Noktalama İşaretleri

1. Yukarıdaki cümlede eş görevli sözcükler yan yana sıralanmış ama aralarına hiçbir işaret konmamıştır. Buna göre cümlenin doğru noktalanmış biçimi hangisidir?

• A) Çantama defter, kalem, silgi ve cetvel koydum.
• B) Çantama defter; kalem; silgi ve cetvel koydum.
• C) Çantama: defter, kalem, silgi ve cetvel koydum.
• D) Çantama defter, kalem, silgi, ve cetvel koydum.

Doğru cevap: A — Eş görevli sözcükler virgülle ayrılır; ancak “ve” bağlacından önce virgül konmaz. Doğru biçim A seçeneğidir.

1. Cümlede dört nesne art arda sıralanmış.
2. Eş görevli sözcükleri virgül ayırır.
3. “ve” bağlacından önce virgül kullanılmaz → D elenir.
4. Noktalı virgül ve iki nokta bu görevi görmez → cevap A.

2. Nokta yalnızca cümle sonunda kullanılmaz; başka görevleri de vardır. Buna göre hangi cümlede nokta sıra sayısı bildirmektedir?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Doğru cevap: B — Sayılardan sonra konan nokta “-inci” anlamı verir: 5. sınıf = beşinci sınıf. A kartında saat, C kartında kısaltma, D kartında cümle sonu noktası vardır.

1. A kartındaki nokta saatin dakikasını ayırıyor.
2. C kartındaki nokta unvan kısaltmasından sonra geliyor.
3. D kartındaki nokta cümleyi bitiriyor.
4. B kartında “5.” beşinci demektir → sıra sayısı.

3. Cümlede bir açıklamanın ardından örnekler sıralanmaktadır. Buna göre boşluğa hangi noktalama işareti gelmelidir?

• A) Virgül
• B) Noktalı virgül
• C) İki nokta
• D) Üç nokta

Doğru cevap: C — Kendisinden sonra örnek verilecek ya da açıklama yapılacak cümlelerin sonuna iki nokta konur. Burada istenen malzemeler örneklenmektedir.

1. Cümlede “şunları” sözcüğü bir sıralamayı haber veriyor.
2. Ardından örnekler geliyor: defter, kalem, cetvel.
3. Örnek sıralamasını başlatan işaret iki noktadır.
4. Virgül ve noktalı virgül bu görevi görmez → cevap C.

4. Soru işareti yalnızca soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konur. Buna göre hangi cümlede soru işareti gereksiz kullanılmıştır?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Doğru cevap: D — D kartındaki cümle soru sormaz, bir bilgi verir: konuşan kişi kimin geldiğini bilmediğini söylemektedir. Sonuna nokta konmalıdır.

1. A, B ve C kartlarında karşıdan bir cevap bekleniyor.
2. D kartında ise cevap beklenmiyor, bilgi veriliyor.
3. Cümlede soru eki de yoktur.
4. Öyleyse soru işareti gereksizdir → cevap D kartıdır.

5. Yukarıdaki cümlelerin noktalaması henüz yapılmamıştır. Buna göre hangi cümlenin sonuna ünlem konmalıdır?

• A) A cümlesi
• B) B cümlesi
• C) C cümlesi
• D) D cümlesi

Doğru cevap: B — Ünlem işareti sevinç, korku, şaşkınlık gibi güçlü duyguları bildiren cümlelerin sonuna konur. “Eyvah” sözcüğü bir şaşkınlık ve telaş bildirir.

1. A ve D cümlelerinde yalnızca bilgi verilmiş → nokta.
2. C cümlesi soru sorar → soru işareti.
3. B cümlesinde “Eyvah” seslenmesi vardır.
4. Güçlü duygu bildiren cümlenin sonuna ünlem konur.

6. Cümlede başka birinin sözü olduğu gibi aktarılmış ama bir işaret unutulmuştur. Buna göre bu cümlede hangi işaret eksik bırakılmıştır?

• A) Tırnak işareti
• B) Noktalı virgül
• C) Parantez
• D) Üç nokta

Doğru cevap: A — Başkasından olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır: Öğretmenimiz “Bugün deneme yazacağız.” dedi.

1. Cümlede öğretmenin sözü değiştirilmeden aktarılmış.
2. Aktarılan söz, cümlenin kendi sözü değildir.
3. Bu tür sözler tırnak içine alınır.
4. Öyleyse eksik olan işaret tırnak işaretidir.

7. Öyküde iki kişinin karşılıklı konuşması satır başına alınmış ama işaretsiz bırakılmıştır. Buna göre konuşmaların başına hangi işaret konmalıdır?

• A) Kısa çizgi (-)
• B) Uzun çizgi (—)
• C) Eğik çizgi (/)
• D) Parantez ( )

Doğru cevap: B — Karşılıklı konuşmalarda her konuşmanın başına uzun çizgi (konuşma çizgisi) konur. Kısa çizgi satır sonu bölmelerinde, eğik çizgi ise dizeleri ayırmada kullanılır.

1. Metinde iki kişi karşılıklı konuşuyor.
2. Her konuşma yeni bir satırda başlamış.
3. Bu durumda konuşma çizgisi kullanılır.
4. Konuşma çizgisi uzun çizgidir → cevap B.

8. Masalın giriş cümlesi bilerek yarım bırakılmıştır. Buna göre bu tamamlanmamış cümlenin sonuna ne gelmelidir?

• A) Nokta
• B) Ünlem
• C) Soru işareti
• D) Üç nokta

Doğru cevap: D — Tamamlanmamış, sürdürülebilecek cümlelerin sonuna üç nokta konur. Bu işaret sözün devam ettiğini ya da okurun tamamlamasının beklendiğini gösterir.

1. Cümle bitmemiş, yarım bırakılmış.
2. Nokta cümlenin bittiğini gösterir → uygun değil.
3. Ünlem ve soru işareti duygu ya da soru bildirir.
4. Yarım kalan sözün sonuna üç nokta konur.

9. Cümlede iki ayrı sınıfın öğrencileri birlikte sayılmıştır. Buna göre bu cümlede noktalı virgül niçin kullanılmıştır?

• A) Cümleyi bitirmek için
• B) Bir açıklama yapmak için
• C) Alıntı bir sözü göstermek için
• D) Virgülle ayrılmış grupları birbirinden ayırmak için

Doğru cevap: D — Virgülle ayrılmış öğeleri gruplara bölmek gerektiğinde noktalı virgül kullanılır. Burada beşinci ve altıncı sınıf öğrencileri iki ayrı küme oluşturur.

1. Cümlede dört ad sayılmış: Ada, Ege, Bilge, Kaan.
2. Bu adlar iki sınıfa ayrılmış durumda.
3. Sınıf içindeki adları virgül ayırıyor.
4. İki grubu birbirinden ayıran işaret noktalı virgüldür.

10. Kesme işareti özel adlara gelen çekim eklerini ayırır; ancak her sözcük özel ad değildir. Buna göre hangi cümlede kesme işareti yanlış kullanılmıştır?

• A) I. cümle
• B) II. cümle
• C) III. cümle
• D) IV. cümle

Doğru cevap: C — Ders adlarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz; doğrusu “Türkçeden”dir. Kişi ve yer adlarına gelen ekler ise kesme ile ayrılır.

1. I. cümlede kişi adı var → kesme doğru.
2. II. cümlede yer adı var → kesme doğru.
3. IV. cümlede kişi adı var → kesme doğru.
4. III. cümlede ders adı vardır, kesme kullanılmaz → yanlış.

11. Yukarıdaki metinde bir noktalama yanlışı bulunmaktadır. Buna göre metindeki noktalama yanlışı hangisidir?

• A) Soru cümlesinin sonuna nokta konmuştur.
• B) İki nokta gereksiz yere kullanılmıştır.
• C) Sıralı cümleler arasındaki virgül fazladır.
• D) Tırnak işareti fazladan kullanılmıştır.

Doğru cevap: A — “Bugün kaç kişi eksik” bir soru cümlesidir ve sonuna soru işareti konmalıdır. Metinde bu cümle noktayla bitirilerek yanlış yapılmıştır.

1. İlk cümlede öğretmen bir şey soruyor.
2. Soru sözcüğü “kaç” cümlede geçiyor.
3. Soru cümleleri soru işaretiyle biter.
4. Metinde nokta kullanılmış → yanlış budur.

12. Aşağıdaki cümlelerin üçü doğru noktalanmıştır. Buna göre hangi cümlenin noktalaması yanlıştır?

• A) I. cümle
• B) II. cümle
• C) III. cümle
• D) IV. cümle

Doğru cevap: A — I. cümle soru sorar ve sonuna soru işareti konmalıydı; nokta kullanılması yanlıştır. Öteki cümlelerde işaretler görevine uygun kullanılmıştır.

1. I. cümlede “nerede” soru sözcüğü var.
2. Soru cümlesinin sonuna nokta konmuş.
3. II. cümlede virgül ile özne ayrılmış → doğru.
4. III. ünlem, IV. kısaltma noktası doğrudur → yanlış olan I. cümledir.

13. Cümlenin ortasında şairin doğum ve ölüm yılları ek bilgi olarak verilmiştir. Buna göre boşluklara hangi işaret çifti getirilmelidir?

• A) Tırnak işareti
• B) Virgül
• C) Kısa çizgi
• D) Parantez

Doğru cevap: D — Cümlenin anlamını tamamlayan, açıklama niteliğindeki ek bilgiler parantez içine alınır. Doğum ve ölüm yılları da bu tür bir ek bilgidir.

1. Yıllar cümlenin akışına doğrudan katılmıyor.
2. Bu bilgi çıkarılsa cümle yine anlamlıdır.
3. Ek açıklamalar parantez içinde verilir.
4. Öyleyse boşluklara parantez gelmelidir.

14. Bir öğrenci noktalama işaretlerinin görevlerini tabloya yazmış, birinde yanılmıştır. Buna göre hangi satırda işaretin görevi yanlış verilmiştir?

• A) 1. satır
• B) 2. satır
• C) 3. satır
• D) 4. satır

Doğru cevap: C — Ünlem, soru cümlelerinin değil; sevinç, korku, şaşkınlık gibi duyguları ve seslenmeleri bildiren cümlelerin sonuna konur. Soru cümlelerinin sonuna soru işareti gelir.

1. 1. satır doğru: nokta cümleyi bitirir.
2. 2. satır doğru: virgül eş görevli sözcükleri ayırır.
3. 4. satır doğru: tırnak alıntıyı gösterir.
4. 3. satırda ünlemin görevi yanlış yazılmış.

15. Noktalama işaretleri ve örnek cümleler iki sütuna karışık yerleştirilmiştir. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenekte gösterilmiştir?

• A) 1-a, 2-b, 3-c
• B) 1-b, 2-c, 3-a
• C) 1-c, 2-a, 3-b
• D) 1-b, 2-a, 3-c

Doğru cevap: B — Soru işareti “Sen kaçta geleceksin?” cümlesinde (b), ünlem “Eyvah, otobüsü kaçırdık!” cümlesinde (c), üç nokta “Bir varmış, bir yokmuş…” cümlesinde (a) kullanılmıştır.

1. Soru soran cümleyi bulalım → 1-b.
2. Güçlü duygu bildiren cümleyi bulalım → 2-c.
3. Yarım kalan cümleyi bulalım → 3-a.
4. Bu sıralamayı veren seçenek B’dir.