Theme 7: Life In Nature & Global Problems

1. Tabloda iki terim ve anlamları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bir öğrenci çevre sunumunu hazırlayacaktır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) long-term changes in temperature and weather patterns
• B) a single hot summer
• C) the rise in average temperature
• D) daily weather forecasts
• E) seasonal wind direction

Doğru cevap: A — "climate change", sıcaklık ve hava düzenlerindeki uzun dönemli değişimlerdir; yalnız sıcaklık artışı olan "global warming"den geniştir.

1. Sorunun istediği: "climate change" teriminin tanımını bulmak; bunu "global warming" tanımından ayırmalıyız.
2. Tablodaki örnek: "global warming" = "the rise in average global temperature" (dünya ortalama sıcaklığının artması); yalnız sıcaklıkla ilgilidir.
3. "climate change" daha geniştir: sıcaklığın yanında yağış, rüzgâr gibi hava düzenlerindeki uzun dönemli değişimleri de kapsar. Uygun tanım "long-term changes in temperature and weather patterns".
4. Denetleyelim: "climate" (iklim) tek günün değil, uzun yılların hava ortalamasıdır; tanımdaki "long-term" bununla uyuşuyor ✓.

2. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre bu zinciri İngilizce olarak en uygun anlatan cümle hangisidir?

• A) Burning fossil fuels increase greenhouse gases, which traps more heat.
• B) Burning fossil fuels increases greenhouse gases, which trap more heat.
• C) Burning fossil fuels increases greenhouse gases, who trap more heat.
• D) Burning fossil fuels increased greenhouse gases, which trap more heat now.
• E) Burning fossil fuels increases greenhouse gases, which trapping more heat.

Doğru cevap: B — Gerund özne tekil sayılır ("increases"); "which" çoğul "gases" adını nitelediği için fiili "trap" olur.

1. Sorunun istediği: şemadaki zinciri dilbilgisi bakımından doğru anlatan cümleyi seçmek; iki fiil ve bir ilgi zamiri denetlenecek.
2. Özne "Burning fossil fuels" (fosil yakıtları yakmak) bir gerund öbeğidir; eylemin kendisini anlattığı için tekil sayılır ve fiil "increases" olur.
3. Virgülden sonraki yan cümle "greenhouse gases" (sera gazları) adını niteler; cansız olduğu için "which" ile kurulur, çoğul olduğu için fiil "trap" olur.
4. Genel bir süreç anlatıldığı için iki fiil de geniş zamandadır; "increased" ya da "trapping" zinciri bozar.
5. Denetleyelim: "Burning fossil fuels increases greenhouse gases, which trap more heat." = Fosil yakıt yakmak sera gazlarını artırır, bu gazlar da daha çok ısı tutar ✓.

3. Tabloda iki ekosistem karşılaştırılmıştır. Bir öğrenci biyoçeşitliliğin işlevini açıklayacaktır. Tabloyu doğru anlatan cümle hangisidir?

• A) Biodiversity has no effect on ecosystems.
• B) Greater biodiversity makes an ecosystem weaker.
• C) Greater biodiversity makes an ecosystem more resistant to shocks.
• D) Low biodiversity protects ecosystems better.
• E) Disease affects all ecosystems equally.

Doğru cevap: C — Tür sayısı yüksek ekosistem hastalıktan kısmen etkilenirken düşük olan çökmüş; biyoçeşitlilik ekosistemi daha dirençli kılar.

1. Sorunun istediği: tablodan tür sayısı ile hastalığa dayanıklılık arasındaki ilişkiyi çıkarmak.
2. Tablo: A ekosistemi → tür sayısı "high", hastalığa tepkisi "partly affected" (kısmen etkilendi); B ekosistemi → tür sayısı "low", tepkisi "collapsed" (çöktü).
3. Çok türlü ekosistem dayanmış, az türlü olan çökmüş. Demek ki biyoçeşitlilik arttıkça ekosistem sarsıntılara karşı daha dirençli olur: "Greater biodiversity makes an ecosystem more resistant to shocks."
4. Denetleyelim: "biodiversity" = biyoçeşitlilik, "resistant" = dirençli, "shocks" = ani sarsıntılar (burada hastalık) ✓; cümle iki satırla da uyuşuyor.

4. Tabloda iki sulama yönteminin su tüketimi verilmiştir. Bir öğrenci bu farkı yorumlayacaktır. Bu bilgileri doğru veren cümle hangisidir?

• A) Flood irrigation saves 6.000 m³ per hectare.
• B) Drip irrigation uses more water than flood irrigation.
• C) Both methods use the same amount of water.
• D) Drip irrigation saves 6.000 m³ of water per hectare.
• E) Drip irrigation saves 4.000 m³ per hectare.

Doğru cevap: D — Damla sulama 4.000, salma sulama 10.000 m³ harcıyor; damla sulama hektar başına $10.000 - 4.000 = 6.000$ m³ tasarruf sağlar.

1. Sorunun istediği: iki sulama yönteminin su tüketimini karşılaştırıp farkı doğru veren cümleyi seçmek.
2. Tablo: "flood irrigation" (salma sulama) hektar başına 10.000 m³, "drip irrigation" (damla sulama) 4.000 m³ su harcıyor.
3. Fark: $10.000 - 4.000 = 6.000$ m³. Az su harcayan damla sulama olduğu için tasarruf ona aittir: "Drip irrigation saves 6.000 m³ of water per hectare."
4. Denetleyelim: $4.000 + 6.000 = 10.000$ ✓; damla sulamanın tüketimine tasarruf eklenince salma sulamanın tüketimine ulaşılıyor.

5. Tabloda enerji kaynakları yenilenebilirlik bakımından sınıflandırılmış, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangisidir?

• A) Yes; it comes from the sun directly
• B) Yes; it forms every year
• C) Yes; it is unlimited
• D) No; it is produced in factories
• E) No; it takes millions of years to form

Doğru cevap: E — Kömür yenilenemez; çünkü oluşması milyonlarca yıl sürer: "No; it takes millions of years to form".

1. Sorunun istediği: kömürün yenilenebilir olup olmadığını ve gerekçesini bulmak.
2. Örnek satır: "wind" (rüzgâr) → "Yes"; rüzgâr doğada sürekli yeniden oluşur, kullandıkça tükenmez.
3. Kömür, bitki kalıntılarının milyonlarca yıl toprak altında basınç ve ısıyla dönüşmesiyle oluşur. Harcadığımız hızda yerine konamadığı için yenilenemez: "No; it takes millions of years to form".
4. Denetleyelim: kömür bir fosil yakıttır ✓; fosil yakıtlar insan ömrü ölçeğinde tükenen kaynaklardır.

6. Metinde mercan resifleriyle ilgili bilgi verilmektedir. Metne göre resiflerin önemi hangisidir?

• A) They support a very high share of marine life in a very small area.
• B) They cover most of the ocean floor.
• C) They contain no living species.
• D) They are the largest habitat on Earth.
• E) They are found only in cold seas.

Doğru cevap: A — Resifler okyanus tabanının yüzde birinden azını kaplarken deniz türlerinin dörtte birini barındırır; önemleri küçük alanda çok büyük yaşam payıdır.

1. Sorunun istediği: metindeki iki bilgiyi birleştirerek mercan resiflerinin önemini bulmak.
2. Birinci bilgi: resifler okyanus tabanının "less than one per cent" (yüzde birinden azını) kaplıyor, yani alanları çok küçük.
3. İkinci bilgi: "about a quarter of all marine species" (tüm deniz türlerinin yaklaşık dörtte biri) orada yaşıyor. "but" bağlacı bu iki bilginin şaşırtıcı karşıtlığını vurguluyor.
4. Önem, küçük alanda çok büyük yaşam payıdır: "They support a very high share of marine life in a very small area."
5. Denetleyelim: "very small area" ↔ yüzde birden az ✓, "very high share" ↔ dörtte bir ✓.

7. Metinde bir politikanın sonucu anlatılmaktadır. Metne göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?

• A) Only bans can change behaviour.
• B) Small economic measures can change consumer behaviour significantly.
• C) The charge had no effect at all.
• D) Plastic bags were completely banned.
• E) People used more bags after the charge.

Doğru cevap: B — Yasak olmadan küçük bir ücretle poşet kullanımı yüzde 90 düştüğüne göre küçük ekonomik önlemler tüketici davranışını büyük ölçüde değiştirebilir.

1. Sorunun istediği: metindeki politikanın sonucundan genel bir çıkarım yapmak.
2. Metin: bir ülke poşet başına "a small charge" (küçük bir ücret) koyunca plastik poşet kullanımı yüzde 90 azalmış; "No bags were banned." (hiçbir poşet yasaklanmamış).
3. Yasak olmadan yalnızca küçük bir ücret davranışı büyük ölçüde değiştirmiş; çıkarım "Small economic measures can change consumer behaviour significantly."
4. Denetleyelim: "small" ↔ küçük ücret ✓, "significantly" ↔ yüzde 90 düşüş ✓; yasak bilgisi de metinle çelişmiyor.

8. Kartlarda çevreyle ilgili dört terim verilmiştir. Bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların hakkını azaltmadan karşılamak anlatılmak istenmektedir. Kartlardaki uygun ifade hangisidir?

• A) landfill
• B) emission
• C) sustainable
• D) renewable
• E) pollution

Doğru cevap: C — Bugünün ihtiyacını gelecek kuşakların hakkını azaltmadan karşılamak "sustainable" (sürdürülebilir) sözcüğüyle anlatılır.

1. Sorunun istediği: "bugünün ihtiyaçlarını gelecek kuşakların hakkını azaltmadan karşılamak" tanımına uyan terimi seçmek.
2. Terimler: "emission" salım (atmosfere verilen gaz), "landfill" çöp depolama alanı, "renewable" yenilenebilir, "sustainable" sürdürülebilir.
3. Tanım bugünü ve geleceği birlikte gözetiyor; bu, "sustain" (sürdürmek) kökünden gelen "sustainable" sözcüğünün anlamıdır.
4. Denetleyelim: "sustainable development" = sürdürülebilir kalkınma, tam olarak bu tanımla bilinen kavramdır ✓.

9. Metinde geçmişteki bir eylemsizliğin bugüne etkisi anlatılmakta ve bir yer boş bırakılmıştır. Karma tip koşul cümlesi esas alındığında boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) would not have been acted
• B) will not be
• C) were not
• D) would not be
• E) is not

Doğru cevap: D — Koşul geçmişe (had acted), sonuç bugüne (today) ait olduğunda karma koşulda "would + yalın fiil" gelir: "would not be".

1. Sorunun istediği: karma tip koşul cümlesinde sonuç bölümünü tamamlamak.
2. Koşul bölümü: "If governments had acted earlier" — past perfect (had + V3), yani geçmişte gerçekleşmemiş bir durum (hükümetler erken davranmadı).
3. Sonuç bölümü "today" (bugün) ile bugüne ait. Geçmiş koşulun bugünkü hayalî sonucu "would + yalın fiil" ile anlatılır: "would not be".
4. Denetleyelim: "If governments had acted earlier, the situation would not be so serious today." = Hükümetler daha erken davransaydı, durum bugün bu kadar ciddi olmazdı ✓.

10. Metinde okyanuslardaki plastik kirliliği anlatılmakta ve bir yer boş bırakılmıştır. Cümlenin edilgen yapıda kurulduğu esas alındığında boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) are dumping
• B) dump
• C) is dumped
• D) have dumped
• E) are dumped

Doğru cevap: E — Plastik dökülen taraftır ve "millions of tonnes" çoğuldur; geniş zaman edilgen yapı "are dumped" olur.

1. Sorunun istediği: edilgen yapıda ve geniş zamanda doğru fiil biçimini seçmek.
2. Özne "Millions of tonnes of plastic"; plastik bir şeyi dökmüyor, dökülüyor. Bu yüzden edilgen (passive) yapı gerekir: be + V3.
3. "every year" (her yıl) tekrarlanan bir durumu, yani geniş zamanı gösterir. "Millions of tonnes" çoğul olduğu için "be" fiili "are" olur; "dump" fiilinin V3 hâli "dumped".
4. Denetleyelim: "Millions of tonnes of plastic are dumped into the oceans every year." = Her yıl okyanuslara milyonlarca ton plastik dökülüyor ✓.

11. Metinde sera gazlarının yayılımı anlatılmaktadır. Metne göre bu durumun politika bakımından sonucu hangisidir?

• A) The problem cannot be solved by a single country alone.
• B) Each country can solve it independently.
• C) Emissions stay inside national borders.
• D) Only one country needs to act.
• E) Climate policy is unnecessary.

Doğru cevap: A — Bir ülkenin salımı her yerin iklimini etkilediğine göre sorun tek bir ülkenin çabasıyla çözülemez.

1. Sorunun istediği: metindeki bilginin politika için doğurduğu sonucu bulmak.
2. Metin: sera gazları atmosferde karışır, "so" (bu yüzden) bir ülkede salınan gaz her yerdeki iklimi etkiler.
3. Salım bir ülkede, etki bütün dünyada olduğuna göre tek ülkenin azaltımı sorunu çözemez; ülkeler birlikte davranmalıdır: "The problem cannot be solved by a single country alone."
4. Denetleyelim: "affect the climate everywhere" ↔ sorun sınır tanımıyor ✓; bu yüzden çözüm de tek ülkeyle sınırlı kalamaz.

12. Tabloda elektrik üretiminde yenilenebilir payının değişimi verilmiştir. Bir öğrenci bu eğilimi özetleyecektir. Tabloyu doğru anlatan cümle hangisidir?

• A) The share of renewables has fallen since 2015.
• B) The share of renewables has grown, and the growth has sped up recently.
• C) The share has stayed exactly the same.
• D) The fastest growth happened before 2015.
• E) Renewables produced no electricity in 2024.

Doğru cevap: B — Pay 23’ten 29’a (6 puan), sonra 42’ye (13 puan) çıkmış; artış sürüyor ve son yıllarda hızlanmış.

1. Sorunun istediği: tablodaki eğilimi hem yön hem hız bakımından doğru özetlemek.
2. Tablo: 2015’te %23, 2020’de %29, 2024’te %42. Pay sürekli artıyor.
3. Artış miktarları: 2015-2020 arası $29 - 23 = 6$ puan (5 yılda); 2020-2024 arası $42 - 29 = 13$ puan (4 yılda). Daha kısa sürede daha büyük artış, hızlanma demektir.
4. Uygun cümle: "The share of renewables has grown, and the growth has sped up recently." ("sped up" = hızlandı)
5. Denetleyelim: $23 + 6 + 13 = 42$ ✓; hem artış hem hızlanma tabloyla uyuşuyor.

13. Yukarıdaki cümlede kip fiili kullanımı bakımından bir hata bulunmaktadır. Cümlenin düzeltilmiş biçimi hangisidir?

• A) We must reducing our energy consumption.
• B) We musts reduce our energy consumption.
• C) We must reduce our energy consumption.
• D) We are must reduce our energy consumption.
• E) We must to reducing our energy consumption.

Doğru cevap: C — Kip fiili "must"tan sonra "to" gelmez, yalın fiil gelir: "We must reduce our energy consumption."

1. Sorunun istediği: kip fiili (modal) kullanımındaki hatayı düzeltmek.
2. "must" bir kip fiilidir. Kip fiillerinden sonra "to" gelmez, fiil yalın hâlde kullanılır: must + V1.
3. Ayrıca kip fiilleri kişiye göre ek almaz ("musts" olmaz) ve yanlarına "am/is/are" gelmez. Doğru biçim "We must reduce our energy consumption." Hata büyük olasılıkla "to" alan "have to" ile karıştırılmaktan doğuyor.
4. Denetleyelim: aynı kural "can, should, will" için de geçerli: "We should reduce…", "We can reduce…" ✓ — hiçbirinde "to" yok.

14. Tabloda iki bireysel önlemin yıllık etkisi verilmiştir. Bir öğrenci hangi önlemin önceliklendirilmesi gerektiğini açıklayacaktır. Bu bilgileri doğru veren cümle hangisidir?

• A) Neither action reduces emissions.
• B) Switching off devices has a greater impact.
• C) Both actions have the same impact.
• D) Using public transport has a much greater impact than switching off devices.
• E) Public transport increases emissions.

Doğru cevap: D — Toplu taşıma yılda 1.500 kg, cihazları kapatmak 80 kg CO₂ tasarruf ettiriyor; toplu taşımanın etkisi çok daha büyüktür.

1. Sorunun istediği: iki önlemin yıllık etkisini karşılaştırıp hangisinin öncelikli olduğunu anlatan cümleyi bulmak.
2. Tablo: araba yerine toplu taşıma kullanmak kişi başı yılda 1.500 kg CO₂, bekleme modundaki cihazları kapatmak 80 kg CO₂ tasarruf sağlıyor.
3. Oran: $1.500 \div 80 \approx 19$; toplu taşımanın etkisi yaklaşık 19 kat büyük. Cümle: "Using public transport has a much greater impact than switching off devices."
4. Denetleyelim: "much greater" farkın çok büyük olduğunu söylüyor ✓; iki önlem de salımı azaltıyor, yalnız ölçüleri farklı.

15. Metinde bir uygulamanın ardından daha iyi bir seçenek sunulmakta ve bir yer boş bırakılmıştır. Bu ilişkiyi sağlayan bağlayıcı hangisidir?

• A) thus
• B) because
• C) therefore
• D) so
• E) however

Doğru cevap: E — İlk yargıya karşıt ya da onu aşan bir bilgi verildiği için "however" kullanılır.

1. İlk bölüm geri dönüşümü olumluyor.
2. İkinci bölüm daha iyi bir seçenek sunuyor.
3. Bu ilişki "however" ile kurulur.

16. Diyalogda bir öğrenci okuldaki israfı dile getirmektedir. Öğretmen somut bir çözüm önermek istemektedir. Eksik balona hangi ifade yazılmalıdır?

• A) We could ask the canteen to measure portions according to demand.
• B) Food is served on plates in the canteen.
• C) The canteen opens at half past eleven.
• D) I brought my lunch from home today.
• E) Our school has four hundred students.

Doğru cevap: A — Öneri "We could …" kalıbıyla yapılır ve soruna doğrudan yanıt vermelidir: "We could ask the canteen to measure portions according to demand."

1. Sorunun istediği: öğretmenin israfa karşı somut bir çözüm önerdiği cümleyi seçmek.
2. Öğrenci sorunu dile getiriyor: "Our school throws away a lot of food every day." (Okulumuz her gün çok yemek atıyor.)
3. Öneri kalıbı "We could …" (… yapabiliriz) ile başlayan ve israfı doğrudan azaltan cümle: "We could ask the canteen to measure portions according to demand." (Kantinden porsiyonları talebe göre ayarlamasını isteyebiliriz.)
4. Denetleyelim: porsiyon talebe göre olursa artan yemek azalır ✓; cümle hem öneri kalıbı taşıyor hem soruna doğrudan yanıt veriyor.

17. Metinde tür kayıplarıyla ilgili bir genelleme yapılmakta ve bir yer boş bırakılmıştır. Boşluktan sonra bir aitlik ilişkisi kurulduğu düşünüldüğünde boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) which
• B) whose
• C) who
• D) where
• E) when

Doğru cevap: B — Boşluktan sonra türlere ait "habitats" geldiği için aitlik bildiren ilgi zamiri "whose" kullanılır.

1. Sorunun istediği: boşluktan sonra gelen adla aitlik ilişkisi kuran ilgi zamirini seçmek.
2. Cümle: "Species … habitats disappear are the first to become endangered." Boşluktan sonra "habitats" (yaşam alanları) geliyor; bunlar türlere ait.
3. Aitlik bildiren ilgi zamiri "whose" dır (…nın/…nin) ve hayvanlar ya da cansız varlıklar için de kullanılabilir. "where" yer, "when" zaman bildirir; "who" insanlar içindir.
4. Denetleyelim: "Species whose habitats disappear are the first to become endangered." = Yaşam alanları yok olan türler tehlikeye ilk girenlerdir ✓; "whose habitats" = türlerin yaşam alanları.

18. Tabloda ağaçlandırma yaklaşımları ve etkileri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu eksikliği hangi seçenek giderir?

• A) no cover at all
• B) quick cover and low biodiversity
• C) slower cover but a healthier and more diverse ecosystem
• D) the same result as a single species
• E) immediate loss of all species

Doğru cevap: C — Karışık yerli türlerle ağaçlandırma örtüyü daha yavaş oluşturur ama daha sağlıklı ve çeşitli bir ekosistem kurar.

1. Sorunun istediği: karışık yerli türlerle ağaçlandırmanın uzun dönemli etkisini bulmak; örnek satırla karşılaştıracağız.
2. Örnek satır: "planting a single fast-growing species" (hızlı büyüyen tek türü dikmek) → "quick cover but low biodiversity" (hızlı örtü ama düşük biyoçeşitlilik).
3. "mixed native species" (karışık yerli türler) hem farklı türler hem de o yörenin kendi bitkileri demektir; örtüleri daha geç kapanır ama pek çok canlıya yuva olurlar. Uygun etki "slower cover but a healthier and more diverse ecosystem".
4. Denetleyelim: tablo karşıtlıkla kurulmuş ✓; tek tür hızlı ama çeşitlilikçe fakir, karışık yerli türler yavaş ama zengin.

19. Tabloda iki ürünün üretiminde harcanan su verilmiştir. Bir öğrenci tüketim tercihlerinin su kullanımına etkisini açıklayacaktır. Tabloyu doğru anlatan cümle hangisidir?

• A) Beef uses twice as much water as wheat.
• B) Producing one kilogram of wheat uses more water than beef.
• C) Both products use the same amount of water.
• D) Producing one kilogram of beef uses ten times as much water as wheat.
• E) Water use cannot be compared for these products.

Doğru cevap: D — Bir kilogram sığır eti 15.000 L, buğday 1.500 L su harcar; $15.000 \div 1.500 = 10$, yani on kat.

1. Sorunun istediği: iki ürünün su tüketimini oranlayıp doğru karşılaştırma cümlesini bulmak.
2. Tablo: bir kilogram buğday için 1.500 L, bir kilogram sığır eti için 15.000 L su harcanıyor.
3. Oran: $15.000 \div 1.500 = 10$. Sığır eti on kat su harcıyor; kalıp "ten times as much … as": "Producing one kilogram of beef uses ten times as much water as wheat."
4. Denetleyelim: $1.500 \times 10 = 15.000$ ✓.

20. Kartlarda bu temada işlenen üç kavram verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde çevre sorunları için ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Responsibility belongs to governments alone.
• B) Global problems only affect distant countries.
• C) Local action has no value at all.
• D) Environmental problems cannot be measured.
• E) Global problems have local effects, so responsibility is shared at every level.

Doğru cevap: E — Üç kartı birleştiren sonuç: küresel sorunların yerel etkileri vardır, bu yüzden sorumluluk her düzeyde paylaşılır.

1. Sorunun istediği: üç kartı birlikte kapsayan en geniş sonucu seçmek.
2. Kartlar: "global causes" (küresel nedenler), "local effects" (yerel etkiler), "shared responsibility" (paylaşılan sorumluluk).
3. Nedenler küresel ama etkiler her yerde yerel olarak hissediliyor; bu yüzden sorumluluk bireyden hükümetlere her düzeyde paylaşılır. Üç halkayı "so" (bu yüzden) ile bağlayan cümle: "Global problems have local effects, so responsibility is shared at every level."
4. Denetleyelim: "global problems" ✓, "local effects" ✓, "shared responsibility" ✓ — üç kart da cümlede var.