Cümlede Anlam

1. Atölye kuralları levhasında yukarıdaki cümle yer almaktadır. Bu cümlede yer alan anlam ilişkisi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Neden-sonuç ilişkisi
• B) Amaç-sonuç ilişkisi
• C) Koşula bağlılık
• D) Karşılaştırma

Doğru cevap: B — “Diye” sözcüğü burada bir amaç bildirir; eller bir sonuca ulaşmak, yani leke oluşmasını önlemek için yıkanmıştır. Bu, neden-sonuçla karıştırılan bir amaç-sonuç ilişkisidir.

1. Cümleye “Eller niçin yıkandı?” diye soralım.
2. Cevap: leke çıkmasın diye, yani bir amaçla.
3. Neden-sonuçta ise zaten gerçekleşmiş bir olay sorulur, amaç değil.
4. “Diye” sözcüğü amaç bildirir → cevap B.

2. Fuar hazırlığı sırasında konuşulan dört cümle yukarıda numaralandırılmıştır. Bir işin gerçekleşmesini başka bir işin şartına bağlayan cümle hangisidir?

• A) IV. cümle
• B) III. cümle
• C) II. cümle
• D) I. cümle

Doğru cevap: D — I. cümlede modelin zamanında yetişmesi, bugün bitirilmesi şartına bağlanmıştır. “-sen/-san” eki koşul bildirir.

1. Koşul cümlesinde bir iş, başka bir işin gerçekleşmesine bağlanır.
2. II’de neden, III’te amaç, IV’te karşılaştırma vardır.
3. I’deki “bitirirsen” sözcüğünde koşul eki bulunur.
4. Şart anlamı yalnızca I’dedir; seçeneklerde bu “I. cümle”dir → cevap D.

3. Bir öğrenci sergilenen baskı resimleriyle ilgili cümleleri yargı türlerine göre tabloya yerleştirdi. Soru işaretli kutuya hangi açıklama yazılmalıdır?

• A) Öznel, çünkü kişiden kişiye değişir.
• B) Öznel, çünkü bir beğeni bildirir.
• C) Nesnel, çünkü gözlemlenip doğrulanabilir.
• D) Nesnel, çünkü sayılarak ölçülür.

Doğru cevap: C — Kalıbın ahşaptan oyulmuş olması gözle görülüp herkesçe doğrulanabilen bir bilgidir; kişiden kişiye değişmez. Bu yüzden nesnel bir yargıdır.

1. Nesnel yargı, doğruluğu gözlemle kanıtlanabilen yargıdır.
2. Kalıbın ahşap olması herkes tarafından aynı biçimde görülür.
3. Duygu ya da beğeni bildiren yargılar öznel olurdu; burada duygu yok.
4. Doğru açıklama “nesnel, çünkü gözlemlenip doğrulanabilir”dir → cevap C.

4. Bilim fuarından sonra dört arkadaş standı değerlendirmektedir. Bu konuşmada ölçülebilir bir bilgi vererek nesnel yargı bildiren öğrenci hangisidir?

• A) Mira
• B) Ege
• C) Su
• D) Kaan

Doğru cevap: D — Pilin iki saat dayanması ölçülebilir, herkes için aynı olan bir bilgidir. Ötekilerde “bence”, “sanıyorum”, “sanırım” gibi kişisel görüş ve tahmin sözleri vardır.

1. Nesnel yargı, doğruluğu kanıtlanabilen bilgidir.
2. Mira kendi beğenisini söylüyor.
3. Ege ve Su kesin olmayan birer tahminde bulunuyor.
4. Kaan’ın verdiği süre bilgisi ölçülerek doğrulanabilir → cevap D.

5. Panodaki şemada bir olayın başka bir olayın nedeni olduğu gösterilmiştir. Aşağıdaki cümlelerden hangisi bu şemadaki ilişkiyle aynı türde kurulmuştur?

• A) Ödülü almak için gece geç saatlere kadar çalıştı.
• B) Nem arttığı için kâğıt buruştu.
• C) Yarın modelini tamamlarsa sunum yapabilir.
• D) Bu kalıp ötekinden daha derin oyulmuştu.

Doğru cevap: B — Şemada neden-sonuç ilişkisi vardır. B’de de nemin artması neden, kâğıdın buruşması sonuçtur.

1. Şemada önce bir olay oluyor, ardından onun yol açtığı sonuç geliyor.
2. A’da amaç, C’de koşul, D’de karşılaştırma vardır.
3. B’de “arttığı için” sözü neden bildirir.
4. Aynı türden ilişki B’dedir → cevap B.

6. Jüri üyesi defterine yukarıdaki cümleyi yazmıştır. Bu cümlede iki proje arasında ne yapılmıştır?

• A) Bir öneride bulunulmuştur.
• B) Bir olasılık dile getirilmiştir.
• C) Malzeme kullanımı yönünden karşılaştırma yapılmıştır.
• D) Bir koşul öne sürülmüştür.

Doğru cevap: C — “-den daha az” sözü iki projeyi aynı özellik bakımından ölçüp birini öne çıkarır; bu bir karşılaştırmadır.

1. Cümlede iki proje adı birlikte anılıyor.
2. “Daha az” sözcüğü bir farkı bildirir.
3. İki proje, malzeme miktarı bakımından ölçülüyor.
4. Bu işleme karşılaştırma denir → cevap C.

7. Fuar panosuna asılan duyuruyu okuyan Kerem, metinde okuyucuya bir tavsiye veren bölüm olduğunu söyledi. Kerem’in sözünü ettiği öneri hangi bölümdür?

• A) “Bilim fuarı duyurusu” başlığı
• B) “Projelerinizi cuma gününe kadar teslim ediniz.” cümlesi
• C) “Standınızı erken kurmanız ziyaretçi akışı için yararlı olur.” cümlesi
• D) Duyurunun hiçbir bölümü

Doğru cevap: C — İkinci cümle bir kural bildirip zorunluluk taşırken üçüncü cümle “yararlı olur” diyerek bir tavsiye, yani öneri sunar.

1. Başlık yalnızca duyurunun konusunu bildirir.
2. Teslim cümlesi kesin bir kural, zorunluluk bildirir.
3. Son cümlede “yararlı olur” denerek bir tavsiye verilir.
4. Öneri niteliğindeki bölüm üçüncü cümledir → cevap C.

8. Fuar standında geçen konuşmadan alınan cümlede bir söz çıkarılmıştır. Cümleye kesin olmayan bir tahmin, yani olasılık anlamı katmak için boşluğa hangi söz getirilmelidir?

• A) kesinlikle
• B) herhalde
• C) asla
• D) mutlaka

Doğru cevap: B — “Herhalde” kesin olmayan bir tahmini bildirir ve cümlenin başındaki “tam bilmiyorum” ifadesiyle uyumludur. Öteki sözcükler kesinlik ya da olumsuzluk anlamı taşır.

1. Cümlenin başında “tam bilmiyorum” denerek kesinlik olmadığı belirtiliyor.
2. “Kesinlikle” ve “mutlaka” tam tersine kesinlik bildirir.
3. “Asla” olumsuzluk bildirir, cümleye uymaz.
4. Tahmin anlamı veren tek söz “herhalde”dir → cevap B.

9. Sergiyi değerlendiren jüri üyesinin notlarından dördü yukarıda verilmiştir. Bu notlardan hangisi bir eleştiri, yani olumsuz bir görüş içermektedir?

• A) I. cümle
• B) II. cümle
• C) III. cümle
• D) IV. cümle

Doğru cevap: B — II. cümlede “özensiz bırakılmış” denerek eserin bir eksikliğine değinilmiştir; bu bir eleştiridir. Öteki cümleler olumlu ya da nötr bilgi taşır.

1. I. cümlede eser övülmektedir, eleştiri değildir.
2. III. cümlede işçilik övülmektedir.
3. IV. cümlede yalnızca bir bilgi verilir.
4. Olumsuz görüş yalnızca II. cümlededir → cevap B.

10. Bilim fuarı sunumunda geçen dört cümle yukarıda verilmiştir. Bir kavramın ne olduğunu açıklayan tanım cümlesi hangisidir?

• A) I. cümle
• B) II. cümle
• C) III. cümle
• D) IV. cümle

Doğru cevap: A — I. cümle “su arıtma nedir?” sorusuna cevap verir ve kavramı tanımlar; “…dir/…dır” ile biten tanım cümlesi kalıbı taşır.

1. Tanım cümlesi bir kavramın ne olduğunu açıklar.
2. II. cümlede bir olay anlatılır, tanım yoktur.
3. III ve IV’te duygu ve gözlem bildirilir.
4. Kavramı açıklayan tek cümle I’dir → cevap A.

11. Atölye defterine yazılan cümlenin ikinci yarısı silinmiştir. Cümleyi neden-sonuç ilişkisine uygun biçimde tamamlayan seçenek hangisidir?

• A) baskı bulanık çıktı.
• B) jüri projeyi beğendi.
• C) robotun pili değişti.
• D) stant erken kuruldu.

Doğru cevap: A — Cümlenin ilk bölümü bir neden bildirir: kalıbın kurumaması. Bu nedenin doğal sonucu baskının bulanık çıkmasıdır; ötekiler bu nedenle ilgisizdir.

1. Cümlenin başında bir neden verilmiş: kalıp kurumamış.
2. Bu nedenin baskı işiyle ilgili bir sonucu olmalıdır.
3. Jüri, robot ve stant kalıbın kurumasıyla ilgisizdir.
4. Uygun sonuç “baskı bulanık çıktı”dır → cevap A.

12. “Ekip, projeyi bitirmek için gece geç saatlere kadar çalıştı.” cümlesi verilmiştir. Kartlardaki cümlelerden hangisi bu cümleyle anlamca en yakındır?

• A) A kartı
• B) B kartı
• C) C kartı
• D) D kartı

Doğru cevap: A — Verilen cümlede çalışmanın amacı projeyi bitirmektir. A kartı da aynı amaç ilişkisini “amacıyla” sözüyle yineler. Ötekilerde neden, koşul ya da ters bir anlam vardır.

1. Verilen cümlede “bitirmek için” amaç bildirir.
2. B’de neden, C’de koşul, D’de olumsuzluk vardır.
3. A kartında da “bitirmek amacıyla” denerek aynı ilişki kurulur.
4. Anlamca en yakın cümle A kartındadır → cevap A.

13. Linol baskı atölyesini anlatan yukarıdaki metinde “çizgiler oyma bıçağıyla derinleştirilir çünkü sığ oyulan yerler mürekkebi tutmaz” cümlesi geçmektedir. Bu cümlede hangi anlam ilişkisi vardır?

• A) Neden-sonuç ilişkisi
• B) Amaç-sonuç ilişkisi
• C) Koşula bağlılık
• D) Karşılaştırma

Doğru cevap: A — “Çünkü” bağlacı bir nedeni açıklar: çizgilerin derinleştirilmesinin nedeni, sığ yerlerin mürekkep tutmamasıdır. Bu, saf bir neden-sonuç ilişkisidir.

1. Cümleye “Çizgiler neden derinleştirilir?” diye soralım.
2. Cevap: sığ yerler mürekkep tutmadığı için.
3. “Çünkü” bağlacı bu nedeni açık biçimde bildirir.
4. Amaç ya da koşul yoktur, ilişki neden-sonuçtur → cevap A.

14. Aynı metnin son cümlesinde “Baskı kurumadan dokunulursa leke yayılır.” denmektedir. Bu cümledeki anlam ilişkisi aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Amaç-sonuç ilişkisi
• B) Neden-sonuç ilişkisi
• C) Koşula bağlılık
• D) Karşılaştırma

Doğru cevap: C — Lekenin yayılması, baskıya kurumadan dokunulması şartına bağlanmıştır. “-ırsa” eki koşul bildirir; bu yüzden ilişki koşuldur.

1. Cümlede bir sonucun ortaya çıkması bir şarta bağlanmış.
2. “Dokunulursa” sözcüğünde koşul eki “-sa/-se” vardır.
3. Amaç ya da doğrudan neden bildiren bir söz yoktur.
4. İlişki koşula bağlılıktır → cevap C.

15. Soldaki cümleler sağdaki anlam ilişkisi türleriyle eşleştirilecektir. Buna göre doğru eşleştirme aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

• A) 1-a, 2-b, 3-c
• B) 1-b, 2-c, 3-a
• C) 1-c, 2-b, 3-a
• D) 1-c, 2-a, 3-b

Doğru cevap: D — “Yorulduğu için” neden-sonuç (c), “ödül almak için” amaç-sonuç (a), “vakit bulursa” koşul (b) bildirir. Doğru sıralama 1-c, 2-a, 3-b’dir.

1. 1. cümlede “yorulduğu için” bir nedeni bildirir → c.
2. 2. cümlede “almak için” bir amacı bildirir → a.
3. 3. cümlede “bulursa” bir şartı bildirir → b.
4. Bu üç eşleşme yalnızca D seçeneğinde birlikte verilmiştir.