İsimler

1. Gezi notunda hem özel hem cins isimler bulunmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi metinde geçen bir cins isimdir?

• A) Nazlı
• B) müze
• C) Ankara
• D) Anıtkabir

Doğru cevap: B — Cins isim, aynı türden bütün varlıkları karşılar. “Müze” bir varlık türünün ortak adıdır; ötekiler tek bir varlığa verilmiş özel adlardır.

1. Özel isim, tek bir varlığa verilen addır ve büyük harfle başlar.
2. Nazlı bir kişi, Ankara bir şehir, Anıtkabir bir yapı adıdır.
3. Müze ise dünyadaki bütün müzeleri karşılar.
4. Öyleyse cins isim “müze”dir → cevap B.

2. Topluluk ismi, çokluk eki almadığı hâlde birden çok varlığı birlikte karşılar. Kartlardaki cümlelerin hangisinde topluluk ismi kullanılmıştır?

• A) sürü
• B) öğrenciler
• C) kitaplar
• D) ağaçlar

Doğru cevap: A — “Sürü” sözcüğü tekil görünür ama pek çok hayvanı birden anlatır; topluluk ismidir. Ötekiler çokluk eki almış cins isimlerdir.

1. Topluluk isminde sözcüğün sonunda “-ler / -lar” eki bulunmaz.
2. B, C ve D’deki sözcüklerin sonunda çokluk eki var.
3. “Sürü” ek almadan çokluk anlatır.
4. Doğru seçenek A’dır.

3. Kavram haritasının son dalına örnek yazılmamıştır. Cins isim dalına aşağıdaki sözcük gruplarından hangisi eklenmelidir?

• A) Ayşe, Van
• B) Türkçe, Cuma
• C) kalem, çiçek
• D) umut, özlem

Doğru cevap: C — Cins isim, bir türün bütün bireylerini karşılayan addır. “Kalem” ve “çiçek” bu tanıma uyar.

1. A ve B’deki sözcükler özel isimdir, büyük harfle başlar.
2. D’deki sözcükler duyularla algılanamayan soyut isimlerdir.
3. Kalem ve çiçek aynı türden bütün varlıkları karşılar.
4. Cins isim dalına C eklenmelidir.

4. Cümledeki “okulun bahçesi” sözü iki ismin belirli bir ilgiyle birleşmesinden oluşmuştur. Bu isim tamlamasının türü nedir?

• A) Takısız isim tamlaması
• B) Belirtisiz isim tamlaması
• C) Zincirleme isim tamlaması
• D) Belirtili isim tamlaması

Doğru cevap: D — Tamlayan “okul” ilgi eki (-un), tamlanan “bahçe” iyelik eki (-si) almıştır. Her iki ekin de bulunduğu tamlama belirtilidir.

1. Tamlayanı ve tamlananı ayıralım: okul + bahçe.
2. “Okulun” sözcüğünde ilgi eki “-un” var.
3. “Bahçesi” sözcüğünde iyelik eki “-si” var.
4. İki ek de bulunduğuna göre tamlama belirtilidir → cevap D.

5. Tamlamaları türlerine göre ayıran defterde son satır boş kalmıştır. “Okulun bahçe kapısı” için bu kutuya ne yazılmalıdır?

• A) Zincirleme isim tamlaması
• B) Belirtisiz isim tamlaması
• C) Sıfat tamlaması
• D) Takısız isim tamlaması

Doğru cevap: A — Bu sözde iki tamlama iç içedir: “bahçe kapısı” belirtisiz tamlaması, “okulun … kapısı” belirtili tamlamasının tamlananıdır. En az üç isimden kurulan böyle yapılara zincirleme isim tamlaması denir.

1. Söz üç isimden oluşuyor: okul, bahçe, kapı.
2. Önce “bahçe kapısı” tamlaması kurulmuş.
3. Sonra bu tamlama “okulun” tamlayanına bağlanmış.
4. İç içe geçmiş bu yapı zincirleme tamlamadır → cevap A.

6. İsim hâl ekleri sözcüğe yer, yön ve nesne görevleri kazandırır. Numaralanmış cümlelerin hangisinde bulunma hâli eki almış bir isim vardır?

• A) I – defteri
• B) II – okuldan
• C) III – bahçede
• D) IV – masaya

Doğru cevap: C — Bulunma hâli eki “-de / -da”dır ve “nerede?” sorusuna cevap verir. “Bahçede” sözcüğü bu eki almıştır.

1. “Defteri” belirtme hâli ekini almış, “neyi?” sorusuna cevap verir.
2. “Okuldan” ayrılma hâli ekini almış, “nereden?” sorusuna cevap verir.
3. “Masaya” yönelme hâli ekini almış, “nereye?” sorusuna cevap verir.
4. “Nerede?” sorusunun cevabı “bahçede”dir → cevap C.

7. Dört öğrenci “Ordu” sözcüğünün isim türünü tartışmaktadır. Bu konuşmada doğru açıklamayı yapan öğrenci hangisidir?

• A) Deniz
• B) Ceren
• C) Barış
• D) Ela

Doğru cevap: B — Aynı sözcük kullanıldığı yere göre tür değiştirebilir. Şehir adı olarak kullanıldığında özel, asker topluluğunu anlattığında cins (topluluk) isimdir.

1. İsmin türü, sözcüğün cümledeki anlamına göre belirlenir.
2. “Ordu’ya gittik.” cümlesinde şehir adıdır, özeldir.
3. “Ordu sınırı korudu.” cümlesinde asker topluluğudur, cins isimdir.
4. Bu ayrımı yalnızca Ceren yapmıştır → cevap B.

8. Duyuru metninde birden çok söz öbeği geçmektedir. Bu metindeki belirtili isim tamlaması aşağıdakilerden hangisidir?

• A) bilim şenliği
• B) cuma sabahı
• C) bütün sınıflar
• D) şenliğin programı

Doğru cevap: D — “Şenliğin programı” tamlamasında tamlayan ilgi eki (-in), tamlanan iyelik eki (-ı) almıştır; belirtili isim tamlamasıdır.

1. “Bilim şenliği” ve “cuma sabahı” tamlamalarında tamlayan ek almamıştır; belirtisizdir.
2. “Bütün sınıflar” bir sıfat tamlamasıdır.
3. “Şenliğin” sözcüğünde ilgi eki bulunur.
4. Belirtili tamlama D’dedir.

9. Çokluk eki her zaman “birden çok” anlamı vermez; kimi zaman aile ya da zaman bildirir. Numaralanmış cümlelerin hangisinde çokluk eki aile anlamı katmıştır?

• A) III – Ayşeler
• B) I – güller
• C) II – akşamları
• D) IV – dağlar

Doğru cevap: A — “Ayşeler” sözcüğü birden çok Ayşe’yi değil, Ayşe’nin ailesini anlatır. Çokluk eki burada aile bildirmiştir.

1. “Güller” ve “dağlar” gerçekten birden çok varlığı anlatır.
2. “Akşamları” sözcüğünde ek zaman ve süreklilik bildirir.
3. “Ayşeler” ise bir aileyi karşılar.
4. Aile anlamı katan seçenek A’dır.

10. Soldaki isimler sağdaki tür adlarıyla eşleştirilecektir. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenekte gösterilmiştir?

• A) 1-a, 2-b, 3-c, 4-d
• B) 1-c, 2-d, 3-a, 4-b
• C) 1-b, 2-d, 3-c, 4-a
• D) 1-d, 2-a, 3-b, 4-c

Doğru cevap: C — “Sevinç” soyut (b), “Ankara” özel (d), “kalem” cins (c), “deste” ise topluluk ismidir (a).

1. “Sevinç” bir duygudur, elle tutulmaz → soyut, b.
2. “Ankara” tek bir şehrin adıdır → özel, d.
3. “Kalem” bütün kalemleri karşılar → cins, c.
4. “Deste” ek almadan çokluk bildirir → topluluk, a. Sıralama C’dedir.

11. Bir öğrenci sözcükleri isim türlerine göre defterine yazarken bir satırda yanılmıştır. Yanlış tür hangi sözcüğün karşısına yazılmıştır?

• A) Türkçe
• B) masa
• C) korku
• D) takım

Doğru cevap: B — “Masa” görülebilen, dokunulabilen bir varlıktır; somut isimdir. Soyut olarak yazılması yanlıştır.

1. “Türkçe” bir dil adıdır, özel isimdir; doğru yazılmış.
2. “Korku” bir duygudur, soyuttur; doğru yazılmış.
3. “Takım” ek almadan çokluk bildirir; topluluk ismidir, doğru.
4. “Masa” somut olduğu için yanlış yazılmıştır → cevap B.

12. Anı metninde duyularla algılanamayan kavramları karşılayan sözcükler de vardır. Metinde geçen aşağıdaki isimlerden hangisi soyuttur?

• A) güven
• B) kâğıt
• C) perde
• D) salon

Doğru cevap: A — Kâğıt, perde ve salon görülüp dokunulabilen somut varlıklardır. “Güven” ise yalnızca akılla kavranan bir duygudur.

1. Somut isimler beş duyuyla algılanır.
2. Kâğıda dokunabiliriz, perdeyi ve salonu görebiliriz.
3. “Güven” duygusu ne görülür ne tutulur.
4. Soyut isim “güven”dir → cevap A.

13. Şemada iki ismin birleşerek bir tamlama kurduğu gösterilmiştir. Şemanın sonunda oluşan tamlama nasıl adlandırılır?

• A) Belirtili isim tamlaması
• B) Zincirleme isim tamlaması
• C) Takısız isim tamlaması
• D) Belirtisiz isim tamlaması

Doğru cevap: D — “Ev kapısı” tamlamasında tamlayan “ev” hiç ek almamış, tamlanan “kapı” iyelik eki almıştır. Bu yapı belirtisiz isim tamlamasıdır.

1. Tamlayan “ev” sözcüğünde ilgi eki yok.
2. Tamlanan “kapısı” sözcüğünde iyelik eki var.
3. Yalnızca tamlananın ek aldığı tamlamalar belirtisizdir.
4. Takısız olsaydı hiçbir ek bulunmazdı → cevap D.

14. Panodaki bilgi kartında verilen ölçüte göre aşağıdaki sözlerden hangisi takısız isim tamlamasıdır?

• A) kapının kolu
• B) kitap rafı
• C) demir kapı
• D) okulun bahçesi

Doğru cevap: C — “Demir kapı” sözünde iki isim de ek almamıştır ve “demir” kapının yapıldığı maddeyi bildirir; takısız isim tamlamasıdır.

1. “Kapının kolu” ve “okulun bahçesi” tamlamalarında ilgi ve iyelik ekleri var; belirtilidir.
2. “Kitap rafı” tamlamasında tamlanan iyelik eki almış; belirtisizdir.
3. “Demir kapı” sözünde hiçbir ek yoktur.
4. “Demir” maddeyi bildirdiği için tamlama takısızdır → cevap C.

15. Kartlardaki cümlelerin üçünde isim tamlaması bulunmaktadır. İsim tamlaması bulunmayan cümle hangi karttadır?

• A) “Sokağın sonundaki fırın yeniden açılmış.”
• B) “Küçük çocuk kapıya doğru hızla koştu.”
• C) “Bahçe kapısı rüzgârda gıcırdadı.”
• D) “Denizin rengi bugün masmavi görünüyor.”

Doğru cevap: B — B kartındaki “küçük çocuk” bir sıfat tamlamasıdır; iki ismin birleşmesiyle kurulmuş bir isim tamlaması yoktur.

1. A’da “sokağın sonu” belirtili isim tamlamasıdır.
2. C’de “bahçe kapısı” belirtisiz isim tamlamasıdır.
3. D’de “denizin rengi” belirtili isim tamlamasıdır.
4. B’de yalnızca sıfat tamlaması vardır → cevap B.