Millî Uyanış: Bağımsızlık Yolunda Atılan Adımlar

1. Kaynak metinde Mondros Ateşkes Antlaşması'nın iki maddesi verilmiştir. Bu maddelerin Osmanlı Devleti açısından ortaya çıkardığı temel sonuç nedir?

• A) Devlet kendini savunma gücünü yitirmiş, fiilen savunmasız kalmıştır.
• B) Osmanlı ordusu güçlendirilerek yeni cepheler açılmıştır.
• C) İşgallerin önü tümüyle kapatılmıştır.
• D) Osmanlı Devleti savaştan galip çıkmış sayılmıştır.

Doğru cevap: A — Ordunun terhis edilmesi ve birliklerin çekilmesi, devleti işgaller karşısında savunmasız bırakmıştır.

1. İki maddeyi ayrı ayrı okuyalım. Beşinci madde orduyu, iç güvenlik için gereken kadarı dışında terhis ediyor.
2. On birinci madde ise birlikleri İran ve Kafkasya’daki bölgelerden çekiyor. Yani biri askerin sayısını, öteki bulunduğu alanı daraltıyor.
3. İkisi birlikte tek bir sonuç üretiyor: dağıtılmış ve geri çekilmiş bir ordu gelecek işgalleri durduracak güçte olamaz. Devlet fiilen savunmasız kalmıştır.
4. Denetleyelim: bu sonuç yedinci maddeyle birleşince işgallerin yolu açılıyor ✓ — biri hakkı veriyor, öteki direnci kaldırıyor.

2. Haritada Mondros Ateşkes Antlaşması'nın ardından işgale uğrayan bazı bölgeler işaretlenmiştir. Bu işgaller karşısında halkın ilk tepkisi nasıl olmuştur?

• A) İşgaller sessizce kabul edilmiştir.
• B) Yalnızca İstanbul Hükûmeti'nden çözüm beklenmiştir.
• C) Bölgesel kurtuluş amacı taşıyan cemiyetler kurulmuş, Kuvâ-yi Millîye birlikleri oluşturulmuştur.
• D) Halk topluca yurt dışına göç etmiştir.

Doğru cevap: C — Halk bölgesel kurtuluş amaçlı cemiyetler kurmuş, ardından Kuvâ-yi Millîye birliklerini oluşturmuştur.

1. İşgal karşısında kime başvurulabileceğine bakalım. İstanbul Hükûmeti işgalleri durduracak güçte değildi; ordunun büyük bölümü de terhis edilmişti.
2. İki dayanak da işlevsiz kalınca tepki halkın kendisinden geldi. Haritada işaretli bölgelerde önce cemiyetler kuruldu; bunlar bölgenin Türk yurdu olduğunu savunuyordu.
3. Cemiyetler zamanla silahlı direnişe geçti ve Kuvâ-yi Millîye birlikleri oluştu. İlk tepki bu örgütlenmedir.
4. Denetleyelim: tepki bölgesel ✓ — her cemiyet kendi bölgesinin işgaline karşı kuruluyor, henüz merkezî bir yapı yok.

3. Tabloda Mondros sonrasında kurulan bazı cemiyetler ve nitelikleri verilmiştir. Tablodaki millî cemiyetlerin ortak amacı nedir?

• A) Osmanlı Devleti'ni İtilaf Devletleri'ne bağlamak
• B) Bulundukları bölgenin işgalini önlemek ve Türk halkının haklarını savunmak
• C) Yeni bir hanedan kurmak
• D) Azınlıkların devlet kurmasına yardım etmek

Doğru cevap: B — Millî cemiyetlerin ortak amacı bulundukları bölgenin işgalini önlemek ve Türk halkının haklarını savunmaktır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda cemiyet, sağda niteliği. İki grup var: millî cemiyetler ve azınlık cemiyetleri.
2. Millî olarak işaretlenenlere bakalım: Trakya Paşaeli ve Kilikyalılar. İkisi de adında bir BÖLGE taşıyor; bu, kuruluş amacının o bölgeyle ilgili olduğunu gösteriyor.
3. Amaç bulundukları bölgenin işgalini önlemek ve orada yaşayan Türk halkının haklarını savunmaktı. Mavri Mira ile Etnik-i Eterya ise azınlıkların devlet kurma amacına hizmet ediyordu.
4. Denetleyelim: iki grubun amacı karşıt yönde ✓ — bu yüzden tabloda ayrı nitelikle anılıyorlar.

4. Zaman şeridinde 1919 yılında yaşanan dört önemli gelişme sırasıyla verilmiştir. Bu dört adımın birlikte gösterdiği gelişme nedir?

• A) Kurtuluş mücadelesinin İstanbul Hükûmeti eliyle yürütüldüğü
• B) Mücadelenin yalnızca askerî yönünün geliştiği
• C) Kurtuluş çabasının bölgesel direnişle sınırlı kaldığı
• D) Dağınık direnişin adım adım tek merkezde ve millî bir program etrafında birleştirildiği

Doğru cevap: D — Samsun'dan Sivas'a uzanan süreçte bölgesel direnişler tek bir yönetim ve ortak karar altında toplanmıştır.

1. Samsun'a çıkışla teşkilatlanma çalışmaları başlamıştır.
2. Amasya Genelgesi ile mücadelenin gerekçesi ve yöntemi duyurulmuştur.
3. Erzurum Kongresi bölgesel, Sivas Kongresi ise ulusal nitelik taşımıştır.
4. Böylece dağınık direniş tek merkezde ve ortak bir program çevresinde birleşmiştir.

5. Kaynak metinde Amasya Genelgesi'nin bazı maddeleri verilmiştir. Metindeki "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." ifadesi hangi ilkenin ilk kez açıkça duyurulduğunu gösterir?

• A) Saltanatın güçlendirilmesi
• B) Halifeliğin korunması
• C) Millî egemenlik ve millî bağımsızlık
• D) Manda ve himayenin kabulü

Doğru cevap: C — Kurtuluşun kaynağı olarak padişah ya da yabancı bir devlet değil doğrudan milletin kendisi gösterilmiştir; bu millî egemenlik ilkesidir.

1. Metinde önce vatanın ve bağımsızlığın tehlikede olduğu belirtilir.
2. Ardından İstanbul Hükûmeti'nin görevini yapamadığı söylenir.
3. Son cümlede kurtuluşu sağlayacak güç olarak millet gösterilir.
4. Kurtuluşu millete bağlamak millî egemenlik ilkesinin duyurulmasıdır.

6. Kaynak metinde Erzurum Kongresi'nin bazı kararları verilmiştir. Bölgesel amaçla toplanan bu kongrenin kararlarına bakarak hangi sonuca ulaşılır?

• A) Kongre toplanma biçimiyle bölgesel, aldığı kararlarla ulusal nitelik taşımaktadır.
• B) Kongre yalnızca Doğu Anadolu'yu ilgilendiren kararlar almıştır.
• C) Kongrede manda yönetimi kabul edilmiştir.
• D) Kongre saltanatın kaldırılmasına karar vermiştir.

Doğru cevap: A — Doğu illeri adına toplanmasına karşın "vatan bir bütündür" ve "millî irade egemen olacaktır" kararları bütün ülkeyi ilgilendirir.

1. Kongre Doğu Anadolu illeri adına toplanmıştır.
2. Alınan birinci karar vatanın bütünlüğünü savunur.
3. İkinci karar millî iradenin egemenliğini bütün ülke için ister.
4. Bu yüzden toplanışı bölgesel, kararları ulusaldır.

7. Kaynak metinde Sivas Kongresi'nde alınan iki karar yer almaktadır. Bu kararların millî mücadeleye en önemli katkısı hangisidir?

• A) İstanbul Hükûmeti'nin yetkilerini artırması
• B) İşgallerin hukuki dayanağını güçlendirmesi
• C) Saltanatın kaldırılmasını sağlaması
• D) Dağınık cemiyetleri tek çatı altında toplayıp bütün vatanı temsil eden bir yönetim oluşturması

Doğru cevap: D — Cemiyetlerin birleşmesi ve Temsil Heyeti'nin bütün vatanı temsil eder duruma gelmesi, millî mücadeleyi tek elden yönetilebilir kılmıştır.

1. Kongreden önce her bölgede ayrı bir cemiyet vardı.
2. Kongrede bu cemiyetler tek bir ad altında birleştirilmiştir.
3. Seçilen Temsil Heyeti'nin yetkisi bütün vatanı kapsar duruma gelmiştir.
4. Böylece mücadele tek merkezden yönetilebilir olmuştur.

8. Kaynak metinde Misak-ı Millî kararlarından bazıları verilmiştir. Bu kararların İtilaf Devletleri açısından ortaya çıkardığı sonuç ne olmuştur?

• A) İşgallere son verilmesi
• B) Türk milletinin kabul edeceği barış sınırlarının açıkça ilan edilmesi ve İtilaf Devletleri'nin İstanbul'u işgal etmesi
• C) Osmanlı Devleti'nin savaşa yeniden girmesi
• D) Kapitülasyonların genişletilmesi

Doğru cevap: B — Misak-ı Millî barışın sınırlarını çizmiştir; bu kararları engellemek isteyen İtilaf Devletleri 16 Mart 1920'de İstanbul'u resmen işgal etmiştir.

1. Kararlar Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilmiştir.
2. Metinde bölünmez bir vatan sınırı çizilmektedir.
3. Kapitülasyonların kaldırılması ekonomik bağımsızlık istemidir.
4. Bu istekleri engellemek isteyen İtilaf Devletleri İstanbul'u işgal etmiştir.

9. Kaynak metinde TBMM'nin açıldığı günlerde aldığı kararlar verilmiştir. Bu kararlar meclisin hangi niteliğini göstermektedir?

• A) Meclisin İstanbul Hükûmeti'ne bağlı olduğunu
• B) Meclisin yalnızca danışma organı olduğunu
• C) Yasama ve yürütme yetkisini kendinde toplayan, millî egemenliğe dayalı yeni bir yönetim olduğunu
• D) Meclisin geçici bir askerî konsey olduğunu

Doğru cevap: C — Egemenliği millete bağlaması, üstünde güç tanımaması ve hükûmeti kendi içinden çıkarması meclisin güçler birliğine dayanan yeni bir yönetim olduğunu gösterir.

1. Birinci karar egemenliği doğrudan millete bağlar.
2. İkinci karar meclisin üstünde bir güç tanımaz.
3. Hükûmetin meclis içinden kurulması yürütmenin de mecliste olduğunu gösterir.
4. Yasama ve yürütmenin tek elde toplanması güçler birliğidir.

10. Tabloda Sevr Antlaşması'nın bazı hükümleri ve bunların doğuracağı sonuçlar verilmiştir. Bu tabloya göre TBMM'nin Sevr'i tanımamasının temel gerekçesi nedir?

• A) Antlaşmanın Türk devletinin bağımsızlığını ve vatan bütünlüğünü ortadan kaldırması
• B) Antlaşmanın çok kısa olması
• C) Antlaşmanın İstanbul'da imzalanmış olması
• D) Antlaşmanın yalnızca ekonomik hükümler içermesi

Doğru cevap: A — Sevr, orduyu sınırlandırıp boğazları elden alarak ve vatanı bölerek bağımsızlığı ve toprak bütünlüğünü yok etmektedir.

1. Tabloda ordunun sınırlandırılması bağımsızlığın sonu olarak gösterilmiştir.
2. Boğazların komisyona bırakılması egemenliği ortadan kaldırır.
3. Doğu'da yeni devletler kurulması vatanı böler.
4. Bu üç hüküm de Misak-ı Millî ile taban tabana zıttır.

11. Tabloda Kuvâ-yi Millîye birlikleri ile düzenli ordu bazı ölçütlere göre karşılaştırılmıştır. TBMM'nin düzenli orduya geçme kararı almasının nedeni bu tabloya göre hangisidir?

• A) Kuvâ-yi Millîye'nin hiç başarı elde edememesi
• B) Düzenli ordunun bütçeye daha az yük getirmesi
• C) İtilaf Devletleri'nin böyle istemesi
• D) Dağınık ve bölgesel yapının düşman ilerleyişini topluca durdurmaya yetmemesi

Doğru cevap: D — Kuvâ-yi Millîye işgalleri geciktirmiştir; ancak dağınık ve merkezî komutadan yoksun yapısı düzenli Yunan ordusunu durdurmaya yetmemiştir.

1. Tabloda Kuvâ-yi Millîye bölgesel ve dağınık olarak gösterilmiştir.
2. Düzenli ordu ise merkezî komuta ve bütünlüklü cephe demektir.
3. Dağınık birlikler düzenli bir orduyla topluca karşı koyamaz.
4. Bu nedenle TBMM düzenli orduya geçme kararı almıştır.

12. Zaman şeridinde 1920 yılının ilk aylarında yaşanan gelişmeler sırasıyla verilmiştir. Bu sıralamaya göre TBMM'nin Ankara'da açılmasının doğrudan sebebi hangisidir?

• A) Misak-ı Millî'nin reddedilmesi
• B) İstanbul'un işgal edilmesi ve Meclis-i Mebusan'ın dağıtılmasıyla milletin temsil edileceği yeni bir meclise ihtiyaç duyulması
• C) Padişahın Ankara'ya davet etmesi
• D) İtilaf Devletleri'nin Ankara'da meclis açılmasını istemesi

Doğru cevap: B — İstanbul işgal edilip meclis dağıtılınca milletin iradesini temsil edecek bir meclisin işgal altında olmayan Ankara'da açılması zorunlu hâle gelmiştir.

1. Şeritte önce Meclis-i Mebusan açılmıştır.
2. Bu mecliste Misak-ı Millî kabul edilmiştir.
3. 16 Mart'ta İstanbul işgal edilmiş ve meclis dağıtılmıştır.
4. Milleti temsil edecek yeni meclis 23 Nisan'da Ankara'da açılmıştır.

13. Tabloda TBMM'nin açıldığı ilk aylarda karşılaştığı sorunlar ve aldığı önlemler eşleştirilmiştir. Bu önlemlerin ortak amacı nedir?

• A) Yeni bir hanedan kurmak
• B) İtilaf Devletleri ile anlaşmak
• C) Meclisin otoritesini sağlamak ve millî mücadeleyi tehlikeye atan girişimleri engellemek
• D) Saltanatı yeniden güçlendirmek

Doğru cevap: C — Üç önlem de meclisin otoritesini sağlamayı ve millî mücadeleyi tehlikeye atan girişimleri engellemeyi amaçlar.

1. Tablonun kurgusu şu: solda sorun, sağda alınan önlem. Üç satırı tek tek okuyalım.
2. Ayaklanmalar meclisin kararlarına karşı çıkıyordu; Hıyanet-i Vataniye Kanunu bu girişimleri suç saydı. Doğan yargı ihtiyacı için İstiklal Mahkemeleri kuruldu.
3. Asker kaçakları ise cephedeki gücü zayıflatıyordu; Firariler Kanunu orduyu düzenli tutmayı amaçladı. Üç önlem de aynı yöne bakıyor.
4. Denetleyelim: üç sorun da meclisin ilk aylarına ait ✓ — yeni kurulan bir otoritenin karşılaştığı güçlükler.

14. Kaynak kartında millî mücadele döneminde çıkarılan iki gazete tanıtılmaktadır. Bu gazetelerin çıkarılmasındaki temel amaç nedir?

• A) Kamuoyunu bilgilendirip halkın millî mücadeleye desteğini artırmak
• B) İstanbul Hükûmeti'nin kararlarını duyurmak
• C) Yabancı devletlerin haberlerini yayımlamak
• D) Yalnızca ticari ilan yayımlamak

Doğru cevap: A — Gazeteler kamuoyunu bilgilendirip halkın millî mücadeleye desteğini artırmak için çıkarılmıştır.

1. Kartta iki amaç sayılıyor: mücadelenin haklılığını halka anlatmak ve İstanbul basınındaki karşı yayınlara cevap vermek.
2. İkisi de aynı hedefe bakıyor: halkın ne düşündüğü. Biri doğru bilgiyi ulaştırıyor, öteki karşı propagandayı etkisiz kılıyor.
3. Bir mücadelenin sürebilmesi halkın desteğine bağlı olduğuna göre gazetelerin temel amacı kamuoyunu bilgilendirip bu desteği artırmaktır.
4. Denetleyelim: gazeteler Anadolu’da çıkarılıyor ✓ — muhatap doğrudan halkın kendisi.

15. Tabloda Erzurum ve Sivas kongreleri üç ölçüte göre karşılaştırılmıştır. Bu karşılaştırmadan çıkarılabilecek en doğru değerlendirme hangisidir?

• A) İki kongre de yalnızca bölgesel amaç taşımaktadır.
• B) Erzurum Kongresi'nin kararları bölgesel, Sivas'ınkiler ulusaldır.
• C) Sivas Kongresi Erzurum'da alınan kararları reddetmiştir.
• D) Sivas Kongresi, Erzurum'da başlayan ulusal çizgiyi hem toplanış hem kapsam bakımından bütün ülkeye yaymıştır.

Doğru cevap: D — Erzurum bölgesel toplanıp ulusal kararlar almış; Sivas ise hem ulusal toplanmış hem bütün cemiyetleri birleştirerek bu çizgiyi ülke geneline taşımıştır.

1. Tabloda Erzurum'un toplanışı bölgesel, kararları ulusaldır.
2. Sivas hem toplanış hem karar bakımından ulusaldır.
3. Cemiyetler satırında Sivas'ta tüm cemiyetler birleşmiştir.
4. Öyleyse Sivas, Erzurum'da başlayan çizgiyi ülke geneline yaymıştır.