Türk Modernleşmesi Çerçevesinde Atatürk Dönemi’nde Eğitim, Bilim ve Kültür Alanlarında Yapılan İnkılaplar

1. Tabloda eğitim düzenleri karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) Bütün öğrencilerin ortak bir program izlemesi
• B) Programların ayrışması
• C) Okulların çoğalması
• D) Öğretmenlerin azalması
• E) Eğitimin durması

Doğru cevap: A — Öğretimin tek çatı altında toplanması, bütün öğrencilerin ortak bir programı izlemesini sağlar.

1. Tablonun kurgusu şu: solda durum, sağda sonucu.
2. Dolu satır: farklı türde okulların ayrı programlar izlemesi → ortak bir bilgi düzeyi oluşmaz. Sorun okulların çokluğu değil, programların ayrı olması.
3. Öğretim tek çatı altında toplanınca bu ayrışma ortadan kalkar: bütün öğrenciler ortak bir program izler ve ortak bir bilgi düzeyi oluşur.
4. Denetleyelim: okullar kapanmıyor ✓ — değişen, hangi programın izleneceği.

2. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre harf düzenlemesinin eğitime katkısı hangisidir?

• A) Öğrenmenin zorlaşması
• B) Okuma yazma öğrenmenin kolaylaşması
• C) Okulların kapanması
• D) Kitapların azalması
• E) Eğitimin durması

Doğru cevap: B — Öğrenme süresinin kısalması, okuma yazmanın daha geniş kesimlere ulaşmasını kolaylaştırmıştır.

1. Şemadaki basamakları okuyalım: yeni harfler kabul edilir → öğrenme süresi kısalır → okuryazarlık yaygınlaşır.
2. Ortadaki basamak nedeni veriyor. Okuma yazma öğrenmek için ayrılması gereken zaman kısalınca, bu işe çok vakit ayıramayacak kesimler için de erişilebilir hâle gelir.
3. Öyleyse harf düzenlemesinin eğitime katkısı, okuma yazma öğrenmeyi kolaylaştırmasıdır.
4. Denetleyelim: son basamak yaygınlaşmadan söz ediyor ✓ — kolaylaşma kapsamı büyütüyor.

3. Kartlarda bir eğitim uygulamasının özellikleri verilmiştir. Bu özelliklerin gösterdiği hangisidir?

• A) Uygulamanın ücretli olduğu
• B) Yalnızca çocukların hedeflendiği
• C) Okul çağını geçirmiş kesimin de kapsanmak istendiği
• D) Kursların uzun sürdüğü
• E) Katılımın sınırlandığı

Doğru cevap: C — Yetişkinlere açık, ücretsiz ve kısa kurslar okul çağını geçirmiş kesimi kapsama amacını gösterir.

1. Üç özelliği tek tek okuyalım ve her birinin hangi engeli kaldırdığını görelim.
2. "Yetişkinlere açık" yaş engelini, "ücretsiz" gelir engelini, "kısa süreli" ise zaman engelini kaldırıyor.
3. Bu üç engel tam da çalışan ve okul çağını geçirmiş kişilerin karşısına çıkan engellerdir. Uygulamanın gösterdiği şey, bu kesimin de kapsanmak istenmesidir.
4. Denetleyelim: çocuklar için zaten okullar var ✓ — bu uygulama onların dışında kalan kesime yöneliyor.

4. Tabloda bilim alanındaki adımlar ve amaçları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Üniversitenin kapatılması
• B) Bölümlerin çeşitlenmesi
• C) Öğrenci sayısının azaltılması
• D) Yetişmiş öğretim kadrosunun oluşturulması
• E) Araştırmanın durdurulması

Doğru cevap: D — Yurt dışına öğrenci gönderilmesi, dönüşte görev alacak öğretim kadrosunu yetiştirmeyi amaçlar.

1. Tablonun kurgusu şu: solda adım, sağda amacı. İki adım birbirini tamamlıyor.
2. Dolu satır: yeni bölümlerin açılması → bilim dallarının çeşitlenmesi. Ama açılan her bölümün ders verecek bir kadroya ihtiyacı var.
3. Yurt dışına öğrenci göndermek bu ihtiyacı karşılar: dönenler üniversitede görev alarak yetişmiş öğretim kadrosunu oluşturur.
4. Denetleyelim: iki adım aynı sorunun iki yüzü ✓ — biri yapıyı, öteki kadroyu kuruyor.

5. Kartlarda dil alanındaki çalışmalar verilmiştir. Bu çalışmaların ortak amacı hangisidir?

• A) Terimlerin yasaklanması
• B) Dilin sadeleşmesinin engellenmesi
• C) Sözcük sayısının azaltılması
• D) Sözlüklerin kaldırılması
• E) Bilim ve günlük hayatın aynı dille anlatılabilmesi

Doğru cevap: E — Dil çalışmaları, bilimin de günlük hayatın da aynı dille anlatılabilmesini hedefler.

1. Üç çalışmayı okuyalım: sözcük derleme, terim türetme, sözlük ve dilbilgisi çalışmaları.
2. Birincisi halkın kullandığı sözcükleri toplar; yani dilde zaten var olanı kayda geçirir. İkincisi ise bilim alanındaki karşılıkları üretir.
3. Üçüncüsü bu ikisini düzene sokar. Üçünün ortak amacı, bilimin de günlük hayatın da aynı dille anlatılabilmesidir.
4. Denetleyelim: üçü de dili daraltmıyor, genişletiyor ✓ — sözcük ekleniyor, çıkarılmıyor.

6. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre tarih çalışmalarının dayandığı ilke hangisidir?

• A) Geçmişe ilişkin savların belgeye dayandırılması
• B) Belgesiz anlatıya güvenilmesi
• C) Kazıların gereksizliği
• D) Arşivlerin kapatılması
• E) Yayının durdurulması

Doğru cevap: A — Kazı ve arşiv bulgularının yayımlanması, tarihsel savların belgeye dayandırılması ilkesini gösterir.

1. Şemadaki basamakları okuyalım: kazı ve arşiv çalışmaları yapılır → bulgular yayımlanır → geçmiş belgelere dayandırılır.
2. İlk basamak kaynağı üretiyor: kazı toprak altındaki, arşiv ise yazılı belgeyi ortaya çıkarıyor.
3. İkinci basamak bunu denetlenebilir kılıyor; yayımlanan bulguyu başkaları da inceleyebilir. Zincirin gösterdiği ilke, geçmişe ilişkin savların belgeye dayandırılmasıdır.
4. Denetleyelim: yayımlanmasaydı bulgu tek kişide kalırdı ✓ — denetlenebilirlik yayımla sağlanıyor.

7. Kartlarda bir kurumun çalışma kolları verilmiştir. Bu kolların birlikte bulunmasının gösterdiği hangisidir?

• A) Kurumun yalnızca spor yaptırdığı
• B) Kurumun kültür ve eğitimi geniş kesimlere ulaştırmayı amaçladığı
• C) Kurumun kapalı olduğu
• D) Kolların birbiriyle ilgisiz olduğu
• E) Kurumun okul olduğu

Doğru cevap: B — Kütüphaneden spora uzanan kollar, kültür ve eğitimi geniş kesimlere ulaştırma amacını gösterir.

1. Kartlardaki kolları okuyalım: kütüphane, temsil kolu, halk dersaneleri, spor kolu.
2. Bunlar birbirinden çok farklı alanlar: okuma, sahne sanatı, ders ve spor. Tek bir uzmanlık alanına ait değiller.
3. Ortak yanları hepsinin halka açık olması. Bir kurumun bu kolları birlikte barındırması, kültür ve eğitimi geniş kesimlere ulaştırma amacını gösterir.
4. Denetleyelim: kollardan biri derslerle ilgili ama kurum bir okul değil ✓ — okulda bu kollar halka açık biçimde bir arada bulunmaz.

8. Tabloda sanat alanındaki adımlar ve amaçları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) Eserlerin saklanması
• B) Sanatçının yetiştirilmesi
• C) Sanat eserinin geniş kesimlerce görülebilmesi
• D) Sergilerin kapatılması
• E) Müzelerin azaltılması

Doğru cevap: C — Müze ve sergiler, üretilen eserin geniş kesimlerce görülmesini sağlar.

1. Tablonun kurgusu şu: solda adım, sağda amacı. İki adım sanat alanının iki ayrı ucuna bakıyor.
2. Dolu satır: konservatuvarın kurulması → sanatçının kurumsal olarak yetiştirilmesi. Bu, üretim tarafı.
3. Müze ve sergi ise üretilen eserle izleyiciyi buluşturur; amacı eserin geniş kesimlerce görülebilmesidir.
4. Denetleyelim: iki adım birbirini tamamlıyor ✓ — biri eseri üretecek kişiyi, öteki esere ulaşacak izleyiciyi kazandırıyor.

9. Tabloda sorunlar ve çözümleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?

• A) Öğrenci sayısının azaltılması
• B) Öğretmen yetiştirilmesi
• C) Okulların kapatılması
• D) Köylerde yeni okul yapımına girişilmesi
• E) Programın kaldırılması

Doğru cevap: D — Bina yetersizliğinin çözümü, köylerde yeni okul yapımına girişilmesidir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda sorun, sağda getirilen çözüm. Her çözüm kendi sorununun alanında duruyor.
2. Dolu satır: kırsalda öğretmen bulunamaması → köyde görev yapacak öğretmen yetiştirilmesi. Eksik olan insan kaynağıydı, çözüm de onu üretiyor.
3. İkinci sorun bina yetersizliği, yani eksik olan fiziksel mekân. Çözümü de aynı alanda olmalı: köylerde yeni okul yapımına girişilmesi.
4. Denetleyelim: öğretmen yetiştirmek bina sorununu çözmez ✓ — her sorunun karşılığı kendi alanında.

10. Tabloda ilkokul öğrenci sayısındaki değişim verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?

• A) Artış 1930'da durmuştur.
• B) Öğrenci sayısı azalmıştır.
• C) Sayı sabit kalmıştır.
• D) En yüksek sayı 1923'tedir.
• E) Okullaşma sürekli biçimde genişlemiştir.

Doğru cevap: E — 341.941’den 764.691’e yükselen sayı, okullaşmanın sürekli genişlediğini gösterir.

1. Tablodaki üç değeri sırayla okuyalım: 1923’te 341.941; 1930’da 489.299; 1938’de 764.691.
2. Ara değere bakalım: 1930’daki sayı 1923’ten, 1938’deki ise 1930’dan büyük. Artış tek bir sıçrama değil, sürekli.
3. Sayı on beş yılda iki katını aşmış. En uygun çıkarım, okullaşmanın sürekli biçimde genişlemesidir.
4. Denetleyelim: en yüksek değer son yılda ✓ — 1923 en düşük yıl.

11. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre eğitimdeki düzenlemenin toplumsal sonucu hangisidir?

• A) Kadınların meslek yaşamındaki payının artması
• B) Okullaşmanın gerilemesi
• C) Programların ayrışması
• D) Katılımın azalması
• E) Okulların kapanması

Doğru cevap: A — Aynı programı izleyen ve sayısı artan kız öğrenciler meslek yaşamına katılımı genişletmiştir.

1. Şemadaki basamakları okuyalım: kız ve erkek öğrenciler aynı programı izler → kız öğrenci sayısı artar → meslek yaşamına katılım genişler.
2. Birinci basamak nitelik yönünden bir eşitlik sağlıyor: aynı programı bitiren öğrenciler aynı yeterliliği kazanır.
3. İkinci basamak sayı yönünden genişleme getiriyor. İkisi birlikte, kadınların meslek yaşamındaki payının artması sonucunu doğuruyor.
4. Denetleyelim: yalnız sayı artsaydı program farkı sürerdi ✓ — iki basamak birlikte çalışıyor.

12. Tabloda kaynaklar değerlendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda boş kalan yere ne gelir?

• A) Sayısal veriyi doğrudan verir
• B) Uygulamanın nasıl yaşandığını gösterir, kişisel bakış içerir
• C) Kaynak sayılmaz
• D) Tamamen nesneldir
• E) Yalnızca istatistiktir

Doğru cevap: B — Anılar uygulamanın nasıl yaşandığını gösterir; ancak yazarın kişisel bakışını taşır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kaynak, sağda değerlendirmesi.
2. Dolu satır: okul kayıt defteri → sayısal veriyi doğrudan verir. Defter kaç öğrencinin kaydolduğunu söyler ama sınıfta ne yaşandığını anlatmaz.
3. Öğretmenin anıları tam bu boşluğu doldurur: uygulamanın nasıl yaşandığını gösterir. Buna karşılık bir sınırı vardır — yazarın kendi bakış açısını taşır.
4. Denetleyelim: iki kaynak birbirinin yerini tutmuyor ✓ — biri sayıyı, öteki deneyimi veriyor.

13. Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?

• A) Veriyi okumamak
• B) Okulları saymamak
• C) Sayısal genişlemeyi niteliğin yükselmesiyle eşitlemek
• D) Niteliği tanımlamamak
• E) Yılları karıştırmak

Doğru cevap: C — Okul sayısı niceliksel bir ölçüttür; nitelik öğretmen, program ve araç gereçle ayrıca ölçülür.

1. Öğrencinin çıkarımını ayıralım. Gözlem: okul sayısı artmış. Sonuç: nitelik de aynı oranda yükselmiştir.
2. İki ölçüt farklı şeyleri ölçüyor. Okul sayısı kaç okulun açıldığını söyler; niteliği belirleyen ise öğretmenin yetişmişliği, programın içeriği ve araç gereçtir.
3. Bir okul açılıp öğretmeni yetersiz kalabilir. Hata, sayısal genişlemeyi niteliğin yükselmesiyle eşitlemektir.
4. Denetleyelim: sayısal artışın kendisi yine de gerçek ✓ — sorun verinin doğruluğunda değil, ondan çıkarılan sonuçta.

14. Tabloda kurumlar ve çalışma alanları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Hangi seçenek bu boşluğa uygundur?

• A) Okul açma
• B) Terim türetme
• C) Sözlük hazırlama
• D) Kaynaklara dayalı tarih araştırmaları
• E) Sergi düzenleme

Doğru cevap: D — Tarih kurumu, kaynaklara dayalı araştırma ve yayın çalışmaları yürütür.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kurum, sağda çalışma alanı.
2. Dolu satır: dil kurumu → dilin sadeleşmesi ve terimler. Kurumun alanı adında zaten görünüyor.
3. Aynı mantıkla tarih kurumunun alanı da geçmiştir; ama bu alanda çalışmanın yolu kazı, arşiv ve belgedir. Karşılık, kaynaklara dayalı tarih araştırmalarıdır.
4. Denetleyelim: terim türetme ve sözlük hazırlama üst satırın işi ✓ — iki kurumun alanı karıştırılmamalı.

15. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre okuma alışkanlığının yerleşmesinde belirleyici olan hangisidir?

• A) Harflerin değişmemesi
• B) Yalnızca kitap basılması
• C) Kütüphanelerin kapanması
• D) Okuma odalarının azalması
• E) Basılan kitabın okura ulaşacağı ortamların çoğalması

Doğru cevap: E — Kitap basımı, kütüphane ve okuma odalarıyla desteklendiğinde alışkanlığa dönüşür.

1. Şemadaki basamakları okuyalım: yeni harflerle kitap basımı başlar → kütüphane ve okuma odaları çoğalır → okuma alışkanlığı yerleşir.
2. Yalnız birinci basamak olsaydı ne olurdu? Kitap basılır ama okurun ona ulaşacağı bir yer yoksa çoğu kişi kitapla karşılaşmaz.
3. İkinci basamak bu bağı kuruyor: okuma ortamları çoğaldıkça kitap okurla buluşuyor ve okuma bir alışkanlığa dönüşüyor. Belirleyici olan budur.
4. Denetleyelim: alışkanlık tek seferlik bir okumadan doğmaz ✓ — sürekli erişim gerekiyor.

16. Tabloda ihtiyaçlar ve okul türleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Ziraat okulları
• B) Meslek okulları
• C) Konservatuvar
• D) Hukuk okulu
• E) Askerî okul

Doğru cevap: A — Köyde tarım bilgisi ihtiyacını ziraat okulları karşılar.

1. Tablonun kurgusu şu: solda ihtiyaç, sağda onu karşılayan okul türü. Okul türü, ihtiyacın alanına göre belirleniyor.
2. Dolu satır: fabrikalarda usta ve teknisyen → meslek okulları. Sanayi alanındaki ihtiyaca sanayiye dönük okul karşılık veriyor.
3. Köydeki ihtiyaç ise tarım bilgisidir; bunu karşılayan okul türü ziraat okullarıdır.
4. Denetleyelim: konservatuvar, hukuk okulu ve askerî okul başka alanlara ait ✓ — hiçbiri tarım bilgisi vermiyor.

17. Tabloda alanlar ve eğitimle bağları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) Yeni kanunları uygulayacak hukukçular
• B) Fabrikaları çalıştıracak teknik eleman
• C) Sanatçı yetiştirme
• D) Öğretmen yetiştirme
• E) Sözlük hazırlama

Doğru cevap: B — Sanayinin eğitimle bağı, fabrikaları çalıştıracak teknik elemanın yetiştirilmesidir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda alan, sağda o alanın eğitimle bağı. Her alan kendi insan kaynağını eğitimden bekliyor.
2. Dolu satır: hukuk → yeni kanunları uygulayacak hukukçular. Yeni bir hukuk düzeni kurulmuş; onu uygulayacak kişileri eğitim yetiştiriyor.
3. Sanayide de durum aynıdır: kurulan fabrikaların çalışabilmesi için teknik eleman gerekir. Eğitimle bağı budur.
4. Denetleyelim: iki satır aynı mantığı izliyor ✓ — alan bir ihtiyaç doğuruyor, eğitim onu karşılıyor.

18. Kartlarda bir sürecin aşamaları sırasıyla verilmiştir. Bu sıralamanın gösterdiği hangisidir?

• A) Programın gereksizliği
• B) Sonucun aynı yıl alınacağı
• C) Eğitim alanındaki sonuçların ancak birkaç yıl sonra görülebileceği
• D) Öğretmenin etkisizliği
• E) Sıralamanın önemsizliği

Doğru cevap: C — Program, öğretmen ve mezuniyet basamakları zaman gerektirir; sonuç birkaç yıl sonra görülür.

1. Kartları sırayla okuyalım: program hazırlanır, öğretmen yetişir, öğrenci mezun olur.
2. Her basamak kendi süresini istiyor: program hazırlamak bir çalışma, öğretmen yetiştirmek bir öğrenim süresi, öğrencinin mezun olması ise bir okul dönemi gerektirir.
3. Üç süre üst üste binince, atılan adımın sonucu ancak birkaç yıl sonra görülebilir. Sıralamanın gösterdiği budur.
4. Denetleyelim: basamakların sırası değiştirilemez ✓ — öğretmen yetişmeden mezun verilemez.

19. Yukarıdaki çalışmanın amacı hangisidir?

• A) Arşivin kapatılması
• B) Türkülerin unutulması
• C) Derlemenin engellenmesi
• D) Sözlü kültür ürünlerinin kaybolmadan kayda geçirilmesi
• E) Notanın kaldırılması

Doğru cevap: D — Derleme, notaya alma ve arşivleme; sözlü ürünlerin kaybolmadan kayda geçirilmesini amaçlar.

1. Çalışmanın üç adımını sırayla görelim: türküler derleniyor, notaya alınıyor, arşivleniyor.
2. Türküler o güne dek sözlü olarak, kulaktan kulağa aktarılıyordu. Bu aktarımda ezgi değişebilir, bazıları büsbütün unutulabilir.
3. Notaya alma ezgiyi sabitler, arşivleme ise saklar. Çalışmanın amacı, sözlü kültür ürünlerinin kaybolmadan kayda geçirilmesidir.
4. Denetleyelim: üç adım da koruma yönünde ✓ — hiçbiri türküyü kullanımdan kaldırmıyor.

20. Kartlarda bu konuda işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Adımlar birbirinden bağımsızdır.
• B) Öğretim birleşmemiştir.
• C) Okuryazarlık gerilemiştir.
• D) Kültür kurumu kurulmamıştır.
• E) Eğitim ve kültür alanındaki adımlar; öğretimi birleştiren, okuryazarlığı yayan ve kurumsallaşmayı sağlayan bir bütün oluşturmuştur.

Doğru cevap: E — Kartlar öğretim birliğini, okuryazarlığı ve kültür kurumlarını tek bir sonuçta birleştirir.

1. Üç kartı okuyalım: öğretim birleşti, okuryazarlık yaygınlaştı, kültür kurumları kuruldu.
2. Kartlar bir zincir kuruyor. Birinci kart eğitimin çatısını tekleştiriyor; ikinci kart bu eğitimin ulaştığı kesimi genişletiyor.
3. Üçüncü kart ise okulun dışına taşıyor: kütüphane, müze ve kurumlarla kültür kalıcı bir yapıya kavuşuyor. En kapsayıcı sonuç üçünü birlikte anmalıdır.
4. Denetleyelim: üçü de aynı yönde ✓ — birleştirme, yayma ve kalıcı kılma.