Basınç

1. Şekilde aynı tuğla üç farklı yüzeyi üzerine bırakılmış, zemine değen yüzey alanları yazılmıştır. Tuğlanın zemine uyguladığı basıncın büyükten küçüğe doğru sıralaması nasıl olur?

• A) I > II > III
• B) III > II > I
• C) II > I > III
• D) Üç durumda da eşittir

Doğru cevap: B — Ağırlık aynı kaldığından basınç yüzey alanıyla ters orantılıdır; en küçük alan olan III en büyük basıncı verir.

1. Basınç, ağırlığın temas alanına bölünmesiyle bulunur.
2. Tuğla aynı olduğu için üç durumda da ağırlık eşittir.
3. Alanlar 200, 100 ve 50 cm² olarak verilmiştir.
4. Alan küçüldükçe basınç büyür, sıralama III > II > I olur.

2. Şekilde ağırlığı 60 N olan bir kutu, zeminle 0,02 m²'lik bir yüzeyle temas edecek biçimde bırakılmıştır. Kutunun zemine uyguladığı basınç kaç paskaldır?

• A) 3000 Pa
• B) 1,2 Pa
• C) 300 Pa
• D) 12 Pa

Doğru cevap: A — Ağırlık temas alanına bölünür: 60 ÷ 0,02 = 6000 ÷ 2 = 3000 Pa.

1. Şekildeki verileri alalım: ağırlık 60 N, zeminle temas alanı 0,02 m².
2. Basınç formülünü kuralım: P = ağırlık ÷ temas alanı = 60 ÷ 0,02.
3. Paydayı tam sayıya çevirelim; ikisini de 100 ile çarpalım: 6000 ÷ 2 = 3000 Pa.
4. Denetleyelim: alan 1 m²’den çok küçük olduğu için basıncın ağırlıktan büyük çıkması beklenir ✓ — 3000 > 60.

3. Şekildeki su dolu kapta farklı derinliklerde üç delik açılmıştır ve delikler aynı anda açılmıştır. Suyun en uzağa fışkırdığı delik hangi harfle gösterilmiştir?

• A) K
• B) L
• C) M
• D) Üçünde de fışkırma uzaklığı eşittir

Doğru cevap: C — Derinlik arttıkça sıvı basıncı artar; en derindeki M deliğinden su en büyük basınçla ve en uzağa fışkırır.

1. Sıvı basıncı yalnızca derinliğe ve sıvının yoğunluğuna bağlıdır.
2. Şekilde M deliği yüzeyden en uzakta, yani en derindedir.
3. Derinlik arttıkça o noktadaki sıvı basıncı büyür.
4. Basınç büyüdükçe su daha hızlı çıkar ve daha uzağa düşer.

4. Şekildeki üç farklı biçimli kap aynı sıvıyla aynı yüksekliğe kadar doldurulmuştur. Kapların tabanına etki eden sıvı basınçları karşılaştırıldığında ne söylenir?

• A) I numaralı kaptaki basınç en büyüktür.
• B) II numaralı kaptaki basınç en büyüktür.
• C) III numaralı kaptaki basınç en büyüktür.
• D) Üç kabın taban basıncı da birbirine eşittir.

Doğru cevap: D — Sıvı basıncı kabın şekline ve içindeki sıvının toplam ağırlığına değil, yalnızca derinlik ile sıvının yoğunluğuna bağlıdır.

1. Üç kapta da aynı sıvı kullanılmıştır, yoğunluklar eşittir.
2. Sıvı yüzeyi aynı hizada olduğundan derinlikler de eşittir.
3. Sıvı basıncı yalnızca yoğunluk ve derinliğe bağlıdır.
4. Kabın biçimi taban basıncını değiştirmez; üçü de eşittir.

5. Şekildeki U borusuna birbiriyle karışmayan X ve Y sıvıları konulmuş ve sistem dengeye gelmiştir. Buna göre yoğunluğu daha büyük olan sıvı hangisidir?

• A) Y sıvısı
• B) X sıvısı
• C) İkisinin yoğunluğu birbirine eşittir
• D) Verilen bilgilerle karşılaştırma yapılamaz

Doğru cevap: A — Dengede iki sıvının basınçları eşittir; kısa sütun oluşturan sıvının yoğunluğu daha büyüktür. Y sütunu 20 cm ile daha kısadır.

1. Dengede birleşme noktasındaki basınçlar birbirine eşittir.
2. Basınç, yoğunluk ile yükseklik çarpımına bağlıdır.
3. X sütunu 25 cm, Y sütunu 20 cm yüksekliktedir.
4. Eşitliğin sağlanması için kısa sütunun yoğunluğu büyük olmalıdır, yani Y.

6. Ağzına kadar su doldurulan bardağın ağzı kartonla kapatılıp bardak ters çevrildiğinde kartonun düşmediği görülmüştür. Bu gözlemin açıklaması hangisidir?

• A) Kartona aşağıdan yukarıya doğru etki eden açık hava basıncı
• B) Ters çevrildiğinde suyun ağırlığının sıfır olması
• C) Kartonun ıslanınca bardağın kenarına yapışması
• D) Bardağın camdan yapılmış olması

Doğru cevap: A — Havanın kartona aşağıdan yukarıya uyguladığı basınç, suyun ağırlığından doğan basıncı dengeler; karton düşmez.

1. Bardak ters çevrildiğinde su kartonu aşağı iter.
2. Aynı anda hava kartona her yönden basınç uygular.
3. Aşağıdan yukarıya etki eden açık hava basıncı daha büyüktür.
4. Bu basınç kartonu yerinde tutar ve su dökülmez.

7. Grafikte deniz seviyesinden yükseldikçe ölçülen açık hava basıncı değerleri verilmiştir. Bu grafiğe göre açık hava basıncındaki değişim ve sebebi hangi seçenekte doğru açıklanmıştır?

• A) Artar; yükseldikçe üstteki hava tabakası kalınlaşır.
• B) Azalır; yükseldikçe üstte kalan hava tabakası incelir ve seyrelir.
• C) Değişmez; hava basıncı her yerde aynıdır.
• D) Önce artar sonra azalır; havanın sıcaklığı değişir.

Doğru cevap: B — Grafikte 76 cmHg'den 40 cmHg'ye düşüş vardır; yükseldikçe üstte kalan hava miktarı azaldığı için basınç düşer.

1. Grafikte deniz seviyesinde basınç 76 cmHg okunur.
2. 5000 metrede bu değer 40 cmHg'ye inmiştir.
3. Demek ki yükselti arttıkça basınç azalmaktadır.
4. Sebebi, yukarı çıkıldıkça üstte kalan hava tabakasının incelmesidir.

8. Ucu kapatılmış bir şırıngada bulunan gaz, pistonun itilmesiyle 2. durumdaki hâle getirilmiştir. Bu işlem sırasında gazın hacmi ve basıncı nasıl değişmiştir?

• A) Hacim de basınç da artmıştır.
• B) Hacim azalmış, basınç da azalmıştır.
• C) Hacim azalmış, basınç artmıştır.
• D) İkisi de hiç değişmemiştir.

Doğru cevap: C — Gaz tanecikleri daha küçük hacme sıkışınca birim zamanda çepere daha çok çarpar; basınç artar.

1. Şırınganın ucu kapalı olduğu için gaz miktarı sabittir.
2. Piston itilince gazın kapladığı hacim küçülmüştür.
3. Aynı sayıda tanecik daha dar bir yere sıkışır.
4. Çeperlere çarpma sayısı arttığı için gaz basıncı büyür.

9. Bir gölde farklı derinliklerde yapılan sıvı basıncı ölçümleri tabloda verilmiştir. Bu ölçümlere göre derinlik ile sıvı basıncı arasında nasıl bir ilişki vardır?

• A) Ters orantılıdır; derinlik artınca basınç azalır.
• B) Aralarında ölçülebilir bir ilişki yoktur.
• C) Derinlik iki katına çıkınca basınç dört katına çıkar.
• D) Doğru orantılıdır; derinlik iki katına çıkınca basınç da iki katına çıkar.

Doğru cevap: D — 5 m'de 50 kPa, 10 m'de 100 kPa, 20 m'de 200 kPa ölçülmüştür; basınç derinlikle doğru orantılı artmaktadır.

1. Derinlik 5 m iken basınç 50 kPa'dır.
2. Derinlik 10 m'ye çıkınca basınç 100 kPa olmuştur.
3. Derinlik 20 m olunca basınç 200 kPa'ya yükselmiştir.
4. Her iki katlanmada basınç da iki katına çıktığı için ilişki doğru orantılıdır.

10. Ağırlığı değiştirilmeyen bir cismin zeminle temas alanı büyütülerek yapılan ölçümler tabloda verilmiştir. Bu ölçümlerden çıkarılacak sonuç hangisidir?

• A) Alan büyüdükçe basınç aynı oranda büyümektedir.
• B) Alan ile basınç arasında bir bağ bulunmamaktadır.
• C) Alan iki katına çıkınca basınç yarıya iner; ikisi ters orantılıdır.
• D) Basınç yalnızca cismin ağırlığına bağlıdır, alan önemsizdir.

Doğru cevap: C — Ağırlık sabitken alan iki katına çıktığında basınç yarıya inmektedir; alan ile basınç ters orantılıdır.

1. Deneyde cismin ağırlığı sabit tutulmuştur.
2. Alan 1 m² iken basınç 120 Pa'dır.
3. Alan 2 m² olunca basınç 60 Pa'ya inmiştir.
4. Alan 4 m² olunca 30 Pa okunmuştur; alan ile basınç ters orantılıdır.

11. Bir öğrenci sıvı basıncının kabın biçimine bağlı olup olmadığını araştırmak istemektedir. Tablodaki düzeneklerden hangi ikisini karşılaştırması gerekir?

• A) I ve II
• B) I ve III
• C) II ve III
• D) III ve IV

Doğru cevap: B — Yalnızca kabın biçimi değişmeli, derinlik sabit kalmalıdır. I ve III düzeneklerinde derinlik 10 cm ile aynı, biçim farklıdır.

1. Kontrollü deneyde yalnızca araştırılan değişken değiştirilir.
2. Burada araştırılan değişken kabın biçimidir.
3. Öyleyse delik derinliği iki düzenekte de aynı olmalıdır.
4. I ve III düzeneklerinde derinlik 10 cm, biçim farklıdır; doğru eşleşme budur.

12. Kartlarda dört farklı yapı ya da araç verilmiştir. Bunlardan hangi ikisi, temas alanını büyüterek basıncı azaltmak amacıyla bu biçimde tasarlanmıştır?

• A) I ve II
• B) II ve IV
• C) III ve IV
• D) I ve III

Doğru cevap: D — Kar ayakkabısı ve deve tabanı geniş yüzeyleriyle temas alanını büyütür ve basıncı azaltır; bıçak ile çivi ise alanı küçültüp basıncı artırır.

1. Basınç, temas alanı büyüdükçe azalır.
2. Kar ayakkabısının geniş tabanı kara batmayı önler.
3. Devenin geniş tabanı kuma gömülmeyi engeller.
4. Bıçak ve çivi ise tam tersine ince uçlarıyla basıncı artırır.

13. Karttaki not, sıvı basıncı konusunda yaygın bir yanılgıyı içermektedir. Bu yanılgıyı düzelten ifade hangisidir?

• A) Sıvı basıncı yalnızca sıvının yoğunluğuna ve derinliğe bağlıdır; kabın biçimi ile toplam ağırlık taban basıncını değiştirmez.
• B) Not doğrudur, sıvı basıncı gerçekten kabın biçimine bağlıdır.
• C) Sıvı basıncı yalnızca kabın taban alanının büyüklüğüne bağlıdır.
• D) Sıvı basıncı sıvının rengine ve saydamlığına göre değişir.

Doğru cevap: A — Sıvı basıncı derinlik ve yoğunlukla belirlenir; aynı sıvı aynı yükseklikte olduğunda kabın biçimi ne olursa olsun taban basıncı değişmez.

1. Nottaki iddia basıncı toplam ağırlığa bağlamaktadır.
2. Oysa geniş ve dar kapta sıvı yüksekliği aynıysa basınç da aynıdır.
3. Sıvı basıncını belirleyen değişkenler yoğunluk ve derinliktir.
4. Bu nedenle kabın biçimi taban basıncını etkilemez.

14. Tabloda bir cismin iki farklı durumdaki ağırlığı ve zeminle temas alanı sembollerle verilmiştir. II. durumda zemine uygulanan basınç, I. durumdakine göre nasıl olur?

• A) İki katına çıkar
• B) Yarısına iner
• C) Hiç değişmez
• D) Dört katına çıkar

Doğru cevap: B — I. durumda basınç G/A, II. durumda 2G/4A = G/2A'dır; yani basınç yarıya iner.

1. I. durumdaki basınç G bölü A'dır.
2. II. durumda ağırlık 2G, alan 4A olmuştur.
3. Basınç 2G bölü 4A, yani G bölü 2A biçimine gelir.
4. Bu değer birincinin yarısıdır; basınç yarıya iner.

15. Tabloda bir sandığın zemine uyguladığı basınç ile zeminle temas alanı verilmiştir. Bu verilere göre sandığın ağırlığı kaç newtondur?

• A) 1600 N
• B) 25 N
• C) 100 N
• D) 160 N

Doğru cevap: C — Basınç = ağırlık ÷ alan olduğundan ağırlık = basınç × alan = 400 × 0,25 = 100 N bulunur.

1. Basınç formülü: basınç = ağırlık ÷ temas alanı.
2. Ağırlık istendiği için formül ters çevrilir: ağırlık = basınç × alan.
3. 400 × 0,25 işlemi yapılır.
4. Sonuç 100 newton olarak bulunur.