Evimiz Dünya

1. Şemada Türkiye'nin Dünya üzerindeki yeri gösterilmiştir. Ülkemizin üç tarafının denizlerle çevrili olması ve Asya ile Avrupa arasında bir geçiş alanında bulunması hangi sonucu doğurur?

• A) Ülkemizde hiçbir ekonomik faaliyet gelişemez.
• B) Ülkemiz deniz ticareti ve ulaşım yolları bakımından önem kazanır.
• C) Ülkemizde nüfusun tamamı kıyılarda toplanır.
• D) Ülkemizin her yerinde iklim aynı olur.

Doğru cevap: B — Denizlerle çevrili olmak ve iki kıta arasında geçiş alanı olmak, ülkeyi deniz ticareti ile ulaşım ve enerji yolları bakımından stratejik hâle getirir.

1. Üç tarafı denizlerle çevrili bir ülke limanlar kurabilir.
2. Limanlar deniz ticaretini ve taşımacılığı geliştirir.
3. İki kıta arasında geçiş alanında olmak kara ve deniz yollarının kesişmesini sağlar.
4. Bu iki özellik birlikte ülkeyi ticaret ve ulaşım bakımından önemli kılar.

2. Şemada aynı enlem üzerinde bulunan iki merkez ve bunların yükseltileri gösterilmiştir. Buna göre A ile B merkezleri arasındaki sıcaklık farkının temel nedeni nedir?

• A) Denize olan uzaklıkları
• B) Nüfus miktarlarının farkı
• C) Bitki örtüsü türleri
• D) Yükselti farkları

Doğru cevap: D — Aynı enlemde bulunan yerlerde enlem etkisi eşitlenir; geriye sıcaklığı değiştiren etken olarak yükselti kalır.

1. İki merkez aynı enlem üzerindedir, yani Güneş ışınları benzer açıyla düşer.
2. Bu durumda enlem farkı sıcaklık farkını açıklayamaz.
3. Şemada A 200 m, B ise 1.800 m yükseltidedir.
4. Yükseldikçe sıcaklık düştüğü için farkın nedeni yükseltidir.

3. Her yıl haziran ayında ovadaki köylerinden yaylalara çıkan aileler, hayvanlarını otlattıktan sonra eylül ayında köylerine geri dönmektedir. Ailelerin bu düzenli hareketi hangi göç türüne girer?

• A) Mevsimlik göç
• B) Beyin göçü
• C) Zorunlu göç
• D) Dış göç

Doğru cevap: A — Yılın belirli bir döneminde yapılan ve geri dönüşle biten göçlere mevsimlik göç denir.

1. Aileler haziranda gidip eylülde dönmektedir.
2. Yani yer değiştirme kalıcı değildir.
3. Hareket her yıl aynı mevsimde tekrarlanmaktadır.
4. Belirli mevsimde yapılıp geri dönülen bu göçe mevsimlik göç denir.

4. Tabloda ülkemizde kent ve kır nüfusunun yıllara göre oranı verilmiştir. Tablodaki değişimin en güçlü göstergesi hangisidir?

• A) Ülke nüfusunun sürekli azaldığı
• B) Kırsal alanda hiç kimsenin kalmadığı
• C) Kentleşmenin hızla arttığı
• D) Tarımsal üretimin tamamen durduğu

Doğru cevap: C — Kent nüfusu oranı %38'den %93'e çıkmış, kır oranı düşmüştür; bu, hızlı kentleşmenin göstergesidir.

1. Tabloda kent oranı 38, 59, 76 ve 93 biçiminde artmaktadır.
2. Kır oranı ise 62, 41, 24 ve 7 biçiminde azalmaktadır.
3. Tablo yalnızca oranları verir, toplam nüfusu vermez.
4. Oranların bu yönde değişmesi hızlı kentleşmeyi gösterir.

5. Bir ülkede yetişen doktor, mühendis ve akademisyenlerin önemli bir bölümü daha iyi çalışma koşulları için yurt dışına yerleşmektedir. Bu durumun söz konusu ülke açısından en önemli olumsuz sonucu nedir?

• A) Ülkenin yüz ölçümünün küçülmesi
• B) Nitelikli iş gücünün kaybedilmesi
• C) Ülkedeki okul sayısının artması
• D) Ülkenin komşu sayısının değişmesi

Doğru cevap: B — Uzun ve pahalı bir eğitimle yetişen nitelikli insanların ülkeyi terk etmesi beyin göçüdür ve nitelikli iş gücü kaybına yol açar.

1. Ülkeyi terk edenler uzun eğitim görmüş uzmanlardır.
2. Bu kişilerin yetişmesi için ülke kaynak harcamıştır.
3. Gidenlerin yerini doldurmak yeniden uzun yıllar gerektirir.
4. Bu nedenle en önemli olumsuz sonuç nitelikli iş gücü kaybıdır.

6. Grafikte bir merkezin mevsimlere göre yağış toplamları verilmiştir. Bu yağış dağılışı hangi iklim tipinin özelliğini yansıtır?

• A) Yazları kurak, kışları yağışlı Akdeniz iklimi
• B) Her mevsimi yağışlı Karadeniz iklimi
• C) Yıl boyu çok soğuk kutup iklimi
• D) Yıl boyu bol yağışlı ekvatoral iklim

Doğru cevap: A — Kış yağışının en yüksek, yaz yağışının çok düşük olması Akdeniz ikliminin ayırt edici özelliğidir.

1. Grafikte kış 210, ilkbahar 150, yaz 25, sonbahar 140 mm'dir.
2. En yüksek yağış kışın düşmüştür.
3. Yaz yağışı diğer mevsimlerin çok altındadır, yani yaz kuraktır.
4. Kışı yağışlı, yazı kurak olan bu düzen Akdeniz iklimine aittir.

7. Bir gölün çevresindeki tarım alanlarında yıllarca aşırı sulama yapılmış, sonuçta göl yüzeyi son yirmi yılda belirgin biçimde küçülmüştür. Bu olay öncelikle hangi başlık altında değerlendirilir?

• A) Nüfusun yaş yapısındaki değişim
• B) Ulaşım ağının genişlemesi
• C) Kültürel mirasın korunması
• D) İnsan faaliyetlerinin doğal kaynaklar üzerindeki etkisi

Doğru cevap: D — Aşırı sulama insan kaynaklı bir faaliyettir ve doğal bir kaynak olan gölün küçülmesine yol açmıştır.

1. Göl kendiliğinden değil, sulama yüzünden küçülmüştür.
2. Sulama insanların yaptığı bir tarım faaliyetidir.
3. Göl ise bir doğal su kaynağıdır.
4. Bu nedenle olay, insan faaliyetlerinin doğal kaynaklara etkisi başlığına girer.

8. Haritada bir ülkedeki fay hattı ve X, Y, Z yerleşim yerleri gösterilmiştir. Haritaya göre deprem riski en yüksek olan yerleşim ve gerekçesi hangisidir?

• A) X; fay hattına en uzak konumda olduğu için
• B) Y; nüfusu en az olduğu için
• C) Z; fay hattının tam üzerinde bulunduğu için
• D) X; kıyıya yakın olduğu için

Doğru cevap: C — Deprem riskini belirleyen temel etken fay hattına yakınlıktır; Z hattın üzerindedir.

1. Haritadaki kesikli çizgi fay hattını göstermektedir.
2. X ve Y hattın kuzeyinde, hattan uzakta kalmaktadır.
3. Z ise doğrudan hattın üzerindedir.
4. Fay hattına en yakın yerleşim en yüksek riski taşır; bu Z'dir.

9. Depremin ardından bölgeye ulaşan ekipler arama kurtarma çalışması yapmış; kamu kurumları, belediyeler ve gönüllüler barınma ile gıda desteği sağlamıştır. Bu iş birliği toplum açısından neyi göstermektedir?

• A) Afetlerin yalnızca merkezî yönetimi ilgilendirdiğini
• B) Afetle mücadelede toplumsal dayanışmanın belirleyici olduğunu
• C) Gönüllü çalışmaların hiçbir katkı sağlamadığını
• D) Afet öncesinde hazırlık yapmanın gereksiz olduğunu

Doğru cevap: B — Kurumların, yerel yönetimlerin ve gönüllülerin birlikte çalışması afet sonrası toparlanmayı hızlandıran toplumsal dayanışmadır.

1. Çalışmaya birden çok taraf katılmıştır.
2. Kamu kurumları, belediyeler ve gönüllüler birlikte hareket etmiştir.
3. Farklı tarafların ortak amaç için çalışması dayanışmadır.
4. Bu da afetle mücadelede toplumsal dayanışmanın belirleyiciliğini gösterir.

10. Yukarıda bir yerel gazetede çıkan haber metni verilmiştir. Metne göre sel zararının büyümesinde etkili olan insan kaynaklı etken hangisidir?

• A) Dere yataklarının yapılaşmaya açılması
• B) Yağışın gece saatlerinde düşmesi
• C) İş yeri sayısının az olması
• D) Uzmanların açıklama yapması

Doğru cevap: A — Haberde uzmanlar, dere yataklarının yapılaşmaya açılmasının zararı büyüttüğünü belirtmektedir.

1. Metinde iş yerlerinin dere yatağına kurulduğu yazmaktadır.
2. Yağış doğal bir olaydır, insan kaynaklı değildir.
3. Uzmanlar zararın büyümesini yapılaşmaya bağlamıştır.
4. İnsan kaynaklı etken, dere yataklarının yapılaşmaya açılmasıdır.

11. Bir ülkede doğum oranı yıllar içinde düşerken sağlık hizmetlerinin gelişmesiyle ortalama yaşam süresi uzamaktadır. Bu ülkenin nüfus yapısında zamanla hangi değişimin görülmesi beklenir?

• A) Genç nüfus oranının hızla artması
• B) Toplam nüfusun kısa sürede ikiye katlanması
• C) Yaşlı nüfus oranının artması
• D) Nüfus piramidinin tabanının genişlemesi

Doğru cevap: C — Doğum azalıp yaşam süresi uzadığında nüfus içindeki yaşlı oranı büyür, piramidin tabanı daralır.

1. Doğum oranının düşmesi 0-14 yaş grubunu küçültür.
2. Bu da nüfus piramidinin tabanını daraltır.
3. Yaşam süresinin uzaması ise üst yaş gruplarını büyütür.
4. Sonuçta yaşlı nüfusun toplam içindeki oranı artar.

12. Kavram haritasında ülkemizde nüfusun yoğunlaştığı yerlerin özellikleri toplanmış, bir kutu boş bırakılmıştır. Haritanın bütünlüğüne uygun olarak boş kutuya ne gelmelidir?

• A) Çok engebeli ve yüksek dağlık alanlar
• B) Bataklık ve çorak araziler
• C) Yılın büyük bölümünde kar altında kalan yüksek platolar
• D) Elverişli iklim koşullarına sahip kıyı ovaları

Doğru cevap: D — Haritadaki diğer kutular nüfusu çeken özelliklerdir; kıyı ovaları da elverişli iklimiyle nüfusu çeker.

1. Haritada verimli tarım alanları, sanayi tesisleri ve ulaşım kavşakları yer almaktadır.
2. Bunların üçü de nüfusu çeken, yerleşmeyi kolaylaştıran özelliklerdir.
3. Dağlık, bataklık ve karla kaplı alanlar ise yerleşmeyi zorlaştırır.
4. Bu yüzden boş kutuya elverişli iklimli kıyı ovaları gelmelidir.

13. Ülkemizin en batısındaki bir ilde Güneş, en doğusundaki ilden yaklaşık 76 dakika sonra doğmaktadır. Bu farkın ortaya çıkmasının nedeni ülkemizin hangi özelliğidir?

• A) Doğu-batı yönünde geniş bir boylam farkına sahip olması
• B) Kuzey Yarım Küre'de yer alması
• C) Üç tarafının denizlerle çevrili olması
• D) Ortalama yükseltisinin fazla olması

Doğru cevap: A — Dünya batıdan doğuya döndüğü için doğudaki yerler Güneş'i önce görür; fark boylam farkından doğar.

1. Dünya kendi ekseni etrafında batıdan doğuya döner.
2. Bu yüzden doğudaki noktalar Güneş'i daha önce görür.
3. Ülkemizin doğusu ile batısı arasında yaklaşık 19 boylam fark vardır.
4. Boylam farkı büyüdükçe doğuş saatleri arasındaki fark da büyür.

14. Tabloda dört ilin bir yıl içinde aldığı ve verdiği göç miktarları verilmiştir. Tabloya göre net göç bakımından en fazla nüfus kaybeden il hangisidir?

• A) A ili
• B) D ili
• C) C ili
• D) B ili

Doğru cevap: B — Net göç, alınan göçten verilen göçün çıkarılmasıyla bulunur; D ilinde 20 − 110 = −90 bin ile en büyük kayıp vardır.

1. A ili: 120 − 45 = +75 bin (kazanç).
2. B ili: 30 − 95 = −65 bin (kayıp).
3. C ili: 75 − 70 = +5 bin, D ili: 20 − 110 = −90 bin.
4. En büyük kayıp −90 bin ile D ilindedir.

15. Öğrenciler doğal afetler ve alınması gereken önlemler üzerine konuşmuştur. Aşağıdaki görüşlerden hangisi bilimsel olarak savunulamaz?

• A) Yapı yapılmadan önce zemin etüdü yapılmalıdır.
• B) Dere yatakları yapılaşmaya kapatılmalıdır.
• C) Depremler gün ve saatiyle önceden bilindiği için önlem almaya gerek yoktur.
• D) Afet tatbikatları düzenli aralıklarla tekrarlanmalıdır.

Doğru cevap: C — Depremin gün ve saatinin önceden bilinmesi bugün mümkün değildir; bu yüzden önlem almak vazgeçilmezdir.

1. Bilim, bir bölgenin deprem riskini belirleyebilir.
2. Ancak depremin tam gününü ve saatini önceden söyleyemez.
3. Zamanı bilinemediği için hazırlık ve önlem daha da önemlidir.
4. Bu nedenle "önlem almaya gerek yoktur" görüşü savunulamaz.