9. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı
20 soru · cevap anahtarı ve adım adım çözüm sayfanın altında
Kapsanan konular
Kartlarda Eski Çağ’da kullanılan üç yazı türü numaralandırılmıştır. Alfabenin öncekilere göre en belirgin üstünlüğü hangisidir?
- A Yalnızca tapınaklarda kullanılabilmesi
- B Sadece krallara ait olması
- C Yalnızca taşa yazılabilmesi
- D Öğrenilmesinin daha uzun sürmesi
- E Az sayıda işaretle çok sayıda sözcük yazılabilmesi
Eski Çağ’dan bir uygulama
Bir hükümdar, ülkesindeki cezaları ve borç ilişkilerini taş bir sütuna yazdırıp herkesin görebileceği bir yere diktirmiştir.
Yukarıda anlatılan uygulamanın hukuk tarihi bakımından en önemli sonucu hangisidir?
- A Cezaların tamamen kaldırılması
- B Kuralların yazılı ve herkesçe bilinebilir hâle gelmesi
- C Hükümdarın yetkisinin sona ermesi
- D Ticaretin yasaklanması
- E Yazının unutulması
Bir yaşam biçiminin tanımı
Hayvan sürülerinin otlak ihtiyacına göre yazın yaylaya, kışın kışlağa gidilen; belirli güzergâhlar arasında düzenli olarak yer değiştirilen yaşam biçimi.
Yukarıda tanımı verilen yaşam biçimi hangisidir?
- A Şehir hayatı
- B Yerleşik tarım hayatı
- C Avcı-toplayıcılık
- D Konargöçer yaşam
- E Koloni hayatı
| Medeniyet | Yönetim biçimi |
|---|---|
| Mısır | Tanrı-kral anlayışına dayalı krallık |
| Atina | Yurttaşların katıldığı doğrudan demokrasi |
| Roma (Cumhuriyet) | ? |
Tabloda üç siyasi yapı karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloya göre soru işaretli yere hangi ifade gelmelidir?
- A Tanrı-kral yönetimi
- B Kabile şefliği
- C Tek kişinin mutlak egemenliği
- D Senato ve seçilmiş görevlilere dayalı yönetim
- E Rahiplerin tek başına yönetimi
Kartlarda tarih öğrenmenin kazandırdıkları verilmiştir. Bu kartlar birlikte değerlendirildiğinde tarih öğrenmenin amacı bakımından ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Yalnızca tarih sıralarını ezberlemek
- B Yalnızca geçmişi merak etmek
- C Geçmişi olduğu gibi yeniden yaşamak
- D Yalnızca sınavlarda başarılı olmak
- E Geçmişi kavrayarak bugünü anlamlandırmak ve kanıta dayalı düşünmeyi geliştirmek
Şemada bir bölgede yaşanan gelişmeler sırayla verilmiştir. Şemadaki dizilişin tarihsel düşünme becerileri bakımından gösterdiği en önemli şey hangisidir?
- A Olayların rastlantısal olduğunu
- B Olayların birbirini hazırlayan sebep-sonuç zinciri oluşturduğunu
- C Olayların hiçbir ilişkisinin olmadığını
- D Göçün kuraklıktan önce yaşandığını
- E Nüfusun her zaman arttığını
Bir tarihçi kendi görüşünü destekleyen belgeleri kullanıp desteklemeyenleri çalışmasına hiç almamıştır. Bu tutum tarih yazımı bakımından hangi ilkeye aykırıdır?
- A Nesnellik (tarafsızlık)
- B Kronoloji
- C Yer belirtme
- D Belge kullanma
- E Sebep-sonuç arama
Bir öğrenci 1453 yılının hangi yüzyılda olduğunu hesaplamak istemektedir. Yüzyıl hesabında yüzler basamağına bir eklendiği bilindiğine göre öğrencinin bulacağı sonuç ve gerekçesi hangisidir?
- A 14. yüzyıl; çünkü yıl 14 ile başlar.
- B 15. yüzyıl; çünkü 14'ün üzerine bir eklenir.
- C 16. yüzyıl; çünkü 1453 yarıyı geçmiştir.
- D 13. yüzyıl; çünkü 1453'ten yüz çıkarılır.
- E 145. yüzyıl; çünkü ilk üç rakam alınır.
Kartlarda Eski Çağ medeniyetlerinin oluşum zinciri verilmiştir. Bu zincire göre yazı, hukuk ve yönetim gibi kurumların ortaya çıkışıyla ilgili en kapsayıcı sonuç hangisidir?
- A Bu kurumlar tesadüfen ortaya çıkmıştır.
- B Bu kurumlar yalnızca savaşla ilgilidir.
- C Bu kurumlar tarımdan önce vardı.
- D Bu kurumlar üretim biçimindeki değişimin doğurduğu ihtiyaçlardan doğmuştur.
- E Bu kurumların birbirleriyle ilişkisi yoktur.
Konargöçer Türk topluluklarında halkın büyük bölümü ata binmeyi ve ok atmayı günlük hayatın bir parçası olarak öğrenmekteydi. Bu durumun askerî yapı bakımından sonucu hangisidir?
- A Ordunun kurulmasının imkânsız hâle gelmesi
- B Halkın kısa sürede savaşa hazır hâle getirilebilmesi
- C Süvari birliklerinin hiç kullanılmaması
- D Savaşların tamamen sona ermesi
- E Yalnızca yaya birliklerin bulunması
Bir öğretmen, tarihî olayların laboratuvarda tekrar edilemeyeceğini ve aynı koşullarda yeniden yaşatılamayacağını söylemiştir. Bu durumun tarih biliminin yöntemi bakımından en önemli sonucu hangisidir?
- A Tarih deney yerine belgeye ve eleştirel incelemeye dayanır.
- B Tarih hiçbir yöntem kullanmaz.
- C Tarihî olaylar hakkında hiçbir şey bilinemez.
- D Tarih yalnızca sayısal verilerle çalışır.
- E Tarih olayları tekrar yaşatarak sınar.
Bir bilim dalının tanımı
Geçmişte yaşamış insan topluluklarının birbirleriyle ve çevreleriyle kurdukları ilişkileri; yer ve zaman göstererek, belgelere dayanarak ve sebep-sonuç bağı içinde inceleyen bilim dalı.
Yukarıdaki kutuda tanımı verilen bilim dalı ile ilgili olarak bu tanımdan çıkarılamayacak yargı hangisidir?
- A İnsan topluluklarını konu edinir.
- B Yer ve zaman belirtmeyi gerektirir.
- C Belgeye dayanmayı gerektirir.
- D Olaylar arasında sebep-sonuç bağı arar.
- E Gelecekte olacakları önceden bildirir.
Şemada bazı olaylar zaman çizgisi üzerinde gösterilmiştir. Şemaya göre bu olayların bu biçimde sıralanması tarih biliminin hangi ilkesiyle ilgilidir?
- A Kronoloji
- B Nesnellik
- C Belgeye dayanma
- D Kaynak eleştirisi
- E Sebep-sonuç ilişkisi
| Kaynak | Savaşı anlatışı |
|---|---|
| Galip tarafın vakayinamesi | Kahramanlık ve zafer vurgusu |
| Mağlup tarafın kroniği | Haksızlık ve kayıp vurgusu |
Tabloda aynı savaşı anlatan iki kaynağın vurguları karşılaştırılmıştır. Bu durum karşısında tarihçinin izlemesi gereken en uygun yol hangisidir?
- A Yalnızca galip tarafın kaynağına güvenmek
- B Yalnızca mağlup tarafın kaynağına güvenmek
- C İki kaynağı da kullanmayıp konuyu bırakmak
- D İki kaynağı karşılaştırıp başka kanıtlarla birlikte değerlendirmek
- E Kaynakların tarihini değiştirmek
Kartlarda konargöçer toplulukların günlük hayatına ait unsurlar verilmiştir. Bu unsurların ortak özelliği hangisidir?
- A Ağır ve kalıcı olmaları
- B Yalnızca kışın kullanılmaları
- C Yalnızca tapınaklarda kullanılmaları
- D Tarımda kullanılmaları
- E Hareketliliğe uygun, taşınabilir olmaları
Eski Çağ’da bir medeniyetin geliştirdiği alfabe, ticaret yoluyla başka toplumlara ulaşmış ve orada değiştirilerek kullanılmıştır. Bu durum kültürler arası ilişkiler bakımından hangi kavramla açıklanır?
- A Nüfus artışı
- B Kültürel yalıtım
- C Kültürel etkileşim
- D Doğal afet
- E İklim değişimi
Dicle ile Fırat arasındaki bölgede kurulan ilk şehir devletleri, düzenli sulama yapabilmek için kanallar açmış ve bu işi ortaklaşa yürütmüştür. Bu durumun yönetim yapısı bakımından doğurduğu sonuç hangisidir?
- A Toplulukların dağılması
- B Yönetim ihtiyacının ortadan kalkması
- C Ortak işleri düzenleyen merkezî bir yönetimin güçlenmesi
- D Tarımın terk edilmesi
- E Yazının unutulması
Yazı dünyanın her yerinde aynı tarihte bulunmamış; kimi bölgelerde çok daha geç kullanılmaya başlanmıştır. Bu bilgi, tarih öncesi çağların bölgelere göre değerlendirilmesi bakımından hangi sonucu doğurur?
- A Tarih öncesi çağlar her bölgede aynı anda sona ermiştir.
- B Tarih öncesi çağlar hiçbir bölgede sona ermemiştir.
- C Yazısı olmayan bölgelerde tarih hiç incelenemez.
- D Tüm bölgeler için tek bir tarih kabul edilmiştir.
- E Çağların başlangıç ve bitişi bölgeden bölgeye değişebilir.
Bir öğrenci internette bulduğu, kaynağı belirtilmemiş bir görseli ödevinde tarihî belge olarak kullanmıştır. Öğretmeni bu kullanımın sakıncalı olduğunu söylemiştir. Öğretmenin gerekçesi hangisidir?
- A Görseller tarihte hiç kullanılmaz.
- B İnternetteki her içerik ücretlidir.
- C Görsellerin rengi tarihî değeri belirler.
- D Kaynağı belirsiz içerik sınanamaz; güvenilirliği doğrulanamaz.
- E Ödevlerde yalnızca kitap kullanılabilir.
Eski Çağ’da bazı devletler sürekli ordular kurmuş, bazıları ise savaş zamanı halkı silah altına almıştır. Sürekli ordu bulundurmanın devlet açısından getirdiği en önemli zorunluluk hangisidir?
- A Ticareti yasaklamak
- B Tarımı tamamen bırakmak
- C Şehirleri terk etmek
- D Yazıyı kullanmamak
- E Askerlerin geçimini karşılayacak düzenli gelir sağlamak
🔑 Cevap anahtarı ve çözümler — önce kendin çöz
1. sorunun çözümü
Alfabede her işaret bir sesi karşılar; az sayıda harfle sınırsız sözcük yazılabildiği için öğrenimi kolaylaşmış ve yazı yaygınlaşmıştır.
- Çivi yazısı ve hiyeroglifte işaret sayısı çok fazladır.
- Alfabede ise her işaret bir sesi karşılar.
- Böylece az sayıda harf yeterli olur.
- Bu da öğrenmeyi kolaylaştırıp yazıyı yaygınlaştırır.
2. sorunun çözümü
Kuralların yazıya geçirilip halka açık biçimde sergilenmesi, keyfî uygulamayı sınırlayan ve herkesin kuralı önceden bilmesini sağlayan bir adımdır.
- Kurallar taşa yazdırılmış.
- Taş, herkesin görebileceği yere dikilmiş.
- Böylece kural sözlü olmaktan çıkıp yazılı hâle gelmiş.
- Herkesin bilebildiği kural, keyfî uygulamayı sınırlar.
3. sorunun çözümü
Belirli yaylak ve kışlaklar arasında düzenli yer değiştiren hayvancılık esaslı yaşama konargöçer yaşam denir.
- Tanımda hayvan sürüleri ve otlak ihtiyacı var.
- Yer değiştirme belirli güzergâhlarda ve düzenli.
- Bu, rastgele dolaşan avcı-toplayıcılıktan farklıdır.
- Tanım konargöçer yaşamı karşılar.
4. sorunun çözümü
Roma Cumhuriyeti’nde yetki senato ile seçimle iş başına gelen görevliler arasında paylaşılmıştı.
- Mısır’da yönetici kutsal sayılan bir kraldır.
- Atina’da yurttaşlar yönetime doğrudan katılır.
- Roma Cumhuriyeti bu ikisinden de farklıdır.
- Orada yetki senato ve seçilmiş görevliler arasında paylaşılır.
5. sorunun çözümü
Kartlar bilgi, kimlik ve düşünme becerisi boyutlarını birlikte gösterir; tarih öğrenmenin amacı bu üçünün birleşimidir.
- Birinci kart bugünü anlamayı söylüyor.
- İkinci kart ortak geçmiş bilincini ekliyor.
- Üçüncü kart eleştirel düşünmeyi getiriyor.
- Üçünü kapsayan seçenek en genel amacı verir.
6. sorunun çözümü
Kuraklık kıtlığı, kıtlık da göçü hazırlamıştır; şema olaylar arasındaki sebep-sonuç zincirini gösterir.
- Kuraklık tarım verimini düşürüyor.
- Düşen verim kıtlığa yol açıyor.
- Kıtlık ise insanları göçe zorluyor.
- Her olay bir sonrakini hazırlıyor; bu bir sebep-sonuç zinciridir.
7. sorunun çözümü
Kanıtları seçerek kullanmak, sonucu baştan belirlemek anlamına gelir ve nesnellik ilkesine aykırıdır.
- Tarihçi belgeleri kendi görüşüne göre ayıklamış.
- Aleyhindeki kanıtları görmezden gelmiş.
- Bu, sonucu baştan belirlemektir.
- Böyle bir tutum nesnellik ilkesiyle bağdaşmaz.
8. sorunun çözümü
1401-1500 arası 15. yüzyıldır; yüzler basamağındaki 14 sayısına bir eklenerek bulunur.
- 1453 yılının yüzler basamağı 14'tür.
- Yüzyıl bulunurken bu sayıya bir eklenir.
- 14 + 1 = 15
- Yani 1453, 15. yüzyıldadır (1401-1500 aralığı).
9. sorunun çözümü
Zincir, tarımla başlayan üretim değişiminin şehirleri; şehirlerin de yönetim, hukuk ve yazı gibi kurumları doğurduğunu gösterir.
- Zincirin başında tarım ve artı ürün var.
- Artı ürün şehirleri doğuruyor.
- Şehirler yönetim, hukuk ve yazıyı gerektiriyor.
- Yani kurumlar, üretimdeki değişimin doğurduğu ihtiyaçlardan doğmuştur.
10. sorunun çözümü
Günlük hayatta kazanılan binicilik ve okçuluk becerisi, ayrı bir eğitim süreci gerektirmeden halkın hızla orduya dönüşebilmesini sağlamıştır.
- Binicilik ve okçuluk günlük hayatın parçası.
- Bu beceriler aynı zamanda savaş becerileridir.
- Uzun bir eğitim süreci gerekmez.
- Böylece halk kısa sürede savaşa hazır hâle gelir.
11. sorunun çözümü
Tekrarlanamayan olaylar deneyle sınanamaz; bu yüzden tarih, geriye kalan belgeleri eleştirel biçimde inceleyerek sonuca ulaşır.
- Deney, aynı koşulların yeniden kurulmasını gerektirir.
- Tarihî olaylarda bu koşul sağlanamaz.
- Geriye kalan tek dayanak, olaydan arta kalan belgelerdir.
- Bu yüzden yöntem, belge incelemesi ve kaynak eleştirisidir.
12. sorunun çözümü
Tanımda geçmişin incelenmesinden söz edilir; geleceği önceden bildirmek tarihin işi değildir çünkü tarihî olaylar tekrarlanamaz ve deneye konu edilemez.
- Tanımda dört ölçüt var: insan toplulukları, yer-zaman, belge, sebep-sonuç.
- İlk dört seçenek bu ölçütlerin karşılığıdır.
- Tanımda geleceğe dair bir iddia yoktur.
- Tarih geçmişi inceler; öngörü bilimi değildir.
13. sorunun çözümü
Olayların oluş sırasına göre dizilmesine kronoloji denir; kronoloji olmadan sebep-sonuç bağı da kurulamaz.
- Şemada olaylar zamana göre sıralanmış.
- Zaman sırası ile ilgili ilke kronolojidir.
- Nesnellik tarafsızlıkla, tenkit ise sınamayla ilgilidir.
- Bu yüzden cevap kronolojidir.
14. sorunun çözümü
Kaynaklar yazarının bakış açısını taşır; nesnelliğe yaklaşmanın yolu farklı kaynakları karşılaştırmak ve başka kanıtlarla desteklemektir.
- İki kaynak aynı olayı farklı vurgularla anlatıyor.
- Bu fark yazarların bakış açısından kaynaklanır.
- Tek kaynağa güvenmek o bakış açısını benimsemek olur.
- Doğru yol, kaynakları karşılaştırıp başka kanıtlarla sınamaktır.
15. sorunun çözümü
Yılda birkaç kez yer değiştiren topluluklarda eşyalar hafif, sökülüp takılabilir ve taşınabilir olmak zorundadır.
- Konargöçerler düzenli olarak yer değiştirir.
- Taşınamayan eşya bu hayatta işe yaramaz.
- Çadır, katlanır eşya ve keçe hafif ve taşınabilirdir.
- Ortak özellik taşınabilirliktir.
16. sorunun çözümü
Bir toplumun ürettiği kültürel unsurun başka toplumlarca alınıp uyarlanmasına kültürel etkileşim denir.
- Alfabe bir toplumda üretilmiş.
- Ticaret yoluyla başka topluma geçmiş.
- Orada olduğu gibi değil, değiştirilerek kullanılmış.
- Bu alışveriş kültürel etkileşimdir.
17. sorunun çözümü
Büyük sulama işleri planlama, iş gücü toplama ve paylaşım gerektirir; bu ihtiyaç merkezî yönetimi güçlendirmiştir.
- Kanal açmak tek bir ailenin başaracağı iş değildir.
- Ortak iş, planlama ve iş gücünün düzenlenmesini gerektirir.
- Bu düzenlemeyi yapacak bir otorite gerekir.
- Sonuçta merkezî yönetim güçlenir.
18. sorunun çözümü
Ölçüt yazının bulunuşu olduğu için, yazıya geç geçen bölgelerde tarih öncesi çağlar daha uzun sürmüştür; çağ geçişleri evrensel bir tarih taşımaz.
- Çağ ayrımının ölçütü yazının kullanılmasıdır.
- Yazı her bölgede aynı tarihte kullanılmaya başlanmamıştır.
- Öyleyse ölçütün gerçekleştiği tarih de bölgeye göre değişir.
- Bu da çağ geçişlerinin bölgeden bölgeye farklılaşması demektir.
19. sorunun çözümü
Kaynağı bilinmeyen bir içeriğin dönemi, yazarı ve güvenilirliği sınanamaz; tenkit aşaması uygulanamayan malzeme belge olarak kullanılamaz.
- Belgenin kim tarafından, ne zaman üretildiği bilinmiyor.
- Bu bilgiler olmadan kaynak eleştirisi yapılamaz.
- Sınanamayan bilgi güvenilir sayılamaz.
- Bu yüzden kaynağı belirsiz içerik belge olarak kullanılamaz.
20. sorunun çözümü
Sürekli ordu, üretimden kopmuş insanların beslenmesi ve donatılması demektir; bu da düzenli vergi ve gelir sistemi gerektirir.
- Sürekli ordudaki asker üretimle uğraşmaz.
- Geçimi başkalarının ürettiğinden karşılanır.
- Bunun için düzenli bir gelir toplanması gerekir.
- Bu da vergi düzenini zorunlu kılar.