Yazım Kuralları

1. Kartlardaki cümlelerin üçünde “de” doğru yazılmıştır. Yazımı yanlış olan cümle hangi karttadır?

• A) “Sen de bizimle gel.”
• B) “Kitabı çantada unutmuş.”
• C) “Ben de aynısını düşündüm.”
• D) “Bahçe de çiçekler açmış.”

Doğru cevap: D — D kartındaki "de" bulunma bildiren ektir; bitişik yazılmalıydı: "Bahçede çiçekler açmış."

1. "de/da" ayrı mı bitişik mi yazılacak? Sınama yöntemi şu: sözcüğü cümleden ÇIKARALIM.
2. "Sen bizimle gel" ve "Ben aynısını düşündüm" cümleleri anlamlı kalıyor; öyleyse bu "de"ler bağlaçtır ve ayrı yazılır.
3. "Bahçe çiçekler açmış" cümlesi ise anlamsız. Demek ki buradaki "de" bulunma eki; ek olduğu için bitişik yazılmalı.
4. Denetleyelim: B kartındaki "çantada" zaten bitişik yazılmış ✓ — orada da ek var.

2. Cümlede özel adın yazımıyla ilgili bir yanlışlık bulunmaktadır. Bu yanlışlık nasıl düzeltilmelidir?

• A) “ege bölgesine” yerine “Ege Bölgesi’ne” yazılmalıdır.
• B) “yaz” sözcüğü büyük harfle başlamalıdır.
• C) “ailecek” sözcüğü ayrı yazılmalıdır.
• D) Cümlede herhangi bir yanlışlık yoktur.

Doğru cevap: A — Coğrafi bölge adları özel addır; her sözcüğü büyük harfle başlar ve çekim eki kesmeyle ayrılır: "Ege Bölgesi’ne".

1. Cümlede bir yer adı geçiyor: Ege Bölgesi. Bu bir coğrafi bölge adıdır ve özel ad sayılır.
2. Özel adların BÜTÜN sözcükleri büyük harfle başlar; öyleyse hem "Ege" hem "Bölgesi" büyük yazılmalı.
3. Sonundaki "-ne" yönelme hâli eki, yani bir ÇEKİM ekidir. Özel ada gelen çekim ekleri kesmeyle ayrılır: Bölgesi’ne.
4. Denetleyelim: doğru yazım "Ege Bölgesi’ne" ✓ — hem büyük harf hem kesme kuralı uygulanmış.

3. Soru eki “mi”, kendinden önceki sözcükten her zaman ayrı yazılır. Kartlardaki yazımlardan hangisi bu kurala uygundur?

• A) “gelecekmisin?”
• B) “hazırmısın?”
• C) “okudun mu?”
• D) “bittimi?”

Doğru cevap: C — Soru eki her zaman ayrı yazılır ama kendinden sonraki ekler bitişiktir: "okudun mu?"

1. Kural iki parçalıdır. Birincisi: soru eki "mi/mı/mu/mü" kendinden önceki sözcükten AYRI yazılır.
2. İkincisi: soru ekinden SONRA gelen ekler ona bitişik yazılır — "gelecek misin?", "okudu mu?"
3. Kartlara bakalım: "gelecekmisin", "hazırmısın" ve "bittimi" yazımlarında ek sözcüğe bitiştirilmiş; üçü de yanlış.
4. Denetleyelim: yalnız "okudun mu?" yazımında ek ayrı duruyor ✓.

4. Tablodaki kısaltmalardan biri yazım kuralına uymamaktadır. Yanlış yazılan kısaltma hangisidir?

• A) TBMM
• B) cm.
• C) Prof.
• D) Dr.

Doğru cevap: B — Ölçü birimi kısaltmalarının sonuna nokta konmaz; doğrusu "cm" biçimindedir.

1. Kısaltmaları türlerine göre ayıralım; her türün kendi kuralı var.
2. Kuruluş adları büyük harfle ve NOKTASIZ yazılır: TBMM ✓.
3. Unvan kısaltmalarında nokta kullanılır: Prof. ✓, Dr. ✓. Ölçü birimlerinde ise nokta kullanılmaz: cm, kg, m.
4. Denetleyelim: tablodaki "cm." yazımında fazladan nokta var ✓ — kurala uymayan kısaltma bu.

5. Kartlardaki sözcüklerin üçü yazım kurallarına uygundur. Yazımı yanlış olan sözcük hangi karttadır?

• A) birkaç
• B) hiçbir
• C) birçok
• D) herşey

Doğru cevap: D — "Her şey" sözü her zaman ayrı yazılır; "birkaç", "hiçbir" ve "birçok" ise bitişiktir.

1. Bu sözcükler kalıplaşmış olup olmadıklarına göre ayrılır.
2. "Birkaç", "hiçbir" ve "birçok" tek bir kavramı anlatan kalıplaşmış sözcüklerdir; bitişik yazılırlar.
3. "Her şey" ise kalıplaşmamıştır ve her zaman ayrı yazılır. "Herşey" yazımı yanlıştır.
4. Denetleyelim: aynı kural "her biri", "her hâlde" gibi "her" ile kurulan sözlerde de geçerli ✓.

6. Bağlaç olan “ki” ayrı, ek olan “-ki” bitişik yazılır. Numaralanmış cümlelerin hangisinde “ki”nin yazımı yanlıştır?

• A) II – “Onun ki”
• B) I – “Duydum ki”
• C) III – “Yarınki”
• D) IV – “Sabahki”

Doğru cevap: A — II. cümledeki “ki” bir ismin yerini tutan ilgi zamiridir; bitişik yazılmalıydı: “Onunki daha güzeldi.”

1. I’deki “ki” iki yargıyı bağlıyor; bağlaçtır, ayrı doğru.
2. III ve IV’teki “-ki” sıfat türetiyor; bitişik doğru.
3. II’de “onun kitabı” yerine kullanılmış bir zamir var.
4. İlgi zamiri bitişik yazılır → yanlış yazım A seçeneğinde belirtilmiştir.

7. Panoya yazılan cümlede kesme işaretiyle ilgili bir yanlışlık yapılmıştır. Bu yanlışlığın sebebi nedir?

• A) Özel adlara gelen çekim ekleri hiçbir zaman kesmeyle ayrılmaz.
• B) “doğru” sözcüğü büyük harfle başlamalıydı.
• C) Dil adlarına gelen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılmaz.
• D) Cümlede herhangi bir yanlışlık yoktur.

Doğru cevap: C — Dil, din ve millet adları büyük harfle başlar ama bunlara gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: "Türkçeyi".

1. Kesme işaretinin genel kuralı şudur: özel adlara gelen çekim ekleri kesmeyle ayrılır.
2. Ama bu kuralın istisnaları var. Dil, din ve millet adları büyük harfle başlar, buna karşın aldıkları ekler kesmeyle AYRILMAZ.
3. "Türkçe" bir dil adıdır; öyleyse "Türkçe’yi" değil "Türkçeyi" yazılmalıdır.
4. Denetleyelim: aynı istisna "Türkler", "Müslümanlığı" gibi sözlerde de geçerli ✓.

8. Davetiyede tarih yazımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmıştır. Bu yanlışlık nasıl düzeltilmelidir?

• A) “Kitap günleri” bitişik yazılmalıdır.
• B) “23 nisan cuma” yerine “23 Nisan Cuma” yazılmalıdır.
• C) “sabahı” sözcüğü büyük harfle başlamalıdır.
• D) “okul bahçesinde” tırnak içine alınmalıdır.

Doğru cevap: B — Belirli bir tarihi bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar: "23 Nisan Cuma".

1. Metinde belirli bir tarih veriliyor: 23 Nisan.
2. Kural şudur: bir tarihle birlikte kullanılan ay adları büyük harfle başlar. Öyleyse "nisan" değil "Nisan".
3. Aynı kural o tarihe eşlik eden gün adı için de geçerlidir: "cuma" değil "Cuma".
4. Denetleyelim: tarih olmadan kullanılsaydı küçük yazılırdı ✓ — "nisan ayında yağmur yağar" cümlesinde küçük harf doğru olurdu.

9. Öğrenciler bir sözün yazımını tartışmaktadır. Bu konuşmada doğru açıklamayı yapan öğrenci hangisidir?

• A) Doruk
• B) Ela
• C) Mira
• D) Kaan

Doğru cevap: A — Doğru yazım "hiçbir şey" biçimindedir: "hiçbir" bitişik, "şey" ayrı yazılır.

1. Söz iki parçadan oluşuyor ve her parçanın kuralı ayrı.
2. "Hiçbir" kalıplaşmış bir sözcüktür ve bitişik yazılır. Bu yüzden Mira’nın "hiç bir şey" yazımı yanlış.
3. "Şey" sözcüğü ise her zaman ayrı yazılır. Bu yüzden Nil’in "hiçbirşey" ve Kaan’ın "hiç birşey" yazımları da yanlış.
4. Denetleyelim: iki kuralı birden doğru uygulayan tek öğrenci Doruk ✓.

10. Metinde birden çok yazım yanlışı bulunmaktadır. Buna göre bu metinde kaç cümlede yazım yanlışı yapılmıştır?

• A) Bir
• B) Üç
• C) Dört
• D) İki

Doğru cevap: D — Birinci cümlede “yarın ki” bitişik yazılmalıydı; üçüncü cümlede “Ali’de” değil “Ali de” olmalıydı. Toplam iki cümlede yanlış vardır.

1. Birinci cümle: “yarınki” bitişik olmalıydı → yanlış.
2. İkinci cümle: “Ben de” bağlaçtır, ayrı doğru.
3. Üçüncü cümle: “Ali de” bağlaçtır, kesmeyle yazılamaz → yanlış.
4. Dördüncü cümle doğrudur; yanlış sayısı ikidir → cevap D.

11. Tabloda düzeltme işaretinin anlam ayırt edici görevi gösterilmiştir. Boş bırakılan kutuya hangi açıklama yazılmalıdır?

• A) Bir tür ölçü birimi
• B) Gökten yağan kar
• C) Gelenek, alışkanlık
• D) Kazanç, gelir

Doğru cevap: C — "Adet" sayı ve tane anlamındayken, düzeltme işareti alan "âdet" gelenek ve alışkanlık demektir.

1. Tablonun kurgusu şu: düzeltme işareti, yazılışı aynı olan sözcükleri anlamca ayırıyor.
2. Dolu örnek bunu gösteriyor: "kar" gökten yağan, "kâr" ise kazanç.
3. Aynı ilişki ikinci çiftte de var: "adet" sayı ve tane anlamında, "âdet" ise gelenek ve alışkanlık anlamındadır.
4. Denetleyelim: iki sözcük de aynı harflerden oluşuyor ✓ — ayıran tek şey düzeltme işareti.

12. Yardımcı fiille birleşirken ses olayına uğrayan sözcükler bitişik yazılır. Kartlardaki yazımlardan hangisi doğrudur?

• A) “his etmek”
• B) “hissetmek”
• C) “af etmek”
• D) “kayıb olmak”

Doğru cevap: B — "His" sözcüğü "etmek" ile birleşirken ses değişimine uğrar; bu yüzden bitişik yazılır: hissetmek.

1. Kural şu: bir sözcük yardımcı fiille birleşirken SES DEĞİŞİYORSA bitişik, değişmiyorsa ayrı yazılır.
2. Sınayalım: his + etmek → hissetmek. "s" sesi ikizleşiyor, yani ses değişimi var. Öyleyse bitişik yazılır.
3. Öteki kartları da sınayalım: "af etmek" değil "affetmek" (ses değişimi var), "kayıb olmak" değil "kaybolmak" olmalıydı.
4. Denetleyelim: kurala uygun tek yazım "hissetmek" ✓.

13. Cümlede kişi adı ve unvanının yazımıyla ilgili bir yanlışlık vardır. Doğru yazım hangi seçenekte verilmiştir?

• A) Orhan Bey
• B) orhan bey
• C) Orhan bey
• D) ORHAN BEY

Doğru cevap: A — Kişi adları ve onlara eşlik eden unvanlar büyük harfle başlar: "Orhan Bey".

1. Cümlede bir kişi adı ve bir unvan var: orhan bey.
2. Kişi adları özel addır ve büyük harfle başlar: Orhan.
3. Adın arkasından gelen "Bey", "Hanım", "Öğretmen" gibi unvanlar da büyük harfle başlar: Bey. Doğru yazım "Orhan Bey".
4. Denetleyelim: tümüyle büyük harfle yazmak (ORHAN BEY) bir yazım kuralı değildir ✓ — yalnız vurgu ya da başlık için kullanılır.

14. Panodaki bilgi kartında verilen kurala göre aşağıdaki yazımlardan hangisi doğrudur?

• A) İstanbul’lu
• B) Türk’çe
• C) Ege’den
• D) Ankara’lı

Doğru cevap: C — "Ege’den" yazımındaki "-den" bir çekim ekidir, kesmeyle ayrılır; ötekilerde yapım ekleri yanlışlıkla ayrılmıştır.

1. Karttaki kural iki parçalı: çekim ekleri kesmeyle AYRILIR, yapım ekleri AYRILMAZ. Öyleyse önce ekin türünü belirlemeliyiz.
2. "-lı/-li" ve "-ça/-çe" ekleri sözcükten yeni bir sözcük türetir; bunlar yapım ekidir. Doğru yazımları İstanbullu, Ankaralı, Türkçe.
3. "-den" ise sözcüğün anlamını değiştirmez, yalnız cümledeki görevini belirler; çekim ekidir ve kesmeyle ayrılır.
4. Denetleyelim: karttaki örnekler de bunu gösteriyor — Ankara’dan (çekim), Ankaralı (yapım) ✓.

15. Soldaki örnekler sağdaki kurallarla eşleştirilecektir. Buna göre doğru eşleştirme hangi seçenekte gösterilmiştir?

• A) 1-a, 2-b, 3-c, 4-d
• B) 1-b, 2-d, 3-c, 4-a
• C) 1-c, 2-a, 3-d, 4-b
• D) 1-d, 2-c, 3-b, 4-a

Doğru cevap: B — “Sen de” bağlaç (b), “bahçede” bulunma eki (d), “yarınki” ek olan “-ki” (c), “duydum ki” ise bağlaç olan “ki”dir (a).

1. “Sen de gel.” → çıkarılınca cümle bozulmaz: bağlaç, b.
2. “Bahçede” → yer bildirir: bulunma eki, d.
3. “Yarınki” → sıfat türetir: ek, c.
4. “Duydum ki” → iki yargıyı bağlar: bağlaç, a. Sıralama B’dedir.