Söz Sanatları

1. Dizelerde rüzgâra insana özgü davranışlar yüklenmiştir. Bu anlatımda kullanılan söz sanatının adı nedir?

• A) Benzetme
• B) Kişileştirme
• C) Abartma
• D) Konuşturma

Doğru cevap: B — Rüzgârın parmaklarının olması ve masal anlatması insana özgü niteliklerdir. İnsan dışı varlıklara insan özelliği vermeye kişileştirme denir.

1. Dizelerde iş yapan varlık rüzgârdır.
2. Parmakla vurmak ve masal anlatmak insana özgüdür.
3. Rüzgâra söz söyletilmediği için konuşturma değildir.
4. Bu sanat kişileştirmedir → cevap B.

2. Cümlede bir varlık, başka bir varlığın özelliğiyle anlatılmıştır. Bu benzetmede kendisine benzetilen öge hangisidir?

• A) çocuk
• B) hafif
• C) gibi
• D) tüy

Doğru cevap: D — Benzetmede özellik bakımından güçlü olan öge kendisine benzetilendir. Burada hafiflikte güçlü olan “tüy”dür.

1. Benzeyen: çocuk (özelliği zayıf olan).
2. Benzetme yönü: hafiflik.
3. Benzetme edatı: gibi.
4. Kendisine benzetilen “tüy”dür → cevap D.

3. Bir olayı olduğundan çok büyük ya da çok küçük gösterme sanatına abartma denir. Kartlardaki cümlelerin hangisinde abartma vardır?

• A) “Ağladı ağladı, gözyaşlarıyla dereler doldu.”
• B) “Bahçeye bu yıl üç fidan diktik.”
• C) “Kapı gıcırdayarak yavaşça açıldı.”
• D) “Yolda iki arkadaşıma rastladım.”

Doğru cevap: A — Gözyaşlarının dereleri doldurması gerçekte olanaksızdır; ağlamanın çokluğu abartılarak anlatılmıştır.

1. B ve D’de sayılar gerçeğe uygun verilmiş.
2. C’de kapının sesi doğal biçimde anlatılmış.
3. A’da anlatılan durum gerçekte gerçekleşemez.
4. Abartma A kartındadır.

4. Dizelerde insan dışı varlıklara söz söyletilmiştir. Bu anlatım biçimine ne ad verilir?

• A) Benzetme
• B) Abartma
• C) Konuşturma
• D) Yansıma

Doğru cevap: C — Karıncalar hem kişileştirilmiş hem de konuşturulmuştur. İnsan dışı varlıklara söz söyletme sanatına konuşturma (intak) denir.

1. Dizelerde karıncalar soru soruyor ve cevap veriyor.
2. Konuşmak insana özgü bir eylemdir.
3. Yalnızca insan özelliği verilseydi kişileştirme derdik.
4. Söz söyletildiği için sanat konuşturmadır → cevap C.

5. Soldaki cümleler sağdaki söz sanatlarıyla eşleştirilecektir. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenekte gösterilmiştir?

• A) 1-a, 2-b, 3-c, 4-d
• B) 1-b, 2-d, 3-c, 4-a
• C) 1-c, 2-a, 3-d, 4-b
• D) 1-d, 2-c, 3-b, 4-a

Doğru cevap: B — Ayın gülümsemesi kişileştirme (b), sesin kadifeye benzetilmesi benzetme (d), bir kaşık suda boğulma abartma (c), kuşun konuşturulması ise konuşturmadır (a).

1. Aya insan davranışı verilmiş: kişileştirme, b.
2. “Gibi” edatıyla benzetme kurulmuş: d.
3. Gerçekte olamayacak bir durum anlatılmış: abartma, c.
4. Kuşa söz söyletilmiş: konuşturma, a. Sıralama B’dedir.

6. Öğrenciler aynı cümledeki söz sanatını tartışmaktadır. Bu konuşmada doğru açıklamayı yapan öğrenci hangisidir?

• A) Ozan
• B) Ela
• C) Kaan
• D) Nil

Doğru cevap: A — Göz kırpmak insana özgü bir davranıştır; yıldızlara bu davranışın yüklenmesi kişileştirmedir.

1. Cümlede iş yapan varlıklar yıldızlardır.
2. Göz kırpmak yalnızca insanın yapabileceği bir davranıştır.
3. Cümlede benzetme edatı ya da abartılmış bir ölçü yoktur.
4. Doğru açıklamayı Ozan yapmıştır → cevap A.

7. Tabloda bir benzetme cümlesi ögelerine ayrılmıştır. Boş bırakılan kutuya cümledeki hangi sözcük yazılmalıdır?

• A) çocuk
• B) cesur
• C) aslan
• D) gibi

Doğru cevap: D — Benzetme edatı, iki varlık arasında benzerlik bağı kuran sözcüktür: gibi, kadar, sanki. Cümlede bu görevi “gibi” üstlenmiştir.

1. Tabloda üç öge doldurulmuş: çocuk, aslan, cesaret.
2. Geriye benzetme edatı kalıyor.
3. Cümlede benzerlik bağı kuran sözcük “gibi”dir.
4. Doğru cevap D’dir.

8. Metindeki cümlelerin çoğunda cansız varlıklara insan özellikleri verilmiştir. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde bu sanat kullanılmamıştır?

• A) “Sokak lambaları birer birer uyandı.”
• B) “Rüzgâr, ağaçların saçlarını taradı.”
• C) “Kedi, duvarın üstünde sessizce oturuyordu.”
• D) “Eski ev, yorgun omuzlarıyla köşede duruyordu.”

Doğru cevap: C — Kedinin duvarda oturması gerçek bir davranıştır; insana özgü bir nitelik yüklenmemiştir. Ötekilerde kişileştirme vardır.

1. Lambaların uyanması insana özgüdür.
2. Rüzgârın saç taraması insana özgüdür.
3. Evin yorgun omuzları olması insana özgüdür.
4. Kedinin oturması doğaldır → cevap C.

9. Cümlede duyulan sevinç, gerçekte olabileceğinden çok daha büyük gösterilmiştir. Bu anlatımı sağlayan söz sanatı hangisidir?

• A) Abartma
• B) Benzetme
• C) Konuşturma
• D) Kişileştirme

Doğru cevap: A — Bir kişinin dünyalara sahip olması olanaksızdır. Sevincin büyüklüğü olduğundan çok gösterilerek anlatılmıştır; bu abartmadır.

1. Cümlede benzetme edatı yok.
2. Cansız bir varlığa insan özelliği verilmemiş.
3. Hiçbir varlık konuşturulmamış.
4. Anlatılan durum gerçekte olamaz → abartma, cevap A.

10. Kavram haritasının son dalına örnek yazılmamıştır. Konuşturma dalına aşağıdaki cümlelerden hangisi eklenmelidir?

• A) Yağmur sabaha kadar hiç dinmedi.
• B) Kaplumbağa, “Yavaş gidiyorum ama durmuyorum.” dedi.
• C) Gökyüzü akşama doğru kurşun rengine döndü.
• D) Ağaçlar eylülde sararmaya başladı.

Doğru cevap: B — Konuşturma sanatında insan dışı bir varlık söz söyler. Kaplumbağanın konuşturulduğu cümle bu tanıma uyar.

1. A, C ve D’de doğa olayları olduğu gibi anlatılmış.
2. Bu cümlelerde hiçbir varlık söz söylemiyor.
3. B’de kaplumbağaya söz söyletilmiş.
4. Konuşturma dalına B eklenmelidir.

11. Reklam metninde okurun ilgisini çekmek için bir söz sanatına başvurulmuştur. Son satırdaki anlatımda hangi sanat kullanılmıştır?

• A) Konuşturma
• B) Kişileştirme
• C) Benzetme
• D) Yansıma

Doğru cevap: C — Çorbanın verdiği sıcaklık, güneşin sofraya inmesine benzetilmiştir. “Sanki” sözcüğü benzetme edatı olarak kullanılmıştır.

1. Son satırda “sanki” sözcüğü geçiyor.
2. “Sanki” benzerlik bağı kuran bir edattır.
3. Çorbanın sıcaklığı güneşe benzetilmiş.
4. Kullanılan sanat benzetmedir → cevap C.

12. Numaralanmış cümlelerin üçünde söz sanatına yer verilmiştir. Söz sanatı bulunmayan cümle hangisidir?

• A) “Otobüs saat sekizde hareket etti.”
• B) “Yıldızlar bütün gece nöbet tuttu.”
• C) “Kar taneleri pamuk gibi savruluyordu.”
• D) “Ağaçlar rüzgârda birbirine fısıldadı.”

Doğru cevap: A — Otobüsün belirtilen saatte hareket etmesi gerçek bir bilgidir. Ötekilerde kişileştirme ve benzetme vardır.

1. Yıldızların nöbet tutması kişileştirmedir.
2. Kar tanelerinin pamuğa benzetilmesi benzetmedir.
3. Ağaçların fısıldaması kişileştirmedir.
4. Gerçek bilgi veren cümle A’dır.

13. Panodaki bilgiye göre “Yanakları elma gibi kıpkırmızıydı.” cümlesinde benzeyen öge hangisidir?

• A) elma
• B) gibi
• C) kıpkırmızı
• D) yanakları

Doğru cevap: D — Kırmızılık özelliği bakımından zayıf olan, yani anlatılmak istenen varlık “yanaklar”dır; benzeyen odur.

1. Cümlede anlatılmak istenen varlığı bulalım: yanaklar.
2. Yanaklar kırmızılıkta elmaya benzetilmiş.
3. Elma güçlü olan taraftır, kendisine benzetilendir.
4. Benzeyen “yanakları”dır → cevap D.

14. Dörtlükte birden çok söz sanatı bir arada kullanılmıştır. Üçüncü dizedeki anlatımda hangi sanat vardır?

• A) Abartma
• B) Konuşturma
• C) Benzetme
• D) Yansıma

Doğru cevap: B — Üçüncü dizede martıya doğrudan söz söyletilmiştir. İnsan dışı varlıklara söz söyletme sanatı konuşturmadır.

1. Üçüncü dizede tırnak içinde bir söz var.
2. Bu sözü söyleyen varlık bir martıdır.
3. Martının konuşması gerçekte olanaksızdır.
4. Söz söyletildiği için sanat konuşturmadır → cevap B.

15. Şemadaki ögelerle kurulacak cümlede benzetme yönü de belirtilecektir. Bu ögelere en uygun düşen cümle hangisidir?

• A) Çocuk ile aslan yarıştı.
• B) Aslan, çocuk gibi cesurdu.
• C) Çocuk, aslan gibi cesurdu.
• D) Çocuk ve aslan cesurdu.

Doğru cevap: C — Şemada benzeyen “çocuk”, kendisine benzetilen “aslan”dır. Bu sıraya uyan ve benzetme yönünü (cesaret) veren cümle C’dir.

1. A’da benzetme yok, iki varlık yarıştırılmış.
2. B’de benzeyen ile kendisine benzetilen yer değiştirmiş.
3. D’de benzetme edatı kullanılmamış.
4. Şemaya uyan tek cümle C’dir.