Maddeyi Tanıyalım

1. Şekildeki kaplarda maddenin üç hâli gösterilmiştir. Kabın şeklini alan ve yüzeyi düz duran 2 numaralı maddenin hâli hangisidir?

• A) Katı
• B) Sıvı
• C) Gaz
• D) Bu bir madde değildir

Doğru cevap: B — Bulunduğu kabın şeklini alan, akabilen madde sıvıdır.

1. 1 numaralı kaptaki tanecikler düzenli ve sıkışıktır, bu katıdır.
2. 3 numaralı kapta tanecikler her yere yayılmıştır, bu gazdır.
3. 2 numaralı kapta madde kabın altını doldurmuş ve şeklini almıştır.
4. Bu madde sıvı hâldedir.

2. Buzdolabından çıkarılan buz parçası bir süre sonra eriyerek suya dönüştü. Buz ve su maddenin hangi hâlleridir?

• A) Katı ve sıvı
• B) Sıvı ve gaz
• C) Gaz ve katı
• D) İkisi de gazdır

Doğru cevap: A — Buz katı hâldedir, eridiğinde sıvı hâle geçer.

1. Buzun belirli bir şekli vardır ve elle tutulur, yani katıdır.
2. Erime sonucu oluşan su akışkandır.
3. Akışkan ve kabın şeklini alan maddeler sıvıdır.
4. Sırasıyla katı ve sıvıdır.

3. Aynı miktardaki su sırasıyla üç farklı kaba boşaltılmıştır. Şekle göre sıvılar için ne söylenebilir?

• A) Belirli bir şekilleri vardır
• B) Bulundukları kabın şeklini alırlar
• C) Elle tutulup taşınabilirler
• D) Kaplarda hiç yer kaplamazlar

Doğru cevap: B — Sıvıların belirli şekli yoktur; konuldukları kabın şeklini alırlar.

1. Üç kabın biçimi birbirinden farklıdır.
2. Aynı su her kapta farklı biçimde görünmektedir.
3. Demek ki suyun kendine ait belirli bir şekli yoktur.
4. Sıvılar bulundukları kabın şeklini alır.

4. Ece elindeki boş balonu üfleyerek şişirdi ve balon büyüdü. Balonun içini dolduran madde hangi hâldedir?

• A) Katı
• B) Sıvı
• C) Gaz
• D) Buz

Doğru cevap: C — Balonu dolduran hava gaz hâlindedir.

1. Balonun içine üflenen şey havadır.
2. Hava gözle görülmez ve elle tutulmaz.
3. Bulunduğu kabın tamamını dolduran maddeler gazdır.
4. Balonun içindeki madde gaz hâlindedir.

5. Tabloda bazı maddeler sert ve yumuşak olarak ayrılmıştır. Tabloda hangi madde yanlış gruba yazılmıştır?

• A) Taş
• B) Demir çubuk
• C) Pamuk
• D) Sünger

Doğru cevap: D — Sünger yumuşaktır; sert maddeler grubuna yazılması yanlıştır.

1. Sert maddeler elle bastırınca kolay şekil değiştirmez.
2. Taş ve demir çubuk gerçekten serttir.
3. Pamuk doğru biçimde yumuşak grubuna yazılmış.
4. Sünger elle sıkıldığında ezilir, yani yumuşaktır; yanlış gruptadır.

6. Eşit kollu terazinin bir kefesine kitap, diğer kefesine silgi konuldu ve kitabın bulunduğu kefe aşağıda kaldı. Buna göre hangisi doğrudur?

• A) Kitap silgiden daha ağırdır
• B) Silgi kitaptan daha ağırdır
• C) İkisinin ağırlığı eşittir
• D) Ağırlıkları karşılaştırılamaz

Doğru cevap: A — Terazide aşağıda kalan kefedeki cisim daha ağırdır.

1. Terazi cisimlerin ağırlığını karşılaştırır.
2. Ağır olan cismin bulunduğu kefe aşağı iner.
3. Şekilde kitabın kefesi aşağıdadır.
4. Kitap silgiden daha ağırdır.

7. Berk gözleri kapalıyken kendisine verilen maddeye dokundu ve "bunun yüzeyi pürüzlü" dedi. Berk maddenin hangi özelliğini belirlemiştir?

• A) Rengini
• B) Kokusunu
• C) Yüzey özelliğini
• D) Sesini

Doğru cevap: C — Pürüzlü–pürüzsüz olmak maddenin yüzey özelliğidir.

1. Berk maddeye yalnızca dokunmuştur.
2. Dokunarak sertlik ve pürüz gibi özellikler anlaşılır.
3. Renk görmeyi, koku koklamayı gerektirir.
4. Berk maddenin yüzey özelliğini belirlemiştir.

8. Aşağıdaki maddelerden hangisi çekildiğinde uzayan, bırakıldığında eski hâline dönen esnek bir maddedir?

• A) Cam bardak
• B) Lastik
• C) Taş
• D) Tahta

Doğru cevap: B — Lastik esnektir; çekilince uzar, bırakılınca eski hâline döner.

1. Esnek madde kuvvet kalkınca eski biçimine döner.
2. Cam ve taş çekildiğinde uzamaz.
3. Tahta da esnemez, kırılır.
4. Esnek olan madde lastiktir.

9. Bir öğrenci defterine şunları yazdı: "Katıların belirli bir şekli vardır. Sıvılar akışkandır. Gazlar elle tutulup taşınabilir." Öğrencinin hangi bilgisi yanlıştır?

• A) Katıların belirli bir şekli vardır
• B) Sıvılar akışkandır
• C) Bilgilerin hepsi doğrudur
• D) Gazlar elle tutulup taşınabilir

Doğru cevap: D — Gazlar elle tutulamaz; boşlukta yayılırlar.

1. Katıların belirli şekli vardır, bu doğrudur.
2. Sıvılar akar ve kabın şeklini alır, bu da doğrudur.
3. Gazlar gözle görülmez ve elle tutulamaz.
4. Yanlış bilgi gazlarla ilgili olan cümledir.

10. Bir madde konulduğu kabın her yerine yayılmakta ve kabı tamamen doldurmaktadır. Bu madde hangi hâldedir ve buna örnek nedir?

• A) Katı – taş
• B) Sıvı – süt
• C) Gaz – hava
• D) Katı – buz

Doğru cevap: C — Kabın her yerine yayılan madde gazdır; hava buna örnektir.

1. Katılar kabın şeklini almaz, kendi şekli vardır.
2. Sıvılar kabın altını doldurur, üstü boş kalır.
3. Kabın tamamına yayılan tek hâl gazdır.
4. Gaz hâline en bilinen örnek havadır.