Atatürk Dönemi’ndeki Dış Siyasi Gelişmeler

1. Yukarıdaki ilkenin dış politikaya yansıması hangisidir?

• A) Sorunların öncelikle görüşme ve antlaşma yoluyla çözülmesi
• B) Sorunların askerî yolla çözülmesi
• C) Komşularla ilişkinin kesilmesi
• D) Antlaşmalardan kaçınılması
• E) Uluslararası kuruluşlara girilmemesi

Doğru cevap: A — Barışı esas alan bir anlayış, sorunların görüşme ve antlaşma yoluyla çözülmesini öne çıkarır.

1. İlkeyi okuyalım: "yurtta barış, dünyada barış". İki alanı birden kapsıyor — içeride ve dışarıda.
2. Bir ilkenin dış politikaya yansıması, hangi yöntemi öncelikli kıldığında görülür. Barış esas alınıyorsa askerî yol ilk seçenek olamaz.
3. Geriye görüşme ve antlaşma kalır. İlkenin yansıması, sorunların öncelikle bu yolla çözülmesidir.
4. Denetleyelim: dönemde imzalanan anlaşma sayısı artmış ✓ — uygulama ilkeyi doğruluyor.

2. Tabloda görüşme sonuçları verilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) Karara bağlandı
• B) Sonraki yıllarda ayrıca görüşülmek üzere bırakıldı
• C) Tamamen unutuldu
• D) Geçersiz sayıldı
• E) Askerî yolla çözüldü

Doğru cevap: B — Anlaşma sağlanamayan konular sonraki yıllarda ayrı görüşmelerle ele alınmıştır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda konu, sağda Lozan’daki durumu.
2. Dolu satır: sınırların büyük bölümü → karara bağlandı. "Büyük bölümü" ifadesi önemli; demek ki bir bölümü kalmış.
3. Kalan sınır ve borç sorunlarında uzlaşma sağlanamamış. Bunlar geçersiz sayılmamış ya da unutulmamış; sonraki yıllarda ayrıca görüşülmek üzere bırakılmıştır.
4. Denetleyelim: dönem boyunca ikili anlaşmalar sürüyor ✓ — bırakılan konular gerçekten sonradan ele alınmış.

3. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre bu görüşmelerin amacı hangisidir?

• A) Ödemenin durdurulması
• B) Borcun artırılması
• C) Borcun ödenebilir bir düzene bağlanması
• D) Alacaklıların çoğaltılması
• E) Sınırların değişmesi

Doğru cevap: C — Görüşmelerin amacı, borcun ülke ekonomisinin taşıyabileceği bir takvime bağlanmasıdır.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: devralınan borçlar paylaştırılır → ödeme koşulları görüşülür → takvim ve tutar belirlenir.
2. Birinci basamak borcun kime ne kadar düşeceğini belirliyor. Ama tutarı bilmek tek başına yetmez; ödenebilir olması gerekir.
3. İkinci ve üçüncü basamak bunu sağlıyor: hangi tutarın hangi tarihte ödeneceği belirleniyor. Amaç, borcun ödenebilir bir düzene bağlanmasıdır.
4. Denetleyelim: borç reddedilmiyor ✓ — kabul ediliyor ama taşınabilir bir takvime oturtuluyor.

4. Tabloda durumlar karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Sınırları kapatmak
• B) Görüşmelerden kaçınmak
• C) İlişkileri kesmek
• D) Sorunları çok taraflı bir zeminde de dile getirebilmek
• E) Antlaşmaları geçersiz kılmak

Doğru cevap: D — Uluslararası kuruluş üyeliği, sorunların çok taraflı bir zeminde de ele alınmasına imkân verir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda durum, sağda o durumun sağladığı.
2. Dolu satır: üye olmamak → sorunları ikili görüşmelerle çözmek zorunda kalmak. Burada devlet tek bir muhatapla, karşılıklı güç dengesine bağlı olarak pazarlık eder.
3. Üyelik yeni bir zemin açar: sorun birçok devletin bulunduğu bir platformda da dile getirilebilir. Bu, tek başına kalmayı önler.
4. Denetleyelim: üyelik ikili görüşmeyi ortadan kaldırmıyor ✓ — seçenek "de" diyerek ikisinin bir arada kullanılabileceğini söylüyor.

5. Kartlarda bölgesel iş birliği anlaşmalarının ortak maddeleri verilmiştir. Bu maddelerin amacı hangisidir?

• A) İlişkileri kesmek
• B) Sınırları kaldırmak
• C) Orduları birleştirmek
• D) Ticareti durdurmak
• E) Bölgede güvenliği ortak bir zemine oturtmak

Doğru cevap: E — Saldırmazlık, danışma ve sınırların tanınması; bölgesel güvenliği ortak bir zemine oturtur.

1. Üç kartı okuyalım: komşularla saldırmazlık, ortak danışma, sınırların karşılıklı tanınması.
2. Üçünün ortak yanını arayalım. Saldırmazlık askerî tehdidi, sınırların tanınması toprak talebini ortadan kaldırıyor.
3. Ortak danışma ise sorun çıktığında ne yapılacağını önceden belirliyor. Üçü birlikte bölge güvenliğini tek tek devletlerin gücüne değil, ortak bir zemine bağlıyor.
4. Denetleyelim: sınırlar kaldırılmıyor, TANINIYOR ✓ — anlaşma egemenliği azaltmıyor, karşılıklı güvenceye alıyor.

6. Tabloda boğazların yönetimi karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) Türkiye'nin egemenlik yetkisi altında
• B) Uluslararası komisyon eliyle
• C) Kapatılmış olarak
• D) Ortak yönetim biçiminde
• E) Belirsiz biçimde

Doğru cevap: A — Montrö ile boğazlar üzerindeki yetki uluslararası komisyondan Türkiye’ye geçmiştir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda dönem, sağda boğazların yönetim biçimi.
2. Dolu satır: Lozan sonrası → uluslararası bir komisyon eliyle. Bu düzende yetki tek bir devlette değil, ortak bir kurulda.
3. Montrö bu düzeni değiştirdi: boğazların yönetimi Türkiye’nin egemenlik yetkisi altına geçti.
4. Denetleyelim: bu değişim ünitenin "egemenliği güçlendirme" ilkesinin somut örneği ✓ — egemenliği sınırlayan bir düzenleme kaldırılmış.

7. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre boğazlar konusundaki yeni düzenlemeyi hazırlayan gelişme hangisidir?

• A) Ticaretin azalması
• B) Uluslararası ortamda güvenlik kaygısının artması
• C) Nüfusun artması
• D) Eğitimin gelişmesi
• E) Ulaşımın kolaylaşması

Doğru cevap: B — Artan gerginlik ve silahlanma, boğazların savunmasının gündeme gelmesine yol açmıştır.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: dünyada gerginlik artar → silahlanma hızlanır → boğazların güvenliği gündeme gelir.
2. İlk iki basamak dış dünyada olan gelişmeler; ikisi birlikte bir güvenlik kaygısı üretiyor.
3. Bu ortamda boğazlar gibi stratejik bir geçidin savunmasız kalması sorun hâline geliyor. Yeni düzenlemeyi hazırlayan gelişme, uluslararası ortamda güvenlik kaygısının artmasıdır.
4. Denetleyelim: düzenleme talebi içeriden değil KOŞULLARDAN doğuyor ✓ — bu yüzden karşı taraflar da kabul edebiliyor.

8. Şemada bir sorunun çözüm biçimi verilmiştir. Şemaya göre izlenen yöntem hangisidir?

• A) Sorunu görmezden gelme
• B) Doğrudan askerî çözüm
• C) Diplomatik yollarla ve aşamalı çözüm
• D) Görüşmeleri reddetme
• E) Antlaşmayı bozma

Doğru cevap: C — Sorunun uluslararası zeminde ve görüşmelerle ele alınması, diplomatik ve aşamalı bir yöntemdir.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: sorun uluslararası zemine taşınır → görüşmeler sürdürülür → anlaşmayla çözülür.
2. Yöntemin iki özelliğini görelim. Birincisi araç: askerî güç değil, görüşme ve uluslararası platform kullanılıyor.
3. İkincisi süreç: sorun tek hamlede değil, basamak basamak çözülüyor. Bu, diplomatik ve aşamalı bir yöntemdir.
4. Denetleyelim: sonuç anlaşma ✓ — dayatma değil, karşılıklı kabul.

9. Tabloda dış politika yaklaşımları ve sonuçları karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?

• A) İlişkilerin kesilmesi
• B) Kutuplaşmanın artması
• C) Güvenlik kaygısının büyümesi
• D) Öngörülebilir ve istikrarlı bir çevre
• E) Sınırların kapanması

Doğru cevap: D — Komşularla yapılan anlaşmalar, çevrede öngörülebilir ve istikrarlı bir ortam yaratır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda dış politika yaklaşımı, sağda bölgesel sonucu.
2. Dolu satır: komşularla sorunları büyütmek → güvenlik kaygısı ve kutuplaşma. Sorun büyüdükçe taraflar saflara ayrılıyor ve herkes tedirgin oluyor.
3. Anlaşma yapmak bunun tersini üretir: taraflar ne yapacaklarını önceden bilir, ani sürprizler azalır. Sonuç öngörülebilir ve istikrarlı bir çevredir.
4. Denetleyelim: öngörülebilirlik yatırım ve ticareti de kolaylaştırıyor ✓ — istikrarın ekonomik karşılığı.

10. Yukarıdaki politikanın sağladığı üstünlük hangisidir?

• A) Sınırları kapatmak
• B) Anlaşmalardan kaçınmak
• C) İlişkileri kesmek
• D) Görüşmeleri reddetmek
• E) Tek bir tarafa bağımlı kalmadan hareket alanı korumak

Doğru cevap: E — Bloklardan birine tam bağlanmamak, dış politikada hareket alanını korur.

1. Anlatılan politikayı belirleyelim: devlet birden çok tarafla ayrı ayrı anlaşma yapıyor ama hiçbirine tam bağlanmıyor.
2. Bir bloğa tam bağlanmanın bedelini düşünelim: o bloğun kararlarına uymak gerekir, karşı tarafla ilişki de zorlaşır.
3. Ayrı ayrı anlaşma yapmak bu bedeli ödemeden ilişki kurmayı sağlar. Üstünlüğü, tek bir tarafa bağımlı kalmadan hareket alanını korumaktır.
4. Denetleyelim: politika anlaşmadan kaçınmak değil ✓ — tersine çok sayıda anlaşma yapılıyor, yalnız hiçbiri bağlayıcı bir bloğa dönüşmüyor.

11. Tabloda imzalanan anlaşma sayıları verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?

• A) Dış ilişkilerde antlaşma yoluna daha çok başvurulmuştur.
• B) Anlaşma sayısı azalmıştır.
• C) İlişkiler kesilmiştir.
• D) Görüşmeler durmuştur.
• E) Sayılar eşittir.

Doğru cevap: A — İkinci dönemde anlaşma sayısının belirgin artışı, antlaşma yolunun daha çok kullanıldığını gösterir.

1. Tablodaki iki değeri okuyalım: 1923-1928 arasında 11, 1929-1938 arasında 27 ikili anlaşma.
2. İki dönemin uzunluğu yakın (beş yıl ve dokuz yıl) ama sayı iki katından fazla artmış.
3. Anlaşma, sorunları görüşme yoluyla çözmenin ürünüdür. Sayının artması bu yola daha çok başvurulduğunu gösterir.
4. Denetleyelim: bu, dönemin barışçı dış politika ilkesiyle örtüşüyor ✓ — ilke uygulamada sayıya yansımış.

12. Tabloda anlaşma türleri ve konuları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda boş kalan yere ne gelir?

• A) Saldırmazlık
• B) Gümrük oranları ve karşılıklı mal değişimi
• C) Sınır güvenliği
• D) Askerî iş birliği
• E) Kültürel değişim

Doğru cevap: B — Ticaret anlaşmaları gümrük oranlarını ve karşılıklı mal değişimini düzenler.

1. Tablonun kurgusu şu: solda anlaşma türü, sağda konusu. Her tür kendi alanını düzenliyor.
2. Dolu satır: siyasi anlaşma → saldırmazlık ve danışma. Bunlar güvenlik konularıdır.
3. Ticaret anlaşmasının alanı ekonomidir. Düzenlediği şeyler malların hangi gümrük oranıyla geçeceği ve karşılıklı mal değişiminin nasıl yapılacağıdır.
4. Denetleyelim: iki tür aynı ülkeyle ayrı ayrı imzalanabiliyor ✓ — konuları farklı olduğu için biri ötekinin yerini tutmuyor.

13. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre elçiliklerin açılmasının anlamı hangisidir?

• A) Antlaşmanın geçersizleşmesi
• B) İlişkilerin kesilmesi
• C) İlişkilerin sürekli ve kurumsal hâle gelmesi
• D) Görüşmelerin durması
• E) Tanınmanın kaldırılması

Doğru cevap: C — Elçiliklerin açılması, ilişkilerin geçici temaslardan sürekli ve kurumsal bir zemine geçmesidir.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: bağımsızlık antlaşmayla tanınır → elçilikler açılır → düzenli ilişki kurulur.
2. Antlaşma tek seferlik bir işlemdir; imzalanır ve biter. Ama ilişkinin sürmesi için bir yapı gerekir.
3. Elçilik tam bunu sağlar: karşı ülkede sürekli bir temsilcilik bulunur, iletişim her defasında yeniden kurulmaz. İlişki kurumsal hâle gelir.
4. Denetleyelim: elçilik açılması tanınmanın da göstergesi ✓ — tanınmayan bir devlette elçilik açılmaz.

14. Tabloda kaynaklar değerlendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Hangi seçenek bu boşluğa uygundur?

• A) Tamamen nesnel
• B) Bağlayıcı ve doğrudan
• C) Kaynak sayılmaz
• D) Döneme ışık tutar ama kendi bakış açısını taşır
• E) Yalnızca sayısal

Doğru cevap: D — Gazete yorumu döneme ışık tutar; ancak yayımlandığı ülkenin bakış açısını yansıtır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kaynak, sağda değerlendirmesi.
2. Dolu satır: antlaşmanın resmî metni → bağlayıcı ve doğrudan. Metin tarafların üzerinde anlaştığı sözcüklerin kendisidir; yorum içermez.
3. Yabancı bir gazetenin yorumu ise bir değerlendirmedir. Döneme ışık tutar, o ülkede olaya nasıl bakıldığını gösterir; ama kendi bakış açısını taşır.
4. Denetleyelim: aynı olay iki ülkenin gazetesinde farklı anlatılabilir ✓ — bu fark, öznelliğin kanıtı.

15. Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?

• A) Metni bulamamak
• B) Anlaşmayı okumamak
• C) Ülkeleri tanımamak
• D) Tarihi bilmemek
• E) Bir anlaşmanın tüm sorunları kapsadığını varsaymak

Doğru cevap: E — Bir anlaşma yalnızca kapsadığı konuları düzenler; kapsam dışındaki sorunlar sürebilir.

1. Öğrencinin akıl yürütmesini ayıralım. Gözlem: iki ülke bir anlaşma imzalamış. Sonuç: aralarında HİÇBİR sorun kalmamış.
2. Her anlaşmanın belirli bir konusu vardır: sınır, ticaret, saldırmazlık. O konu dışındaki meseleler metinde geçmez ve düzenlenmez.
3. Öyleyse bir anlaşma bütün sorunları kapatmaz. Hata, anlaşmanın tüm sorunları kapsadığını varsaymaktır.
4. Denetleyelim: Lozan’da bile bazı sorunlar sonraya bırakılmıştı ✓ — ünitedeki tablo bunu gösteriyordu.

16. Tabloda ilkeler ve uygulamaları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Egemenlik yetkisini sınırlayan düzenlemelerin kaldırılması
• B) Saldırmazlık anlaşmaları
• C) Elçilik açılması
• D) Ticaret yapılması
• E) Kuruluşa üye olunması

Doğru cevap: A — Bağımsızlığın korunması, egemenliği sınırlayan düzenlemelerin kaldırılmasıyla somutlaşır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda ilke, sağda uygulamadaki karşılığı.
2. Dolu satır: barışçı dış politika → saldırmazlık anlaşmaları. İlke soyut, karşılığı somut bir adım.
3. Bağımsızlığın korunması ilkesinin somut karşılığı da benzer biçimde bir adım olmalı: egemenlik yetkisini sınırlayan düzenlemelerin kaldırılması. Boğazlar üzerindeki komisyon yönetiminin sona ermesi bunun örneğidir.
4. Denetleyelim: iki satır farklı alanlarda ✓ — biri komşularla ilişkiyi, öteki egemenlik yetkisini düzenliyor.

17. Tabloda görüşme biçimleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) Konunun ayrıntılı ele alınması
• B) Kararın daha geniş bir kesim tarafından kabul edilmesi
• C) Görüşmenin kısalması
• D) Tarafların azalması
• E) Kararın gecikmesi

Doğru cevap: B — Çok taraflı görüşmede varılan karar daha geniş bir kesim tarafından benimsenir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda görüşme biçimi, sağda üstünlüğü.
2. Dolu satır: ikili görüşme → konunun ayrıntılı ele alınması. İki taraf olduğu için konuya derinlemesine girilebiliyor.
3. Çok taraflı görüşmenin üstünlüğü başka yerde: masada çok sayıda devlet var. Varılan karara hepsi katıldığı için sonuç daha geniş bir kesimce kabul edilir ve daha güçlü olur.
4. Denetleyelim: iki biçim rakip değil ✓ — dönem boyunca ikisi de kullanılmış.

18. Şemada bir dış politika yaklaşımı verilmiştir. Şemaya göre bu yaklaşımın sağladığı hangisidir?

• A) İlişkileri kesme
• B) Kutuplaşmaya katılma
• C) Kutuplaşmanın dışında kalarak istikrarı koruma
• D) Sınırları değiştirme
• E) Antlaşmaları bozma

Doğru cevap: C — Her iki tarafla ilişki kurmak, blok gerilimlerinin dışında kalarak istikrarı korumayı sağlar.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: bloklar oluşur → devlet her iki tarafla ilişki kurar → gerilimin dışında kalınır.
2. Bloklar oluştuğunda devletlerin çoğu bir tarafı seçer; seçim yapan devlet o bloğun gerilimlerine de ortak olur.
3. Her iki tarafla ilişki kuran devlet ise bu gerilimin tarafı hâline gelmez. Yaklaşımın sağladığı şey kutuplaşmanın dışında kalarak istikrarı korumaktır.
4. Denetleyelim: ilişkiler kesilmiyor ✓ — tersine iki tarafla da sürüyor, yalnız hiçbiriyle blok ortaklığına dönüşmüyor.

19. Tabloda iki dönem karşılaştırılmış, bir bölüm boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl yazılmalıdır?

• A) İç düzenleme
• B) Cephe ve silah
• C) Seferberlik
• D) Antlaşma ve diplomasi
• E) Nüfus sayımı

Doğru cevap: D — Barış döneminde dış politikanın temel aracı antlaşma ve diplomasidir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda ölçüt, ortada savaş dönemi, sağda barış dönemi.
2. Öncelik satırından başlayalım: savaşta toprak bütünlüğünü korumak, barışta tanınma ve ilişki kurmak. Amaç değişmiş.
3. Amaç değişince araç da değişir. Savaşta araç cephe ve silahtı; tanınma ve ilişki kurmanın aracı ise antlaşma ve diplomasidir.
4. Denetleyelim: dönemde imzalanan anlaşma sayısı 11’den 27’ye çıkmış ✓ — aracın değiştiğinin sayısal kanıtı.

20. Kartlarda bu konuda işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Barış esas alınmamıştır.
• B) Dış politika askerî yola dayanmıştır.
• C) Sorunlar görüşülmemiştir.
• D) Egemenlik zayıflamıştır.
• E) Dönemin dış politikası; barışı esas alan, sorunları görüşmeyle çözen ve egemenliği güçlendiren bir çizgi izlemiştir.

Doğru cevap: E — Kartlar barış ilkesini, görüşmeyle çözümü ve egemenliğin güçlenmesini birlikte gösterir.

1. Üç kartı okuyalım: barış esas alındı, sorunlar görüşmeyle çözüldü, egemenlik güçlendirildi.
2. Kartlar bir zincir kuruyor. Birinci kart ilkeyi veriyor, ikinci kart o ilkenin yöntemini: barış esas alınınca sorunlar görüşmeyle çözülüyor.
3. Üçüncü kart ise sonucu söylüyor. Görüşmeler yalnız çatışmayı önlemekle kalmamış; boğazlar ve borçlar gibi konularda egemenliği de güçlendirmiş. En kapsayıcı sonuç üçünü birlikte anmalıdır.
4. Denetleyelim: barışçı yöntem egemenlikten ödün anlamına gelmemiş ✓ — üçüncü kart bunu açıkça söylüyor.