daha güvenilir olduğunu açıklayacaktır. Tabloyu doğru anlatan cümle hangisidir?

• A) Model A is better because its training accuracy is higher.
• B) Model B generalises better because its performance drops far less on new data.
• C) Both models perform equally on new data.
• D) Model B fails completely on new data.
• E) Training accuracy is the only measure that matters.

Doğru cevap: B — A modelinde düşüş 37 puan, B modelinde 4 puandır; B yeni veriye daha iyi genelliyor.

1. Tablodaki dört değeri okuyalım. A modeli: eğitim verisinde %99, yeni veride %62. B modeli: %88 ve %84.
2. Her modelin DÜŞÜŞÜNÜ hesaplayalım: A için 99 − 62 = 37 puan, B için 88 − 84 = 4 puan.
3. Belirleyici olan eğitim verisindeki başarım değil, yeni veride ne kadar dayanabildiği. A modeli ezberlemiş görünüyor; B modeli ise yeni veriye çok daha iyi genelliyor.
4. Denetleyelim: gerçek kullanımda karşılaşılan veri hep YENİDİR ✓ — bu yüzden ikinci sütun daha belirleyici.

13. Yukarıdaki cümlede akademik dil bakımından bir sorun bulunmaktadır. Cümlenin daha uygun biçimi hangisidir?

• A) This research definitely shows the truth.
• B) This research proves the theory completely.
• C) This research provides evidence supporting the theory.
• D) This research is absolutely correct.
• E) This research proves everything about the theory.

Doğru cevap: C — Akademik dilde tek bir çalışma bir kuramı kanıtlamaz; kanıt sunar.

1. Cümledeki iki sorunlu sözcüğü bulalım: "proves" ve "definitely". İkisi de kesinlik iddiası taşıyor.
2. Bilimsel bilgi tek bir çalışmaya dayanmaz; bulgular yinelenerek ve başka çalışmalarla birlikte değerlendirilerek güç kazanır.
3. Bu yüzden akademik dilde ölçülü ifadeler kullanılır. Uygun biçim "This research provides evidence supporting the theory."dir.
4. Denetleyelim: ölçülü dil zayıflık değil, dürüstlük ✓ — bilinen ile iddia edilen arasındaki farkı korur.

14. Metinde olumlu bir bulgunun ardından bir sınırlılık belirtilmekte ve bir yer boş bırakılmıştır. Bu karşıtlığı sağlayan bağlayıcı hangisidir?

• A) moreover
• B) therefore
• C) hence
• D) however
• E) likewise

Doğru cevap: D — İki bağımsız cümle arasında karşıtlık kurmak için "however" kullanılır.

1. Cümlenin iki yarısını okuyalım. Birincisi olumlu: sonuçlar umut verici.
2. İkincisi bir sınırlılık getiriyor: örneklem kesin sonuçlar için fazla küçük. Yani ikinci yarı birincinin beklentisini frenliyor.
3. Bu karşıtlığı kuran bağlayıcı "however"dır.
4. Denetleyelim: "moreover" ve "likewise" EKLEME, "therefore" ve "hence" SONUÇ bildirir ✓ — hiçbiri karşıtlık kurmuyor.

15. Diyalogda öğretmen tartışmalı bir soru sormaktadır. Öğrenci koşullu ve dengeli bir görüş bildirmek istemektedir. Boş bırakılan balonu hangi ifade tamamlar?

• A) The lesson ends at four.
• B) Data is stored on computers.
• C) Scientists work in laboratories.
• D) I like biology lessons.
• E) In principle yes, as long as personal data are removed and safety risks are considered.

Doğru cevap: E — Dengeli bir görüş bir ilke belirtir ve onu geçerli kılan koşulları sıralar.

1. Öğretmenin sorusunu okuyalım: bilimsel veri her zaman açıkça paylaşılmalı mı? Bu tartışmalı bir soru; iki yanı da var.
2. Öğrenciden beklenen koşullu ve dengeli bir görüş. Yani ne düz "evet" ne düz "hayır".
3. "In principle yes, as long as personal data are removed and safety risks are considered." önce ilkeyi söylüyor, sonra "as long as" ile iki koşul sıralıyor. Dengeli görüşün yapısı budur.
4. Denetleyelim: öteki şıklar doğru cümleler ama soruya YANIT değil ✓ — hiçbiri bir görüş bildirmiyor.

16. Tabloda uydu yönetimi uygulamaları ve etkileri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu bölüme hangi ifade uygundur?

• A) the number of hazardous objects is kept under control
• B) collision risk accumulates
• C) more debris is created
• D) orbits become unusable faster
• E) no effect on the environment

Doğru cevap: A — Ömrü biten uyduların planlı olarak yörüngeden çıkarılması, tehlikeli nesne sayısını denetim altında tutar.

1. Tablonun kurgusu şu: solda uydu yönetimi uygulaması, sağda yörünge ortamına etkisi.
2. Dolu satır: ölü uyduları yörüngede bırakmak → çarpışma riski birikir. Çünkü denetimsiz nesne sayısı sürekli artar ve her çarpışma yeni parçalar üretir.
3. Planlı de-orbiting bunun tersini yapar: uydu görevini bitirince yörüngeden çıkarılır. Böylece tehlikeli nesne sayısı denetim altında kalır.
4. Denetleyelim: iki satır aynı ölçütle karşılaştırılıyor ✓ — ölçüt yörüngedeki tehlikeli nesne sayısı.

17. Tabloda kalıcı beceriler ve gerekçeleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm nasıl yazılmalıdır?

• A) tools answer, but do not decide what to ask
• B) generated content can look convincing without being reliable
• C) sources are always accurate
• D) judgement is no longer needed
• E) quality can be measured automatically

Doğru cevap: B — Üretilen içerik ikna edici görünse de güvenilir olmayabilir; bu yüzden kaynak değerlendirme önemini korur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kalıcı beceri, sağda neden önemini koruyacağı.
2. Dolu satır: iyi soru sorma → araçlar yanıtlar ama neyin sorulacağına karar vermez. Gerekçe, aracın yapamadığı şeyi gösteriyor.
3. Kaynak kalitesini değerlendirme becerisinin gerekçesi de aracın bir sınırını göstermeli: üretilen içerik akıcı ve ikna edici görünebilir, ama bu doğru olduğu anlamına gelmez.
4. Denetleyelim: ikna edicilik ile güvenilirlik ayrı şeyler ✓ — beceriyi gerekli kılan tam da bu ayrım.

18. Şemada bir teknoloji yayılım süreci verilmiştir. Şemaya göre bu süreci İngilizce olarak en uygun anlatan cümle hangisidir?

• A) Once a system has tested on a small group and corrected, wider use becomes safer.
• B) Once a system has been tested on a small group and corrected, wider use become safer.
• C) Once a system has been tested on a small group and corrected, wider use becomes safer.
• D) Once a system was tested on a small group and corrected, wider use becomes safer now.
• E) Once a system has been testing on a small group and correcting, wider use becomes safer.

Doğru cevap: C — Sistem denenen taraftır; present perfect edilgen yapı "has been tested" biçiminde kurulur.

1. Şemayı İngilizceye çevirirken üç noktayı denetleyelim.
2. Birincisi çatı: sistem deneyen değil DENENEN taraf, öyleyse edilgen yapı gerekir. Present perfect edilgen "has been + V3" olur: "has been tested".
3. İkincisi ikinci fiil: "and corrected" aynı yapıya bağlanıyor, doğru. Üçüncüsü özne uyumu: "wider use" tekil, öyleyse "becomes".
4. Denetleyelim: "has tested" sistemin başkasını denediğini söylerdi ✓ — anlam tersine dönerdi.

19. Tabloda geleceğe ilişkin ifadeler akademik dil bakımından değerlendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boşluk hangi seçenekle tamamlanır?

• A) too informal for a report
• B) too definite as well
• C) completely wrong
• D) appropriate, because it gives a range and its basis
• E) unrelated to sea levels

Doğru cevap: D — Bir aralık vermek ve öngörü olduğunu belirtmek akademik dilde uygundur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda geleceğe ilişkin ifade, sağda akademik dil değerlendirmesi.
2. Dolu satır: "Sea levels will certainly rise by exactly one metre." → too definite. Sorun iki sözcükte: "certainly" ve "exactly". Gelecek hakkında bu kesinlikte konuşulamaz.
3. İkinci ifade ise "are projected to" diyerek bunun bir öngörü olduğunu belirtiyor ve tek bir sayı yerine 0,4-1,0 metre ARALIĞI veriyor. Belirsizliği gizlemeyip gösterdiği için uygundur.
4. Denetleyelim: aynı ilke "proves" tartışmasında da geçerliydi ✓ — akademik dil kesinlik derecesini de bildirir.

20. Kartlarda bu temada işlenen üç kavram verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde gelecek için ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) The future needs no preparation.
• B) Evidence is unnecessary for decisions.
• C) Ethics slows down all progress.
• D) Adaptability is a weakness.
• E) Facing the future well means weighing evidence, respecting ethical limits and staying adaptable.

Doğru cevap: E — Kartlar kanıtı, etik sınırları ve uyum yeteneğini birlikte gösterir.

1. Üç kartı okuyalım: evidence, ethics, adaptability.
2. Birinci kart ünitenin kanıt değerlendirme eksenini veriyor: iddialar sınanmış mı, yinelenmiş mi?
3. İkinci kart etik sınırları ekliyor (yapay zekâ kullanımı, veri paylaşımı), üçüncü kart ise değişen koşullara uyum yeteneğini. En kapsayıcı sonuç üçünü birlikte anmalıdır.
4. Denetleyelim: üç kart ünitenin üç ana başlığına karşılık geliyor ✓ — bilim, etik ve gelecek becerileri.