20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti ve Dünya

1. Sanayi Devrimi ile birlikte Avrupa devletlerinin dış politikası değişmiştir. Bu değişimin nedeni sorulmaktadır. Buna göre devletler neyi aramaya başlamıştır?

Sanayi Devrimi ve sömürgecilik

• A) Ham madde kaynakları ve ürünlerini satacakları pazarlar
• B) Yalnız askerî üstünlük
• C) Yalnız yeni kıtalar keşfetmek
• D) Yalnız bilimsel iş birliği
• E) Yalnız kültürel değişim

Doğru cevap: A — Sanayi Devrimi’nden sonra Avrupa devletleri ham madde kaynakları ve ürünlerini satacakları pazarlar aramaya başlamıştır.

1. Sanayi Devrimi ile üretim el emeğinden fabrikadaki makineye geçti ve üretim miktarı büyük ölçüde arttı.
2. Fabrikaların durmadan çalışabilmesi için sürekli ve ucuz ham madde (pamuk, kömür, demir) gerekiyordu.
3. Artan ürünün de satılması gerekiyordu; iç pazar yetmeyince yeni pazarlar arandı. Bu iki ihtiyaç devletleri sömürge yarışına soktu.
4. Denetleyelim: fabrika = girdi (ham madde) + çıktı (ürün) ✓ — dış politikadaki değişim bu iki ihtiyacın ikisini de karşılama arayışıdır.

2. Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'daki son toprağı için bir savaş yapılmıştır. Savaşın karşı tarafı ve sonucu sorulmaktadır. Buna göre hangisi doğrudur?

Trablusgarp Savaşı (1911-1912)

• A) Rusya ile yapılmış, Osmanlı kazanmıştır
• B) İtalya ile yapılmış, Uşi Antlaşması ile Trablusgarp elden çıkmıştır
• C) Fransa ile yapılmış, sınır değişmemiştir
• D) Yunanistan ile yapılmış, Osmanlı kazanmıştır
• E) Avusturya ile yapılmış, ateşkes imzalanmıştır

Doğru cevap: B — Trablusgarp Savaşı (1911-1912) İtalya ile yapılmış ve Uşi Antlaşması ile Trablusgarp elden çıkmıştır.

1. Siyasi birliğini geç tamamlayan İtalya sömürge arayışındaydı ve Osmanlı’nın Kuzey Afrika’daki son toprağı Trablusgarp’a saldırdı.
2. Osmanlı’nın bölgeye kara ve deniz yoluyla asker göndermesi zordu; Mustafa Kemal gibi gönüllü subaylar Tobruk ve Derne’de yerel halkı örgütleyerek direndi.
3. Balkan Savaşı’nın çıkması üzerine Osmanlı barışa yöneldi ve 1912’de Uşi Antlaşması ile Trablusgarp İtalya’ya bırakıldı.
4. Denetleyelim: taraf İtalya, sonuç toprak kaybı ✓ — Osmanlı’nın Kuzey Afrika’daki son toprağı bu antlaşmayla elden çıktı.

3. Balkan Savaşları iki aşamada yaşanmıştır. İkinci aşamanın Osmanlı açısından sonucu aranmaktadır. Buna göre ne olmuştur?

I. ve II. Balkan Savaşları

• A) Bütün Balkan toprakları geri alınmıştır
• B) Osmanlı savaşa hiç katılmamıştır
• C) Edirne ve Kırklareli geri alınmıştır
• D) Selanik geri alınmıştır
• E) Girit geri alınmıştır

Doğru cevap: C — Balkan devletleri paylaşım yüzünden birbirine düşünce Osmanlı Edirne ve Kırklareli'yi geri almıştır.

1. Birinci savaşta Osmanlı büyük toprak kaybetti.
2. İkinci savaşta Balkan devletleri birbirine düştü.
3. Osmanlı bu durumdan yararlanarak Edirne'yi geri aldı.

4. Birinci Dünya Savaşı'nın çıkışında birden çok etken bulunmaktadır. Bunlardan genel nedeni sorulmaktadır. Buna göre genel neden hangisidir?

I. Dünya Savaşı'nın genel nedeni

• A) Bir suikast olayı
• B) Bir ateşkes anlaşması
• C) Bir barış konferansı
• D) Sömürge ve pazar yarışıyla büyüyen devletler arası rekabet
• E) Bir doğal afet

Doğru cevap: D — I. Dünya Savaşı’nın genel nedeni, sömürge ve pazar yarışıyla büyüyen devletler arası rekabettir.

1. Bir savaşın nedenleri ikiye ayrılır: yıllar içinde biriken genel (asıl) nedenler ve savaşı başlatan görünen (kıvılcım) neden.
2. Genel nedenler: sömürge ve pazar yarışı, Almanya ile İngiltere arasındaki ekonomik rekabet, silahlanma yarışı ve devletlerin iki bloğa ayrılması.
3. Görünen neden: 28 Haziran 1914’te Avusturya-Macaristan veliahdının Saraybosna’da bir Sırp tarafından öldürülmesi. Bu suikast, biriken gerginliği savaşa çevirdi.
4. Denetleyelim: suikast tek başına bir dünya savaşı çıkaramazdı; onu dünya çapına yayan, önceden kurulmuş rekabet ve bloklardı ✓ — genel neden rekabettir.

5. Osmanlı Devleti Birinci Dünya Savaşı'na bir blokun yanında katılmıştır. Katıldığı taraf aranmaktadır. Buna göre Osmanlı hangi grupta yer almıştır?

Osmanlı'nın savaşa girişi

• A) Tarafsız kalmıştır
• B) İtilaf Devletleri
• C) Balkan Birliği
• D) Kutsal İttifak
• E) İttifak Devletleri

Doğru cevap: E — Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı’na Almanya’nın başını çektiği İttifak Devletleri yanında katılmıştır.

1. Savaşın iki bloğu: İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, Rusya) ve İttifak Devletleri (Almanya, Avusturya-Macaristan).
2. Osmanlı, toprak bütünlüğünü tehdit eden İngiltere ve Rusya’ya karşı Almanya’ya yakınlaştı; 1914 Ağustosunda Almanya ile ittifak yaptı.
3. Osmanlı donanmasına katılan Yavuz ve Midilli gemilerinin Karadeniz’de Rus limanlarını bombalamasıyla Osmanlı fiilen savaşa girdi; ardından Bulgaristan da bu bloğa katıldı.
4. Denetleyelim: Osmanlı Rusya ile savaştı, Rusya İtilaf’taydı ✓ — öyleyse Osmanlı karşı blokta, yani İttifak Devletleri’ndeydi.

6. İtilaf Devletleri boğazları geçerek İstanbul'a ulaşmayı ve Rusya'ya yardım götürmeyi amaçlamıştır. Bu girişimin sonucu sorulmaktadır. Buna göre cephede ne olmuştur?

Çanakkale Cephesi

• A) İtilaf Devletleri boğazları kolayca geçmiştir
• B) İtilaf Devletleri başarısız olmuş, cephe savunma zaferiyle sonuçlanmıştır
• C) Cephe hiç açılmamıştır
• D) Rusya İstanbul'a girmiştir
• E) Osmanlı taarruza geçip Yunanistan'a ilerlemiştir

Doğru cevap: B — Çanakkale’de İtilaf Devletleri boğazları geçemeyerek başarısız olmuş, cephe Osmanlı açısından bir savunma zaferiyle sonuçlanmıştır.

1. İtilaf Devletleri’nin amacı boğazları geçip İstanbul’u almak, Osmanlı’yı savaş dışı bırakmak ve müttefiki Rusya’ya yardım ulaştırmaktı.
2. Önce deniz harekâtı denendi; 18 Mart 1915’te İtilaf donanması boğazda ağır kayıp vererek geri çekildi.
3. Ardından 25 Nisan 1915’te karaya çıkarma yapıldı; Anafartalar gibi muharebelerde de ilerleyemeyen İtilaf kuvvetleri 1915 sonu - 1916 başında bölgeden çekildi.
4. Denetleyelim: Osmanlı burada saldıran değil, boğazları koruyan taraftır ✓ — düşman amacına ulaşamadığı için sonuç bir savunma zaferidir.

7. Tabloda Osmanlı'nın bazı cepheleri ve nitelikleri verilmiştir. Soru işaretiyle gösterilen nitelik aranmaktadır. Buna göre Kanal Cephesi nasıl bir cephedir?

• A) Savunma
• B) Yardım
• C) Taarruz
• D) Ateşkes
• E) Tarafsız

Doğru cevap: C — Kanal Cephesi, Süveyş Kanalı’nı ele geçirmek için açılmış bir taarruz cephesidir.

1. Tablo cepheleri niteliğine göre ayırıyor: Çanakkale → savunma (Osmanlı toprağını korudu), Kafkas → taarruz (Osmanlı saldırdı).
2. Kanal Cephesi’nde amaç İngiltere’nin Hindistan ile bağlantısını sağlayan Süveyş Kanalı’nı ele geçirmek ve Mısır’daki İngiliz gücünü zayıflatmaktı.
3. Bunun için Osmanlı kuvvetleri 1915 ve 1916’da kanala saldırdı; iki saldırı da başarısız oldu ama cephenin niteliği değişmez.
4. Denetleyelim: cephede Osmanlı kendi toprağını savunmuyor, İngiliz denetimindeki bir hedefe yürüyor ✓ — bu, taarruzdur.

8. Kafkas Cephesi'nde kış koşullarında büyük bir harekât yürütülmüştür. Bu harekâtın sonucu sorulmaktadır. Buna göre ne yaşanmıştır?

Sarıkamış Harekâtı

• A) Ağır kış koşulları nedeniyle çok sayıda asker kaybedilmiştir
• B) Harekât hiç başlamamıştır
• C) Rusya barış istemiştir
• D) Cephe kapanmıştır
• E) Osmanlı Kafkasya'yı tümüyle almıştır

Doğru cevap: A — Sarıkamış Harekâtı’nda ağır kış koşulları nedeniyle çok sayıda asker kaybedilmiştir.

1. Harekât, Kafkas Cephesi’nde Rusya’ya karşı Aralık 1914 - Ocak 1915’te, Enver Paşa’nın komutasında yapılan bir taarruzdu.
2. Askerler karla kaplı Allahuekber Dağları’nda, çok düşük sıcaklıkta ve yetersiz kışlık giyecekle ilerlemek zorunda kaldı; ikmal de aksadı.
3. Kayıpların büyük bölümü düşman ateşinden değil soğuk, donma ve salgın hastalıktan oldu; harekât hedefine ulaşamadı.
4. Denetleyelim: kış + dağlık arazi + yetersiz donanım = ağır kayıp ✓ — sonuç, Osmanlı’nın savaştaki en acı kayıplarından biridir.

9. Savaşın sonuna doğru yayımlanan ilkeler barışın çerçevesini çizmeyi amaçlamıştır. İlkelerin öne çıkan maddesi aranmaktadır. Buna göre hangisi vurgulanmıştır?

Wilson İlkeleri

• A) Yenilen devletlerden savaş tazminatı alınması
• B) Halkların kendi geleceğini belirlemesi
• C) Sömürgelerin genişletilmesi
• D) Gizli antlaşmaların sürdürülmesi
• E) Silahlanmanın artırılması

Doğru cevap: B — Wilson İlkeleri’nin öne çıkan maddesi, halkların kendi geleceğini belirlemesidir.

1. ABD Başkanı Wilson Ocak 1918’de kalıcı barışın çerçevesini çizen 14 maddelik ilkeler yayımladı.
2. İlkelerde gizli antlaşmalara son verilmesi, silahların azaltılması ve toprak düzenlemelerinin orada yaşayan halkın isteğine göre yapılması öne çıkıyordu.
3. Osmanlı’yla ilgili 12. maddede de Türklerin çoğunlukta olduğu bölgelerde Türk egemenliği tanınıyor, diğer uluslara kendi gelişimlerini sürdürme hakkı öngörülüyordu; bu, kendi geleceğini belirleme ilkesidir.
4. Denetleyelim: seçeneklerden yalnız biri kalıcı barış hedefiyle uyumlu ✓ — sömürgeyi genişletmek, gizli antlaşmayı sürdürmek ve silahlanmayı artırmak ilkelerin tam tersidir.

10. Osmanlı Devleti savaştan çekilirken bir ateşkes imzalamıştır. Bu antlaşmanın tarihi sorulmaktadır. Buna göre antlaşma ne zaman imzalanmıştır?

Mondros Ateşkes Antlaşması

• A) 30 Ekim 1918
• B) 30 Ekim 1922
• C) 11 Ekim 1922
• D) 10 Ağustos 1920
• E) 24 Temmuz 1923

Doğru cevap: A — Mondros Ateşkes Antlaşması 30 Ekim 1918’de imzalanmıştır.

1. 1918 sonbaharında İttifak Devletleri birer birer çöküyordu; Bulgaristan’ın savaştan çekilmesiyle Osmanlı’nın Almanya ile kara bağlantısı kesildi.
2. Osmanlı, Limni adasındaki Mondros limanında, İngiliz Agamemnon zırhlısında İtilaf Devletleri adına İngiltere ile ateşkes imzaladı.
3. Tarih 30 Ekim 1918’dir; Osmanlı böylece I. Dünya Savaşı’ndan çekildi.
4. Denetleyelim: savaş 1918’de bittiğine göre ateşkes de 1918’de olmalı ✓ — 1920, 1922 ve 1923 tarihleri savaş sonrası sürece aittir.

11. Ateşkesin bir maddesi İtilaf Devletleri'ne güvenliklerini tehdit eden bir durumda herhangi bir stratejik noktayı işgal hakkı tanımıştır. Bu maddenin sonucu aranmaktadır. Buna göre madde neye yol açmıştır?

Mondros'un 7. maddesi

• A) Osmanlı ordusunun güçlenmesine
• B) Savaşın yeniden başlamasına
• C) Anadolu'nun çeşitli bölgelerinin işgal edilmesine
• D) Sömürgelerin bağımsız olmasına
• E) Boğazların kapatılmasına

Doğru cevap: C — Mondros’un 7. maddesi, güvenlik gerekçesiyle herhangi bir stratejik noktanın işgaline izin verdiği için Anadolu’nun çeşitli bölgelerinin işgal edilmesine yol açmıştır.

1. Maddenin kilit ifadesi "güvenliklerini tehdit eden bir durumda": bu durumun ne olduğuna İtilaf Devletleri kendisi karar verecekti.
2. Tanımı belirsiz bir gerekçe, her işgale hukuki bir kılıf bulunmasını kolaylaştırdı.
3. Ateşkesten kısa süre sonra Musul, İskenderun, Antep, Maraş, Urfa, Antalya, İzmir gibi pek çok stratejik yer işgal edildi.
4. Denetleyelim: madde "işgal hakkı" tanıyor, sonuç da işgal ✓ — madde ile sonuç arasında doğrudan bir bağ var.

12. Bu tarihte gerçekleşen olay Millî Mücadele'nin başlamasında dönüm noktası sayılmaktadır. Olay sorulmaktadır. Buna göre ne olmuştur?

15 Mayıs 1919

• A) Mondros imzalanmıştır
• B) Sevr imzalanmıştır
• C) Cumhuriyet ilan edilmiştir
• D) İzmir işgal edilmiştir
• E) TBMM açılmıştır

Doğru cevap: D — 15 Mayıs 1919’da İzmir’in Yunanlılar tarafından işgal edilmesi, Millî Mücadele’nin başlamasında dönüm noktası sayılır.

1. Tarih Mondros’tan (30 Ekim 1918) sonraya, TBMM’nin açılışından (23 Nisan 1920) önceye düşüyor; yani işgaller dönemindeyiz.
2. 15 Mayıs 1919’da Yunan askerleri İtilaf Devletleri’nin onayıyla İzmir’e çıktı; gazeteci Hasan Tahsin işgalcilere ilk kurşunu atan kişi olarak anılır.
3. İzmir’in işgali Türk milletinde büyük bir tepki uyandırdı, protesto mitinglerini ve Kuvayımilliye örgütlenmesini hızlandırdı; dört gün sonra Mustafa Kemal Samsun’a çıktı.
4. Denetleyelim: olay hem tarihle hem de "Millî Mücadele’nin başlaması" ifadesiyle uyumlu ✓ — diğer olaylar ya daha önce ya da çok daha sonradır.

13. İşgaller karşısında bölgesel direniş güçleri oluşmuştur. Bu güçlerin özelliği aranmaktadır. Buna göre Kuvayımilliye nasıl bir yapıdır?

Kuvayımilliye

• A) Düzenli ve merkezî bir ordudur
• B) Yabancı devletlerin kurduğu bir güçtür
• C) Yalnız İstanbul'da örgütlenmiştir
• D) Padişah fermanıyla kurulmuştur
• E) Halkın kendi olanaklarıyla kurduğu bölgesel direniş birlikleridir

Doğru cevap: E — Kuvayımilliye, işgaller karşısında halkın kendi olanaklarıyla kurduğu bölgesel direniş birlikleridir.

1. Mondros sonrası ordu terhis edilmiş, silahlara el konulmuştu; işgallere karşı halkı koruyacak düzenli bir güç kalmamıştı.
2. Bu boşlukta işgal edilen bölgelerde halk, subaylar ve yerel önderlerle kendi silahlarıyla birlikler kurdu; ilk direniş Dörtyol’da Fransızlara karşı gösterildi.
3. Birlikler merkezî bir komutaya bağlı değildi, bölgelerinde savaşıyordu ve ikmalini halktan sağlıyordu; düzenli ordu kurulana kadar işgalleri yavaşlattılar.
4. Denetleyelim: "millî kuvvetler" anlamındaki ad, gücün halktan doğduğunu söylüyor ✓ — yapı bölgesel, gönüllü ve halka dayalıdır.

14. İşgallere karşı kurulan cemiyetler arasında ayrım yapılmaktadır. Millî varlığa yararlı cemiyetlere örnek istenmektedir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi bu gruptadır?

Millî varlığa yararlı cemiyetler

• A) Redd-i İlhak Cemiyeti
• B) Mavri Mira
• C) Pontus Rum Cemiyeti
• D) Hınçak
• E) Taşnak

Doğru cevap: A — Redd-i İlhak Cemiyeti, işgale karşı direnişi örgütlemek için kurulan millî varlığa yararlı bir cemiyettir.

1. Mondros sonrası kurulan cemiyetler ikiye ayrılır: millî varlığa yararlı olanlar (Türk milletinin haklarını savunan) ve zararlı olanlar (azınlıkların ya da işgalcilerin çıkarına çalışan).
2. Redd-i İlhak adı "katılmayı reddetme" demektir; İzmir’in Yunanistan’a bağlanmasına karşı çıkmak amacıyla kurulmuştur.
3. Mavri Mira ve Pontus Rum Cemiyeti Rum, Hınçak ve Taşnak ise Ermeni cemiyetleridir; Anadolu’da kendi devletlerini kurmayı amaçladıkları için millî varlığa zararlıdır.
4. Denetleyelim: seçeneklerde Türk milletinin toprağını savunan tek cemiyet Redd-i İlhak ✓ — diğer dördü azınlık cemiyetidir.

15. İşgal döneminde gazeteler ve bildiriler yaygın biçimde kullanılmıştır. Bu araçların işlevi sorulmaktadır. Buna göre basın ne sağlamıştır?

Basının rolü

• A) İşgallerin gizlenmesini
• B) Kamuoyunun bilgilenmesini ve direnişin örgütlenmesini
• C) Ordunun dağılmasını
• D) Ticaretin durmasını
• E) Eğitimin kapanmasını

Doğru cevap: B — İşgal döneminde basın, kamuoyunun bilgilenmesini ve direnişin örgütlenmesini sağlamıştır.

1. İşgaller Anadolu’nun farklı yerlerinde yaşanıyordu; bir bölgedeki halkın başka bölgelerde neler olduğunu öğrenmesinin yolu gazeteler ve bildirilerdi.
2. Basın işgalleri duyurdu, haksızlıkları görünür kıldı ve tepkinin tek bir yerde kalmayıp yayılmasını sağladı.
3. Bildiriler ve gazeteler kongrelerin, mitinglerin ve direniş çağrılarının halka ulaşmasına aracılık etti; Mustafa Kemal de bu amaçla Sivas’ta İrade-i Milliye gazetesini çıkardı.
4. Denetleyelim: basının işi haber yaymaktır; haberdar olan toplum örgütlenir ✓ — seçenek bu iki etkiyi birlikte veriyor.

16. İşgaller sonrasında ülkenin çeşitli kentlerinde büyük mitingler düzenlenmiştir. Bu mitinglerin amacı aranmaktadır. Buna göre amaç nedir?

Protesto mitingleri

• A) Savaşa yeniden girmek
• B) Vergi toplamak
• C) İşgalleri kınamak ve kamuoyu oluşturmak
• D) Göç ettirmek
• E) Ticareti canlandırmak

Doğru cevap: C — İşgallerden sonra düzenlenen protesto mitinglerinin amacı işgalleri kınamak ve kamuoyu oluşturmaktır.

1. Mitingler İzmir’in işgalinin hemen ardından İstanbul’dan Anadolu kentlerine kadar pek çok yerde yapıldı; İstanbul’daki Sultanahmet Mitingi bunların en büyükleri arasındadır.
2. Silahı ve ordusu elinden alınmış bir halkın elinde kalan araç sesini duyurmaktı; mitingler işgale karşı tepkiyi açıkça ortaya koydu.
3. Bu tepki hem ülke içinde birlik duygusunu güçlendirdi hem de dünya kamuoyuna ve İtilaf temsilcilerine işgalin haksızlığını duyurdu.
4. Denetleyelim: miting bir toplanma ve ses yükseltme biçimidir ✓ — amacı kınamak ve kamuoyu oluşturmaktır; vergi ya da ticaretle ilgisi yoktur.

17. Tabloda Osmanlı Devleti'nin imzaladığı bazı antlaşmalar verilmiştir. Soru işaretiyle gösterilen taraf aranmaktadır. Buna göre Sevr hangi tarafla imzalanmıştır?

• A) Almanya
• B) Rusya
• C) Bulgaristan
• D) İtilaf Devletleri
• E) Avusturya

Doğru cevap: D — Sevr Antlaşması, I. Dünya Savaşı’nın galibi olan İtilaf Devletleri ile imzalanmıştır.

1. Tablodaki antlaşmaları sırayla okuyalım: Uşi (1912) İtalya ile, Trablusgarp Savaşı’nın sonunda; Mondros (1918) İtilaf Devletleri ile, I. Dünya Savaşı’nın sonunda.
2. Sevr, Mondros’un devamıdır: ateşkesten sonra savaşın galipleri barış koşullarını belirledi.
3. Osmanlı savaşı İtilaf Devletleri’ne karşı kaybettiği için barış antlaşmasını da onlarla, 10 Ağustos 1920’de imzaladı.
4. Denetleyelim: Almanya, Avusturya ve Bulgaristan Osmanlı ile aynı bloktaydı ve onlar da yenilmişti ✓ — yenilen bir müttefikle barış antlaşması imzalanmaz; taraf İtilaf Devletleri’dir.

18. Sevr Antlaşması imzalanmasına karşın uygulanamamıştır. Bunun hukuki nedeni sorulmaktadır. Buna göre neden nedir?

Sevr Antlaşması'nın hukuki durumu

• A) Osmanlı Meclisi tarafından onaylanmamış olması
• B) Metnin kaybolması
• C) Tarafların vazgeçmesi
• D) Antlaşmanın çevrilememesi
• E) Yeni bir savaşın başlamaması

Doğru cevap: A — Sevr Antlaşması, Osmanlı Meclisi tarafından onaylanmadığı için hukuken yürürlüğe girmemiştir.

1. Bir antlaşmanın hukuken geçerli olması için yalnız imzalanması yetmez; ülkenin meclisince onaylanması gerekir.
2. İstanbul’un 16 Mart 1920’de resmen işgal edilmesinden sonra Mebusan Meclisi çalışamaz hâle geldi ve padişah tarafından kapatıldı.
3. Sevr 10 Ağustos 1920’de imzalandığında onaylayacak bir Osmanlı meclisi yoktu; Ankara’daki TBMM ise Sevr’i tanımadı. Antlaşma bu yüzden hukuken yürürlüğe giremedi.
4. Denetleyelim: soru "hukuki" nedeni soruyor ✓ — onay eksikliği hukuki bir nedendir; Kurtuluş Savaşı’nın kazanılması ise antlaşmayı fiilen ortadan kaldıran siyasi-askerî sonuçtur.

19. Bir öğrenci 1919 yılına ait yerel gazeteleri tarayarak işgallere gösterilen tepkileri incelemektedir. Bu çalışmanın tarih yöntemi açısından değeri aranmaktadır. Buna göre kullanılan kaynak nasıl nitelenir?

Bir öğrencinin arşiv çalışması

• A) İkincil kaynak
• B) Dönemin tanıklığını taşıyan birincil kaynak
• C) Edebî kurgu
• D) Sözlü gelenek
• E) Ansiklopedi maddesi

Doğru cevap: B — 1919 yılına ait yerel gazeteler, dönemin tanıklığını taşıyan birincil kaynaktır.

1. Tarih yönteminde kaynaklar ikiye ayrılır: olayın yaşandığı dönemde üretilenler birincil, olaydan sonra başka kaynaklara dayanılarak yazılanlar ikincil kaynaktır.
2. Öğrencinin incelediği gazeteler 1919’da, işgallerin yaşandığı yılda basılmıştır; olayları o günün insanının gözünden aktarır.
3. Bu yüzden doğrudan dönemin tanıklığını taşır ve birincil kaynak sayılır. Yine de gazetelerin taraf tutabileceği unutulmamalı, başka kaynaklarla karşılaştırılmalıdır.
4. Denetleyelim: kaynağın üretildiği yıl (1919) ile olayın yılı (1919) aynı ✓ — birincil kaynak ölçütü sağlanıyor.

20. Mondros sonrası dönemde ordunun terhis edilmesi ve silahlara el konulması istenmiştir. Bu uygulamaların amacı sorulmaktadır. Buna göre amaç nedir?

1918-1919 dönemi

• A) Ordunun güçlendirilmesi
• B) Savaşın sürdürülmesi
• C) Devletin savunma gücünün kırılması ve işgallerin kolaylaştırılması
• D) Vergilerin azaltılması
• E) Eğitimin yaygınlaştırılması

Doğru cevap: C — Mondros sonrası ordunun terhis edilmesi ve silahlara el konulmasının amacı, devletin savunma gücünü kırmak ve işgalleri kolaylaştırmaktır.

1. Mondros’un maddeleri Osmanlı ordusunun, sınırları koruma ve iç asayiş için gereken birlikler dışında terhis edilmesini ve silah, cephanenin teslim edilmesini öngörüyordu.
2. Ordusu dağıtılan ve silahı alınan bir devlet, işgallere karşı düzenli bir direniş örgütleyemez.
3. Aynı ateşkesin 7. maddesi işgal hakkı tanıdığı için bu iki uygulama birlikte işgallerin önünü açtı.
4. Denetleyelim: silahsızlanma + işgal hakkı = direnişsiz işgal ✓ — uygulamaların amacı savunma gücünü ortadan kaldırmaktır.