Bir Kahraman Doğuyor

1. Haritada Mustafa Kemal'in doğduğu Selanik gösterilmiştir. Selanik'in Türk, Rum, Bulgar, Sırp ve Yahudi topluluklarının bir arada yaşadığı, Avrupa ile yoğun ticaret yapılan bir liman kenti olması onun yetişmesini nasıl etkilemiştir?

• A) Askerlik dışında hiçbir alanla ilgilenmemesine yol açmıştır.
• B) Farklı kültürleri ve fikir akımlarını yakından tanıyarak çok yönlü düşünmesini sağlamıştır.
• C) Yalnızca ticaretle uğraşmasına neden olmuştur.
• D) Devletin sorunlarından habersiz büyümesine yol açmıştır.

Doğru cevap: B — Çok uluslu ve Avrupa'ya açık bir kentte büyümek, Mustafa Kemal'in farklı düşünceleri erken yaşta tanımasını ve geniş bir bakış açısı kazanmasını sağlamıştır.

1. Selanik farklı din ve milletten toplulukların birlikte yaşadığı bir kenttir.
2. Liman kenti olması Avrupa ile sürekli bağlantı demektir.
3. Bu ortamda gazete, kitap ve yeni fikirler hızla yayılır.
4. Böyle bir çevrede yetişmek çok yönlü ve karşılaştırmalı düşünmeyi geliştirir.

2. Zaman şeridinde Mustafa Kemal'in öğrenim gördüğü okullar yıllarıyla birlikte sıralanmıştır. Bu şeride bakarak okulların ortak özelliği olarak ne söylenebilir?

• A) Hepsi askerî okuldur ve düzenli, disiplinli bir eğitim vermektedir.
• B) Hepsi İstanbul'da bulunmaktadır.
• C) Hepsi yabancı devletler tarafından açılmıştır.
• D) Hepsi savaş yıllarında kapatılmıştır.

Doğru cevap: A — Rüştiye, idadi, harp okulu ve harp akademisi basamaklarının tamamı askerî eğitim kurumudur.

1. Şeritte 1893'ten 1902'ye dört okul sıralanmıştır.
2. Bu okullar Selanik, Manastır ve İstanbul'dadır, yani aynı şehirde değildir.
3. Dördü de "askerî" adını taşıyan devlet okullarıdır.
4. Öyleyse ortak özellikleri askerî eğitim vermeleridir.

3. Kaynak metinde Mustafa Kemal Manastır'da geçirdiği yılları anlatmaktadır. Bu anıya göre Manastır döneminin onun üzerindeki en belirgin etkisi hangisidir?

• A) Askerî tekniği bütünüyle öğrenmesi
• B) Birden çok yabancı dil öğrenmesi
• C) Tarih bilinci kazanması ve vatan sorunlarına ilgi duymaya başlaması
• D) Ticaretle uğraşmaya karar vermesi

Doğru cevap: C — Metinde tarih sevgisi, hitabetin gücü ve vatanın durumunu düşünmeye başlaması vurgulanmaktadır.

1. Metinde önce tarih öğretmeninin etkisi anlatılır.
2. Ardından Ömer Naci ile şiir ve hitabete ilgi geçer.
3. Son cümlede vatanın durumunu düşünmeye başladığı söylenir.
4. Bu üç ifade tarih bilinci ve vatan sorunlarına ilgi anlamına gelir.

4. Kartlarda Osmanlı Devleti'ni dağılmaktan kurtarmak için ortaya atılan dört fikir akımı verilmiştir. Mustafa Kemal bu akımların hiçbirini bütünüyle benimsememiş, bunların yerine hangi düşünceyi savunmuştur?

• A) Osmanlıcılıkla imparatorluğun olduğu gibi korunmasını
• B) İslamcılıkla halifeliğin güçlendirilmesini
• C) Türkçülükle bütün Türklerin tek çatı altında toplanmasını
• D) Millî egemenliğe dayalı, bağımsız ve çağdaş bir Türk devleti kurulmasını

Doğru cevap: D — Mustafa Kemal, imparatorluğu kurtarmaya çalışan akımlar yerine millî sınırlar içinde, halkın egemenliğine dayanan çağdaş bir devlet kurmayı hedeflemiştir.

1. Kartlardaki dört akım da imparatorluğu ayakta tutmayı amaçlar.
2. Balkan Savaşları Osmanlıcılığın, I. Dünya Savaşı İslamcılığın işe yaramadığını göstermiştir.
3. Mustafa Kemal bu akımların gerçekleşme şansını görmemiştir.
4. Onun hedefi millî sınırlar içinde bağımsız ve çağdaş bir devlettir.

5. Haritada 1911'de İtalya'nın saldırdığı Trablusgarp ve çevresi gösterilmiştir. Osmanlı Devleti bu bölgeye kara ve deniz yoluyla ordu gönderemediğine göre savaş nasıl yürütülmüştür?

• A) Bölge hiç savunulmadan İtalya'ya bırakılmıştır.
• B) Mustafa Kemal ve Enver Bey gibi gönüllü subaylar gizlice bölgeye giderek yerli halkı örgütleyip direniş yürütmüştür.
• C) İngiltere'den yardım istenerek ortak bir ordu kurulmuştur.
• D) Osmanlı donanması Akdeniz'de İtalyan donanmasını yenilgiye uğratmıştır.

Doğru cevap: B — Mısır İngiltere'nin, denizler İtalya'nın denetimindeydi; bu yüzden gönüllü subaylar kılık değiştirerek bölgeye gitti ve yerli halkla direniş örgütledi.

1. Haritada Trablusgarp, Anadolu'dan uzakta ve denizaşırı bir bölgedir.
2. Osmanlı donanması İtalyan donanmasıyla baş edecek güçte değildi.
3. Kara yolu ise İngiltere'nin elindeki Mısır'dan geçiyordu.
4. Bu yüzden gönüllü subaylar gizlice gidip yerli halkı örgütlemiştir.

6. Tabloda Osmanlı Devleti'nin 1911-1913 arasında imzaladığı iki antlaşma ile kaybettiği bölgeler verilmiştir. Bu tablodan çıkarılabilecek sonuç hangisidir?

• A) Osmanlı Devleti bu dönemde yeni topraklar kazanmıştır.
• B) Toprak kayıpları yalnızca Avrupa kıtasında yaşanmıştır.
• C) Her iki antlaşma da Osmanlı Devleti'nin lehine sonuçlanmıştır.
• D) Osmanlı Devleti iki yıl gibi kısa bir sürede hem Afrika'daki hem Avrupa'daki topraklarını yitirmiştir.

Doğru cevap: D — Uşi ile Kuzey Afrika, Londra ile Balkan toprakları elden çıkmıştır; kayıplar iki kıtada birden ve çok kısa sürede yaşanmıştır.

1. Tabloda 1912 Uşi Antlaşması ile Kuzey Afrika kaybedilmiştir.
2. 1913 Londra Antlaşması ile Batı Trakya elden çıkmıştır.
3. İki antlaşmanın arasında yalnızca bir yıl vardır.
4. Kayıplar hem Afrika'da hem Avrupa'da ve çok kısa sürede gerçekleşmiştir.

7. Haritada İtilaf Devletleri'nin 1915'te Çanakkale Boğazı'na yönelttiği saldırı ok ile gösterilmiştir. İtilaf Devletleri'nin bu cepheyi açmaktaki temel amacı neydi?

• A) Boğazları ve İstanbul'u ele geçirip müttefikleri Rusya'ya yardım yolunu açmak
• B) Mısır'ı Osmanlı Devleti'nden almak
• C) Kafkasya'da Rusya'nın ilerleyişini durdurmak
• D) Osmanlı Devleti'ni savaşa girmeye ikna etmek

Doğru cevap: A — Boğazlar açılırsa hem Osmanlı savaş dışı bırakılacak hem de Rusya'ya silah ve erzak ulaştırılabilecekti.

1. Rusya, Almanya ile savaşırken silah ve erzak sıkıntısı çekiyordu.
2. Rusya'ya ulaşmanın en kısa yolu boğazlardan geçiyordu.
3. Boğazlar Osmanlı Devleti'nin elindeydi ve kapalıydı.
4. İtilaf Devletleri boğazları açıp İstanbul'a ulaşmayı ve Rusya'ya yardım göndermeyi amaçladı.

8. Kaynak metinde Mustafa Kemal'in Çanakkale Cephesi'nde verdiği bir emir yer almaktadır. Bu emir onun hangi özelliğini en açık biçimde ortaya koymaktadır?

• A) Ticarete verdiği önemi
• B) Yabancı dil bilgisinin genişliğini
• C) Vatan savunmasındaki kararlılığını ve ileriyi görerek zaman kazanma düşüncesini
• D) Eğitim alanındaki çalışmalarını

Doğru cevap: C — Emirde hem ölümü göze alan bir kararlılık hem de "yerimize başka kuvvetler geçebilir" sözüyle zaman kazanma hesabı vardır.

1. Metnin ilk cümlesi ölümü göze alan bir kararlılığı gösterir.
2. İkinci cümlede geçecek zamandan söz edilir.
3. Bu süre içinde yeni birliklerin yetişeceği düşünülmektedir.
4. Yani hem kararlılık hem ileri görüşlü bir zaman hesabı vardır.

9. Zaman şeridinde Mustafa Kemal'in 1909-1915 arasında üstlendiği görevler sıralanmıştır. Birbirinden farklı bu görevlerin ona kazandırdığı ortak sonuç nedir?

• A) Yalnızca askerî alanda uzmanlaşması
• B) Askerî deneyiminin yanında siyasi ve diplomatik deneyim de kazanması, ülke çapında tanınması
• C) Siyasetten büsbütün uzaklaşması
• D) Yurt dışında kalıcı olarak yaşamaya başlaması

Doğru cevap: B — Hareket Ordusu ve cepheler askerî, Sofya ataşeliği ise diplomatik deneyim kazandırmış; Çanakkale onu ülke çapında tanıtmıştır.

1. Hareket Ordusu ve Trablusgarp askerî görevlerdir.
2. Sofya ataşeliği diplomatik bir görevdir.
3. Çanakkale'deki başarı adını bütün ülkeye duyurmuştur.
4. Böylece hem askerî hem siyasi deneyim kazanmış ve tanınmıştır.

10. Tabloda Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı'nda yer aldığı bazı cepheler ve bu cephelerin türü verilmiştir. Tabloya bakarak Osmanlı Devleti ile ilgili hangi sonuca ulaşılır?

• A) Yalnızca kendi sınırlarını savunmuştur.
• B) Hiçbir cephede taarruza geçmemiştir.
• C) Savaş boyunca yalnızca Rusya ile mücadele etmiştir.
• D) Kendi sınırları dışında da savaşmış, çok geniş bir alanda birden çok cephede mücadele etmiştir.

Doğru cevap: D — Kanal ve Kafkas taarruz, Galiçya ise müttefike yardım cephesidir; Osmanlı hem kendi topraklarında hem dışında savaşmıştır.

1. Tabloda dört cephenin türü farklıdır.
2. Kafkas ve Kanal cepheleri taarruz cepheleridir.
3. Galiçya, müttefiklere yardım için açılmış ve Osmanlı sınırları dışındadır.
4. Öyleyse savaş çok geniş bir alanda ve birden çok cephede yürütülmüştür.

11. Kaynak metinde Mondros Ateşkes Antlaşması'nın yedinci maddesi verilmiştir. Bu maddenin uygulamadaki sonucu ne olmuştur?

• A) İtilaf Devletleri'nin Anadolu'nun hemen her yerini hukuki bir kılıf altında işgal etmesi
• B) Osmanlı ordusunun yeniden güçlendirilmesi
• C) Anadolu'daki işgallerin tamamen durdurulması
• D) Osmanlı Devleti'nin yeni topraklar kazanması

Doğru cevap: A — Madde, "tehdit" kavramını İtilaf Devletleri'nin takdirine bıraktığı için her işgal bu maddeye dayandırılmıştır.

1. Maddede tehdidin ne olduğuna İtilaf Devletleri karar vermektedir.
2. Böylece istedikleri her yeri "tehdit var" diyerek işgal edebilirler.
3. İzmir, Adana, Urfa ve Antep işgalleri bu maddeye dayandırılmıştır.
4. Sonuçta işgaller antlaşmaya dayandırılarak hukuki bir görünüm kazanmıştır.

12. Gazete haberinde 31 Mart Olayı ve Hareket Ordusu'nun İstanbul'a gelişi anlatılmaktadır. Bu olayın sonucunda ne gerçekleşmiştir?

• A) Meşrutiyet yönetimi tamamen kaldırılmıştır.
• B) Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı'ndan çekilmiştir.
• C) Ayaklanma bastırılmış ve II. Abdülhamit tahttan indirilmiştir.
• D) Mustafa Kemal ordudan ayrılmak zorunda kalmıştır.

Doğru cevap: C — Hareket Ordusu ayaklanmayı bastırmış, meşrutiyet korunmuş ve II. Abdülhamit tahttan indirilerek yerine V. Mehmet Reşat getirilmiştir.

1. Ayaklanma meşrutiyet yönetimine karşı çıkmıştır.
2. Selanik'ten gelen Hareket Ordusu İstanbul'a girmiştir.
3. Ayaklanma bastırılmış ve meşrutiyet korunmuştur.
4. Olayın sonunda II. Abdülhamit tahttan indirilmiştir.

13. Mektupta Mustafa Kemal'in Sofya'da askerî ataşe olarak bulunduğu döneme ait gözlemleri yer almaktadır. Bu görevin ileride kuracağı devlete katkısı ne olmuştur?

• A) Askerî teknolojiyi geliştirmesini sağlamıştır.
• B) Meclis, siyasi parti ve çağdaş toplum yaşamını yerinde görerek kuracağı yönetime örnek almasını sağlamıştır.
• C) Ticaret alanında bilgi edinmesini sağlamıştır.
• D) Bulgaristan'da kalıcı olarak görev yapmasını sağlamıştır.

Doğru cevap: B — Sofya yıllarında gözlemlediği parlamento düzeni ve toplumsal yaşam, cumhuriyet döneminde kurulacak yönetim ve inkılaplar için birikim oluşturmuştur.

1. Metinde meclis çalışmaları ve siyasi partilerden söz edilir.
2. Halkın yönetime katılışı ayrıca vurgulanmıştır.
3. Avrupa'daki toplumsal yaşam da gözlemlenmiştir.
4. Bu gözlemler ileride kurulacak millî egemenliğe dayalı düzene örnek olmuştur.

14. Tabloda 1912-1913 yıllarında imzalanan üç antlaşma ve sonuçları verilmiştir. Bu antlaşmalardan hangisi Osmanlı Devleti açısından bir kazanım sağlamıştır?

• A) Uşi Antlaşması
• B) Londra Antlaşması
• C) Üçü de kayıpla sonuçlanmıştır
• D) İstanbul Antlaşması

Doğru cevap: D — II. Balkan Savaşı sırasında Bulgaristan'a karşı elde edilen başarıyla Edirne ve Kırklareli geri alınmış, bu durum İstanbul Antlaşması ile kesinleşmiştir.

1. Uşi ile Trablusgarp ve Bingazi kaybedilmiştir.
2. Londra ile Balkan toprakları elden çıkmıştır.
3. II. Balkan Savaşı'nda Balkan devletleri kendi aralarında bölünmüştür.
4. Bu fırsattan yararlanılarak Edirne geri alınmış ve İstanbul Antlaşması ile kabul edilmiştir.

15. Kaynak kartında Mustafa Kemal'in üç ayrı görevindeki tutumu özetlenmiştir. Bu üç örnek onun ortak olarak hangi kişilik özelliğini ortaya koyar?

• A) Olayları önceden değerlendirip planlı davranan, ileri görüşlü bir kişi olması
• B) Yalnızca kendisine verilen emirleri uygulaması
• C) Siyasetle hiç ilgilenmemesi
• D) Görevlerini başkalarına devretmeyi tercih etmesi

Doğru cevap: A — Üç örnekte de olayları önceden okuyup ona göre plan yapan bir tutum vardır; bu ileri görüşlülüktür.

1. Trablusgarp'ta ordu gönderilemeyeceğini görüp başka bir yol bulmuştur.
2. Çanakkale'de çıkarmanın yerini önceden kestirmiştir.
3. Sofya'da ileride işine yarayacak siyasi gözlemler yapmıştır.
4. Üç örnekte de önceden görme ve plan yapma özelliği öne çıkar.