Noktalama İşaretleri

1. Cümledeki virgül, okurken kısa bir duraklama sağlamanın yanı sıra bir görev üstlenmiştir. Bu virgül hangi amaçla kullanılmıştır?

• A) Özneyi belirginleştirip anlam karışıklığını önlemek için
• B) Sıralı sözcükleri birbirinden ayırmak için
• C) Ara sözü cümleden ayırmak için
• D) Alıntı yapılan sözü göstermek için

Doğru cevap: A — Virgül olmasaydı “Ela eski kitabın” bir tamlama gibi okunabilirdi. Virgül, “Ela” sözcüğünün özne olduğunu göstererek yanlış anlamayı önler.

1. Cümlede sıralanan birden çok sözcük yok.
2. Ara söz de bulunmuyor; alıntı da yok.
3. Virgül kaldırılırsa “Ela eski kitabın” tamlaması gibi okunabilir.
4. Öyleyse virgül özneyi belirginleştirmiştir → cevap A.

2. Numaralanmış cümlelerden birinde cümle sonuna yanlış işaret konmuştur. Bu yanlışlık kaçıncı cümlededir?

• A) I. cümlede
• B) II. cümlede
• C) III. cümlede
• D) IV. cümlede

Doğru cevap: B — II. cümle şaşkınlık ve hayranlık bildiren bir yapıya (“ne kadar…”) sahiptir; sonuna nokta değil ünlem işareti konmalıydı.

1. I. cümle bir yargı bildirir, nokta doğrudur.
2. III. cümlede soru eki var, soru işareti doğrudur.
3. IV. cümlede bir buyruk vardır, nokta kullanılabilir.
4. II. cümlede duygu vurgusu var, ünlem gerekir → cevap B.

3. Cümlede boş bırakılan yere, kendisinden sonra örnek sıralamasını başlatan işaret gelecektir. Buna göre boşluğa hangi işaret konmalıdır?

• A) Virgül (,)
• B) Noktalı virgül (;)
• C) İki nokta (:)
• D) Üç nokta (…)

Doğru cevap: C — İki nokta, kendisinden sonra örnek verileceğini ya da açıklama yapılacağını gösterir.

1. Boşluktan sonra sayılan üç tür var: tarih, roman, şiir kitapları.
2. Bu bir örnek sıralamasıdır.
3. Örnek sıralamasını iki nokta başlatır.
4. Doğru işaret iki noktadır → cevap C.

4. Örnek cümlede ustanın söylediği söz belli bir işaretle gösterilmiştir. Bu işaretin adı ve görevi hangi seçenekte doğru verilmiştir?

• A) Kesme işareti; özel adlara gelen ekleri ayırır.
• B) Yay ayraç; cümleye açıklama ekler.
• C) Kısa çizgi; satır sonunda sözcüğü böler.
• D) Tırnak işareti; başkasından alınan sözü belirtir.

Doğru cevap: D — Başka birinden aktarılan sözler tırnak içine alınır. Alıntının kendi noktalaması da tırnak içinde kalır.

1. Cümlede ustanın sözü aynen aktarılmış.
2. Aktarılan söz iki işaret arasına alınmış.
3. Bu işaret tırnak işaretidir.
4. Görevi alıntıyı belirtmektir → cevap D.

5. Cilt atölyesinde konuşma çizgisinin kullanımı anlatılmaktadır. Bu konuşmaya göre ustanın verdiği bilgiyi doğru anlayan öğrenci kimdir?

• A) Deniz
• B) Berk
• C) Umut
• D) Ece

Doğru cevap: A — Konuşma çizgisi, karşılıklı konuşmalarda her konuşanın sözünün başına konur. Bunu doğru özetleyen Deniz’dir.

1. Usta “sözün başına konur” diyor.
2. Berk tırnak işaretiyle karıştırmış.
3. Umut çizgiyi cümlenin sonuna koyduğunu söylüyor; yanlış.
4. Deniz bilgiyi doğru yinelemiş → cevap A.

6. Cümlede noktalı virgül belli bir görevle kullanılmıştır. Bu işaret burada ne yapmaktadır?

• A) Cümleyi bitirmektedir.
• B) Virgülle ayrılmış iki grubu birbirinden ayırmaktadır.
• C) Alıntı yapılan sözü göstermektedir.
• D) Cümleye açıklama eklemektedir.

Doğru cevap: B — Cümlede iki ayrı öbek vardır: raftakiler ve masadakiler. Her öbeğin içinde virgül kullanıldığı için öbekler noktalı virgülle ayrılmıştır.

1. Cümlede iki yer belirtilmiş: raf ve masa.
2. Her yerin nesneleri virgülle sıralanmış.
3. İki grubu ayırmak için daha güçlü bir işaret gerekir.
4. Bu işaret noktalı virgüldür → cevap B.

7. Kısa çizgiyle ilgili bir kural yukarıdaki kartta verilmiştir. Bu kurala göre kısa çizginin doğru kullanıldığı seçenek hangisidir?

• A) Ela’ya kitabı verdim.
• B) Bugün-yarın işi bitiririz.
• C) “Cilt-le-mek” sözcüğü kök ve eklerinden oluşur.
• D) Toplantı 3’e kadar sürdü.

Doğru cevap: C — Kısa çizgi, dil bilgisi çalışmalarında kökle eki ayırmak için kullanılır: cilt-le-mek. Ötekilerde kesme işareti gerekir ya da kural dışı bir kullanım vardır.

1. A ve D’de sayıya ve özel ada gelen ek kesme işaretiyle ayrılmalıydı.
2. B’de iki sözcük arasında bağ kurmak için çizgi kullanılmış; kart bu kuralı vermiyor.
3. C’de kök ile ekler ayrılmış.
4. Karttaki kurala uyan seçenek C’dedir.

8. Otomobil müzesi duyurusunda sayıya gelen bir ek kesme işaretiyle ayrılmıştır. Duyurudaki gibi kesme işaretinin doğru kullanıldığı cümle aşağıdakilerden hangisidir?

• A) Kitap’ı masaya bıraktım.
• B) Öğrenci’ler salona girdi.
• C) Salı’ günü buluşuyoruz.
• D) 1930’lu yıllarda üretilen otomobiller sergilendi.

Doğru cevap: D — Sayılara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır: 1930’lu. Ötekilerde cins isimlere ya da gün adına gereksiz kesme konmuştur.

1. “Kitap” ve “öğrenci” özel ad değildir, kesme gerekmez.
2. “Salı” burada özel bir tarih bildirmiyor, kesme gerekmez.
3. Sayılara gelen ekler kesmeyle ayrılır.
4. Doğru kullanım “1930’lu”dadır → cevap D.

9. Dört cümlede de yay ayraç kullanılmıştır ama yalnızca birinde kurala uygun bir kullanım vardır. Numaralanmış cümlelerin hangisinde yay ayraç, cümleye ek bir bilgi katmak amacıyla kurala uygun kullanılmıştır?

• A) I. cümle
• B) II. cümle
• C) III. cümle
• D) IV. cümle

Doğru cevap: A — I. cümlede yay ayraç, otomobille ilgili ek bir bilgi (üretim yılı) vermektedir. Ötekilerde yay ayraç bir sıfatı ya da doğrudan söylenen bir sözü gereksiz yere içine almıştır.

1. Yay ayraç cümleye ilişkin ek, tamamlayıcı bir bilgi verir.
2. II ve IV’te sıradan bir sıfat yay ayraca alınmış; gerekli değildir.
3. III’te doğrudan söylenen bir söz yay ayraca alınmış; bu tırnağın işidir.
4. Kurala uygun kullanım I. cümlededir → cevap A.

10. Yukarıdaki cümlede kitap türleri sayılırken cümle bir işaretle bırakılmıştır. Cümledeki üç nokta işareti hangi amaçla kullanılmıştır?

• A) Cümlenin yarıda kesildiğini göstermek için
• B) Sıralamanın benzerleriyle sürüp gittiğini göstermek için
• C) Korku ya da şaşkınlık bildirmek için
• D) Alıntılanan sözden bir bölüm çıkarıldığını göstermek için

Doğru cevap: B — Üç nokta burada sayılan kitap türlerinin benzerleriyle sürüp gittiğini, listenin tamamlanmadığını gösterir.

1. Cümlede dört tür sayılmış, sonra üç nokta konmuş.
2. Cümle yarıda kesilmemiş, düşünce tamamlanmıştır.
3. Korku ya da alıntı çıkarma durumu yoktur.
4. Üç nokta, sıralamanın sürdüğünü gösterir → cevap B.

11. Atölyede geçen dört cümlede virgül farklı görevlerle kullanılmıştır. Numaralanmış cümlelerin hangisinde virgül bir seslenme sözünü cümlenin geri kalanından ayırmak için kullanılmıştır?

• A) I. cümle
• B) III. cümle
• C) II. cümle
• D) IV. cümle

Doğru cevap: C — II. cümlede “Ela” bir seslenme, yani hitap sözüdür; virgül bu sözü cümlenin geri kalanından ayırmak için kullanılmıştır.

1. I. cümlede virgül sıralanan nesneleri ayırır.
2. III. cümlede virgül sıralanan sıfatları ayırır.
3. IV. cümlede virgül iki yargıyı birbirine bağlar.
4. Seslenme sözünü ayıran virgül yalnızca II. cümlededir → cevap C.

12. Soldaki cümleler sağdaki noktalama görevleriyle eşleştirilecektir. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenekte verilmiştir?

• A) 1-a, 2-b, 3-c, 4-d
• B) 1-b, 2-c, 3-d, 4-a
• C) 1-c, 2-d, 3-a, 4-b
• D) 1-d, 2-a, 3-b, 4-c

Doğru cevap: D — 1. cümlede virgül sıralamayı ayırır (d), 2. cümlede tırnak alıntıyı gösterir (a), 3. cümlede yay ayraç ek bilgi verir (b), 4. cümlede noktalı virgül grupları ayırır (c).

1. 1. cümlede deri, iplik, iğne virgülle sıralanmış → d.
2. 2. cümlede ustanın sözü tırnak içine alınmış → a.
3. 3. cümlede yay ayraç üretim yılını eklemiş → b.
4. 4. cümlede iki grup noktalı virgülle ayrılmış → c. Sıralama D’dedir.

13. Kitap ciltleme atölyesini anlatan yukarıdaki metnin ilk cümlesinde bir virgül kullanılmıştır. Bu virgül hangi amaçla kullanılmıştır?

• A) Özneyi belirginleştirmek için
• B) Sıralı sözcükleri ayırmak için
• C) Alıntı sözü göstermek için
• D) Cümleyi bitirmek için

Doğru cevap: A — Virgül olmasaydı “Usta masasının” bir tamlama gibi okunabilirdi. Virgül, “Usta” sözcüğünün özne olduğunu göstererek anlam karışıklığını önler.

1. Cümlede sıralanan birden çok öge yok.
2. Virgül kaldırılırsa “Usta masasının” tamlaması gibi okunabilir.
3. Bu, cümlenin öznesini karıştırır.
4. Öyleyse virgül özneyi belirginleştirmiştir → cevap A.

14. Aynı metinde çırağın duyduğu bir söz tırnak içine alınmıştır. Bu işaretin metindeki görevi nedir?

• A) Kısaltmayı göstermek
• B) Başkasından aktarılan sözü göstermek
• C) Sayıya gelen eki ayırmak
• D) Cümleyi ikiye bölmek

Doğru cevap: B — Ustanın “Bu kitabı diriltmek bize düşüyor.” sözü aynen aktarılmıştır; tırnak işareti bu tür aktarılan sözleri gösterir.

1. Metinde ustanın söylediği söz tırnak içine alınmış.
2. Bu söz aynen, değiştirilmeden aktarılmış.
3. Kısaltma ya da sayı ekiyle ilgisi yoktur.
4. Görevi başkasından aktarılan sözü göstermektir → cevap B.

15. Müzeyi gezen bir öğrencinin defterine yazdığı cümlede duygu vurgusuna uygun bir işaret eksik bırakılmıştır. Boşluğa hangi işaret konmalıdır?

• A) Nokta (.)
• B) Soru işareti (?)
• C) Ünlem işareti (!)
• D) İki nokta (:)

Doğru cevap: C — Cümledeki “ne kadar” yapısı hayranlık, şaşkınlık gibi güçlü bir duygu bildirir; bu tür cümlelerin sonuna ünlem işareti konur.

1. Cümlede bir soru yok, bilgi de verilmiyor.
2. “Ne kadar güzelmiş” ifadesi hayranlık bildirir.
3. Duygu bildiren cümlelerin sonuna ünlem işareti konur.
4. Doğru işaret ünlemdir → cevap C.