Beş Duyu Organımız

1. Işığı, renkleri ve cisimlerin şekillerini algılamamızı sağlayan duyu organımız hangisidir?

• A) Kulak
• B) Göz
• C) Burun
• D) Dil

Doğru cevap: B — Işığı, renkleri ve şekilleri algılayan organımız gözdür; görme duyusu gözle olur.

1. Soruda üç şey sayılıyor: ışık, renk ve şekil. Bunların üçü de gözle görülen şeylerdir.
2. Her organın bir işi var: kulak sesi duyar, burun kokuyu alır, dil tadı bulur.
3. Işığı ve rengi bu organların hiçbiri algılayamaz; bu iş gözündür.
4. Denetleyelim: gözümüzü kapatınca renkleri ve şekilleri göremeyiz ✓ — demek ki görme işini göz yapar.

2. Tabloda duyu organları ve görevleri eşleştirilmiştir. Tablodaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

• A) Göz – görme
• B) Kulak – işitme
• C) Burun – tatma
• D) Deri – dokunma

Doğru cevap: C — "Burun – tatma" eşleştirmesi yanlıştır; burun koku alır, tatma işi dile aittir.

1. Tablodaki her satırı sırayla kontrol edelim.
2. Göz – görme doğru. Kulak – işitme doğru. Deri – dokunma doğru.
3. Burun – tatma: Burnumuzla kokuları alırız. Yemeğin tatlı mı tuzlu mu olduğunu ise dilimizle anlarız.
4. Denetleyelim: doğru eşleştirme "Burun – koklama" ve "Dil – tatma" olmalıydı ✓. Yanlış satır "Burun – tatma"dır.

3. Ayşe gözleri kapalıyken mutfaktan gelen kokudan annesinin kek pişirdiğini anladı. Ayşe bunu hangi duyu organıyla anlamıştır?

• A) Burun
• B) Dil
• C) Göz
• D) Kulak

Doğru cevap: A — Ayşe keki kokusundan anlamıştır; kokuları algılayan organımız burundur.

1. Ayşe’nin gözleri kapalı, yani keki görmemiş. Keki yememiş, yani tadına da bakmamış.
2. Soruda "mutfaktan gelen kokudan" anladığı yazıyor. Demek ki bir koku almış.
3. Kokuyu algılayan organımız burundur.
4. Denetleyelim: burnumuzu tıkarsak kek kokusunu alamayız ✓ — Ayşe burnunu kullanmıştır.

4. Deniz gözleri bağlıyken kendisine verilen meyveyi ağzına aldı ve "bu çok ekşi" dedi. Deniz'in bu kararı vermesini sağlayan duyu organı hangisidir?

• A) Burun
• B) Deri
• C) Dil
• D) Kulak

Doğru cevap: C — Ekşi bir tattır ve tatları dilimizle algılarız; Deniz dilini kullanmıştır.

1. Deniz’in gözleri bağlı, yani meyveyi görmüyor.
2. Meyveyi ağzına aldı ve "çok ekşi" dedi. Ekşi, tatlı, tuzlu ve acı birer tattır.
3. Tatları algılayan organımız dildir.
4. Denetleyelim: limonu ağzımıza alınca ekşiliğini dilimizde hissederiz ✓ — Deniz dilini kullanmıştır.

5. Kapalı bir kutunun içine elini sokan öğrenci, cismin pürüzlü mü yoksa düz mü olduğunu söyleyebilmektedir. Bu öğrenci hangi duyu organını kullanmıştır?

• A) Göz
• B) Dil
• C) Kulak
• D) Deri

Doğru cevap: D — Cismin pürüzlü mü düz mü olduğunu dokunarak anlarız; dokunma organımız deridir.

1. Kutu kapalı, içindeki cisim görünmüyor. Yani göz kullanılamıyor.
2. Öğrenci elini kutuya sokup cisme dokunuyor.
3. Pürüzlü, düz, sert, yumuşak, sıcak, soğuk gibi özellikleri dokunarak derimizle hissederiz.
4. Denetleyelim: elimizi zımpara kâğıdında ve camda gezdirince farkı hemen anlarız ✓ — öğrenci derisini kullanmıştır.

6. Ali her gün kulaklıkla çok yüksek sesle müzik dinliyor. Ali'nin bu alışkanlığı hangi duyu organına zarar verir?

• A) Göz
• B) Kulak
• C) Dil
• D) Burun

Doğru cevap: B — Çok yüksek ses işitme organımız olan kulağa zarar verir.

1. Kulaklık sesi doğrudan kulağımızın içine verir.
2. Ses çok yüksek olursa ve her gün uzun süre dinlenirse kulak yorulur, zamanla iyi duyamaz hâle gelebilir.
3. Ses göze, dile ya da buruna ulaşmaz; sesi yalnızca kulak algılar.
4. Denetleyelim: yüksek sesten sonra kulaklarımız çınlar ✓ — zarar gören organ kulaktır.

7. Duyu organlarımızın sağlığını korumak için aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır?

• A) Çok sıcak yiyecekleri hemen yemek
• B) Kulağa sivri cisimler sokmak
• C) Karanlıkta uzun süre kitap okumak
• D) Düzenli aralıklarla doktor kontrolüne gitmek

Doğru cevap: D — Duyu organlarımızı korumak için düzenli aralıklarla doktor kontrolüne gitmeliyiz.

1. Seçenekleri tek tek düşünelim: hangisi organımızı korur, hangisi zarar verir?
2. Çok sıcak yiyeceği hemen yemek dilimizi yakar. Kulağa sivri cisim sokmak kulağı yaralar. Karanlıkta uzun süre okumak gözümüzü yorar.
3. Düzenli doktor kontrolünde bir sorun varsa erkenden fark edilir ve tedavi edilir.
4. Denetleyelim: seçeneklerden yalnızca doktor kontrolü organlarımıza iyi gelir ✓.

8. Şekilde iki öğrencinin kitap okuduğu ortamlar verilmiştir. 1 numaralı ortamda masa lambası yanmakta, 2 numaralı ortamda ışık bulunmamaktadır. Gözlerini koruyan öğrenci hangisidir?

• A) 1 numaralı ortamdaki öğrenci
• B) 2 numaralı ortamdaki öğrenci
• C) İki öğrenci de gözlerini korumuştur
• D) Hiçbiri gözünü korumamıştır

Doğru cevap: A — Masa lambasının yandığı 1 numaralı ortamdaki öğrenci gözlerini korumaktadır; göz yeterli ışıkta yorulmaz.

1. Gözümüz cisimleri görebilmek için ışığa ihtiyaç duyar.
2. 1 numaralı ortamda masa lambası yanıyor; harfler rahatça görünür, göz zorlanmaz.
3. 2 numaralı ortamda hiç ışık yok; harfleri seçmek için göz çok zorlanır ve yorulur.
4. Denetleyelim: gözünü koruyan, ışığı yeterli olan ortamda okuyan öğrencidir ✓ — 1 numaralı ortamdaki öğrenci.

9. Nezle olan bir kişi yediği yemeğin ne kokusunu ne de tam olarak tadını alabilmektedir. Bu kişinin hangi iki duyusu birlikte azalmıştır?

• A) Görme ve işitme
• B) Koklama ve tatma
• C) Dokunma ve görme
• D) İşitme ve dokunma

Doğru cevap: B — Nezle olan kişinin koklama ve tatma duyuları birlikte azalmıştır; koku burunla, tat dille alınır.

1. Kişi iki şey alamıyor: yemeğin kokusunu ve tadını.
2. Kokuyu almamızı sağlayan duyu koklamadır, organı burundur.
3. Tadı almamızı sağlayan duyu tatmadır, organı dildir. Burnumuz tıkanınca yemeğin tadını da tam alamayız.
4. Denetleyelim: azalan iki duyu koku ve tat, yani koklama ve tatmadır ✓.

10. Öğretmen tahtaya yazdığı cümleyi okurken teneffüs zilinin çaldığını duydu. Öğretmen bu sırada hangi iki duyu organını birlikte kullanmıştır?

• A) Kulak ve göz
• B) Dil ve burun
• C) Deri ve dil
• D) Burun ve kulak

Doğru cevap: A — Öğretmen yazıyı gözüyle okumuş, zil sesini kulağıyla duymuştur; kullandığı organlar göz ve kulaktır.

1. Öğretmenin aynı anda yaptığı iki işi ayıralım: yazıyı okumak ve zili duymak.
2. Tahtadaki yazıyı okumak için bakmak gerekir; bu gözle olur.
3. Zilin sesini duymak işitmedir; bu kulakla olur.
4. Denetleyelim: olayda koku, tat ya da dokunma yok ✓ — öğretmen göz ve kulağını birlikte kullanmıştır.