Metin Türleri

1. Kitaplıktaki bir kitaptan alınan metin yukarıdadır. Kahramanına ve sonunda verdiği derse bakıldığında bu metin hangi türe örnektir?

• A) Masal
• B) Fabl
• C) Anı
• D) Haber

Doğru cevap: B — Fabl, kahramanları hayvan ya da bitki olan, sonunda bir ders veren kısa hikâyedir. Metinde karga konuşturulmuş ve sonunda bir öğüt verilmiştir.

1. Metnin kahramanı bir hayvandır: karga.
2. Karga konuşturulmuş, insan gibi düşünmüştür.
3. Metnin sonunda bir ders verilmiş: akıl güçten üstündür.
4. Bu özellikler fabl türüne aittir.

2. Bu kalıplaşmış sözler bazı metinlerin başında düzenli olarak kullanılır. Buna göre bu giriş sözleri hangi türün başında yer alır?

• A) Masal
• B) Şiir
• C) Mektup
• D) Tiyatro

Doğru cevap: A — Masallar “Bir varmış bir yokmuş…” gibi tekerlemelerle başlar. Bu sözler olayın belirsiz bir zamanda ve hayal dünyasında geçtiğini gösterir.

1. Sözlerde belirli bir zaman ya da yer verilmemiş.
2. “Develer tellal iken” sözü gerçek dışı bir dünyayı anlatıyor.
3. Bu kalıplara tekerleme denir.
4. Tekerlemeyle başlayan tür masaldır.

3. Yukarıdaki metinde yazar kendi geçmişinden bir günü anlatmaktadır. Buna göre bu metin hangi türden bir yazıdır?

• A) Fabl
• B) Masal
• C) Anı
• D) Haber

Doğru cevap: C — Anı, yazarın kendi yaşadığı ve üzerinden zaman geçmiş olayları anlattığı metindir. Metinde “hiç unutmam”, “aradan yıllar geçti” sözleri bunu gösterir.

1. Olayı anlatan kişi olayın içinde yer almış.
2. Olay geçmişte yaşanmış, hayal ürünü değil.
3. “Aradan yıllar geçti” sözü zaman aralığını gösteriyor.
4. Bu özellikleri taşıyan tür anıdır.

4. Yukarıdaki metin bir kişiye hitapla başlamış, imza ve tarihle bitmiştir. Buna göre yazılan bu metnin türü nedir?

• A) Günlük
• B) Anı
• C) Biyografi
• D) Mektup

Doğru cevap: D — Mektup, uzaktaki bir kişiye yazılan yazıdır; hitapla başlar, dilek cümlesi, imza ve tarihle biter. Metinde “Sevgili Dedem” hitabı ve imza vardır.

1. Metin bir kişiye seslenerek başlıyor: Sevgili Dedem.
2. Yazan kişi karşısındakine bilgi veriyor.
3. Sonunda imza ve tarih yer alıyor.
4. Bu bölümleri olan tür mektuptur.

5. Yukarıdaki bölümde sahne bilgisi verilmiş, konuşmalar kişi adlarıyla yazılmıştır. Buna göre bu bölüm hangi türe aittir?

• A) Hikâye
• B) Şiir
• C) Tiyatro
• D) Haber

Doğru cevap: C — Tiyatro metinleri sahnede oynanmak için yazılır. Perde, sahne bilgileri parantez içinde verilir; konuşmalar kişi adlarının karşısına yazılır.

1. Metinde “Perde açılır” gibi bir sahne bilgisi var.
2. Bu bilgi parantez içinde verilmiş.
3. Konuşmalar kişi adlarının karşısına yazılmış.
4. Bu biçim yalnızca tiyatro metinlerinde kullanılır.

6. Yerel gazetenin ilk sayfasında yayımlanan metin yukarıdadır. Buna göre bu türün en belirgin özelliği nedir?

• A) Ne, nerede, ne zaman sorularına cevap vermesi
• B) Olayı hayal ürünü kişilerle anlatması
• C) Dizeler hâlinde yazılması
• D) Karşılıklı konuşmalardan oluşması

Doğru cevap: A — Haber metni gerçekte olmuş bir olayı duyurur ve okurun aklına gelebilecek ne, nerede, ne zaman, kim, niçin sorularını yanıtlar.

1. Metinde olay gerçektir: rüzgâr güllerinin çalışmaya başlaması.
2. Yer verilmiş: şehrin kuzeyindeki tepe.
3. Zaman verilmiş: dün akşam.
4. Bu sorulara cevap veren tür haberdir.

7. Şiirde dizelerin sonlarındaki “durmadan, uzanan, olmadan” sözcükleri kulağa benzer gelmektedir. Buna göre dize sonlarındaki bu ses benzerliğine ne ad verilir?

• A) Ölçü
• B) Dörtlük
• C) Redif
• D) Uyak (kafiye)

Doğru cevap: D — Dize sonlarındaki ses benzerliğine uyak (kafiye) denir. Dörtlük dört dizeden oluşan bölüm, ölçü ise hece sayısının düzenidir.

1. Dize sonlarındaki sesler karşılaştırılır.
2. Benzerlik sözcüklerin son seslerindedir.
3. Dörtlük bir bölümün adıdır, ses benzerliği değildir.
4. Ses benzerliğinin adı uyaktır.

8. Hikâye edici metinlerde olay, kişi, yer ve zaman birlikte bulunur. Yukarıdaki metne göre olay nerede geçmektedir?

• A) İskelede
• B) Evin salonunda
• C) Okul bahçesinde
• D) Yayla yolunda

Doğru cevap: A — İlk cümlede Ege ile dedesinin iskeleye indiği yazılıdır; olay boyunca oltayla balık beklenen yer burasıdır. Ev yalnızca dönüşte anılır.

1. Yer bildiren sözcükleri arayalım.
2. İlk cümlede “iskeleye indi” denmiş.
3. Olayın tamamı olta atılan yerde geçiyor.
4. Ev yalnızca son cümlede geçer → olayın yeri iskeledir.

9. Kartlardaki cümlelerin üçü bilgi vermek için yazılmıştır. Buna göre hangisi hikâye edici bir metinden alınmıştır?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Doğru cevap: D — Hikâye edici metinlerde bir olay, kişi ve zaman bulunur. D kartında “o sabah” zamanı, “dedem” kişisi ve uyandırma olayı vardır.

1. A, B ve C kartlarında genel bilgiler verilmiş.
2. Bu bilgiler herkes için ve her zaman geçerlidir.
3. D kartında belirli bir sabahta yaşanan bir olay var.
4. Kişi ve zaman bulunduğu için D hikâye edicidir.

10. Yukarıdaki sayfa, olayın yaşandığı günün akşamında tarih atılarak yazılmıştır ve kimseye gönderilmemiştir. Buna göre bu yazı hangi türdendir?

• A) Haber
• B) Mektup
• C) Günlük
• D) Fabl

Doğru cevap: C — Günlük, kişinin yaşadığı olayları aynı gün tarih atarak yazdığı metindir. Mektuptan farkı bir kişiye gönderilmemesi, anıdan farkı ise hemen yazılmasıdır.

1. Sayfanın başında tarih var.
2. Olay aynı gün, sıcağı sıcağına yazılmış.
3. Metinde bir hitap ya da imza yok → mektup değil.
4. Bu özellikleri taşıyan tür günlüktür.

11. Yukarıdaki bölümde bir sanatçının yaşamı başkası tarafından anlatılmaktadır. Buna göre bu tanıtım yazısının türü hangisidir?

• A) Biyografi
• B) Anı
• C) Günlük
• D) Masal

Doğru cevap: A — Biyografi (yaşam öyküsü), bir kişinin hayatını başka biri tarafından, belgelere dayanarak anlatan metindir. Anı ve günlükte yazan kişi kendi yaşadıklarını anlatır.

1. Metinde bir kişinin doğumu ve yaşamı anlatılıyor.
2. Anlatan kişi olayların içinde değil.
3. Verilen bilgiler yıl ve yer içeriyor, hayal ürünü değil.
4. Bu tür biyografidir.

12. Bir öğrenci metin türlerinin özelliklerini tabloya yazmış, bir satırda yanılmıştır. Buna göre hangi satırda türün özelliği yanlış verilmiştir?

• A) 1. satır
• B) 2. satır
• C) 3. satır
• D) 4. satır

Doğru cevap: D — Haber metinleri gerçekte olmuş olayları aktarır; hayal ürünü olamaz. Öteki satırlarda türlerin özellikleri doğru yazılmıştır.

1. 1. satır doğru: fablin kahramanları hayvandır.
2. 2. satır doğru: masalda olağanüstülük vardır.
3. 3. satır doğru: tiyatro sahne için yazılır.
4. 4. satır yanlış: haber gerçek olaylara dayanır.

13. Metin türleri ve özellikleri iki sütuna karışık yazılmıştır. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenekte verilmiştir?

• A) 1-a, 2-b, 3-c
• B) 1-b, 2-c, 3-a
• C) 1-c, 2-a, 3-b
• D) 1-b, 2-a, 3-c

Doğru cevap: B — Fabl hayvan kahramanlıdır ve ders verir (b), anı yaşanmış olayların sonradan anlatılmasıdır (c), tiyatro sahnede oynanmak için yazılır (a).

1. Hayvan kahramanlı tür fabldır → 1-b.
2. Geçmişte yaşananları anlatan tür anıdır → 2-c.
3. Sahne için yazılan tür tiyatrodur → 3-a.
4. Bu sıralamayı veren seçenek B’dir.

14. Haritada bir metin türünün üç özelliği sıralanmış, adı yazılmamıştır. Buna göre haritada anlatılan tür hangisidir?

• A) Masal
• B) Fabl
• C) Anı
• D) Haber

Doğru cevap: C — Üç özellik de anı türüne aittir. Masal ve fabl hayal ürünüdür; haber ise olay olur olmaz, başkası tarafından yazılır.

1. Birinci özellik hayal ürünü türleri eler: masal ve fabl.
2. İkinci özellik yazarın olayı yaşamasını istiyor.
3. Haberi yazan kişi çoğunlukla olayı yaşamamıştır.
4. Üçüncü özellik “sonradan” diyor → tür anıdır.

15. Okul şenliği hazırlığında öğretmen ile Berk yukarıdaki gibi konuştu. Buna göre Berk’in tarif ettiği tür hangisidir?

• A) Şiir
• B) Tiyatro
• C) Anı
• D) Haber

Doğru cevap: B — Karşılıklı konuşmalardan oluşan ve sahnede oynanmak için yazılan metinler tiyatro türündedir. Şiir dizelerle, anı ve haber düz anlatımla yazılır.

1. Berk iki özellik istiyor: karşılıklı konuşma ve sahne.
2. Şiir dizelerle yazılır, sahne için değildir.
3. Anı ve haberde karşılıklı konuşma düzeni yoktur.
4. İki özelliği birlikte taşıyan tür tiyatrodur.