Birlikte Yaşamak

1. Şemada iletişim sürecinin ögeleri sırayla verilmiştir. Sınıfta konuşan öğretmenini dikkatle dinleyen ve anlamadığı yeri soran Ecrin, bu şemada hangi ögeye karşılık gelmektedir?

• A) Kaynak
• B) Mesaj
• C) Kanal
• D) Alıcı

Doğru cevap: D — Mesajı alan ve yorumlayan kişi alıcıdır; Ecrin'in soru sorması ise dönüt verdiğini gösterir.

1. Şemada mesajı başlatan kişi kaynaktır; burada öğretmendir.
2. Söylenen sözler mesaj, sesin yayıldığı ortam kanaldır.
3. Mesajı alıp anlamlandıran kişi alıcıdır.
4. Ecrin mesajı alan taraf olduğu için alıcıdır; sorusu da dönüttür.

2. Balonlarda Selin'in arkadaşına verdiği iki farklı tepki yer almaktadır. Buna göre iletişimi onaran tepki ve gerekçesi hangi seçenekte birlikte doğru verilmiştir?

• A) 1. tepki; karşısındakini suçlamadan kendi duygusunu anlatır.
• B) 2. tepki; karşısındakini suçlamadan kendi duygusunu anlatır.
• C) 1. tepki; karşı tarafı savunmaya iterek tartışmayı büyütür.
• D) 2. tepki; karşı tarafı suçlayarak konuşmayı bitirir.

Doğru cevap: B — 2. tepki ben dilidir: davranışın kendisinde bıraktığı etkiyi anlatır, karşısındakini yargılamaz.

1. 1. tepki "sen hep" diye başlıyor; bu sen dilidir ve suçlama içerir.
2. Suçlanan kişi kendini savunmaya geçer, iletişim tıkanır.
3. 2. tepki ise "bu beni üzüyor" diyerek kendi duygusunu anlatır.
4. Ben dili karşı tarafı savunmaya itmediği için iletişimi onarır.

3. Sınıfa başka bir şehirden yeni bir öğrenci gelmiştir. Öğrenciler onunla hiç konuşmadan "Herhâlde bizimle anlaşamaz, oradan gelenler farklı olur." demiştir. Sınıfın bu tutumu hangi kavramla açıklanır?

• A) Önyargı
• B) Empati
• C) Uzlaşma
• D) Dönüt

Doğru cevap: A — Bir kişiyi tanımadan, yalnızca ait olduğu gruba bakarak hakkında peşin hüküm vermeye önyargı denir.

1. Durumdaki üç ayrıntıyı ayıralım: öğrenciler yeni arkadaşlarıyla hiç konuşmamış, ellerinde onu tanıtan hiçbir bilgi yok ve buna rağmen olumsuz bir hüküm vermişler.
2. Hükmün dayanağı da belli: "oradan gelenler farklı olur." Yani karar kişinin kendisine değil, geldiği yere bakılarak verilmiş.
3. Tanımadan ve bilgi edinmeden verilen bu peşin hükme önyargı denir.
4. Denetleyelim: bir konuşma bile yapılsaydı hüküm sınanmış olurdu ✓ — önyargıyı ayakta tutan şey tam da bu bilgisizlik.

4. Kavram haritasında Kaan'ın gün içinde bulunduğu ortamlar ve buralardaki konumu gösterilmiştir. Haritaya bakan bir öğrenci sosyal roller ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşır?

• A) Bir kişi hayatı boyunca yalnızca tek bir rol üstlenir.
• B) Roller yalnızca aile içinde kazanılır.
• C) Kişi bulunduğu gruba göre farklı roller üstlenebilir.
• D) Rollerin kişiye yüklediği hiçbir sorumluluk yoktur.

Doğru cevap: C — Aynı kişi farklı gruplarda farklı roller üstlenir; her rolün ayrı sorumlulukları vardır.

1. Haritadaki dört ortamı ve Kaan’ın oradaki konumunu okuyalım.
2. Evde abi ve oğul, okulda öğrenci, takımda kaleci, kütüphanede üye. Kişi aynı, konumlar farklı.
3. Demek ki rol kişinin kendisine değil, BULUNDUĞU GRUBA göre belirleniyor. Kişi aynı anda birden çok rol üstlenebilir.
4. Denetleyelim: evde bile iki rolü var (abi ve oğul) ✓ — aynı ortamda bile birden çok rol taşınabiliyor.

5. Bir öğretmen sınıfta etkin dinleme çalışması yapmış ve gözlemlerini tabloya işlemiştir. Tabloya göre etkin dinlemeye aykırı olan davranış hangisidir?

• A) Göz teması kurmak
• B) Söz bitmeden cevap vermek
• C) Anlaşılmayanı sormak
• D) Başını sallayarak onaylamak

Doğru cevap: B — Etkin dinlemede konuşan kişinin sözü bitmeden araya girilmez.

1. Tabloda dört davranış ve karşılarındaki değerlendirmeler var; üçü "Uygun", biri "Uygun değil".
2. Uygun sayılan üçüne bakalım: göz teması kurmak ilgiyi gösterir, anlaşılmayanı sormak anlamaya çalışıldığını, başını sallamak dinlendiğini belirtir.
3. Uygun bulunmayan davranış ise söz bitmeden cevap vermek. Söz kesmek karşıdakinin anlatımını böler ve düşüncesini tamamlamasını engeller.
4. Denetleyelim: etkin dinlemede amaç anlamak ✓ — anlatım tamamlanmadan anlamak da mümkün olmaz.

6. Arkadaşı sınavdan düşük not alınca Deniz "Ben de geçen ay aynısını yaşadım, o gün kimseyle konuşmak istememiştim. Sen şimdi ne hissediyorsun?" demiştir. Deniz'in bu yaklaşımı aşağıdakilerden hangisine örnektir?

• A) Kalıp yargı
• B) Empati
• C) Rol çatışması
• D) Önyargı

Doğru cevap: B — Kendini karşısındakinin yerine koyup onun duygusunu anlamaya çalışmak empatidir.

1. Deniz’in iki cümlesini ayrı ayrı okuyalım.
2. Birincisi: "Ben de geçen ay aynısını yaşadım." Burada arkadaşının durumunu kendi deneyimiyle anlamaya çalışıyor.
3. İkincisi: "Sen şimdi ne hissediyorsun?" Bu soru asıl belirleyici — Deniz kendi duygusunu anlatmakla kalmayıp arkadaşının duygusunu soruyor.
4. Denetleyelim: olaya arkadaşının penceresinden bakıyor ✓ — empatinin tanımı tam olarak bu.

7. Ekran görüntüsünde bir okul kulübü paylaşımına yazılan yorumlar yer almaktadır. Bu yorumlardan hangisi hem eleştiri içerdiği hem de kişiyi hedef almadığı için dijital nezakete uygundur?

• A) 1. yorum
• B) 2. yorum
• C) 3. yorum
• D) 4. yorum

Doğru cevap: D — 4. yorum emeği kabul edip somut bir öneri sunar; kişiyi değil çalışmanın bir yönünü değerlendirir.

1. 1. ve 3. yorumlar çalışmayı gerekçesiz biçimde değersizleştirmektedir.
2. 2. yorum ise doğrudan kişiyi hedef alıp hakaret etmektedir.
3. 4. yorum önce emeği kabul eder, sonra "sunumu uzatın" önerisini verir.
4. Kişiyi değil işi değerlendirdiği için nezakete uygun olan yorum budur.

8. Grafikte bir sınıfta yapılan ankette öğrencilerin dinlerken en sık yaptığı davranışlar sayılarıyla verilmiştir. Grafiğe göre sınıfın öncelikle azaltması gereken davranış hangisidir?

• A) Söz kesme
• B) Göz teması kurma
• C) Soru sorma
• D) Özetleme

Doğru cevap: A — En yüksek değer 14 ile söz kesmedir ve söz kesme etkin dinlemeyi engelleyen tek olumsuz davranıştır.

1. Grafikteki değerler 14, 6, 5 ve 3'tür.
2. En büyük değer 14 ile söz kesmeye aittir.
3. Göz teması, soru sorma ve özetleme etkin dinlemeyi destekler.
4. Söz kesme olumsuz olduğu ve en sık yapıldığı için önce o azaltılmalıdır.

9. Bir öğrenci sorununu anlatmaya başlayınca arkadaşı sözünü kesip "Bak şimdi ne yapacağını ben söyleyeyim, şöyle yapacaksın." demiştir. Öğretmenin uyarı yaptığı bu tutum hangi iletişim engeline girer?

• A) Etkin dinleme
• B) Dönüt verme
• C) Emir verip hazır çözüm dayatma
• D) Empati kurma

Doğru cevap: C — Karşısındakini dinlemeden hazır çözüm dayatmak, iletişim engellerinden emir vermedir.

1. Arkadaşın yaptığı iki şeye bakalım: sözü kesmiş ve hazır bir çözüm söylemiş.
2. Sözün kesilmesi sorunun ne olduğunun anlaşılmasını engelliyor. Sorun tam anlaşılmadan sunulan çözüm de isabetli olamaz.
3. "Şöyle yapacaksın" ifadesi emir kipinde. Bu, kişinin kendi çözümünü üretmesini engeller; bu yüzden bir iletişim engelidir.
4. Denetleyelim: etkin dinlemede önce anlatım tamamlanır ✓ — buradaki davranış onun tam tersi.

10. Çizimde bir konuşma sırasında iki öğrencinin duruşu gösterilmiştir. Karşısındakini dinlemeye açık olduğunu beden diliyle gösteren öğrenci ve bunun nedeni hangisidir?

• A) Ada; kollarını kavuşturması güven verir.
• B) Ada; bakışlarını yere indirmesi saygı gösterir.
• C) Bora; gövdesini karşıya dönüp ellerini açık tutması ilgiyi gösterir.
• D) Bora; ellerini açması konuşmayı bitirmek istediğini gösterir.

Doğru cevap: C — Gövdenin karşıya dönük olması ve açık el duruşu, dinlemeye açıklığın beden dilindeki karşılığıdır.

1. Çizimdeki iki duruşu karşılaştıralım.
2. Ada: kollar kavuşmuş, bakışlar yerde. Kapalı duruş ve kaçırılan göz teması mesafe kurar, dinlemeye açıklığı göstermez.
3. Bora: gövde karşıya dönük, eller açık. Gövdenin karşıya dönmesi ilgiyi, açık eller ise güveni ve açıklığı gösterir.
4. Denetleyelim: beden dili sözsüz iletişimin parçası ✓ — söz söylenmeden de mesaj verilebiliyor.

11. Sınıf gezisi için yarısı müzeyi yarısı hayvanat bahçesini isteyen öğrenciler tartışmıştır. Sonunda sabah müzeye, öğleden sonra hayvanat bahçesine gitmeye karar vermişlerdir. Öğrencilerin bulduğu bu çözüm yolu nasıl adlandırılır?

• A) Uzlaşma
• B) Kalıp yargı
• C) Ayrımcılık
• D) Rol çatışması

Doğru cevap: A — Farklı isteklerin karşılıklı ödün verilerek ortak bir noktada buluşturulmasına uzlaşma denir.

1. Durumu adım adım okuyalım: iki grubun farklı istekleri var ve tartışma yaşanmış.
2. Sonuçta hiçbir grup ötekini bastırmamış; sabah müze, öğleden sonra hayvanat bahçesi kararı alınmış.
3. Her iki istek de programa girmiş ama her iki grup da yarım günden vazgeçmiş. Karşılıklı ödünle varılan bu ortak karara uzlaşma denir.
4. Denetleyelim: uzlaşmada kimse tümüyle kazanmaz ✓ — ayırt edici olan karşılıklı ödün.

12. Kavram haritasında iletişimi engelleyen tutumlar toplanmış, bir kutu boş bırakılmıştır. Haritanın bütünlüğü bozulmadan soru işaretli kutuya aşağıdakilerden hangisi yazılmalıdır?

• A) Anlaşılmayanı sormak
• B) Göz teması kurmak
• C) Konuşanı yargılayıp suçlamak
• D) Duyguyu ben diliyle anlatmak

Doğru cevap: C — Haritadaki diğer kutular gibi bu kutuya da iletişimi engelleyen bir tutum yazılmalıdır; yargılamak bunlardan biridir.

1. Haritanın merkezinde "iletişimi engelleyen tutumlar" yazmaktadır.
2. Dolu kutularda emir vermek, alay etmek ve sürekli öğüt vermek vardır.
3. Bunların üçü de iletişimi tıkayan davranışlardır.
4. Boş kutuya da aynı türden bir tutum, yani yargılayıp suçlamak yazılmalıdır.

13. Okul takımının kaptanı olan Emir'in en yakın arkadaşı da takımdadır. Kaptan olarak arkadaşını yedek bırakması gerekirken, arkadaş olarak onu üzmek istememektedir. Emir'in içine düştüğü bu durum hangi kavramla açıklanır?

• A) Rol çatışması
• B) Önyargı
• C) Kalıp yargı
• D) Etkin dinleme

Doğru cevap: A — Aynı kişinin üstlendiği iki rolün gerekleri birbiriyle çeliştiğinde rol çatışması yaşanır.

1. Emir’in aynı anda taşıdığı iki rolü ayıralım: kaptan ve arkadaş.
2. Kaptanlık rolü takımın yararına karar vermeyi gerektiriyor; bu, arkadaşını yedek bırakmak demek.
3. Arkadaşlık rolü ise onu üzmemeyi gerektiriyor. İki rolün gerekleri aynı anda yerine getirilemiyor.
4. Denetleyelim: sorun Emir’in kişiliğinde değil, ROLLERİN çelişmesinde ✓ — bu yüzden adı rol çatışması.

14. Panoya asılan duyuruda yeni kurulan bir okul kulübünün amacı anlatılmaktadır. Duyurudaki ifadelere bakıldığında bu kulübün öncelikle güçlendirmek istediği değer hangisidir?

• A) Tasarruf bilinci
• B) Farklılıklara saygı ve kapsayıcılık
• C) Bireysel rekabet
• D) Zaman yönetimi

Doğru cevap: B — Duyuruda farklı kültürlerden gelenlerin dinlenmesi ve kimsenin dışlanmaması vurgulanmaktadır; bu, farklılıklara saygı ve kapsayıcılıktır.

1. Duyuruda "farklı illerden ve farklı kültürlerden gelen arkadaşlar" ifadesi geçmektedir.
2. Amaç olarak onların hikâyelerini dinlemek yazılmıştır.
3. Ayrıca "kimsenin dışlanmadığı bir ortam" hedeflenmektedir.
4. Bu ifadeler farklılıklara saygı ve kapsayıcılık değerini işaret eder.

15. Bir sınıfta empati konusu işlenmiş, ardından dört öğrenci konuyla ilgili yorum yapmıştır. Aşağıda verilen yorumlardan hangisi empati kavramına aykırıdır?

• A) Empati kurmak karşımızdakinin duygusunu anlamaya çalışmaktır.
• B) Empati kuran kişi olaya diğerinin penceresinden bakar.
• C) Empati, iletişimde anlaşmazlıkların azalmasına yardımcı olur.
• D) Empati kurmak, her zaman karşımızdakiyle aynı fikirde olmayı gerektirir.

Doğru cevap: D — Empati anlamaktır, katılmak değildir; karşımızdakini anlayıp yine de farklı düşünebiliriz.

1. Dört yorumu empatinin tanımıyla karşılaştıralım. Empati, kendini diğerinin yerine koyup duygusunu anlamaktır.
2. İlk üç yorum bu tanımla uyuşuyor: duyguyu anlamaya çalışmak, olaya onun penceresinden bakmak ve anlaşmazlıkları azaltmak.
3. Dördüncü yorum ise "her zaman aynı fikirde olmayı gerektirir" diyor. Oysa anlamak ile katılmak farklı şeylerdir; birini anlayıp yine de ona katılmayabiliriz.
4. Denetleyelim: aynı fikirde olmak zorunlu olsaydı empati bir tartışmayı bitirirdi ✓ — oysa empati tartışmayı sürdürürken anlayışı korur.