Organik Kimyaya Giriş

1. Hidrokarbon olarak adlandırılan bileşiklerin bileşimi sorulmaktadır. Bu bileşikler hangi elementlerden oluşur?

• A) Yalnız karbon ve hidrojen
• B) Karbon, hidrojen ve oksijen
• C) Karbon ve azot
• D) Yalnız karbon
• E) Karbon, hidrojen ve kükürt

Doğru cevap: A — Hidrokarbonlar yalnız karbon ve hidrojen atomlarından kurulur; bileşik sınıfının adı da bu iki elementi birleştirir.

1. Sorunun istediği, hidrokarbon adı verilen bileşik sınıfının hangi elementleri içerdiği. Sınıfın adı ilk ipucunu veriyor: hidro (hidrojen) + karbon.
2. Organik bileşikler bir iskelet üzerine kurulur: karbon zinciri. Bu zincirin açık kalan bütün bağ yerlerine yalnız hidrojen bağlanmışsa bileşikte başka element bulunmaz.
3. Zincire oksijen, azot ya da kükürt taşıyan bir grup eklendiğinde bileşik artık hidrokarbon olmaktan çıkar; fonksiyonel gruplu bir organik bileşiğe (alkol, amin, tiyol) dönüşür.
4. Denetleyelim: metan $\text{CH}_4$, etan $\text{C}_2\text{H}_6$ ve benzen $\text{C}_6\text{H}_6$ ✓ — üçünde de yalnız karbon ve hidrojen var.

2. Tabloda hidrokarbonların iki büyük sınıfı karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan açıklama hangisidir?

• A) Yalnız düz zincir
• B) Benzen halkası içeren yapı
• C) Yalnız dallanmış zincir
• D) Yalnız tek bağlı yapı
• E) Hiçbir yapı

Doğru cevap: B — Aromatik hidrokarbonların ayırt edici yapısı benzen halkasıdır; tablodaki boşluğa benzen halkası içeren yapı gelir.

1. Tablo iki sınıfı karşılaştırıyor. Alifatik satırında "düz, dallanmış ya da halkalı zincir" yazıyor; öyleyse boş bırakılan satır aromatiklerin yapısını anlatmalı.
2. Alifatik sınıf zincir yapılıdır, halkalı olanı bile (sikloalkanlar) sıradan tek bağlı bir halkadır. Demek ki aromatikliği ayıran şey halkanın kendisi değil, halkanın türü.
3. Aromatiklerde altı karbonlu benzen halkası bulunur. Bu halkada pi elektronları tek bir çift bağa ait değildir, halkanın tamamına yayılmıştır (delokalizasyon) ve yapıya olağandışı bir kararlılık verir.
4. Denetleyelim: benzen doymamış olmasına karşın brom suyuyla kolayca katılma vermez, yer değiştirme yapar ✓ — bu direnç delokalize halkanın kararlılığından geliyor.

3. Doymuş ve doymamış hidrokarbon ayrımının ölçütü sorulmaktadır. Bu ölçüt nedir?

doymuş: yalnız tek bağ

• A) Karbon sayısı
• B) Molekül kütlesi
• C) Karbonlar arasında yalnız tek bağ bulunup bulunmaması
• D) Halkalı olup olmaması
• E) Renk

Doğru cevap: C — Doymuşluk ölçütü, karbonlar arasında yalnız tek bağ bulunup bulunmamasıdır.

1. Önce "doymuş" sözcüğünün neyle doymuşluğu anlattığını belirleyelim: hidrojenle. Bir karbon zinciri taşıyabileceği en çok hidrojeni taşıyorsa doymuştur.
2. İki karbon arasında çift bağ kurulduğunda her iki karbon da birer hidrojen bağlama yerini bu bağa harcar; molekülde iki hidrojen eksilir. Üçlü bağda eksilen hidrojen sayısı dörttür.
3. Öyleyse ölçüt karbon sayısı, kütle ya da renk değil, karbon-karbon bağlarının cinsidir: yalnız tek bağ varsa doymuş, çift ya da üçlü bağ varsa doymamış.
4. Denetleyelim: $\text{C}_2\text{H}_6$ doymuş, $\text{C}_2\text{H}_4$ doymamıştır ✓ — karbon sayısı ikisinde de aynı, ayıran yalnız bağ cinsi.

4. Düz zincirli alkanların genel formülü sorulmaktadır. Doğru formül hangisidir?

alkan: C_nH_{2n+2}

• A) $\text{C}_n\text{H}_{2n}$
• B) $\text{C}_n\text{H}_{2n-2}$
• C) $\text{C}_n\text{H}_{n}$
• D) $\text{C}_n\text{H}_{2n+2}$
• E) $\text{C}_n\text{H}_{n+2}$

Doğru cevap: D — Alkanlar doymuştur; her karbon dört bağ yapar ve zincirin iki ucundaki karbonlar birer fazla hidrojen taşır. Bu yüzden formülde "+2" bulunur.

1. Alkanlarda yalnız tek bağ vardır.
2. Her karbon dört bağ yapar.
3. Genel formül $\text{C}_n\text{H}_{2n+2}$’dir.

5. Bir çift bağ içeren düz zincirli alkenler için hangi genel formül yazılır?

alken: C_nH_{2n}

• A) $\text{C}_n\text{H}_{2n+2}$
• B) $\text{C}_n\text{H}_{2n}$
• C) $\text{C}_n\text{H}_{2n-2}$
• D) $\text{C}_n\text{H}_{n}$
• E) $\text{C}_n\text{H}_{n+1}$

Doğru cevap: B — Bir çift bağ taşıyan düz zincirli alkenlerin genel formülü $\text{C}_n\text{H}_{2n}$’dir.

1. Doymuş düz zincirli alkanın genel formülünden başlayalım: $\text{C}_n\text{H}_{2n+2}$. Zincirdeki her karbon dört bağ yapar; uçtaki iki karbon birer hidrojen fazladan taşır.
2. Zincire bir çift bağ eklemek, iki karbonun birer bağ yerini birbirine ayırması demektir. Bu yüzden formülden iki hidrojen düşer: $2n + 2 - 2 = 2n$.
3. Sonuç bir çift bağlı alken için $\text{C}_n\text{H}_{2n}$ olur. Aynı formül bir halka içeren doymuş bileşiklerde de çıkar, çünkü halka kapanışı da iki hidrojen götürür.
4. Denetleyelim: $n = 2$ için eten $\text{C}_2\text{H}_4$ ✓ — etandaki ($\text{C}_2\text{H}_6$) hidrojen sayısından tam iki eksik.

6. Bir üçlü bağ içeren düz zincirli alkinlerde karbon ve hidrojen sayıları arasındaki bağıntı nasıldır?

alkin: C_nH_{2n-2}

• A) $\text{C}_n\text{H}_{2n}$
• B) $\text{C}_n\text{H}_{2n+2}$
• C) $\text{C}_n\text{H}_{n}$
• D) $\text{C}_n\text{H}_{2n-2}$
• E) $\text{C}_n\text{H}_{n-2}$

Doğru cevap: D — Bir üçlü bağ taşıyan düz zincirli alkinlerde bağıntı $\text{C}_n\text{H}_{2n-2}$’dir.

1. Alkanın genel formülü $\text{C}_n\text{H}_{2n+2}$. Doymamışlık getiren her pi bağı ya da her halka, bu hidrojen sayısından ikişer götürür.
2. Üçlü bağ bir sigma ve iki pi bağından oluşur; tek bağa göre iki pi bağı fazladır. İki pi bağı $2 \cdot 2 = 4$ hidrojen eksiltir.
3. Hesabı yapalım: $2n + 2 - 4 = 2n - 2$. Öyleyse alkinin genel formülü $\text{C}_n\text{H}_{2n-2}$ olur.
4. Denetleyelim: $n = 2$ için asetilen $\text{C}_2\text{H}_2$ ✓ — $2 \cdot 2 - 2 = 2$ hidrojen, etandaki altı hidrojenden dört eksik.

7. Beş karbonlu düz zincirli bir alkanın molekül formülü sorulmaktadır. Doğru formül hangisidir?

C_nH_{2n+2},\; n = 5

• A) $\text{C}_5\text{H}_{10}$
• B) $\text{C}_5\text{H}_{8}$
• C) $\text{C}_5\text{H}_{12}$
• D) $\text{C}_5\text{H}_{5}$
• E) $\text{C}_5\text{H}_{11}$

Doğru cevap: C — Beş karbonlu düz zincirli alkan pentandır ve molekül formülü $\text{C}_5\text{H}_{12}$’dir.

1. Düz zincirli doymuş bir bileşik isteniyor; kullanılacak bağıntı alkanların genel formülüdür: $\text{C}_n\text{H}_{2n+2}$.
2. Karbon sayısını yerine koyalım: $n = 5$ için hidrojen sayısı $2 \cdot 5 + 2 = 10 + 2 = 12$ çıkar.
3. Molekül formülü $\text{C}_5\text{H}_{12}$ olur; bu bileşiğin adı pentandır.
4. Denetleyelim: zincirdeki üç ortadaki karbon ikişer, iki uçtaki karbon üçer hidrojen taşır: $3 \cdot 2 + 2 \cdot 3 = 6 + 6 = 12$ ✓ — formülle birebir uyuşuyor.

8. Doymuş ve doymamış bir hidrokarbonu ayırt etmek için brom suyu kullanılmaktadır. Bu deneyde ne gözlenir?

• A) Doymamış bileşik bromla katılma tepkimesi verir ve brom suyunun rengi açılır; doymuşta değişme olmaz
• B) İkisinde de renk açılır
• C) Doymuş bileşikte renk açılır
• D) İkisinde de değişme olmaz
• E) İkisi de renklenir

Doğru cevap: A — Doymamış bileşik bromla katılma tepkimesi verip brom suyunun rengini açar; doymuşta değişme olmaz.

1. Brom suyu kahverengi-turuncu renklidir. Deneyde izlenecek değişken bu rengin kalıp kalmadığıdır.
2. Brom bir hidrokarbona ancak katılma ile bağlanır; katılma da pi bağının kırılmasını gerektirir. Pi bağı yalnız çift ve üçlü bağlarda, yani doymamış bileşiklerde bulunur.
3. Doymamış örnekte brom pi bağına katılıp renksiz dibromlu bileşiğe dönüşür; çözeltide serbest brom kalmadığı için renk açılır. Doymuş örnekte kırılacak pi bağı olmadığından brom harcanmaz ve renk sürer.
4. Denetleyelim: rengin açılması bromun tükendiğini, tükenmesi ise pi bağının varlığını gösterir ✓ — gözlem doğrudan doymamışlığın kanıtı olur.

9. Tabloda hidrokarbonların karakteristik tepkimeleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan tepkime türü hangisidir?

• A) Yer değiştirme
• B) Katılma
• C) Nötralleşme
• D) Çökelme
• E) İyonlaşma

Doğru cevap: B — Doymamış hidrokarbonların karakteristik tepkimesi katılmadır; tablodaki boşluğa katılma gelir.

1. Tabloda alkanın karşısında "yer değiştirme" yazıyor. Boş bırakılan yer, alken ve alkinlerin — yani doymamışların — karakteristik tepkimesini istiyor.
2. Alkanda bütün bağlar tek bağdır ve her karbon dört bağını doldurmuştur. Yeni bir atom ancak varolan bir hidrojenin yerini alarak girebilir; bu yüzden alkanların tepkimesi yer değiştirmedir.
3. Doymamış bileşikte ise pi bağı görece zayıftır ve kırılabilir. Kırıldığında iki karbonda birer bağ yeri açılır ve gelen atomlar hiçbir şeyi dışarı atmadan doğrudan bağlanır: katılma.
4. Denetleyelim: etene hidrojen katıldığında yalnız etan oluşur, ortama ikinci bir ürün çıkmaz ✓ — katılmada tek ürün vardır, yer değiştirmede ise ayrılan bir ürün daha bulunur.

10. Halkalı doymuş bir hidrokarbonun genel formülünün, aynı karbon sayılı bir alkenle aynı olduğu görülmektedir. Bu benzerliğin nedeni nedir?

• A) Halka kapanışının da bir pi bağı gibi iki hidrojen eksiltmesi
• B) İkisinin de aynı madde olması
• C) Halkanın büyük olması
• D) Ölçüm hatası
• E) Halkanın doymamış olması

Doğru cevap: A — Zincirin iki ucu birleşip halka kapandığında her uçtan birer hidrojen çıkar. Bu, bir çift bağ eklemenin formüle etkisiyle özdeştir; iki bileşik farklıdır ama formülleri aynıdır.

1. Halka kapanışında iki uçtan birer hidrojen çıkar.
2. Bu, çift bağ eklemekle aynı etkiyi yapar.
3. Formüller aynı olur ama bileşikler farklıdır.

11. Milyonlarca organik bileşiğin bilinmesine karşın anorganik bileşik sayısının çok daha az olduğu belirtilmektedir. Bu farkın nedeni nedir?

• A) Karbonun ağır olması
• B) Karbonun ucuz olması
• C) Karbonun dört bağ yapabilmesi ve kendi atomlarıyla uzun zincirler, halkalar ve dallar kurabilmesi
• D) Karbonun renksiz olması
• E) Karbonun bol bulunması

Doğru cevap: C — Karbonun dört bağ yapabilmesi ve kendi atomlarıyla kararlı zincirler kurabilmesi, sınırsıza yakın bir bileşik çeşitliliği doğurur.

1. Sorunun açıklamamızı istediği şey bir sayı farkı: milyonlarca organik bileşiğe karşılık çok daha az anorganik bileşik. Yanıt karbonun bağ yapma özelliklerinde aranmalı.
2. Karbonun dört değerlik elektronu vardır ve dört bağ yapar. Dört bağ, bir atomun çevresine dört ayrı kolun uzanabilmesi demektir; bu da dallanmaya olanak verir.
3. Karbon ayrıca kendi atomlarıyla güçlü ve kararlı bağ kurar (katenasyon). Böylece onlarca, hatta yüzlerce karbonluk düz, dallı ya da halkalı iskeletler kurulabilir.
4. Denetleyelim: yalnız $\text{C}_{10}\text{H}_{22}$ formülüne uyan 75 ayrı dallanma düzeni vardır ✓ — tek bir formül bile bu kadar bileşik veriyorsa toplam sayı milyonlara çıkar.

12. Karbon içerdiği hâlde organik sayılmayan bileşikler bulunmaktadır. Aşağıdakilerden hangisi böyle bir bileşiktir?

• A) Karbon dioksit; karbonatlar ve karbon oksitleri geleneksel olarak anorganik sayılır
• B) Etanol
• C) Metan
• D) Benzen
• E) Asetik asit

Doğru cevap: A — Karbon dioksit, karbon içerdiği hâlde geleneksel olarak anorganik sayılan bileşiktir.

1. Şıkları eleyerek başlayalım: etanol, metan, benzen ve asetik asit karbon iskeletli, C–H bağı taşıyan tipik organik bileşiklerdir. Geriye karbon dioksit kalıyor.
2. Organik bileşik sınıflandırması tarihsel bir ayrıma dayanır ve ölçütü karbon iskeletiyle ona bağlı hidrojenlerdir. Karbon dioksitte ne karbon zinciri ne de C–H bağı vardır.
3. Aynı gerekçeyle karbon monoksit, karbonatlar, bikarbonatlar ve siyanürler de karbon taşıdıkları hâlde anorganik kabul edilir.
4. Denetleyelim: soru "karbon içerdiği hâlde organik sayılmayan" bileşiği istiyor ✓ — bu tanıma şıklar arasında yalnız karbon dioksit uyuyor.

13. Düz zincirli alkanlarda karbon sayısı arttıkça kaynama noktasının yükseldiği ölçülmüştür. Bu artışın nedeni nedir?

• A) Moleküllerin polarlaşması
• B) Bağların güçlenmesi
• C) Karbonun değişmesi
• D) Molekülün büyümesiyle temas yüzeyinin ve London kuvvetlerinin artması
• E) Hidrojen bağı oluşması

Doğru cevap: D — Zincir uzadıkça molekülün elektron sayısı ve temas yüzeyi büyür, London kuvvetleri güçlenir ve kaynama noktası yükselir.

1. Kaynama, moleküller arası çekimlerin yenilmesi demektir. Öyleyse önce alkan molekülleri arasında hangi çekimin bulunduğunu belirleyelim.
2. Alkanlarda yalnız C–C ve C–H bağları vardır; elektronegatiflik farkı çok küçük olduğu için molekül apolardır. Geriye tek bir etkileşim kalır: London (dağılma) kuvvetleri.
3. London kuvveti anlık dipollerden doğar; elektron sayısı ve moleküllerin birbirine değen yüzeyi büyüdükçe güçlenir. Zincire eklenen her karbon bu iki niceliği birden artırır.
4. Denetleyelim: metan -161 °C’de, dört karbonlu bütan -0,5 °C’de kaynar ✓ — üç karbonluk uzama kaynama noktasını 160 dereceden fazla yükseltmiş.

14. Aynı molekül formülüne sahip düz zincirli ve dallanmış iki alkanın kaynama noktaları karşılaştırılmaktadır. Doğru karşılaştırma hangisidir?

• A) Dallanmışınki yüksektir
• B) İkisi eşittir
• C) Düz zincirlininki yüksektir; dallanma molekülü küreselleştirip temas yüzeyini azaltır
• D) Belirlenemez
• E) İkisi de kaynamaz

Doğru cevap: C — Kütleleri aynı olduğu için fark yalnız biçimden gelir. Düz zincir moleküllerin yan yana uzun temas kurmasına izin verir; dallanmış molekül küresele yaklaşır ve daha az temas eder.

1. Kütleler eşit, etkileşim türü aynı.
2. Düz zincir daha geniş temas yüzeyi sağlar.
3. London kuvvetleri güçlüdür, kaynama noktası yüksektir.

15. Hidrokarbonların suda çözünmeyip organik çözücülerde çözündüğü bilinmektedir. Bu davranışın nedeni nedir?

• A) Hidrokarbonların ağır olması
• B) Hidrokarbonların apolar olması; su ise polardır ve benzer benzeri çözer
• C) Hidrokarbonların katı olması
• D) Suyun sıcak olması
• E) Hidrokarbonların iyonik olması

Doğru cevap: B — Hidrokarbonlar apolar, su ise polardır; benzer benzeri çözdüğü için birbirleriyle karışmazlar.

1. Çözünme, çözücü ile çözünenin birbirini en az kendi türdeşlerini çektiği kadar çekmesini gerektirir. Öyleyse iki maddedeki etkileşimleri karşılaştıralım.
2. Su molekülleri birbirine hidrojen bağlarıyla bağlıdır; bu, moleküller arası etkileşimlerin en güçlülerindendir. Hidrokarbon molekülleri arasında ise yalnız zayıf London kuvvetleri vardır.
3. Apolar bir molekülün su ağına girebilmesi için hidrojen bağlarını koparması, ama yerine eşdeğer bir çekim koyabilmesi gerekir. Bu değiş tokuş enerjice karşılanamadığı için su hidrokarbonu dışarıda bırakır.
4. Denetleyelim: aynı hidrokarbon, apolar olan benzen ya da heptan içinde kolayca çözünür ✓ — orada kopardığı etkileşimin yerine aynı türden bir etkileşim koyabiliyor.

16. Grafikte düz zincirli alkanların kaynama noktaları karbon sayısına göre verilmiştir. Grafikten çıkarılan sonuç nedir?

• A) Karbon sayısı arttıkça kaynama noktasının düştüğü
• B) Kaynama noktasının sabit olduğu
• C) Alkanların kaynamadığı
• D) Ölçümün hatalı olduğu
• E) Karbon sayısı arttıkça kaynama noktasının yükseldiği; küçük alkanlar oda koşullarında gazdır

Doğru cevap: E — Grafik, karbon sayısı arttıkça kaynama noktasının yükseldiğini gösterir; bu yüzden küçük alkanlar oda koşullarında gazdır.

1. Eksenleri okuyalım: yatayda karbon sayısı 1’den 4’e gidiyor, düşeyde kaynama noktası (°C) veriliyor. Eğri soldan sağa sürekli yükseliyor.
2. Yükselen eğri doğrudan bir bağıntı bildiriyor: zincire karbon eklendikçe molekül büyür, elektron sayısı ve temas yüzeyi artar, London kuvvetleri güçlenir ve kaynatmak için daha çok ısı gerekir.
3. Ölçülen değerler ilk dört üyenin kaynama noktalarının 0 °C’nin altında kaldığını gösteriyor (metan -161 °C, etan -89 °C, propan -42 °C, bütan -0,5 °C). Bu yüzden metan, etan, propan ve bütan oda sıcaklığında gaz hâlindedir.
4. Denetleyelim: aynı yükseliş sürdüğü için pentandan başlayarak alkanlar sıvı, çok uzun zincirliler ise katı hâle geçer ✓ — grafikten okunan eğilim daha büyük karbon sayılarında da doğrulanıyor.

17. Hidrokarbonların yeterli oksijenle tam yanması sonucunda oluşan ürünler sorulmaktadır. Bu ürünler hangileridir?

• A) Karbon monoksit ve su
• B) Yalnız karbon
• C) Hidrojen ve karbon
• D) Yalnız su
• E) Karbon dioksit ve su

Doğru cevap: E — Hidrokarbonların yeterli oksijenle tam yanmasından karbon dioksit ve su oluşur.

1. Yanan bileşikte yalnız karbon ve hidrojen var; yakıcı olarak oksijen veriliyor. Öyleyse ürünler bu üç elementten kurulacak.
2. Tam yanmada karbon en yüksek yükseltgenme basamağına çıkar ve karbon dioksite dönüşür; hidrojen ise oksijenle birleşip suyu verir.
3. Metanın yanması bunu gösterir: $\text{CH}_4 + 2\text{O}_2 \rightarrow \text{CO}_2 + 2\text{H}_2\text{O}$. Denklemin iki yanında da bir karbon, dört hidrojen ve dört oksijen bulunur.
4. Denetleyelim: oksijen yetersiz kalsaydı karbon tam yükseltgenemez, karbon monoksit ve is oluşurdu ✓ — sorudaki "yeterli oksijen" koşulu bu eksik yanma durumunu dışarıda bırakıyor.

18. Ham petrolün rafinerilerde ayrımsal damıtmayla ayrıldığı bilinmektedir. Bu ayrımın dayandığı özellik nedir?

• A) Renk farkı
• B) Yoğunluk farkı
• C) Manyetik özellik
• D) Elektriksel yük farkı
• E) Farklı zincir uzunluğundaki hidrokarbonların farklı kaynama noktalarına sahip olması

Doğru cevap: E — Ayrımsal damıtma, farklı zincir uzunluğundaki hidrokarbonların farklı kaynama noktalarına sahip olmasına dayanır.

1. Ham petrol tek bir madde değil; karbon sayısı birden onlarcaya kadar değişen hidrokarbonların karışımıdır. Ayırmak için bileşenlerin birbirinden ayrıldığı bir özellik gerekir.
2. Zincir uzadıkça London kuvvetleri güçlendiği için kaynama noktası yükselir. Öyleyse karışımın bileşenleri kaynama noktalarına göre sıralanabilir ve bu sıra ayırma ölçütü olur.
3. Isıtılan petrolün buharı kulenin altından girer, yukarı çıktıkça sıcaklık düşer. Her kesim, kendi kaynama noktasına inilen yükseklikte yoğunlaşıp o raftan alınır.
4. Denetleyelim: kulenin en üstünden kısa zincirli gazlar ve benzin, en altından ağır yağlar ve asfalt alınır ✓ — çıkış sırası tam olarak kaynama noktası sırasıdır.

19. Bir öğrenci elindeki hidrokarbon örneğinin doymuş mu doymamış mı olduğunu belirlemek istemektedir. En uygun yöntem hangisidir?

• A) Örneği tartmak
• B) Örneğin rengine bakmak
• C) Örneği dondurmak
• D) Örneğe brom suyu ekleyip rengin açılıp açılmadığını gözlemek
• E) Örneği ısıtmak

Doğru cevap: D — Doymuşluk sınaması için örneğe brom suyu eklenip rengin açılıp açılmadığı gözlenir.

1. Öğrencinin belirlemek istediği şey pi bağının varlığı. Öyleyse seçilecek yöntem pi bağına duyarlı olmalı; kütle ya da renk gibi ilgisiz bir özelliği ölçmemeli.
2. Brom yalnız pi bağına katılır. Katılma olursa ortamdaki serbest brom tükenir ve brom suyunun kahverengi-turuncu rengi kaybolur.
3. Renk açılıyorsa örnekte çift ya da üçlü bağ vardır, bileşik doymamıştır; renk olduğu gibi kalıyorsa yalnız tek bağ vardır, bileşik doymuştur.
4. Denetleyelim: sınamanın iki olası sonucu iki olası yanıtı ayrı ayrı karşılıyor ✓ — iyi bir sınamanın ölçütü tam olarak budur.

20. Hidrokarbonlar yalnız karbon ve hidrojen içerir; doymuş olanlarda yalnız tek bağ bulunur ve zincir uzadıkça kaynama noktası yükselir. Bu bilgiye dayanarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

• A) Alkanların genel formülü $\text{C}_n\text{H}_{2n+2}$’dir.
• B) Doymamış bileşikler katılma tepkimesi verir.
• C) Küçük alkanlar oda koşullarında gazdır.
• D) Hidrokarbonlar suda çözünmez.
• E) Aynı formüllü dallanmış ve düz zincirli alkanların kaynama noktaları eşittir.

Doğru cevap: E — Aynı formüllü dallanmış ve düz zincirli alkanların kaynama noktalarının eşit olduğu söylenemez; dallanma kaynama noktasını düşürür.

1. Soru "söylenemez"i istiyor; öyleyse verilen bilgiyle çelişen ya da ondan çıkarılamayan seçeneği arayacağız.
2. Verilen bilgide kaynama noktasının zincir uzunluğuna bağlı olduğu söyleniyor. Bu bağın arkasındaki gerçek neden, moleküllerin birbirine değen yüzeyidir — yani molekülün biçimi.
3. Aynı molekül formülüne sahip iki alkandan dallanmış olanı daha toplu, küresele yakın bir biçim alır. Temas yüzeyi küçülür, London kuvvetleri zayıflar ve bileşik daha düşük sıcaklıkta kaynar.
4. Denetleyelim: n-bütan -0,5 °C’de, aynı formüllü izobütan -11,7 °C’de kaynar ✓ — kaynama noktaları eşit değil.