9. Sınıf Kimya 2. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
| Basamak | Cıva derişimi |
|---|---|
| Su bitkisi | Az |
| Küçük balık | Orta |
| Büyük balık | ? |
Tabloda besin zinciri boyunca cıva derişimi izlenmiş, son satır boş bırakılmıştır. Tabloya göre boşluğa ne gelmelidir?
- A Ölçülemez
- B Az
- C Sıfır
- D Orta
- E Çok
| Yaklaşım | Örnek |
|---|---|
| Yeşil kimya | Zararsız çözücü seçmek |
| Geleneksel yaklaşım | ? |
Tabloda iki yaklaşım karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?
- A Enerjiyi azaltmak
- B Zararsız çözücü seçmek
- C Hiç çözücü kullanmamak
- D Atığı önlemek
- E Zararlı çözücüyü kullanıp sonra arıtmaya çalışmak
Kartlarda kirliliğe karşı üç önlem numaralandırılmıştır. Kaynağında çözüm sunan önlem sorulmaktadır. Numaralara göre doğru kart hangisidir?
- A II
- B I
- C III
- D Üçü de aynıdır
- E Belirlenemez
Kartlarda atık yönetimi basamakları numaralandırılmıştır. Yeşil kimya açısından en öncelikli olan basamak sorulmaktadır. Numaralara göre doğru kart hangisidir?
- A I
- B II
- C III
- D Üçü eşit önceliklidir
- E Belirlenemez
Bir bilgi
Atık piller, evsel çöple birlikte atıldığında içerdikleri metaller toprağa ve yeraltı suyuna karışabilmektedir.
Yukarıdaki bilgiden çıkarılacak önlem sorulmaktadır. Buna göre hangi seçenek doğrudur?
- A Piller çöpe atılabilir.
- B Atık piller ayrı kutularda toplanmalıdır.
- C Piller toprağa gömülmelidir.
- D Piller yakılmalıdır.
- E Önlem gerekmez.
| Ölçü | Değer |
|---|---|
| Yıllık atık | 4000 kg |
| Geri kazanılan | 2600 kg |
Tabloda bir tesisin atık verileri bulunmaktadır. Geri kazanım oranı sorulmaktadır. Tabloya göre bu oran yüzde kaçtır?
- A 26
- B 35
- C 65
- D 154
- E 40
Bir ölçüm
Bir sanayi tesisinin arıtılmamış atık suyunda cıva ve kurşun ölçülmüştür.
Yukarıdaki ölçümün canlılar açısından taşıdığı temel risk sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?
- A Ağır metaller besin zincirinden çıkar.
- B Ağır metaller suda çözünmez.
- C Ağır metaller kısa sürede parçalanır.
- D Ağır metaller besin zincirinde birikerek derişimini artırır.
- E Risk yoktur.
| Deney ölçeği | Kullanılan madde | Oluşan atık |
|---|---|---|
| Makro ölçekli | Çok | Çok |
| Mikro ölçekli | Az | ? |
Tabloda laboratuvar deney ölçekleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre boşluğa ne yazılmalıdır?
- A Az
- B Çok
- C Aynı
- D Sonsuz
- E Belirsiz
| Parçacık | Boyut | Yüzey/hacim oranı |
|---|---|---|
| Normal metal parçası | Büyük | Küçük |
| Metal nanoparçacık | Çok küçük | ? |
Tabloda metal parçacıkların özellikleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloyu tamamlayan seçenek hangisidir?
- A Küçük
- B Büyük
- C Aynı
- D Sıfır
- E Ölçülemez
Bir açıklama üzerine
Bir tesis, atık suyunu bol suyla seyrelterek deşarj ettiğini ve böylece kirlilik sorununu çözdüğünü açıklamıştır.
Yukarıdaki açıklamanın değerlendirilmesi sorulmaktadır. Buna göre yanıt hangi seçenektedir?
- A Açıklama tümüyle doğrudur.
- B Seyreltme kirleticiyi yok eder.
- C Seyreltme kütleyi azaltır.
- D Kirletici miktarı değişmez; yalnızca daha geniş bir alana yayılır.
- E Kirlilik ölçülemez.
| Kavram | Neyi ölçer? |
|---|---|
| Kimyasal ayak izi | Doğaya bırakılan kimyasal yük |
| Ekolojik ayak izi | ? |
Tabloda iki ölçüt karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?
- A Tepkime hızını
- B Bir molekülün kütlesini
- C Tüketimi karşılamak için gereken biyolojik üretken alanı
- D Atom yarıçapını
- E Çözünürlüğü
| Alüminyum üretimi | Enerji gereksinimi |
|---|---|
| Cevherden | Çok yüksek |
| Geri dönüşümden | ? |
Tabloda iki üretim yolu karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?
- A Sıfır
- B Daha yüksek
- C Aynı
- D Çok daha düşük
- E Ölçülemez
Grafikte bir akarsudaki ağır metal derişiminin yıllara göre değişimi verilmiştir. Eğilim sorulmaktadır. Grafiğe göre doğru yorum hangisidir?
- A Derişim sabittir.
- B Derişim azalmaktadır.
- C Derişim giderek artmakta, kirlilik ağırlaşmaktadır.
- D Derişim sıfırlanmıştır.
- E Yorum yapılamaz.
Kartlarda bu temanın üç temel düşüncesi verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Kartlar birbirinden bağımsızdır.
- B Kimyasal yük ölçülemez.
- C Ağır metaller birikmez.
- D Atık önlenemez.
- E Kimyasal yük ölçülebildiği için önlenebilir; en etkili yol kaynağında azaltmaktır.
| Davranış | Kimyasal ayak izine etkisi |
|---|---|
| Deterjanı önerilenden çok kullanmak | Artırır |
| Doğru dozda kullanmak | ? |
Tabloda günlük davranışların etkisi verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Boşluğa gelmesi gereken ifade hangisidir?
- A Azaltır
- B Artırır
- C Değiştirmez
- D Sıfırlar
- E Ölçülemez
| Malzeme | Doğada bozunma süresi |
|---|---|
| Kâğıt | Birkaç ay |
| Plastik şişe | ? |
Tabloda malzemelerin doğada kalma süreleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bölüm hangisidir?
- A Anında
- B Birkaç gün
- C Birkaç ay
- D Bir hafta
- E Yüzlerce yıl
Bir çıkarım üzerine
Bir öğrenci, doğal olan her kimyasalın zararsız olduğunu söylemiştir.
Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata sorulmaktadır. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A Derişim önemsizdir.
- B Doğal maddeler her zaman zararsızdır.
- C Yapay maddeler her zaman zararlıdır.
- D Zararlılık kaynağa değil, maddenin kendisine ve derişimine bağlıdır.
- E Hata yoktur.
Bir uygulama
Bir okulda cam, kâğıt, metal ve plastik atıklar ayrı kutularda toplanmaktadır.
Yukarıdaki uygulamanın geri dönüşüm açısından sağladığı yarar sorulmaktadır. Buna göre doğru seçenek hangisidir?
- A Atıkların kütlesi azalır.
- B Karışmamış atık daha kolay ve daha az enerjiyle işlenir.
- C Atıklar kendiliğinden yok olur.
- D Ayırma geri dönüşümü zorlaştırır.
- E Yarar yoktur.
Bir uygulama
Gümüş nanoparçacıklar, çok küçük miktarlarda bile geniş yüzey sunduğu için yara örtülerinde kullanılmaktadır.
Yukarıdaki uygulamanın kimyasal gerekçesi sorulmaktadır. Buna göre verilecek yanıt hangisidir?
- A Nanoparçacıkların yüzeyi yoktur.
- B Gümüş nanoparçacıkların kütlesi çok büyüktür.
- C Yüksek yüzey/hacim oranı az maddeyle güçlü etki sağlar.
- D Gümüş suda çözünür.
- E Boyut etkiyi değiştirmez.
Bir tanım
Bir kişinin ya da ürünün yaşam döngüsü boyunca doğaya bıraktığı kimyasal yükün ölçüsüdür.
Yukarıda tanımı verilen kavram sorulmaktadır. Buna göre doğru yanıt hangisidir?
- A Molar derişim
- B Kimyasal ayak izi
- C Yüzde verim
- D Atom yarıçapı
- E Elektronegatiflik
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Biyolojik birikim nedeniyle üst basamaklarda derişim artar.
- Cıva vücuttan atılamaz.
- Her basamakta bir öncekinin yükü aktarılır.
- Büyük balıkta derişim en yüksektir.
2. sorunun çözümü
Geleneksel yaklaşım kirliliği oluştuktan sonra gidermeye çalışır; yeşil kimya en baştan önler.
- Yeşil kimya kaynağında önlemeyi seçer.
- Geleneksel yaklaşım sonradan arıtır.
- Aradaki fark önleme ile arıtma arasındadır.
3. sorunun çözümü
Ağır metali hiç kullanmamak sorunu kaynağında ortadan kaldırır; diğerleri sonuçla ilgilenir.
- Arıtma kirlilik oluştuktan sonra devreye girer.
- Seyreltme kirliliği yok etmez, dağıtır.
- Kullanmamak sorunu kaynağında çözer.
4. sorunun çözümü
Yeşil kimyanın ilk ilkesi atığı oluştuktan sonra işlemek değil, hiç oluşturmamaktır.
- Geri dönüşüm ve depolama atık oluştuktan sonra devreye girer.
- Önleme atığın hiç oluşmamasını sağlar.
- En öncelikli basamak önlemedir.
5. sorunun çözümü
Pillerdeki ağır metallerin doğaya karışmaması için ayrı toplama gerekir.
- Piller ağır metal içerir.
- Toprağa karışması kirliliğe yol açar.
- Ayrı toplama bu yolu keser.
6. sorunun çözümü
2600 ÷ 4000 = 0,65 yani %65'tir.
- Oran geri kazanılanın toplama bölümüdür.
- 2600 ÷ 4000 = 0,65 hesaplanır.
- Yüzde olarak %65 bulunur.
7. sorunun çözümü
Ağır metaller parçalanmadığı için besin zincirinin üst basamaklarında birikir.
- Cıva ve kurşun ağır metaldir.
- Doğada parçalanmazlar.
- Besin zincirinde birikerek derişimleri artar.
8. sorunun çözümü
Mikro ölçekli deneyde az madde kullanıldığı için atık da az oluşur.
- Atık kullanılan maddeden doğar.
- Mikro ölçekte madde miktarı azdır.
- Oluşan atık da az olur.
9. sorunun çözümü
Parçacık küçüldükçe yüzey/hacim oranı büyür; bu, nanoparçacıkların etkinliğini artırır.
- Yüzey alanı boyutun karesiyle, hacim küpüyle değişir.
- Boyut küçülünce oran büyür.
- Nanoparçacıklarda oran çok yüksektir.
10. sorunun çözümü
Seyreltme derişimi düşürür ama kirleticinin toplam miktarını değiştirmez.
- Su eklenince derişim düşer.
- Kirletici miktarı aynı kalır.
- Sorun çözülmemiş, yayılmıştır.
11. sorunun çözümü
Ekolojik ayak izi, tüketimi sürdürmek için gereken biyolojik üretken alanı ölçer.
- Kimyasal ayak izi kimyasal yükü ölçüyor.
- Ekolojik ayak izi alan cinsindendir.
- Gereken üretken alanı gösterir.
12. sorunun çözümü
Geri dönüşümde cevherin indirgenmesi basamağı atlandığı için enerji gereksinimi büyük ölçüde azalır.
- Cevherden üretimde metal indirgenmelidir.
- Geri dönüşümde metal hâlihazırda saftır.
- Enerji gereksinimi çok daha düşüktür.
13. sorunun çözümü
Değerler yıldan yıla yükselmektedir; kirlilik artıyor.
- Birinci yılda değer küçüktür.
- Sonraki yıllarda sürekli yükselmiştir.
- Kirlilik ağırlaşmaktadır.
14. sorunun çözümü
Kartlar ölçülebilirliği, birikimi ve önlemeyi birlikte gösterir.
- Birinci kart önlemeyi veriyor.
- İkinci kart birikimi ekliyor.
- Üçüncü kart ölçülebilirliği getiriyor.
15. sorunun çözümü
Gereğinden fazla kullanılmayan her kimyasal, doğaya daha az yük demektir.
- Fazla kullanım fazla atık üretir.
- Doğru doz atığı azaltır.
- Kimyasal ayak izi küçülür.
16. sorunun çözümü
Plastikler doğada çok yavaş bozunur; yüzlerce yıl kalabilirler.
- Kâğıt doğal liflerden oluşur, çabuk bozunur.
- Plastik dayanıklı polimerdir.
- Bozunması yüzlerce yıl sürer.
17. sorunun çözümü
Cıva ve kurşun da doğaldır; zararlılığı belirleyen maddenin kendisi ve derişimidir.
- Ağır metaller doğada bulunur.
- Yine de canlılar için zararlıdır.
- Doğallık zararsızlık ölçütü değildir.
18. sorunun çözümü
Kaynağında ayırma, ayrıştırma basamağını gereksiz kıldığı için işlemeyi kolaylaştırır.
- Karışık atıkta önce ayrıştırma gerekir.
- Ayrıştırma enerji ve işgücü ister.
- Kaynağında ayırma bu yükü ortadan kaldırır.
19. sorunun çözümü
Nanoboyutta yüzey alanı çok büyüdüğü için az madde ile güçlü etkileşim elde edilir.
- Etkileşim yüzeyde gerçekleşir.
- Nanoboyutta yüzey çok geniştir.
- Az madde ile güçlü etki sağlanır.
20. sorunun çözümü
Bu tanım kimyasal ayak izine aittir.
- Tanım doğaya bırakılan yükten söz ediyor.
- Ölçü bir iz olarak adlandırılıyor.
- Kavramın adı kimyasal ayak izidir.