Bilim, Teknoloji ve Toplum

1. Şemada bir buluşun etkileri verilmiştir. Şemaya göre bu buluşun toplumsal sonucu hangisidir?

• A) Bilginin daha geniş kesimlere ulaşması
• B) Bilginin gizlenmesi
• C) Kitapların pahalanması
• D) Okuryazarlığın azalması

Doğru cevap: A — Kitapların çoğalıp ucuzlaması bilgiye erişimi genişletmiştir.

1. Matbaa kitapları çoğaltıyor.
2. Kitaplar ucuzluyor.
3. Bilgi geniş kesimlere ulaşıyor.

2. Tabloda kavramlar tanımlanmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) Yeni bir şeyin üretilmesi
• B) Var olan ama bilinmeyen bir şeyin bulunması
• C) Bir aracın onarılması
• D) Bir metnin çevrilmesi

Doğru cevap: B — Keşifte nesne zaten vardır ama bilinmemektedir; buluşta ise yeni bir şey üretilir.

1. Buluşta yeni bir şey üretiliyor.
2. Keşifte nesne zaten var.
3. Yalnızca bilinmiyordu.

3. Kartlarda iki olay verilmiştir. Bu olaylar buluş ve keşif kavramları bakımından nasıl sınıflandırılır?

• A) İkisi de buluştur.
• B) Birincisi keşif, ikincisi buluştur.
• C) Birincisi buluş, ikincisi keşiftir.
• D) İkisi de keşiftir.

Doğru cevap: C — Ampul üretilmiş bir araçtır: buluş. Kıta ise zaten vardı, ulaşılmıştır: keşif.

1. Ampul daha önce yoktu ve üretildi.
2. Kıta zaten vardı ve bulundu.
3. Birincisi buluş, ikincisi keşiftir.

4. Yukarıdaki davranışın sakıncası hangisidir?

• A) Metnin okunması
• B) Ödevin uzun olması
• C) İnternetin kullanılması
• D) Başkasının emeğini kendi ürünü gibi göstermesi

Doğru cevap: D — Kaynak göstermeden alıntı yapmak, başkasının emeğini sahiplenmek anlamına gelir.

1. Metin başkası tarafından yazılmış.
2. Kaynak belirtilmemiş.
3. Bu, emeğin sahiplenilmesidir.

5. Tabloda koruma türleri ve kapsamları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Eser sahibinin hakkını
• B) Buluş sahibinin hakkını
• C) Fabrikanın hakkını
• D) Alıcının hakkını

Doğru cevap: A — Telif hakkı kitap, müzik, resim gibi eserlerin sahibinin haklarını korur.

1. Patent buluşu koruyor.
2. Telif hakkı farklı bir alanı korumalı.
3. Bu alan eserlerdir.

6. Kartlarda internette alınan önlemler verilmiştir. Bu önlemlerin ortak amacı hangisidir?

• A) İnternet hızını artırmak
• B) Kişisel bilgi ve hesap güvenliğini korumak
• C) Ekran süresini uzatmak
• D) Bağlantıları çoğaltmak

Doğru cevap: B — Önlemlerin tümü hesap ve kişisel bilgilerin ele geçirilmesini engellemeye yöneliktir.

1. Parola hesabı koruyor.
2. Bilinmeyen bağlantı risk taşıyor.
3. Hepsi bilgi güvenliğine yöneliktir.

7. Kartlarda bir haberle karşılaşan kişinin sorması gereken sorular verilmiştir. Bu soruların amacı hangisidir?

• A) Kaynağı gizlemek
• B) Haberi hızla yaymak
• C) Yanlış bilgiyi yaymadan önce doğruluğu sınamak
• D) Tarihi önemsememek

Doğru cevap: C — Kaynak, tarih ve karşılaştırma; bilginin doğruluğunu sınamanın temel adımlarıdır.

1. Sorular kaynağa ve tarihe bakıyor.
2. Başka kaynakla karşılaştırma isteniyor.
3. Amaç doğruluğu sınamaktır.

8. Tabloda paylaşım biçimleri ve sonuçları verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) Bilgi doğrulanır
• B) Toplum doğru bilgilenir
• C) Hiçbir etki olmaz
• D) Yanlış bilgi hızla yayılır ve gereksiz kaygı doğar

Doğru cevap: D — Doğrulanmamış iddialar hızla yayılır ve düzeltmeler aynı ölçüde ulaşmaz.

1. Doğrulanmış paylaşım doğru bilgilendiriyor.
2. Doğrulanmamış iddia bunun tersidir.
3. Yanlış bilgi yayılır ve kaygı doğurur.

9. Tabloda aynı aracın iki kullanımı verilmiştir. Bu tabloya göre teknoloji için söylenebilecek en uygun yargı hangisidir?

• A) Sonucu, kullanan kişinin amacı belirler.
• B) Kendiliğinden zararlıdır.
• C) Kendiliğinden yararlıdır.
• D) Kullanılamaz.

Doğru cevap: A — Araç aynıdır; sonucu belirleyen kullanıcının amacı ve tercihidir.

1. İki satırda da aynı araç var.
2. Sonuçlar birbirinin karşıtı.
3. Farkı yaratan kullanım amacıdır.

10. Tabloda internet kullanımındaki değişim verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?

• A) İnternet kullanımı azalmıştır.
• B) İnternet erişimi çok geniş bir kesime yayılmıştır.
• C) Oran değişmemiştir.
• D) Erişim yalnızca şehirlerde artmıştır.

Doğru cevap: B — Oran %42'den %95'e çıkmış; erişim neredeyse tüm hanelere ulaşmıştır.

1. 2010'da oran %42.
2. 2024'te %95'e çıkmış.
3. Bu, erişimin çok genişlediğini gösterir.

11. Tabloda ekran süresi ile uyku kalitesi ilişkilendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?

• A) Değişmez
• B) İyi
• C) Kötü
• D) Ölçülemez

Doğru cevap: C — Uzun ekran süresiyle düşük uyku kalitesi birlikte görülür.

1. İki saatin altında uyku iyi.
2. Altı saatin üstü karşıt uçtur.
3. Bu durumda uyku kalitesi kötüdür.

12. Kartlarda bilimsel çalışmanın basamakları sırasıyla verilmiştir. Bu sıralamanın gösterdiği hangisidir?

• A) Sıralamanın önemsizliği
• B) Sonucun baştan bilindiği
• C) Gözlemin gereksizliği
• D) Bilimsel bilginin belirli bir düzenle üretildiği

Doğru cevap: D — Bilimsel bilgi, soru-gözlem-sonuç düzeni içinde üretilir.

1. Çalışma bir soruyla başlıyor.
2. Gözlem ve deney yapılıyor.
3. Sonuç bu düzenin sonunda geliyor.

13. Tabloda buluşlar ve etkileri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda boş kalan yere ne gelir?

• A) Hastalık etkenleri görülebildi ve tıp gelişti
• B) Deniz yolculukları kolaylaştı
• C) Kitaplar çoğaldı
• D) Ulaşım hızlandı

Doğru cevap: A — Mikroskop gözle görülemeyen canlıların incelenmesini sağlayarak tıbbı ilerletmiştir.

1. Pusula denizcilikle ilgilidir.
2. Mikroskop küçük yapıları gösterir.
3. Bu, tıp alanında ilerleme sağlamıştır.

14. Yukarıdaki davranışın sakıncası hangisidir?

• A) Fotoğrafın kalitesiz olması
• B) Kişinin rızası olmadan özel alanının açığa vurulması
• C) Paylaşımın yavaş olması
• D) Cihazın eskimesi

Doğru cevap: B — Kişiye ait görüntünün rıza alınmadan yayılması mahremiyet hakkının ihlalidir.

1. Fotoğraf izinsiz paylaşılmış.
2. Kişi kendi görüntüsü üzerinde söz sahibidir.
3. Bu, mahremiyetin ihlalidir.

15. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre çevrim içi paylaşımda gözetilmesi gereken hangisidir?

• A) Hızlı paylaşmak
• B) Silmeye güvenmek
• C) Paylaşmadan önce sonucunu düşünmek
• D) İçeriği çoğaltmak

Doğru cevap: C — Yayılan içerik kopyalandığı için geri alınamaz; sorumluluk paylaşım anında başlar.

1. İçerik paylaşılınca kopyalanıyor.
2. Silme kopyaları ortadan kaldırmıyor.
3. Karar paylaşımdan önce verilmelidir.

16. Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?

• A) Kaynağı bulamamak
• B) Haberi okumamak
• C) Kişileri saymamak
• D) Paylaşım sayısını doğruluk ölçütü saymak

Doğru cevap: D — Bir bilginin çok paylaşılması onun doğru olduğunu göstermez; doğruluk kaynakla sınanır.

1. Veri paylaşım sayısını gösteriyor.
2. Sonuç doğruluk hakkında.
3. Doğruluk kaynakla sınanır, sayıyla değil.

17. Kartlarda tarihte kurulan bilim kurumları verilmiştir. Bu kurumların ortak işlevi hangisidir?

• A) Bilginin üretilmesi, korunması ve aktarılması
• B) Ticaretin düzenlenmesi
• C) Askerî eğitim
• D) Vergi toplanması

Doğru cevap: A — Bu kurumların tümü araştırma, tedavi ve bilgi birikiminin korunmasına hizmet etmiştir.

1. Kütüphane bilgiyi koruyor.
2. Rasathane gözlem yapıyor.
3. Darüşşifa hem tedavi hem eğitim veriyor.

18. Kartlarda bu ünitede işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Bilgi rastgele üretilir.
• B) Bilim ve teknoloji; belirli bir yöntemle üretilen, emeği korunan ve sorumlulukla kullanılan bir alandır.
• C) Emeğin korunması gereksizdir.
• D) Kullanım sorumluluk gerektirmez.

Doğru cevap: B — Kartlar bilimsel yöntemi, telif hakkını ve sorumlu kullanımı birlikte gösterir.

1. Birinci kart bilimsel yöntemi veriyor.
2. İkinci kart emeğin korunmasını ekliyor.
3. Üçüncü kart sorumlu kullanımı getiriyor.