Iı. Dünya Savaşı’ndan Küreselleşme Sürecine Türkiye

1. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre çok partili hayata geçişin en belirgin sonucu hangisidir?

• A) İktidarın seçim yoluyla değişebilir hâle gelmesi
• B) Seçimlerin kalkması
• C) Partilerin kapanması
• D) Yarışın bitmesi
• E) İktidarın sabitlenmesi

Doğru cevap: A — Çok partili düzenin en belirgin sonucu, iktidarın seçimle el değiştirebilmesidir.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: yeni partiler kurulur → seçimlerde yarış başlar → iktidar seçimle el değiştirir.
2. İlk iki basamak koşulları hazırlıyor: birden çok seçenek ve bunlar arasında gerçek bir yarış.
3. Üçüncü basamak ise sonucu veriyor. Tek partili düzende iktidarın değişmesi için başka yollar gerekirken, çok partili düzende bu sandıkla olur. En belirgin sonuç budur.
4. Denetleyelim: yarış olmasaydı seçim sonucu baştan belli olurdu ✓ — zincirin her halkası bir sonrakini mümkün kılıyor.

2. Kartlarda uluslararası kuruluşlara katılımın sağladıkları verilmiştir. Bu sağladıkların ortak yönü hangisidir?

• A) Kararların tek başına alınması
• B) Kararların başka ülkelerle birlikte alınmasını gerektirmeleri
• C) İşbirliğinin engellenmesi
• D) Standartların kaldırılması
• E) Güvenliğin azalması

Doğru cevap: B — Ortak güvenlik, ekonomik işbirliği ve ortak standartlar; kararların başka ülkelerle birlikte alınmasını gerektirir.

1. Üç kartı okuyalım: ortak güvenlik, ekonomik işbirliği, ortak standartlar.
2. Üçünde de "ortak" ya da "işbirliği" ifadesi var. Ortak güvenlik savunma kararlarının birlikte alınmasını, işbirliği ekonomik kararların uyumlanmasını gerektiriyor.
3. Ortak standartlar ise üretim ve ölçme kurallarının birlikte belirlenmesi demek. Üçünün ortak yönü, kararların başka ülkelerle birlikte alınmasını zorunlu kılmalarıdır.
4. Denetleyelim: bu, katılımın hem kazancı hem bedeli ✓ — güvence kazanılırken tek başına karar alma alanı daralıyor.

3. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre kente göçün hızlanmasının nedeni hangisidir?

• A) Makineleşmenin durması
• B) Kırda iş gücünün artması
• C) Makineleşmeyle kırda iş gücü ihtiyacının azalması
• D) Kentlerin küçülmesi
• E) Göçün yasaklanması

Doğru cevap: C — Makineleşme kırsalda iş gücü ihtiyacını azaltmış, açığa çıkan nüfus kente yönelmiştir.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: tarımda makineleşme artar → kırda iş gücü ihtiyacı azalır → kente göç hızlanır.
2. Ortadaki basamak belirleyici. Traktör ve biçerdöver, daha önce onlarca kişinin yaptığı işi yapıyor; aynı toprak daha az insanla işlenebiliyor.
3. Kırda iş bulamayan nüfus, iş imkânının bulunduğu kentlere yöneliyor. Göçün hızlanmasının nedeni budur.
4. Denetleyelim: göç yalnız kentin çekiciliğiyle açıklanamaz ✓ — şema kırdaki iticiliği de gösteriyor.

4. Tabloda gelişmeler ve ihtiyaçlar eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda eksik kalan bilgi hangisidir?

• A) Sanayinin kapanması
• B) Konut ve altyapı
• C) Nüfusun azalması
• D) Mesleki eğitim ve iş gücü niteliği
• E) Göçün durması

Doğru cevap: D — Sanayinin iş gücü talebi, mesleki eğitim ve nitelikli iş gücü ihtiyacını doğurur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda gelişme, sağda o gelişmenin kentte doğurduğu ihtiyaç.
2. Dolu satır: hızlı nüfus artışı → konut ve altyapı. Yani gelen nüfusun barınma ve hizmet ihtiyacı.
3. Sanayinin iş gücü talebi ise farklı bir ihtiyaç doğurur. Sanayi herhangi bir iş gücü değil, makineyi kullanabilen NİTELİKLİ iş gücü ister; bu da mesleki eğitim ihtiyacı demektir.
4. Denetleyelim: iki satır aynı göçün iki ayrı sonucunu veriyor ✓ — biri barınmayla, öteki çalışmayla ilgili.

5. Tabloda ekonomi politikaları karşılaştırılmış, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Rekabetin kalkması
• B) Yerli üretimin korunması
• C) Üretimin durması
• D) Pazarın kapanması
• E) Dış pazarda rekabet edebilmenin öne çıkması

Doğru cevap: E — Dışa açık üretimde belirleyici olan, dış pazarda rekabet edebilmektir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda ekonomi politikası, sağda o politikanın öne çıkardığı.
2. Dolu satır: iç pazara dönük üretim → yerli üretimin korunması. Burada ölçüt iç pazarın kendi üreticisine bırakılması.
3. Dışa açık üretimde hedef değişiyor: mal yurt dışında satılacak. Orada koruma yok, fiyat ve kalite karşılaştırması var. Öne çıkan şey dış pazarda rekabet edebilmektir.
4. Denetleyelim: iki politika farklı ölçüt kullanıyor ✓ — biri koruma, öteki rekabet gücü.

6. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre iletişim ağlarının toplumsal etkisi hangisidir?

• A) Mesafenin bilgi akışındaki belirleyiciliğinin azalması
• B) Bilginin yavaşlaması
• C) Ağların daralması
• D) Gelişmelerin gizlenmesi
• E) Mesafenin artması

Doğru cevap: A — Yaygın iletişim ağları, bilgiye ulaşmada mesafenin belirleyiciliğini azaltır.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: iletişim ağları yaygınlaşır → bilgi hızla yayılır → uzak yerlerdeki gelişmeler anında izlenir.
2. Son basamaktaki iki sözcüğe dikkat edelim: "uzak" ve "anında". Eskiden uzaklık, haberin geç gelmesi demekti.
3. Ağlar yaygınlaşınca haberin ulaşma süresi mesafeden bağımsız hâle geliyor. Toplumsal etki, mesafenin bilgi akışındaki belirleyiciliğinin azalmasıdır.
4. Denetleyelim: mesafe ortadan kalkmıyor, BELİRLEYİCİLİĞİ azalıyor ✓ — mal taşımada mesafe hâlâ önemli.

7. Yukarıda tanımı verilen kavram hangisidir?

• A) Sanayileşme
• B) Küreselleşme
• C) Kentleşme
• D) Modernleşme
• E) Millîleşme

Doğru cevap: B — Mal, sermaye, insan ve bilgi akışının hızlanmasıyla artan karşılıklı bağımlılık küreselleşmedir.

1. Tanımdaki iki ögeyi ayıralım. Birincisi akış: mal, sermaye, insan ve bilgi ülkeler arasında hareket ediyor ve bu hareket HIZLANIYOR.
2. İkincisi sonuç: karşılıklı bağımlılık artıyor. Yani bir ülkedeki gelişme ötekini de etkiliyor.
3. Bu iki ögeyi birlikte anlatan kavram küreselleşmedir.
4. Denetleyelim: sanayileşme üretim biçimiyle, kentleşme nüfusun yer değiştirmesiyle ilgili ✓ — ikisi de ülkeler arası bağımlılığı tanımlamıyor.

8. Tabloda bir sürecin iki yönü örneklendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tablodaki boşluk nasıl doldurulmalıdır?

• A) Teknolojiye ulaşmak
• B) Yeni pazarlara erişim
• C) Dış piyasalardaki dalgalanmalardan hızla etkilenmek
• D) Ticaretin artması
• E) Yatırımın çoğalması

Doğru cevap: C — Karşılıklı bağımlılık, dış piyasalardaki dalgalanmalardan hızla etkilenme riskini de getirir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda sürecin bir yönü, sağda örneği. Süreç aynı, yönleri farklı.
2. Dolu satır: fırsat → yeni pazarlara ve teknolojiye erişim. Yani bağlantılar kazanç sağlıyor.
3. Ama aynı bağlantılar ters yönde de çalışır: dış piyasada bir dalgalanma olduğunda etki hızla içeriye yansır. Risk yönünün karşılığı budur.
4. Denetleyelim: iki yön aynı nedenden doğuyor ✓ — bağlantı hem fırsatı hem riski taşıyor.

9. Tabloda kültürel etkiler ve sonuçları eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Eksik bırakılan bölüm hangi seçenektedir?

• A) Kaydın gereksizliği
• B) Benzeşmenin güçlenmesi
• C) Kültürün kaybolması
• D) Yerel özelliklerin korunma imkânının artması
• E) Yayılmanın durması

Doğru cevap: D — Yerel kültürün derlenip kayda geçirilmesi, benzeşme karşısında korunma imkânını artırır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kültürel etki, sağda sonucu.
2. Dolu satır: kültürel ürünlerin hızla yayılması → benzeşme eğilimi güçlenir. Aynı müzik, dizi ve giyim her yere ulaşınca yerel farklar siliniyor.
3. Kayda geçirmenin sonucu bunun karşısında durmalı. Derlenen bir türkü, zanaat ya da ağız artık unutulsa bile kayıtta durur; öğrenilebilir ve yeniden canlandırılabilir. Yerel özelliklerin korunma imkânı artar.
4. Denetleyelim: kayıt tek başına yaşatmıyor ✓ — bu yüzden seçenek "korunma imkânının artması" diyor, "korunması" değil.

10. Kartlarda ulaşım alanındaki gelişmeler verilmiştir. Bu gelişmelerin ortak ekonomik sonucu hangisidir?

• A) Ticaretin azalması
• B) Taşımanın yavaşlaması
• C) Maliyetin artması
• D) Pazarın daralması
• E) Malın ve insanın daha kısa sürede yer değiştirebilmesi

Doğru cevap: E — Kara, hava ve deniz bağlantılarının gelişmesi mal ve insan hareketini hızlandırır.

1. Üç kartı okuyalım: karayolu ağı, havayolu bağlantıları, liman kapasitesi.
2. Üçü de farklı ulaşım türü ama aynı işi yapıyor: taşıma kapasitesini ve hızını artırıyor.
3. Kapasite arttıkça mal ve insan daha kısa sürede yer değiştirebiliyor. Ortak ekonomik sonuç budur.
4. Denetleyelim: taşıma süresi kısaldıkça maliyet de düşer ✓ — bu, dış pazara açılmayı kolaylaştıran etkenlerden biri.

11. Tabloda kentli nüfus oranındaki değişim verilmiştir. Bu tabloya göre yapılabilecek en uygun çıkarım hangisidir?

• A) Nüfusun ağırlığı kırdan kente kaymıştır.
• B) Kentli oran azalmıştır.
• C) Oran sabit kalmıştır.
• D) En yüksek oran 1950'dedir.
• E) Artış 1980'de durmuştur.

Doğru cevap: A — Oranın %25’ten %65’e çıkması, nüfus ağırlığının kırdan kente kaydığını gösterir.

1. Tablodaki üç değeri sırayla okuyalım: 1950’de %25, 1980’de %44, 2000’de %65.
2. Aradaki eşiği yakalayalım: 1950’de nüfusun dörtte biri kentli, yani ağırlık kırda. 1980’de oran %44, hâlâ yarının altında.
3. 2000’de %65 olmuş; artık nüfusun üçte ikisi kentte yaşıyor. Öyleyse en uygun çıkarım, nüfusun ağırlığının kırdan kente kaydığıdır.
4. Denetleyelim: artış her iki aralıkta da sürüyor ✓ — 1980’de durmuş demek verilere aykırı olurdu.

12. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre yükseköğretimdeki genişlemenin nedeni hangisidir?

• A) İş gücü ihtiyacının azalması
• B) Ekonominin nitelikli iş gücü ihtiyacının artması
• C) Talebin düşmesi
• D) Üniversitelerin kapanması
• E) Eğitimin gereksizleşmesi

Doğru cevap: B — Ekonominin nitelikli iş gücü ihtiyacı yükseköğretim talebini ve üniversite sayısını artırmıştır.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: ekonomi nitelikli iş gücü ister → yükseköğretim talebi artar → yeni üniversiteler açılır.
2. Zincirin başlangıcı ekonomide. Sanayi ve hizmet sektörü büyüdükçe mühendis, teknisyen, öğretmen ve sağlıkçı ihtiyacı doğuyor.
3. Bu ihtiyaç önce yükseköğretime talebi artırıyor, artan talep de yeni üniversitelerin açılmasıyla karşılanıyor. Genişlemenin nedeni budur.
4. Denetleyelim: aynı zincirin kent halkası da nitelikli iş gücü ihtiyacına bağlanmıştı ✓ — iki soru aynı süreci iki noktadan soruyor.

13. Tabloda kaynaklar değerlendirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Tabloda boş kalan yere ne gelir?

• A) Kaynak sayılmaz
• B) Sayısal karşılaştırmaya elverişlidir
• C) Dönemin tartışmalarını gösterir ama yazarın görüşünü taşır
• D) Tamamen nesneldir
• E) İstatistik verir

Doğru cevap: C — Köşe yazısı dönemin tartışmalarını gösterir; ancak yazarın görüşünü yansıtır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda kaynak, sağda o kaynağın ne işe yaradığı.
2. Dolu satır: resmî istatistik yıllığı → sayısal karşılaştırmaya elverişli. Bu kaynak rakam verir; yıllar arasında karşılaştırma yapmaya yarar.
3. Köşe yazısı ise bir görüş metnidir. Değerlidir, çünkü dönemde neyin tartışıldığını gösterir; ama yazarın bakış açısını taşır, tarafsız bir kayıt değildir.
4. Denetleyelim: iki kaynak birbirini tamamlıyor ✓ — biri ne olduğunu, öteki nasıl tartışıldığını gösteriyor.

14. Yukarıdaki çıkarımda yapılan hata hangisidir?

• A) Yılları karıştırmak
• B) Ticareti ölçmemek
• C) Veriyi okumamak
• D) Ticaret hacmindeki artışı refahın her kesime yayılması saymak
• E) Zenginliği tanımlamamak

Doğru cevap: D — Ticaret hacminin artması toplam bir ölçüttür; refahın kesimlere nasıl dağıldığını göstermez.

1. Öğrencinin akıl yürütmesini ayıralım. Veri: dış ticaret artmış. Sonuç: ülke HER ALANDA zenginleşmiştir.
2. Ticaret hacmi bir toplam ölçüsüdür; ne kadar alınıp satıldığını söyler. Ama bu kazancın hangi sektöre, hangi bölgeye ve hangi kesime gittiğini söylemez.
3. Dağılım ayrıca incelenmesi gereken bir konudur. Hata, ticaret hacmindeki artışı refahın her kesime yayılması saymaktır.
4. Denetleyelim: toplam artarken bazı kesimlerin payı azalabilir ✓ — bu yüzden iki ölçüt eşitlenemez.

15. Tabloda iki dönem karşılaştırılmış, bir bölüm boş bırakılmıştır. Boş bırakılan bölüm nasıl yazılmalıdır?

• A) Basılı yayın
• B) Ağırlıkla iç pazar
• C) Üretimin durması
• D) Pazarın kapanması
• E) Dış pazarı da hedefleyen üretim

Doğru cevap: E — 2000 sonrasında üretim, iç pazarın yanında dış pazarı da hedefler hâle gelmiştir.

1. Tablonun kurgusu şu: solda ölçüt, ortada 1950 öncesi, sağda 2000 sonrası.
2. Bilgiye erişim satırından başlayalım: basılı yayın ağırlıklıyken ağ üzerinden anlık hâle gelmiş. Yani ikinci sütun dönüşmüş durumu anlatıyor.
3. Üretimin yönü satırında 1950 öncesi için "ağırlıkla iç pazar" yazıyor. Dönüşüm burada da olmalı: 2000 sonrasında üretim dış pazarı da hedefler hâle gelmiştir.
4. Denetleyelim: seçenek "dış pazarı DA" diyor ✓ — iç pazar ortadan kalkmıyor, hedefe bir yenisi ekleniyor.

16. Tabloda hareketler ve ihtiyaçlar eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Hangi seçenek bu boşluğa uygundur?

• A) Ana dilde eğitim ve kültür bağının sürdürülmesi
• B) İşçi haklarına ilişkin anlaşmalar
• C) Göçün durdurulması
• D) Nüfusun azaltılması
• E) Anlaşmaların kaldırılması

Doğru cevap: A — Yurt dışındaki nüfusun eğitimi, ana dilde eğitim ve kültür bağının sürdürülmesi ihtiyacını doğurur.

1. Tablonun kurgusu şu: solda hareket, sağda o hareketin doğurduğu ihtiyaç.
2. Dolu satır: yurt dışına işçi göçü → işçi haklarına ilişkin ikili anlaşmalar. Yani göç, çalışma koşullarını düzenleme ihtiyacı doğurmuş.
3. İkinci satır ise eğitimle ilgili. Yurt dışında doğup büyüyen kuşak, bulunduğu ülkenin dilinde eğitim görüyor. Doğan ihtiyaç ana dilde eğitim ve kültür bağının sürdürülmesidir.
4. Denetleyelim: iki satır göçün iki ayrı boyutunu veriyor ✓ — biri çalışma, öteki kültürel süreklilik.

17. Şemada bir sürecin basamakları verilmiştir. Şemaya göre çevre sorunlarının gündeme gelme nedeni hangisidir?

• A) Kaynak kullanımının azalması
• B) Hızlı büyümenin kaynak kullanımını artırması
• C) Sanayinin durması
• D) Kentleşmenin gerilemesi
• E) Sorunların önemsizleşmesi

Doğru cevap: B — Sanayi ve kentleşmenin hızlanması kaynak kullanımını artırarak çevre sorunlarını gündeme getirir.

1. Şemadaki üç basamağı okuyalım: sanayi ve kentleşme hızlanır → kaynak kullanımı artar → çevre sorunları gündeme gelir.
2. Ortadaki basamak bağlantıyı kuruyor. Büyüyen sanayi daha çok enerji, su ve hammadde ister; büyüyen kent daha çok arazi, ulaşım ve atık üretir.
3. Kaynak kullanımı doğanın yenilenme hızını aştığında sorunlar görünür hâle gelir. Çevre sorunlarının gündeme gelme nedeni budur.
4. Denetleyelim: sorun büyümenin kendisi değil, HIZI ✓ — şema da "hızlanır" diyor.

18. Tabloda alanlar ve değişimleri eşleştirilmiş, biri boş bırakılmıştır. Bu boşluğu hangi seçenek tamamlar?

• A) Bankaların kapanması
• B) İşlemlerin ağ üzerinden yapılması
• C) Alışverişin fiziksel mağazaya bağlı olmaktan çıkması
• D) Ticaretin durması
• E) Mağazaların çoğalması

Doğru cevap: C — Ağ teknolojisi alışverişin fiziksel mağazaya bağlı olmaktan çıkmasını sağlamıştır.

1. Tablonun kurgusu şu: solda alan, sağda o alandaki değişim. İki alan da aynı teknolojiden etkileniyor.
2. Dolu satır: bankacılık → işlemlerin ağ üzerinden yapılabilmesi. Yani şubeye gitme zorunluluğu kalkmış.
3. Ticarette de benzer bir değişim beklenir: mağazaya gitme zorunluluğu kalkar. Alışveriş fiziksel mağazaya bağlı olmaktan çıkar.
4. Denetleyelim: iki satırda da ortadan kalkan şey MEKÂN zorunluluğu ✓ — biri şube, öteki mağaza.

19. Yukarıdaki tercihin gerekçesi hangisidir?

• A) Kapasitenin önemsizliği
• B) Üretimin gereksizliği
• C) Ticaretin zararlı olması
• D) Dışa açıklığın kalıcı olması için üretim tabanının güçlü olması gereği
• E) Dışa açıklığın engellenmesi

Doğru cevap: D — Dışa açık bir ekonomide kalıcılık, güçlü bir üretim tabanına dayanmayı gerektirir.

1. Ülkenin yaptığı iki işi ayıralım: dış ticaretini artırıyor ve kendi üretim kapasitesini geliştiriyor.
2. İkincisi neden gerekli? Çünkü yalnız ticaretle büyüyen bir ekonomi, sattığı malı üretemiyorsa dışarıya bağımlı kalır.
3. Dış piyasada bir dalgalanma olduğunda ancak kendi üretimi olan ülke ayakta kalır. Tercihin gerekçesi, dışa açıklığın kalıcı olması için üretim tabanının güçlü olması gereğidir.
4. Denetleyelim: küreselleşmenin risk yönü de bu bağımlılıktı ✓ — güçlü üretim tabanı o riske karşı bir dayanak.

20. Kartlarda bu konuda işlenen üç temel düşünce verilmiştir. Kartlar birlikte değerlendirildiğinde ulaşılabilecek en kapsayıcı sonuç hangisidir?

• A) Değişimler birbirinden bağımsızdır.
• B) Siyaset tek sesli kalmıştır.
• C) Ekonomi kapalı kalmıştır.
• D) Toplum kırsal kalmıştır.
• E) Savaş sonrası dönem; siyasette çok sesliliği, ekonomide dışa açılmayı ve toplumda kentlileşmeyi birlikte getirmiştir.

Doğru cevap: E — Kartlar siyasi, ekonomik ve toplumsal dönüşümü birlikte gösterir.

1. Üç kartı okuyalım: siyaset çok sesli hâle geldi, ekonomi dışa açıldı, toplum kentlileşti.
2. Her kart farklı bir alanı veriyor. Birincisi çok partili düzeni ve seçimle iktidar değişimini kapsıyor.
3. İkincisi iç pazardan dış pazara yönelişi, üçüncüsü ise makineleşme ve göçle gelen kentleşmeyi. En kapsayıcı sonuç üçünü birlikte anmalıdır.
4. Denetleyelim: üç dönüşüm birbirini besliyor ✓ — kentleşme nitelikli iş gücünü, o da dışa açık üretimi mümkün kılıyor.