s

12. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı

20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında

Yazdır / PDF kaydet Word indir

Kapsanan konular

Hücre Bölünmeleri Genetik Şifre ve Protein Sentezi Üreme Genden Proteine Üreme Çeşitleri
1
EvreSüre (saat)
İnterfaz19
Mitoz1

Tabloda bir hücrenin döngü süreleri verilmiştir. Bu verilere göre hücre döngüsünün yüzde kaçı interfazda geçmektedir?

  1. A %50
  2. B %75
  3. C %95
  4. D %19
  5. E %90
2

Eşeyli üremenin yavaş olmasına ve eş bulmayı gerektirmesine karşın doğada yaygın olmasının nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

  1. A Daha kolay olması
  2. B Yarattığı kalıtsal çeşitliliğin, değişen koşullara uyum sağlayabilecek bireylerin bulunmasını olanaklı kılması
  3. C Daha hızlı olması
  4. D Enerji gerektirmemesi
  5. E Mayoz gerektirmemesi
3

Mayoz kromozom sayısını yarıya indirir ve çeşitlilik yaratır; eşeysiz üreme hızlıdır ama kalıtsal olarak özdeş bireyler verir. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

  1. A Eşeysiz üreme kalıtsal çeşitliliği eşeyli üremeden fazla artırır.
  2. B Parça değişimi çeşitliliği artırır.
  3. C Vejetatif üreme çeşidi korur.
  4. D Bakteriler gen aktarımıyla çeşitlilik kazanabilir.
  5. E Yumurta bol sitoplazma taşır.
4

Bitki hücrelerinde sitokinez orta lamel oluşumuyla, hayvan hücrelerinde ise boğumlanmayla gerçekleşir. Bu farkın nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A Bitki hücrelerinde kromozom yoktur.
  2. B Hayvan hücrelerinde DNA bulunmaz.
  3. C Bitki hücrelerinde çekirdek yoktur.
  4. D Bitki hücrelerinde çeper bulunması boğumlanmayı engeller.
  5. E Hayvan hücreleri mayozla bölünür.
5

Bir gende meydana gelen baz değişimi sonucunda kodon farklılaşmış ancak sentezlenen proteinin amino asit dizisi hiç değişmemiştir. Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A Mutasyon DNA’da değil RNA’da olmuştur.
  2. B Ribozom kodonu okumamıştır.
  3. C Genetik şifrede birden çok kodon aynı amino asidi kodlayabilir.
  4. D Protein sentezi hiç başlamamıştır.
  5. E tRNA görev yapmamıştır.
6
mRNA kodonu: G – C – A

Yukarıdaki kodona bağlanacak tRNA’nın antikodonu hangisidir?

  1. A G – C – A
  2. B C – G – U
  3. C C – G – T
  4. D G – C – U
  5. E A – C – G
7

Bir dokuda hücrelerin bölünmesini durduran kontrol noktaları çalışmadığında hücreler denetimsiz biçimde çoğalmaya başlar. Bu durumun sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

  1. A Hücreler mayoza girer.
  2. B Doku onarımı hızlanır ve sağlıklı kalır.
  3. C Kromozom sayısı yarıya iner.
  4. D Hücreler tamamen ölür.
  5. E Kontrolsüz çoğalma tümör oluşumuna yol açabilir.
8

Protein sentezi sırasında ribozom mRNA üzerinde UAA, UAG veya UGA kodonlarından birine ulaştığında ne olur?

  1. A Yeni bir amino asit eklenir.
  2. B Sentez durur ve polipeptit serbest bırakılır.
  3. C mRNA yeniden yazılır.
  4. D Ribozom DNA’ya bağlanır.
  5. E tRNA parçalanır.
9
S evresi sonrası DNA = 4C

Yukarıdaki hücre mayoz geçirdiğinde oluşan her bir gametteki DNA miktarı kaç C olur?

  1. A 4C
  2. B 2C
  3. C 3C
  4. D 1C
  5. E 0,5C
10
2n = 46ana hücren = 23n = 23n = 23n = 234 yavru hücre

Şemadaki bölünmede oluşan hücre sayısı ve kromozom durumu göz önüne alındığında bu bölünme hangisidir?

  1. A Mitoz
  2. B Mayoz
  3. C İkiye bölünme
  4. D Tomurcuklanma
  5. E Rejenerasyon
11
2n = 8 kromozomlu hücre × S evresi tamamlanmış

Yukarıdaki hücrede bulunan toplam kromatit sayısı kaçtır?

  1. A 4
  2. B 8
  3. C 12
  4. D 16
  5. E 32
12
DNA kalıp zinciri: T – A – C – G – G – A

Yukarıdaki kalıp zincirden yazılacak mRNA dizisi hangisidir?

  1. A A – T – G – C – C – T
  2. B T – A – C – G – G – A
  3. C A – U – G – C – C – U
  4. D U – A – C – G – G – A
  5. E A – U – G – G – C – U
13

Eşeysel hormonların kandaki düzeyinin, bunları uyaran hormonların salgılanmasını baskılaması hangi düzeneğe örnektir?

  1. A Pozitif geri bildirim
  2. B Negatif geri bildirim; hormon düzeyi belirli bir aralıkta tutulur
  3. C Geri bildirim yoktur
  4. D Rastlantısal düzenleme
  5. E Sinirsel refleks
14

Ergenlikte ortaya çıkan bedensel değişimlerin nedeni sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

  1. A Beslenmenin değişmesi
  2. B Kanın çoğalması
  3. C Kemiklerin kırılması
  4. D Eşeysel hormon üretiminin artmasıyla ikincil eşey özelliklerinin gelişmesi
  5. E Sinir sisteminin durması
15
DNA parmak izi

Adli olaylarda olay yerinden alınan örnekle şüphelinin örneği karşılaştırılmaktadır. Yöntemin dayandığı özellik sorulmaktadır. Buna göre yöntem neye dayanır?

  1. A Her bireyin DNA dizisinin kendine özgü bölümler taşımasına
  2. B Herkesin DNA'sının tümüyle aynı olmasına
  3. C Kan grubunun benzersiz olmasına
  4. D Parmak izinin DNA'da yazılı olmasına
  5. E DNA'nın zamanla değişmesine
16

Mayoz bölünmenin kalıtsal çeşitliliği artırma yolları sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

  1. A Kromozomların kopyalanması
  2. B Hücrenin büyümesi
  3. C Homolog kromozomlar arasındaki parça değişimi ve kromozomların rastgele dağılması
  4. D Sitoplazmanın bölünmesi
  5. E Kromozom sayısının artması
17
Genetik şifrenin evrenselliği

Bakteriye insan geni aktarıldığında bakteri insan proteinini üretebilmektedir. Bu gözlemin gösterdiği sonuç aranmaktadır. Buna göre bu durum neyi kanıtlar?

  1. A Genetik şifrenin bütün canlılarda aynı olduğunu
  2. B Bakterinin insan hücresine dönüştüğünü
  3. C Genlerin protein olduğunu
  4. D DNA'nın tek zincirli olduğunu
  5. E Proteinlerin kalıtsal olmadığını
18
Anneden embriyoyaEmbriyodan anneye
Besin ve oksijenKarbondioksit ve atıklar
Kanlar karışmazAlışveriş yayılma ve taşımayla olur

Gebelikte anne ile embriyo arasındaki madde alışverişini sağlayan yapının işlevi sorulmaktadır. Doğru açıklama hangisidir?

  1. A Kanları karıştırmak
  2. B Embriyoyu beslememek
  3. C Kanlar karışmadan besin, oksijen ve atık alışverişinin gerçekleşmesini sağlamak
  4. D Yalnız hormon üretmek
  5. E Yalnız koruma sağlamak
19
DNA'nın yapı birimi

Nükleik asitler tekrar eden birimlerden oluşmaktadır. DNA'nın yapı biriminin adı sorulmaktadır. Buna göre bu birim hangisidir?

  1. A Nükleotit
  2. B Amino asit
  3. C Glikoz
  4. D Yağ asidi
  5. E Gliserol
20

2n = 8 kromozomlu bir canlıda bir mayoz bölünme sonucu oluşan hücrelerin sayısı ve her birindeki kromozom sayısı hangisidir?

  1. A 2 hücre, 8 kromozom
  2. B 2 hücre, 4 kromozom
  3. C 4 hücre, 8 kromozom
  4. D 4 hücre, 4 kromozom
  5. E 8 hücre, 2 kromozom
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. C 2. B 3. A 4. D 5. C 6. B 7. E 8. B 9. D 10. B 11. D 12. C 13. B 14. D 15. A 16. C 17. A 18. C 19. A 20. D
1. sorunun çözümü

Hücre döngüsü 19 + 1 = 20 saattir; interfaz bunun 19 saatini kapladığı için döngünün %95’i interfazda geçer.

  1. Önce döngünün toplam süresini bulalım: $19 + 1 = 20$ saat.
  2. İnterfazın payını oran olarak yazalım: $\dfrac{19}{20} = 0{,}95$.
  3. Oranı yüzdeye çevirelim: $0{,}95 \times 100 = \%95$.
  4. Denetleyelim: mitozun payı $\dfrac{1}{20} = \%5$; $\%95 + \%5 = \%100$ ✓. Hücrenin zamanının büyük bölümünü büyüyüp DNA eşlediği interfazda geçirmesi de beklenen sonuçtur.

Sık yapılan hata: "%19" demek. 19, interfazın saat cinsinden süresidir, yüzdesi değildir; yüzdeyi bulmak için 19’u toplam süre olan 20 saate bölmek gerekir.

2. sorunun çözümü

Eşeyli üreme yaygındır çünkü yarattığı kalıtsal çeşitlilik, değişen koşullara uyum sağlayabilecek bireylerin bulunmasını olanaklı kılar.

  1. Eşeyli üremenin bedelini kabul edelim: eş aramak zaman ve enerji ister, üreme yavaştır ve bireyin genlerinin yalnız yarısı yavruya geçer.
  2. Buna karşılık her yavru, parça değişimi ve döllenmenin rastlantısallığı sayesinde yeni bir gen birleşimi taşır; popülasyon birbirinden farklı bireylerden oluşur.
  3. Çevre koşulları uzun vadede mutlaka değişir: yeni bir hastalık, iklim değişimi ya da yeni bir avcı. Farklı bireylerden oluşan bir popülasyonda bu değişime dayanacak birey bulunma olasılığı yüksektir.
  4. Denetleyelim: kısa vadede pahalı ama uzun vadede popülasyonun devamlılığını güvenceye alan bir yol ✓ — doğada yaygın olmasının nedeni budur.

Sık yapılan hata: "Daha hızlı olması" demek. Eşeyli üreme eşeysizden yavaştır; hız eşeysiz üremenin üstünlüğüdür. Eşeyli üremenin kazancı hız değil kalıtsal çeşitliliktir.

3. sorunun çözümü

Söylenemeyecek yargı, eşeysiz üremenin kalıtsal çeşitliliği eşeyli üremeden fazla artırdığıdır; eşeysiz üreme kopya bireyler verir.

  1. Metin eşeysiz üremeyi "hızlı ama kalıtsal olarak özdeş bireyler veren" bir yol diye tanımlıyor. Özdeşlik, çeşitliliğin yokluğu demektir.
  2. Eşeysiz üremede mayoz da döllenme de yoktur; bireyler mitozla oluşur ve ana canlının genlerini aynen taşır.
  3. Çeşitliliği artıran düzenekler metne göre mayoz ve döllenmedir. Öyleyse eşeysiz üremenin çeşitlilikte önde olduğu yargısı metinle doğrudan çelişir.
  4. Denetleyelim: öteki seçenekler — parça değişimi, vejetatif üremenin çeşidi koruması, bakterilerde gen aktarımı, yumurtanın bol sitoplazması — metinle uyumlu ✓.

Sık yapılan hata: Vejetatif üremenin çeşidi koruduğu yargısını yanlış sanmak. Bu yargı doğrudur ve metinle uyumludur: eşeysiz üreme özdeş bireyler verdiği için çeşidin özellikleri değişmeden sürer.

4. sorunun çözümü

Bitki hücrelerinde sert hücre çeperi zarın içe doğru boğumlanmasına izin vermez; bu yüzden sitokinez ortada orta lamel kurularak yapılır.

  1. Boğumlanma nasıl olur: hayvan hücresinde hücre zarı ortadan içeri doğru çöker ve hücre ikiye ayrılır. Bunun için hücrenin dış yüzeyinin esnek olması gerekir.
  2. Bitki hücresinde zarın dışında selülozdan yapılmış sert bir çeper vardır; çeper içe doğru bükülemediği için boğumlanma olamaz.
  3. Bu yüzden bitki hücresi ortadan dışa doğru yeni bir duvar kurar: önce orta lamel oluşur, sonra iki yanına yeni çeper maddesi eklenir.
  4. Denetleyelim: iki hücre türü arasındaki fark çeperin varlığı ✓; çeper yoksa boğumlanma, çeper varsa orta lamel.

Sık yapılan hata: "Hayvan hücreleri mayozla bölünür." demek. Hayvan vücut hücreleri mitozla bölünür ve sitokinez hem mitozun hem mayozun sonunda görülür; bölünme türü, sitokinezin nasıl yapıldığını açıklamaz.

5. sorunun çözümü

Genetik şifre yedeklidir: bir amino asit birden çok kodonla kodlanabildiği için değişen kodon aynı amino asidi kodluyorsa protein değişmez.

  1. Kodon sayısını hesaplayalım: dört baz üçlü dizildiğinde $4^3 = 64$ kodon oluşur.
  2. Bu kodonlardan 61’i amino asit, 3’ü dur sinyali kodlar; oysa proteinlerde yalnız 20 çeşit amino asit vardır.
  3. Demek ki birçok amino asidin birden fazla kodonu vardır. Baz değişimi kodonu, aynı amino asidin başka bir kodonuna çevirdiyse amino asit dizisi değişmez. Bu tür değişime sessiz mutasyon denir.
  4. Denetleyelim: kodon değişti ✓, amino asit dizisi aynı kaldı ✓; ikisini birlikte açıklayan tek seçenek şifrenin yedekli olmasıdır.

Sık yapılan hata: "Mutasyon DNA’da değil RNA’da olmuştur." demek. Soru değişimin gende olduğunu söylüyor; üstelik değişim nerede olursa olsun kodon değiştiği hâlde proteinin aynı kalmasını açıklamaz.

6. sorunun çözümü

Antikodon, kodonun RNA kurallarına göre tamamlayıcısıdır; G – C – A kodonuna C – G – U antikodonu bağlanır.

  1. tRNA bir RNA molekülüdür: eşleşme G ↔ C, A ↔ U şeklindedir, timin yoktur.
  2. Kodonu sırayla eşleyelim: G karşısına C, C karşısına G.
  3. A karşısına U gelir. Antikodon: C – G – U.
  4. Denetleyelim: C – G – U’yu tekrar eşlersek G – C – A kodonuna dönüyoruz ✓; antikodonda T yok ✓.

Sık yapılan hata: "C – G – T" demek. Bu eşleşme DNA kuralıyla yapılmış; tRNA’da timin bulunmaz, adeninin karşısına urasil gelir.

7. sorunun çözümü

Kontrol noktaları çalışmazsa hücreler durmadan bölünür ve bu kontrolsüz çoğalma tümör oluşumuna yol açabilir.

  1. Kontrol noktalarının görevini hatırlayalım: hücre döngüsünün belirli aşamalarında DNA’nın hasarsız olup olmadığını ve bölünme koşullarının uygun olup olmadığını denetler, gerekirse döngüyü durdururlar.
  2. Bu denetim bozulursa hücre “dur” sinyalini alamaz; hasarlı DNA taşıyan hücreler bile bölünmeye devam eder.
  3. Durmadan bölünen hücreler üst üste birikir, dokunun düzeni bozulur. Bu anormal hücre kütlesine tümör denir.
  4. Denetleyelim: denetim yok → sınırsız bölünme → hücre birikimi → tümör ✓; zincirin her halkası sorudaki durumdan çıkıyor.

Sık yapılan hata: "Doku onarımı hızlanır ve sağlıklı kalır." demek. Sağlıklı onarımda bölünme, doku tamamlanınca durur; kontrol noktası çalışmayan hücreler ise durmaz ve hasarlı DNA’yı da çoğaltır, doku sağlıklı kalamaz.

8. sorunun çözümü

UAA, UAG ve UGA dur kodonlarıdır; ribozom bunlardan birine ulaşınca sentez durur ve polipeptit serbest bırakılır.

  1. 64 kodonun 61’i amino asit kodlar; UAA, UAG ve UGA hiçbir amino asit kodlamaz.
  2. Bu üç kodona uyan antikodonlu bir tRNA yoktur; ribozom bu noktada yeni amino asit alamaz.
  3. Kodona serbest bırakma etkeni (bir protein) bağlanır; polipeptit zinciri ribozomdan ayrılır, ribozomun alt birimleri ve mRNA da birbirinden ayrılır.
  4. Denetleyelim: dur kodonu → yeni amino asit yok → zincir tamamlanır ve serbest kalır ✓.

Sık yapılan hata: "Yeni bir amino asit eklenir." demek. Dur kodonları amino asit kodlamaz ve onlara karşılık gelen tRNA yoktur; bu kodonlarda zincir uzamaz, sona erer.

9. sorunun çözümü

S evresi sonrası 4C DNA taşıyan hücre mayozla iki kez bölünür; her gamette 4C ÷ 4 = 1C DNA kalır.

  1. Başlangıç: S evresinde DNA eşlenmiş, hücre 4C DNA taşıyor.
  2. Mayoz I’de homolog kromozomlar iki hücreye ayrılır: her hücrede $4C \div 2 = 2C$ kalır.
  3. Mayoz II’de kardeş kromatitler ayrılır; iki hücrenin her biri yeniden ikiye bölünür: her gamette $2C \div 2 = 1C$ kalır.
  4. Denetleyelim: 4 gamet × 1C = 4C ✓; başlangıçtaki DNA dört gamete eşit paylaştırılmış.

Sık yapılan hata: "2C" demek. 2C yalnız mayoz I sonundaki hücrelerin DNA miktarıdır; gamet için mayoz II de tamamlanmalıdır ve bu ikinci bölünme DNA’yı bir kez daha yarıya indirir.

10. sorunun çözümü

Bölünme mayozdur; tek ana hücreden kromozom sayısı yarıya inmiş dört yavru hücre oluşmuştur.

  1. Şemadaki iki bilgiyi okuyalım: ana hücre 2n = 46, yavru hücrelerin her biri n = 23 ve toplam 4 yavru hücre var.
  2. Kromozom sayısı 46’dan 23’e inmiş: diploit hücreden haploit hücreler oluşmuş. Sayıyı yarıya indiren tek bölünme mayozdur.
  3. Hücre sayısı da aynı sonucu veriyor: mayozda art arda iki bölünme (mayoz I ve mayoz II) olduğu için bir ana hücreden dört hücre çıkar.
  4. Denetleyelim: 4 hücre ✓, 2n → n ✓; ikisi birlikte yalnız mayozda görülür.

Sık yapılan hata: "Mitoz" demek. Mitozda bir ana hücreden iki hücre oluşur ve yavru hücreler ana hücreyle aynı sayıda (2n = 46) kromozom taşır; şemadaki n = 23’lük dört hücreyi mitoz açıklayamaz.

11. sorunun çözümü

S evresi tamamlanan 2n = 8 hücrede her kromozom iki kardeş kromatitlidir; toplam 8 × 2 = 16 kromatit vardır.

  1. Kromozom sayısı ile kromatit sayısını ayıralım: kromozom sayısı sentromer sayısıdır, kromatit ise her kromozomun taşıdığı DNA kopyasıdır.
  2. Hücrede 2n = 8 kromozom var. S evresinde DNA eşlendi; kromozom sayısı yine 8 kaldı ama her kromozom iki kromatitli hâle geldi.
  3. Toplam kromatit sayısı: $8 \times 2 = 16$.
  4. Denetleyelim: S evresinden önce 8 kromozom × 1 kromatit = 8 idi; eşlenme DNA’yı iki katına çıkardığı için 16 ✓.

Sık yapılan hata: "8" demek. 8 kromozom sayısıdır; S evresi kromozom sayısını değil kromatit sayısını iki katına çıkarır. Kromozomla kromatiti aynı saymak bu hatayı doğurur.

12. sorunun çözümü

Kalıp DNA T – A – C – G – G – A’dan, RNA’da timin yerine urasil kullanılarak A – U – G – C – C – U mRNA’sı yazılır.

  1. Transkripsiyon eşleşmesi: DNA’daki T karşısına A, A karşısına U (RNA’da timin yoktur), G karşısına C, C karşısına G gelir.
  2. İlk üç baz: T → A, A → U, C → G; ilk kodon AUG.
  3. Son üç baz: G → C, G → C, A → U; ikinci kodon CCU. Dizi: A – U – G – C – C – U.
  4. Denetleyelim: mRNA’da hiç T yok ✓, her baz kalıptaki bazın tamamlayıcısı ✓.

Sık yapılan hata: "A – T – G – C – C – T" demek. Bu dizi, kalıbın DNA tamamlayıcısıdır; mRNA yazılırken adeninin karşısına timin değil urasil gelir.

13. sorunun çözümü

Hormon düzeyinin kendisini uyaran hormonun salgısını baskılaması negatif geri bildirimdir; böylece düzey belirli bir aralıkta tutulur.

  1. Zinciri kuralım: hipofizin uyarıcı hormonları testis ya da yumurtalığı uyarır, bu organlar eşeysel hormon üretir.
  2. Eşeysel hormon kanda arttıkça hipofiz ve hipotalamusu baskılar; uyarıcı hormon salgısı azalır.
  3. Uyarı azalınca eşeysel hormon üretimi de düşer; düzey düşünce baskı kalkar ve uyarı yeniden artar.
  4. Denetleyelim: ürün kendi üretimini frenliyor, yani sonuç başlangıcın tersi yönde etki ediyor; bu, negatif geri bildirimin tanımı ✓

Sık yapılan hata: "Pozitif geri bildirim" seçeneği sık karıştırılır; pozitif geri bildirimde ürün kendi üretimini daha da artırır ve düzey hızla yükselir. Soruda ise ürün uyarıyı baskılıyor, yani ters yönde etki var.

14. sorunun çözümü

Ergenlik, üreme sisteminin işlevsel hâle gelmesiyle başlar. Ses, kıllanma ve beden oranlarındaki değişimler doğrudan üreme organı olmadıkları için "ikincil eşey özellikleri" diye adlandırılır.

  1. Eşeysel hormon üretimi artar.
  2. Hormonlar hedef dokuları etkiler.
  3. İkincil eşey özellikleri gelişir.
15. sorunun çözümü

Yöntem, DNA üzerindeki bazı tekrar bölgelerinin kişiden kişiye değişmesine dayanır.

  1. Karşılaştırmanın işe yaraması için gereken koşulu saptayalım: incelenen bölge kişiler arasında FARKLI olmalı, ama aynı kişinin her hücresinde AYNI olmalı.
  2. İnsanların DNA dizisi büyük ölçüde ortaktır; rastgele bir bölge seçilirse iki kişi ayırt edilemez. Ayırt etmeyi sağlayan, tekrar sayısı kişiden kişiye değişen belirli bölgelerdir.
  3. Bu bölgelerin uzunlukları ölçülüp iki örnek karşılaştırılır. Öyleyse yöntem, her bireyin DNA dizisinin kendine özgü bölümler taşımasına dayanır.
  4. Denetleyelim: tek yumurta ikizlerinde yöntem ayrım yapamaz ✓ — bu sınır da karşılaştırmanın kalıtsal diziye dayandığını gösteriyor.

Sık yapılan hata: "Parmak izinin DNA üzerinde yazılı olmasına" demek. DNA parmak izi yalnız bir benzetmedir; ölçülen şey parmak ucundaki çizgiler değil, tekrar bölgelerinin uzunluğudur.

16. sorunun çözümü

Parça değişimi tek bir kromozom üzerinde yeni gen birleşimleri yaratır; rastgele dağılım ise anne ve babadan gelen kromozomların her üreme hücresinde farklı karışmasını sağlar. İkisi birlikte sayısız farklı hücre üretir.

  1. Homolog kromozomlar yan yana gelir.
  2. Aralarında parça değişimi olur.
  3. Kromozomlar üreme hücrelerine rastgele dağılır.
17. sorunun çözümü

Aynı kodonun her canlıda aynı amino asidi belirlemesi genetik şifrenin evrenselliğidir.

  1. Gözlemi adım adım yazalım: insan geni bakteriye aktarılıyor, bakterinin kendi ribozomları bu geni okuyor ve ortaya insan proteini çıkıyor.
  2. Bunun olabilmesi için bakterinin okuma düzeneğinin insanınkiyle aynı karşılıkları kullanması gerekir; bakteri bir kodonu başka bir amino aside çevirseydi ürün insan proteini olmazdı.
  3. Öyleyse gözlem, kodon karşılıklarının iki canlıda da aynı olduğunu gösterir. Bu ortaklığa genetik şifrenin evrenselliği denir.
  4. Denetleyelim: insülinin bakteriye ürettirilmesi ✓ — bugün kullanılan bu üretim biçimi zaten şifrenin evrensel olmasına dayanıyor.

Sık yapılan hata: "Bakterinin insan hücresine dönüştüğünü" demek. Bakteriye yalnız tek bir gen aktarılıyor; hücre kendi yapısını, zarını ve bölünme biçimini korur, üstüne bir protein daha üretir.

18. sorunun çözümü

Anne ile embriyo arasındaki yapının (plasenta) işlevi, kanlar karışmadan besin, oksijen ve atık alışverişini sağlamaktır.

  1. Tablodan akış yönlerini okuyalım: anneden embriyoya besin ve oksijen, embriyodan anneye karbondioksit ve atıklar geçer.
  2. Tablonun alt satırları bu alışverişin koşulunu veriyor: kanlar karışmaz, geçiş yayılma ve taşımayla olur.
  3. Plasentada anne ile embriyonun damarları yan yana gelir; maddeler ince zarlardan geçer ama iki kan akımı birbirine karışmaz.
  4. Denetleyelim: seçtiğimiz açıklama tablodaki iki yönlü alışverişi ve "kanlar karışmaz" koşulunu birlikte kapsıyor ✓

Sık yapılan hata: "Kanları karıştırmak" seçeneği, alışverişin kan yoluyla olmasından ötürü seçilir; ama tablo açıkça "kanlar karışmaz" diyor. Maddeler zardan geçer, kan hücreleri geçmez.

19. sorunun çözümü

Nükleik asitlerin yapı birimi nükleotittir; DNA da nükleotitlerin bağlanmasıyla oluşur.

  1. Sorunun hangi molekül sınıfını konu ettiğini saptayalım: DNA bir nükleik asittir. Öyleyse aranan birim, nükleik asitlerin birimi olmalı.
  2. Seçenekleri ait oldukları sınıfa göre ayıralım: amino asit proteinlerin, glikoz karbonhidratların birimidir; yağ asidi ile gliserol ise yağların yapısına katılır. Üçü de başka bir molekül sınıfına ait.
  3. Geriye nükleotit kalıyor. Nükleotitler birbirine bağlanarak nükleik asit zincirini kurar; DNA molekülünün yapı birimi nükleotittir.
  4. Denetleyelim: RNA da nükleotitlerden oluşur ✓ — iki nükleik asit aynı birimi kullanır, aralarındaki fark birimin şekerinde ve bazındadır.

Sık yapılan hata: Amino asit demek. Amino asit proteinlerin birimidir; DNA protein değildir. Üstelik bir proteinin amino asit dizisini belirleyen şey de zaten DNA üzerinde yazılı bilgidir.

20. sorunun çözümü

Bir mayoz bölünme sonunda 4 hücre oluşur ve her birinde 4 kromozom bulunur.

  1. Verilen $2n = 8$. Mayoz iki bölünmeden oluşur: mayoz I ve mayoz II.
  2. Mayoz I’de homolog kromozomlar ayrılır; oluşan iki hücrenin her birinde $8/2 = 4$ kromozom bulunur. Sayı burada yarıya iner.
  3. Mayoz II’de kardeş kromatitler ayrılır; hücre sayısı $2 \times 2 = 4$ olur ama kromozom sayısı değişmez, yine 4 kalır.
  4. Denetleyelim: 4 kromozomlu bir yumurta ile 4 kromozomlu bir sperm birleşince $4 + 4 = 8$, yani tür kromozom sayısı geri geliyor ✓.

Sık yapılan hata: "4 hücre, 8 kromozom" demek. Bu seçenek hücre sayısını doğru veriyor ama kromozom sayısının yarıya indiğini atlıyor; mayozun mitozdan ayrıldığı temel nokta tam da bu indirgemedir.

12. Sınıf Biyoloji diğer yazılılar

1. Dönem 2. Yazılı 2. Dönem 1. Yazılı 2. Dönem 2. Yazılı
Bu kâğıt gerçek bir okul sınavının kopyası değil; kendi soru havuzumuzdan, müfredat sırasına göre derlenmiş bir alıştırma yazılısıdır. Öğretmensen sınıfına özel kâğıt üretebilirsin — öğretmen kaydı.